14 მარტი 2025 წელი №ას-891-2024 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - შ.პ.ს. „გ.კ–ი“

მოწინააღმდეგე მხარე - ს.ს. „ნ.ვ.დ–ვა“

თავდაპირველი მოპასუხე - ნ.ა–ვი

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 04 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება, თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ს.ს. „ნ.ვ.დ–ვა“-მ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების: ნ.ა–ვისა და შ.პ.ს. „გ.კ–ის“ მიმართ, 35 437 ლარის სოლიდარულად დაკისრების შესახებ.

2. მოპასუხე ნ.ა–ვმა თავდაპირველ სარჩელზე წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო, ხოლო დაზუსტებულ სარჩელზე შესაგებელი არ წარმოუდგენია. მოპასუხე შ.პ.ს. „გ.კ–მა“ წარმოდგენილი შესაგებლით ასევე არ ცნო სარჩელი.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 01 თებერვლის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის, 35 437 ლარის ანაზღაურება.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა შ.პ.ს. „გ.კ–მა“, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 04 აპრილის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, შემდეგი ფაქტობრივსამართლებრივი საფუძვლებით:

5.1. 2020 წლის 29 დეკემბერს, მოსარჩელესა და ს.ს.ი.პ. „საგანგებო სიტუაციების კოორდინაციისა და გადაუდებელი დახმარების ცენტრს“ შორის გაფორმდა N04/0120- CON სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულება.

5.2. 2020 წლის 29 დეკემბრის დაზღვევის ხელშეკრულებისა და მის საფუძველზე გაცემული დაზღვევის პოლისის მიხედვით, მოსარჩელე კომპანიაში დაზღვეულია ავტომობილი – ს.ს.ი.პ. „საგანგებო სიტუაციების კოორდინაციისა და გადაუდებელი დახმარების ცენტრი“-ს საკუთრებაში რიცხული „Volkswagen transporter t6“ სახელმწიფო ნომრით .......

5.3. 2021 წლის 17 თებერვალს, ავტოსაგზაო შემთხვევისას დაზიანდა ს.ს.ი.პ. „საგანგებო სიტუაციების კოორდინაციისა და გადაუდებელი დახმარების ცენტრი“-ს საკუთრებაში რიცხული ზემოხსენებული ავტომობილი.

5.4. ავტოსაგზაო შემთხვევის სამართალდამრღვევ პირად განისაზღვრა ნ.ა–ვი, რომელიც საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის შესაბამისად 250 ლარით დაჯარიმდა. დაჯარიმების შესახებ აქტი არ გასაჩივრებულა.

5.5. ავტოსაგზაო შემთხვევაში მონაწილე შ.პ.ს. „გ.კ–ი“-ს საკუთრებაში რიცხული ავტომობილი - მარკა/მოდელი „მერსედესი“ სახელმწიფო ნომრით ..... დაზღვეული იყო ს.ს. „თ.დ–ში“.

5.6. მოსარჩელის მიმართვის შესაბამისად, ს.ს. „თ.დ–“-მ მოსარჩელეს აუნაზღაურა 17.02.2021წ. მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანის ნაწილი - 10 000 ლარი.

5.7. დაზიანებული ავტომობილის „Volkswagen transporter t6“ სახელმწიფო ნომრით EM285-SC სარემონტო სამუშაოების ხარჯთაღრიცხვა შეადგინა შ.პ.ს. „ი.ა“-მ, რომლითაც დადგინდა დაზიანებების სახე და აღსადგენად საჭირო ხარჯის ოდენობა - 46 034 ლარი.

5.8. მოსარჩელის 14.07.2021წ. მიღებული გადაწყვეტილებით 17.02.2021წ. მომხდარი შემთხვევის ასანაზღაურებელმა ღირებულებამ შეადგინა 45 437 ლარი.

5.9. მოსარჩელემ 08.10.2021წ. შ.პ.ს. „ი.ა“-ს ავტომობილის „Volkswagen transporter t6“ სახელმწიფო ნომრით ........ აღსადგენად გადაურიცხა 45 437 ლარი.

5.10. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს, ანუ - კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ამ უკანასკნელმა დაკისრებული მტკიცების ტვირთის ფარგლებში დაამტკიცა მოპასუხის მიერ მისთვის ზიანის მიყენების ფაქტი. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადასტურებული იქნა მიყენებული ზიანის ოდენობაც. მოპასუხეს კი, გარდა ზეპირსიტყვიერი განმარტებისა სხვა რაიმე მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა მოსარჩელის ზემოხსენებულ დასკვნაში მითითებული ზიანის ოდენობის უსწორობას და გააქარწყლებდა მას, სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია.

5.11. სააპელაციო პალატის მითითებით, არამარტო მოსარჩელეა ვალდებული, ამტკიცოს სარჩელში მოყვანილი გარემოებები, არამედ - მოპასუხეც. მოსარჩელის მიერ მტკიცების საპროცესო ვალდებულების შესრულების პირობებში, საქმეში წარმოდგენილი შ.პ.ს. „ი.ა“-ს შეფასების აქტის საწინააღმდეგო მტკიცების საპროცესო საშუალების წარმოდგენის ვალდებულებამ, მოპასუხის მხარეზე გადაინაცვლა. შესაბამისად, დავის საერთო სასარჩელო წესით განხილვისას, მოპასუხეს შეეძლო, საპირისპირო გარემოების დასადასტურებლად და მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი შეფასების აქტის გასაქარწყლებლად თავადაც წარმოედგინა რელევანტური მტკიცებულება (სხვა შეფასების აქტი, საექსპერტო დასკვნა და სხვ.). სადაზღვევო კომპანიის მიერ წარმოდგენილი აქტი ზიანის ოდენობის განსაზღვრის თაობაზე, სადავოდ გახადა აპელანტმა, თუმცა გარდა ზეპირსიტყვიერი ახსნა-განმარტებისა, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნის საპირწონედ მას არ წარმოუდგენია არცერთი კონკრეტული მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა მისი პოზიციის მართებულობას ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობასთან მიმართებით.

5.12. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის პრეტენზია ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ პირველმა ინსტანციის სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე სწორად დაადგინა მოსარჩელისათვის მოპასუხის მიერ მიყენებული ზიანის ოდენობა.

5.13. სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლზე მიუთითა და აღნიშნა, რომ სადაზღვევო რისკის რეალიზაციის უშუალო შედეგია სადაზღვევო შემთხვევა, რომლის დადგომაც უცნობ, არაპროგნოზირებად მოვლენას უკავშირდება. უცნობი შეიძლება იყოს, დადგება თუ არა სადაზღვევო შემთხვევა ან როდის დადგება იგი. დაზღვევის მიზანი მიღწევადია უშუალოდ დაზღვევის სფეროში არსებული მექანიზმებით, რომელი მექანიზმებიც უშუალოდ რეაგირებენ ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინაღმდეგო ქცევაზე. აღნიშნული კი, თავის მხრივ, განაპირობებს სადაზღვევო ურთიერთობებში სუბროგაციის პრინციპის არსებობას. სამოქალაქო კოდექსის 832.1 მუხლით დადგენილია, რომ თუ დამზღვევს შეუძლია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წაუყენოს მესამე პირს, მაშინ ეს მოთხოვნა გადადის მზღვეველზე, თუკი ის აუნაზღაურებს დამზღვევს ზიანს. მითითებული ნორმის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ მას შემდეგ, რაც მზღვეველი აუნაზღაურებს დამზღვევს დამდგარ ზიანს, მზღვეველს წარმოეშობა უფლება, გახდეს დამზღვევის უფლებამონაცვლე და მოითხოვოს ზიანის (ზარალის) ანაზღაურება ზიანის მიმყენებელი პირისაგან იმ ოდენობით, რაც მან დამზღვევს გადაუხადა.

5.14. განსახილველ შემთხევაში, აპელანტმა სადავოდ გახადა მოსარჩელისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის იდენტიფიცირების საკითხი და განმარტა, რომ მოპასუხე კომპანია არ არის პასუხისმგებელი ზიანის ანაზღაურებაზე, ვინაიდან ავტოსატრანსპორტო საშუალების მძღოლი აღარ არის კომპანიის თანამშრომელი.

5.15. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, „სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად დაზარალებულ პირს არ ეკრძალება, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა ერთობლივად წაუყენოს როგორც ავტოსატრანსპორტო საშუალების მფლობელს (სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მესამე წინადადების საფუძველზე), ისე - სატრანსპორტო საშუალების მოსარგებლეს, რომელიც ბრალეულად მოქმედებდა და ზიანის მიმყენებელია 992-ე მუხლის საფუძველზე. ამ შემთხვევაში, სახეზეა მოვალეთა სიმრავლე ვალდებულებაში, ვალდებულებათა ერთიანობა, როდესაც ყოველ მოვალეს თავისი საკუთარი ვალდებულება აკისრია კრედიტორის წინაშე, მაგრამ ისინი ერთმანეთთან ისეა დაკავშირებული, რომ ქმნის სოლიდარულ ვალდებულებას“ (ს.უ.ს.გ. №ას-135- 2022, 20 ივლისი, 2010 წ; №ას-630-2019, 30 სექტემბერი, 2020 წ.).

5.16. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტა, რომ ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება დელიქტური ვალდებულების კერძო შემთხვევაა და მიუხედავად ბრალისა, მომეტებული საფრთხის წყაროს იურიდიულ მფლობელს (რომელიც შეიძლება მესაკუთრედაც განვიხილოთ) აკისრებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, კერძოდ: სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია, დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი (საქართველოს უზენაესი სასამართლო: რეკომენდაციები და სამოქალაქო სამართლის საკითხებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი პრატიკა, თბ., 2011, გვ.30). მითითებული ნორმა ადგენს სატრანსპორტო საშუალების იურიდიული მფლობელის ვალდებულებას, ნორმაში ჩამოთვლილ სიკეთეთა ხელყოფის შემთხვევაში, აგოს პასუხი. თავის მხრივ, ნორმის სუბიექტები არიან ვალდებული და დაზარალებული პირები. ვალდებულ პირად კანონი განიხილავს ნივთის მფლობელს, ანუ პირს, რომელსაც ამ ქონებაზე საკუთრება მართლზომიერად აქვს მოპოვებული, თუმცა, მფლობელი, როგორც ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირი, შეიძლება იყოს, როგორც პირდაპირი ფლობელი, ისე - არაპირდაპირი მფლობელი.

5.17. საკასაციო პალატის განმარტებით, კანონმდებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროს იურიდიულ მფლობელთა მიმართ პასუხისმგებლობის მაღალ სტანდარტს აწესებს, რაც ნივთის სპეციფიკური თვისებებიდან - გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი ან გამოუსწორებელი ზიანი (ადამიანის სიცოცხლის ხელყოფა, ნივთის დაზიანება და ა.შ.) - გამომდინარეობს (იხ. დამატებით: პეტერ ლუთრინგჰაუსი, დელიქტური სამართალი, GIZ, თბილისი, 2011, გვ.32). სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მიზანია, ასეთი ნივთის იურიდიული მფლობელები აიძულოს, განსაკუთრებული სიფრთხილით მოეკიდონ თავიანთ საკუთრებაში არსებული საფრთხის შემცველი საშუალების გამოყენებიდან გამომდინარე შესაძლო ნეგატიურ შედეგებს (ს.უ.ს.გ. №ას-630-2019, 30 სექტემბერი, 2020 წ.).

5.18. სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლი ითვალისწინებს გამონაკლისსაც - ნივთის იურიდიულ მფლობელს პასუხისმგებლობა არ ეკისრება კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში (ნორმის მე-2 და მე-3 ნაწილები), მათ შორის მაშინაც, როდესაც, სატრანსპორტო საშუალებას მართავდა სხვა პირი, თუმცა ამ შემთხვევაში, ვალდებული პირის დადგენა ხდება იმის მიხედვით, თუ რა გზით (იურიდიულად ნამდვილი უფლების საფუძველზე) აღმოჩნდა ნივთი მოსარგებლის ფაქტობრივი ბატონობის არეალში (ნორმის მე-4 ნაწილი). თუ პირი, რომელიც იყენებს სატრანსპორტო საშუალებას მისი მფლობელის ნებართვის გარეშე (არამართლზომიერი მფლობელი) ამ სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციით მიაყენებს ზიანს სხვას, სამოქალაქო პასუხისმგებლობა დაეკისრება ამ უკანასკნელს და არა სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს“ (ს.უ.ს.გ. №ას-1245-2020, 01 ივლისი, 2021; №ას- 504-481-2016, 30 სექტემბერი, 2016წ).

5.19. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ ასანაზღაურებელი ზიანი სწორედ მოპასუხე კომპანიის (აპელანტის) იურიდიულ მფლობელობაში მყოფი ავტომანქანის ექსპლუატაციას მოჰყვა შედეგად და შემთხვევის დადგომის დროს მას მოპასუხე კომპანიაში დასაქმებული პირი მართავდა. შესაბამისად, აპელანტის მიერ მითითებული გარემოება, რომ მოპასუხე ნ.ა–ვი აღარ არის დასაქმებული კომპანიაში, არ გამორიცხავდა კომპანიის პასუხისმგებლობას მიყენებულ ზიანში.

5.20. გარდა ამისა, საქმის მასალებით დადგენილი იქნა, რომ 17.02.2021წ. მომხდარ ავტოსაგზაო შემთხვევაში მონაწილე შ.პ.ს. „გ.კ–ი“-ს საკუთრებაში რიცხული ავტომობილი - მარკა/მოდელი „მერსედესი“ სახელმწიფო ნომრით ...... დაზღვეული იყო ს.ს. „თ.დ–ში“. მოსარჩელის მიმართვის შესაბამისად, ს.ს. „თ.დ–“-მ მოსარჩელეს აუნაზღაურა 17.02.2021წ. მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანის ნაწილი - 10 000 ლარი. მოსარჩელის მიერ 08.10.2021წ. შ.პ.ს. „ი.ა“-ს ავტომობილის „Volkswagen transporter t6“ სახელმწიფო ნომრით ....... აღსადგენად გადაერიცხა 45 437 ლარი. მოსარჩელემ სწორედ აღნიშნული თანხის - 10 000 ლარის გათვალისწინებით ითხოვა მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად 35 437 ლარის დაკისრება. შესაბამისად, პალატა ვერ გაიზიარებდა აპელანტის პრეტენზიას, რომ აღნიშნული თანხა სასამართლომ არ გაითვალისწინა.

5.21. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტს თავდაპირველ მოპასუხესთან ერთად სწორად დაეკისრა სოლიდარულად ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება.

6. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შ.პ.ს. „გ.კ–მა“, მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

6.1. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არ იმსჯელეს შ.პ.ს. „ი.ა“-ს კომპეტენტურობაზე დაზიანებული ავტომანქანის შეფასების თვალსაზრისით. შეფასების აქტში მითითებული ავტომობილის ნაწილებისა და მისი შეკეთების ღირებულება საკმაოდ მაღალია, რაც არასამართლიანია. გაურკვეველია, თუ რამდენად მიუკერძოებლად აფასებს დასახელებული კერძო კომპანია სადაზღვევო შემთხვევას, ვინაიდან განსაზღვრული ზიანის ოდენობა - 45 437 ლარი, შეუსაბამოდ მაღალია. ცალსახაა, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები და დაანგარიშება არ შეესაბამებოდა რეალურად არსებულ საბაზრო ფასებსა და მოსარჩელის მიერ განზრახ იყო გაზრდილი. ამასთან, შეფასების აქტში აღნიშნული იყო სატრანსპორტო საშუალების ისეთი დეტალები, რომლებიც შეუძლებელია დაზიანებულიყო, რაც დასტურდება მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საგზაო შემთხვევის ფოტოსურათებითაც.

6.2. სრულად იქნა უგულებელყოფილი ის გარემოება, რომ დაზიანებული ავტოსატრანსპორტო საშუალება იყო დაზღვეული და კასატორის სახელით ს.ს. „თ.დ“-მ უკვე აუნაზღაურა მოსარჩელეს 10 000 ლარი.

6.3. ნიშანდობლივია, რომ კასატორისათვოს მოსარჩელეს არ შეუტყობინებია სადაზღვევო შემთხვევის შემდგომ ექსპერტიზის ჩატარების/შეფასების თაობაზე, რომელშიც იგი აუცილებლად მიიღებდა მონაწილეობას და ამჟამად სადავოს არ გახდიდა შ.პ.ს. „ი.ა“-ს მიერ ავტომობილის შეფასებას.

6.4. გასაჩივრებულ განჩინებაში განმარტებულია სუბროგაციის ინსტიტუტი. ამ კუთხით, მნიშვნელოვანია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, ეს მექანიზმი არ იქნეს ბოროტად გამოყენებული და არ განაპირობოს სადაზღვევო კომპანიის უსაფუძვლო გამდიდრება.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებული იქნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

11. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სადაზღვევო შემთხვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 832.1 (თუ დამზღვევს შეუძლია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წაუყენოს მესამე პირს, მაშინ ეს მოთხოვნა გადადის მზღვეველზე, თუკი ის უნაზღაურებს დამზღვევს ზიანს. თუ დამზღვევი უარს იტყვის მესამე პირის მიმართ თავის მოთხოვნაზე ან მისი მოთხოვნის უზრუნველყოფის უფლებაზე, მაშინ მზღვეველი თავისუფლდება ზიანის იმ ოდენობით ანაზღაურების მოვალეობისაგან, რამდენიც მას შეეძლო მიეღო თავისი ხარჯების ასანაზღაურებლად უფლების განხორციელებასთან ან მოთხოვნის წაყენებასთან დაკავშირებით) მუხლები.

12. წინამდებარე საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია, რამდენად მართებულად განისაზღვრა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ სადაზღვევო შემთვევით გამოწვეული ზიანის ოდენობა.

13. პირველ რიგში, საკასაციო პალატა მიუთითებს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება. დამზღვევი ვალდებულია გადაიხადოს სადაზღვევო შესატანი (პრემია). მოცემული ნორმის ანალიზის საფუძველზე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დაზღვევის ხელშეკრულება ორმხრივი, სასყიდლიანი და რეალური ხელშეკრულებაა. დამზღვევი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო შენატანი, ხოლო მზღვეველი მოვალეა აანაზღაუროს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი.

14. სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლით ერთმნიშვნელოვნადაა განსაზღვრული, რომ დაზღვევის მიზანი ფიზიკური და იურიდიული პირების ინტერესების დაცვაა. დაზღვევის ხელშეკრულების საგანია მზღვევლის მიერ დამზღვევისათვის სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფა, ხოლო ის, თუ რა შეიძლება იყოს დაზღვევის ობიექტი, მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის 820-858-ე მუხლებში, კერძოდ, ასეთი შეიძლება იყოს ქონება ან პიროვნება. აქედან გამომდინარე, დაზღვევის ხელშეკრულება შეიძლება განვიხილოთ, როგორც სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა უფლებების დაცვის მნიშვნელოვანი გარანტია (ს.უ.ს.გ. №ას-663-624-2011, 17 თებერვალი, 2012 წელი).

15. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 832.1 მუხლით გათვალისწინებულია შესაძლებლობა, რა დროსაც მზღვეველზე გადადის იმ მოთხოვნის უფლება, რაც გააჩნია დამზღვევს ზიანის მიყენებაზე პასუხისმგებელი პირის მიმართ და ამ უფლების გადასვლა ხორციელდება მზღვევლის მიერ გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში. მოთხოვნის უფლების ასეთი გადასვლა ცნობილია „სუბროგაციის“ პრინციპის სახით. ეს პრინციპი გულისხმობს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ერთი მხარე იკავებს სხვა პირის ადგილს ისე, რომ მას შეუძლია თავის სასარგებლოდ განახორციელოს ამ უკანასკნელის უფლებები მესამე პირის მიმართ. სუბროგაციის მეშვეობით დამზღვევის ნაცვლად მზღვეველს წარმოეშობა უფლება, გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში, დამზღვევის ქონებრივი ინტერესის ხელმყოფისაგან მოითხოვოს მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. სუბროგაციის დროს დამზღვევის, როგორც დაზარალებულის, ე.ი. როგორც კონკრეტული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის კრედიტორის ადგილს იკავებს სადაზღვევო კომპანია (მზღვეველი). ასეთ შემთხვევაში, ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსი და ხასიათი არ იცვლება, მაგრამ იცვლება ამ ურთიერთობის კრედიტორი. ამ დროს ახალი მოთხოვნა კი არ წარმოიშობა, არამედ იცვლება მხოლოდ კრედიტორი, კერძოდ, დაზარალებული დამზღვევი იცვლება სადაზღვევო კომპანიით (მზღვეველით) (იხ. ს.უ.ს.გ. საქმე №ას-581-549-2011, 05 სექტემბერი, 2012 წელი).

16. დაზღვევის კონტექსტში, სუბროგაციის დოქტრინა მზღვეველისა და დამზღვევის ურთიერთობის ორ ძირითად ასპექტთან ასოცირდება: პირველ რიგში, იგი უფლებას აძლევს მზღვეველს, განახორციელოს და დაიცვას ის უფლებები, რომელიც დამზღვევს ზიანის მიმყენებელი მესამე პირის მიმართ აქვს; მეორე, სუბროგაციის დოქტრინა ხელს უშლის დამზღვევის უსაფუძვლო გამდიდრებას, ეს კი სრულ შესაბამისობაშია “ორმაგი კომპენსაციის აკრძალვის პრინციპთან” (შდრ: Skiner M, Gross J., Subrogation, 7.06.2007, http://www.allens.com.au/pubs/pdf/insur/pap7jun06.pdf.).

აღნიშნული პრინციპი კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა, რა დროსაც მზღვეველზე იმ მოთხოვნის უფლებების გადასვლა ხდება, რაც გააჩნია დაზღვეულ (სარგებლის მიმღებ) პირს ზიანის მიყენებაზე პასუხისმგებელი პირის მიმართ და ამ უფლების გადასვლა ხორციელდება მზღვეველის მიერ გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში. სუბროგაციის ერთ-ერთ უპირატესობად და დანიშნულებად მოიაზრებენ ზიანის მიყენების ფაქტის დადგომის შემდეგ სამივე მონაწილე მხარისათვის აღნიშნული პრინციპის საშუალებით პრობლემის ოპტიმალურ გადაწყვეტას.“ (შდრ: ნ. ნიავაძე, სუბროგაცია ნებაყოფლობით სადაზღვევო ურთიერთობებში, 2012, გვ.3).

17. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 832-ე მუხლით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია დამოკიდებულია ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებების არსებობაზე, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემადგენლობაზე. ნორმა ითვალისწინებს დელიქტურ პასუხისმგებლობას, რომელიც დგება ზიანის მიყენების შედეგად. თავისთავად დელიქტური პასუხისმგებლობა, როგორც იურიდიული პასუხისმგებლობის ერთ-ერთი სახე, წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილ ვალდებულებას, რომლის სტრუქტურულ ელემენტს წარმოადგენს მიზეზშედეგობრივი კავშირი და ბრალი. შესაბამისად, პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნეს მიზეზშედეგობრივი კავშირი მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის (შდრ. ს.უ.ს.გ. № ას-809-776-2016, 04.04.2017).

18. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოპასუხე ნ.ა–ვის (მოპასუხე შ.პ.ს. „გ.კ–ში“ შემთხვევის პერიოდში დასაქმებული პირი) მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით გამოწვეული ავტოსაგზაო შემთხვევისას, დაზიანდა მოსარჩელე სადაზღვევო კომპანიის მიერ დაზღვეული ავტოსატრანსპორტო საშუალება. დაზიანებული ავტომობილის სარემონტო სამუშაოების ხარჯთაღრიცხვა შეადგინა შ.პ.ს. „ი.ა“-მ, რომელმაც დაადგინა დაზიანებების სახე და აღსადგენად საჭირო ხარჯების ოდენობა განსაზღვრა 46034 ლარით. მოსარჩელე კომპანიის 17.02.2021წ. გადაწყვეტილებით, ავტომობილის აღდგენის ხარჯის ოდენობამ შეადგინა 45437 ლარი. დადგენილია, რომ დაზიანებული ავტომობილის აღსადგენად მოსარჩელე სადაზღვევო კომპანიამ შ.პ.ს. „ი.ას”-ს გადაურიცხა 45 437 ლარი.

19. კასატორის ძირითადი პრეტენზია ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ წარმოდგენილი კალკულაცია დაზიანებული ავტომანქანის რეალურ მდგომარეობასთან მიმართებით არარეალური და შეუსაბამოდ მაღალია.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიას და მიუთითებს, რომ მოპასუხემ კვალიფიციური შედავების პირობებში მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების გასაქარწყლებლად, ვერ შეძლო დამაჯერებელი არგუმენტებისა და ისეთი დასაშვები მტკიცებულების წარმოდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ დაზიანებული ავტომანქანის აღდგენა-შეკეთებაზე გაწეული ხარჯი, სარჩელით მოთხოვნილ ოდენობაზე ნაკლები იყო.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება, დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხემ ვერ შეძლო კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება დამაჯერებელი და სარწმუნო არგუმენტებით. მან ვერ უზრუნველყო იმგვარ გარემოებებზე მითითება/მტკიცებულებების წარმოდგენა, რომელიც შ.პ.ს. „ი.ა“-ს მიერ შედგენილ კალკულაციას გააქარწყლებდა ან/და ზიანის სახით მოთხოვნილი თანხის სხვაგვარ გაანგარიშებაზე მსჯელობას შესთავაზებდა სასამართლოს, მხოლოდ ზეპირსიტყვიერ მსჯელობას კი, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს.

პალატა აქვე განმარტავს, რომ მოსარჩელის მიერ საკუთარი პოზიციის დასადასტურებლად კონკრეტული მტკიცებულებების წარდგენის შემდეგ, საწინააღმდეგო გარემოებების მტკიცება მოპასუხის ვალდებულებაა, რისი შეუსრულებლობაც მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურსამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს (იხ. ს.უ.ს.გ. №ას-1127-1047-2017, 2017 წლის 18 ოქტომბერი).

განსახილველ შემთხვევაში, სადავო გარემოების დასამტკიცებლად კასატორს გარდა თავის ახსნა-განმატებისა, სხვა მტკიცებულება სასამართლოსთვის არ წარუდგენია, შესაბამისად, საქმეში არ მოიპოვება იმგვარი მტკიცებულება, რომელიც სასამართლოსთვის უცილობლად სარწმუნოს გახდიდა მისი პოზიციის სისწორეს, ასეთ მტკიცებულებად კი, მარტოოდენ კასატორის მოსაზრება არ განიხილება.

20. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა გადაწყვეტილების მიღებისას, არ გაითვალისწინეს, რომ ს.ს. „თ.დ–მ“ მოსარჩელეს ავტომანქანის შესაკეთებლად საჭირო ხარჯის ნაწილი - 10 000 ლარი აუნაზღაურა, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებების თანახმად, ავტოსაგზაო შემთხვევაში მონაწილე შ.პ.ს. „გ.კ“-ს საკუთრებად რიცხული ავტომობილი დაზღვეული იყო ს.ს. „თ.დ“-ში, რომელმაც მოსარჩელეს დაზიანებული ავტომობილის აღდგენისთვის საჭირო თანხის ნაწილი - 10 000 ლარი აუნაზღაურა. მოსარჩელემ სწორედ აღნიშნული თანხის - 10 000 ლარის გათვალისწინებით მოითხოვა მოპასუხეებისათვის 35 437 ლარის (45437-10000=35437) სოლიდარულად დაკისრება. შესაბამისად, საკასაციო პალატა კასატორის ვერც ამ პრეტენზიას გაიზიარებს.

21. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. „ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ“, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

22. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ ვლინდება არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

23. ამრიგად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს.

24. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% – 1240.30 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შ.პ.ს. „გ.კ–ი“-ს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. შ.პ.ს. „გ.კ–ს“ (ს/ნ ......) დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 1771.85 ლარის (საგადასახადო დავალება № 2929, გადახდის თარიღი: 31.07.2024წ, გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „თიბისი ბანკი“) 70% – 1240.30 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

გოჩა ჯეირანაშვილი