საქმე №ას-611-2025 11 ივლისი 2025 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი, გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ნ.ვ.დ–ვა“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 28 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების სრულად გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ნ.ვ.დ–ვას“ მიმართ სადაზღვევო შემთხვევის ანაზღაურების მოთხოვნით.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. 2023 წლის 5 დეკემბერს ქ. თბილისში, ....... დაღმართზე მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ბალანსზე რიცხული ავტომობილი „Suzuki Vitara“, სარეგისტრაციო ნომრით ........, რომელიც დაზღვეული იყო სს „ნ.ვ.დ–ვას“ მიერ.

2.2. ავტომობილის აღდგენისათვის საჭირო თანხამ, შეადგინა 10635 ლარი.

2.3. მოპასუხემ უარი განაცხადა სადაზღვევო შემთხვევის გამო სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემაზე.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3.2. მოპასუხემ მიუთითა საქართველოს სასამართლო პრაქტიკაში ჩამოყალიბებულ იმ განმარტებებზე, რომელთა მიხედვით, საგზაო მოძრაობის წესების უგულებელყოფა, როგორიცაა ორმხრივი უწყვეტი ღერძულა ხაზის გადაკვეთა, შეფასებულია, როგორც უხეში გაუფრთხილებლობა, რაც სადაზღვევო ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენდა.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სარჩელი სს „ნ.ვ.დ–ვის“ მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

4.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 28 იანვრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

5.2. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი სადავო გარემოება იმის თაობაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში, დაზღვეული ავტომანქანის მძღოლმა, დაზღვევის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია მისი მხრიდან უხეში გაუფრთხილებლობით, რის გამოც მძღოლის ქმედება გამორიცხავდა სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემის შესაძლებლობას.

5.3. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება და განმარტა, რომ საქმეში მტკიცებულების სახით წარდგენილი ფოტოსურათებიდან კარგად ჩანდა ავტოსაგზაო შემთხვევაში დამნაშავე მძღოლის მიერ უწყვეტი ღერძულა ხაზის გადაკვეთის ფაქტი. სასამართლომ დამატებით მიუთითა აუდიოფაილზე, სადაც მძღოლი განმარტავდა, რომ შეუხვია არასწორად, საჭიროებდა უკან მობრუნებას, მოძრაობისას გადაკვეთა უწყვეტი ღერძულა ხაზი მოხვევის მიზნით და შეეჯახა „ტოიოტა პრიუსის“ მარკის ავტოსატრანსპორტო საშუალებას. პალატის მითითებით, მძღოლმა თავად განმარტა, რომ რადგან გადაიფიქრა პირდაპირ გზის გაგრძელება, არასწორად შეუხვია და მოახდინა შეჯახება. სააპელაციო პალატამ ზემოაღნიშნული ფაქტების ერთობლიობა საკმარისად მიიჩნია იმისათვის, რათა დადგენილიყო დამზღვევის უხეში გაუფრთხილებლობით მოქმედების ფაქტი.

5.4. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახული შეფასებები და მსჯელობები, მასზედ რომ ფაქტობრივი მოცემულობის პირობებში იმის გათვალისწინებით, რომ ადგილი არ ჰქონია რაიმე სახის დაბრკოლებას რამაც გამოიწვია მძღოლის მიერ უწყვეტი ღერძულა ხაზის გადაკვეთა და შეჯახება, მან უბრალოდ გადაიფიქრა პირდაპირ გზის გაგრძელება, საჭიროებდა უკან მობრუნებას, მოძრაობისას გადაკვეთა უწყვეტი ღერძულა ხაზი მოხვევის მიზნით და შეეჯახა „ტოიოტა პრიუსის“ მარკის ავტოსატრანსპორტო საშუალებას, რაც მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობით ზიანის გამოწვევის ფაქტს ადასტურებდა.

5.5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, საკასაციო საჩივრის წარდგენის გზით, გაასაჩივრა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. კასატორი აცხადებს, რომ სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რის საფუძველზეც არასწორი შეფასება მისცა დაზღვეული ავტომობილის მძღოლის ქმედებას. კასატორი ამტკიცებს, რომ მძღოლის ქმედება არ წარმოადგენდა უხეშ გაუფრთხილებლობას და საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებები მისი ქმედების მხოლოდ მარტივ გაუფრთხილებლობად დაკვალიფიცირების შესაძლებლობას იძლეოდა.

6.2. კასატორი მიიჩნევს, რომ სადაზღვევო კომპანიამ არაჯეროვნად შეასრულა მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების პირობები, ვინაიდან ჯეროვანი შესრულება აერთიანებს ვალდებულების უნაკლო, დროულ და ხარისხიან შესრულებას, რასაც განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. სადავო შემთხვევის უხეშ გაუფრთხილებლობად კვალიფიცირება არ გამომდინარეობს საქმის მასალებიდან, რადგან ავტოსაგზაო შემთხვევა არ მომხდარა მძღოლის ალკოჰოლური თრობის ან/და სიჩქარის გადაჭარბების გამო, ასევე საქმის მასალებში წარმოდგენილია სისხლისსამართლის საქმეზე მიღებული დადგენილება, რომლითაც მძღოლის მიმართ დაწყებული სისხლისსამართლის საქმისწარმოება შეწყდა, რაც თავისთავად გამორიცხავს უხეში გაუფრთხილებლობით მოქმედების ფაქტსაც.

6.3. კასატორი დასძენს, რომ მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით სრულადაა რეალიზებული, საქმის მასალებში წარმოდგენილია დეფექტური აქტები, ფოტოსურათები და სხვა ყველა საჭირო მტკიცებულება, რათა სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდეს.

6.4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2025 წლის 8 მაისის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

7. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

11. საკასაციო პალატის განსჯით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რის გამოც დადგენილად მიიჩნევა შემდეგი:

- სს „ნ.ვ.დ–ვას" და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას შორის 2022 წლის 29 დეკემბერს დაიდო სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ N10.02/10/457 ხელშეკრულება სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ, კონსოლიდირებული ტენდერი CON220000389, რომლის მიხედვითაც ხელშეკრულების (შესყიდვის) ობიექტია შემსყიდველი ორგანიზაციის ბალანსზე არსებული სატრანსპორტო საშუალებების დაზღვევის მომსახურების გაწევა სსიპ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს ვებ-გვერდზე გამოქვეყნებული სატენდერო დოკუმენტაციით, მიმწოდებლის სატენდერო წინადადებითა და ტარიფებით; აღნიშნული ხელშეკრულების ფარგლებში სატრანსპორტო საშუალებაზე "Suzuki Vitara" სარეგისტრაციო ნომრით ......., გაიცა სადაზღვევო პოლისი NAUTO-NVI-22-12- 034199;

- ქ. თბილისის პროკურატურიდან მიღებული 2024 წლის 29 მარტის დადგენილებით სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიების შეწყვეტის შესახებ ირკვევა, რომ 2023 წლის 5 დეკემბერს, საქართველოს შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს საგამოძიებო სამმართველოში დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე, საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად ლ:.რ–ის ჯანმრთელობის დაზიანების ფაქტზე, საქართველოს სსკ–ის 276–ე მუხლის II ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ნიშნებით. დადგენილებიდან ირკვევა, რომ 2023 წლის 5 დეკემბერს, ქ. თბილისში, ...... ქუჩის მხრიდან ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის ხიდის მარჯვენა პანტუსის მიმართულებით მოძრაობდა სატრანსპორტო საშუალება “Suzuki Vitara“ სარეგისტრაციო ნომრით ......., რომელსაც მართავდა გ.ჯ–ი. მოცემულ მონაკვეთში მძღოლმა დაიწყო პანტუსის გადაკვეთა, რა დროსაც მარცხენა გვერდითა ნაწილში შეეჯახა პირველ სამოძრაო ზოლში მოძრავ „ტოიოტა პრიუსის“ მარკის ავტოსატრანსპორტო საშუალებას, რომელსაც მართავდა ბ.ზ–ია; ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მძღოლი, გ.ჯ–ი დაჯარიმდა 250 ლარით; დადგენილებით, ზემოაღნიშნული საგზაო– სატრანსპორტო შემთხვევა გამოწვეული იყო გ.ჯ–ის მიერ „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის მოთხოვნათა უგულებელყოფის შედეგად და მის მიმართ ადმინისტრაციული სახდელის დადების მიზნით აღნიშნულ საქმეზე გამოტანილი გამოძიების შეწყვეტის დადგენილება გადაგზავნილი იქნა შსს სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ერთიანი მომსახურების ცენტრში;

- მოცემული ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანებული ავტომანქანა „Suzuki Vitara“ სარეგისტრაციო ნომრით ....... აღდგენითი ღირებულების გაანგარიშება განხორციელდა 2024 წლის 12 ივნისს შპს „ა.ვ–ის“ მიერ, რომლის გაცემული დეფექტური აქტით განისაზღვრა მომსახურების ჩამონათვალი: 1) წინა მარჯვენა მაშუქი ფარის შეცვლა - 50 ლარი, წინა მარჯვენა ნისლის ფარის შეცვლა - 40 ლარი, წინა ბამპერის შეცვლა - 90 ლარი, წინა ნისლის ფარის „აბადოკის“ შეცვლა - 15 ლარი, სათუნუქე სამუშაო - 650 ლარი, სამღებრო სამუშაო - 1200 ლარი. ამავე დეფექტური აქტით განისაზღვრა დახარჯული მასალის ჩამონათვალი: 1) წინა მარჯვენა მაშუქი ფარი - 2760 ლარი, წინა მარჯვენა ნისლის ფარი - 480 ლარი, წინა ბამპერი - 3600 ლარი, წინა ნისლის ფარის „აბადოკი“ – 720 ლარი, წინა ბამპერის ნიკელი - 850 ლარი, წინა ბამპერის სალასკა - 90 ლარი; შესაკეთებლად საჭირო მასალის და სარემონტო სამუშაოების ღირებულება ჯამში განისაზღვრა - 10635 ლარით;

- სს „ნ.ვ.დ–ვამ“, 2024 წლის 15 აპრილს, უარი განაცხადა სადაზღვევო შემთხვევის ანაზღაურებაზე, რის მიზეზადაც მითითებულია მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობა, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 829-ე მუხლის მიხედვით, მზღვეველს ათავისუფლებს ზიანის ანაზღაურებისგან.

12. სარჩელის მიზანს მოსარჩელისთვის სადაზღვევო შემთხვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება წარმოადგენს, რის გამოც დავის მომწესრიგებელ ნორმებს სამოქალაქო კოდექსის 799-ე (დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა, აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა, გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება), 820-ე (ზიანის დაზღვევისას მზღვეველმა ზიანი უნდა აანაზღაუროს ფულით) და 829-ე (მზღვეველი თავისუფლდება თავისი მოვალეობის შესრულებისაგან, თუ დამზღვევმა დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია განზრახ, ან უხეში გაუფრთხილებლობით) მუხლები წარმოადგენს.

13. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ, ხელშეკრულება მხარეთა ვალდებულების განმსაზღვრელი იმ დებულებებისაგან შედგება, რომლებიც ხელშემკვრელთა თავისუფალი ნების გამოვლენის შედეგად მიღწეულ შეთანხმებას ასახავს (სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლი) და, კანონის თანახმად, სწორედ ამ ჩარჩოშია მოქცეული მათი პასუხისმგებლობის ფარგლებიც (გარდა კანონის იმპერატიული დანაწესებისა). ვალდებულებითი სამართლის ეს უზოგადესი პრინციპი თანაბრად ვრცელდება ყველა სახელშეკრულებო ურთიერთობაზე, რომელთა შორისაცაა დაზღვევის ხელშეკრულება. მეტი სიცხადისათვის შეიძლება ითქვას, რომ კონკრეტული სახელშეკრულებო ურთიერთობის სპეციალური ნორმები აზუსტებს ხელშეკრულების არსებით პირობებზე შეთანხმების ზოგად პრინციპს. ამგვარ ნორმათა რიგს განეკუთვნება სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლი (იხ. სუსგ №ას-92-88-2016, 11 მარტი, 2016 წელი).

14. მითითებული ნორმის თანახმად, მზღვეველმა სადაზღვევო შემთხვევის დროს დამზღვევის მიმართ საკუთარი ვალდებულებების განსაზღვრისას უნდა იხელმძღვანელოს სადაზღვევო ხელშეკრულების დებულებებით (იხ. სუსგ №ას-1319-1257-2014, 30 ოქტომბერი 2015 წელი).

15. დაზღვევის ხელშეკრულება ფორმირდება მხარეთა კონსენსუსის შედეგად და მის ფარგლებში წარმოშობილი უფლება-მოვალეობების სისტემა ბოჭავს ამ ურთიერთობის მონაწილეებს. სადაზღვევო ინტერესის ცნება განიხილება ეკონომიკური და სამართლებრივი მნიშვნელობით. ეკონომიკური არსი განპირობებულია ქონების ღირებულებითი ეკვივალენტურობით. რაც შეეხება სადაზღვევო ინტერესის სამართლებრივ შინაარსს, მას დაცვითი ფუნქცია აქვს და გულისხმობს პირის იურიდიულ კავშირს სადაზღვევო ობიექტის მიმართ. ამ კუთხით, სადაზღვევო ინტერესი განისაზღვრება, როგორც დამზღვევის გონივრული ზრუნვა და სურვილი, დაიცვას საკუთარი სიკეთე სხვადასხვა გაუთვალისწინებელი მოვლენისაგან.

16. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო და მატერიალური სამართლის ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია, კერძოდ:

17. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, განსახილველი საქმის ფარგლებში სააპელაციო სასამართლომ სწორად განსაზღვრა მოცემული დავის ძირითადი კვლევის საგანი, კერძოდ, არსებობს თუ არა სამოქალაქო კოდექსის 829-ე მუხლით (მზღვეველი თავისუფლდება თავისი მოვალეობის შესრულებისაგან, თუ დამზღვევმა დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით) გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისგან მზღვეველის გათავისუფლების საფუძველი.

18. პირველ რიგში, პალატა ყურადღებას მიაქცევს დაზღვევის ხელშეკრულების საფუძველზე წამოჭრილი დავის ფარგლებში მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების წესზე, სახელდობრ: მზღვეველმა უნდა ამტკიცოს, რომ ზიანის გამომწვევი მიზეზი წარმოადგენს კანონის ან ხელშეკრულების გამონაკლისს, რის გამოც, მასზე ვერ გავრცელდება სადაზღვევო დაფარვა (შდრ. იხ. სუსგ. №ას-1479-2019, 21.01.2020). შესაბამისად, სწორედ მზღვეველია ვალდებული ამტკიცოს, რომ სადაზღვევო შემთხვევა განვითარდა დამზღვევის უხეში გაუფრთხილებლობის შედეგად.

19. სამოქალაქო კანონმდებლობა არ იძლევა უხეში გაუფრთხილებლობის ლეგალურ დეფინიციას. ამდენად, მისი არსებობა უნდა დადგინდეს ყოველი კონკრეტული შემთხვევის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლივი და ლოგიკური შეფასების შედეგად. მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობა არის მეტისმეტი დაუდევრობა, უხეში გაუფრთხილებლობით მოქმედებს ის, ვინც თავისი მოქმედებით აუცილებელ ყურადღებას არ იჩენს უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით (შდრ., იხ. სუსგ-ები: №ას-745-713-2014; №ას-654-2019, 26.06.2020). საკასაციო სასამართლო, უხეში და მარტივი გაუფრთხილებლობის, როგორც სამართლებრივად სანქცირებული ქმედებების შესახებ, განმარტავს, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა არ იძლევა უხეში გაუფრთხილებლობის ლეგალურ დეფინიციას. სამოქალაქო სამართალში ბრალის შეფასებისას მოწმდება სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილის ნების და ყურადღებიანობის ხარისხი. ამის მიხედვით განისაზღვრება, იგი განზრახ მოქმედებდა, თუ გაუფრთხილებლობით. ამასთან, პირის ბრალეულობა მხოლოდ ქმედების შედეგისადმი მისი სუბიექტური დამოკიდებულებით არ მოწმდება. სამოქალაქო პასუხისმგებლობის მიზნისთვის, პირის სუბიექტურ განწყობასთან ერთად, მხედველობაში მიიღება ობიექტური კრიტერიუმები, ანუ პასუხისმგებლობის მიზნისთვის პირის ბრალეულად მიჩნევისას, ასევე მოწმდება კონკრეტულ გარემოში მოქმედი გარემოებები, ამ გარემოებების გავლენა პირის ქმედებაზე. გაუფრთხილებლობა შეიძლება იყოს მარტივი (culpa lata) ან უხეში (culpa levissima). უხეში გაუფრთხილებლობა სახეზეა, როცა პირი განსაკუთრებით მაღალი ხარისხით არღვევს ბრუნვისათვის აუცილებელ ყურადღებიანობას. ყველა სხვა შემთხვევაში ითვლება, რომ პირი მოქმედებდა უბრალო გაუფრთხილებლობით. სასამართლო განმარტავს, რომ უხეში გაუფრთხილებლობა მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედი პირის მხრიდან განზრახვას უახლოვდება. შესაბამისად, უხეშ გაუფრთხილებლობად უნდა შეფასდეს ისეთი ქმედება, რომლის ჩადენის დროსაც პირი განსაკუთრებულად მაღალი ხარისხით უგულებელყოფს წინდახედულობის ნორმებს. მოქმედებს არა იგივე ვითარებაში მყოფი, სხვა საშუალო შესაძლებლობების მქონე პირის მსგავსად, არამედ იჩენს თვალშისაცემ უყურადღებობას, უპატიებელ დაუდევრობას. უხეში გაუფრთხილებლობისგან განსხვავებით, მარტივი გაუფრთხილებლობა უნდა განიმარტოს, როგორც სამოქალაქო ბრუნვისთვის დამახასიათებელი ყურადღებიანობის და წინდახედულობის სტანდარტის შედარებით ნაკლები ხარისხით უგულებელყოფა. მარტივი გაუფრთხილებლობა ბრალის გამომრიცხველ გარემოებასთან მიახლოებულად უნდა შეფასდეს. სამოქალაქო კოდექსის 829-ე მუხლის მიხედვით, მზღვეველის პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების პირობად განზრახვა და უხეში გაუფრთხილებლობა გათანაბრებულია. ამრიგად, სადაზღვევო ურთიერთობის მიზნისთვის, უხეში გაუფრთხილებლობა განზრახვის ანალოგიურ სუბიექტურ განწყობად განიხილება. სხვაგვარი განმარტება ეწინააღმდეგება დაზღვევის ინსტიტუტის თავისებურებას, რომლის მთავარი მიზანი დამზღვევისთვის შესაძლო ზიანის ანაზღაურების გარანტირებაა (იხ., სუსგ №ას-საქმე №ას-1279-2022 20 დეკემბერი, 2022 წელი).

20. ამასთან, ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპების 1:301-ე მუხლის III ნაწილის თანახმად, განზრახ ქმედებად ითვლება პირის გაცნობიერებული ქცევა, რომელიც გამიზნულად (შეგნებულად) მიმართულია ქმედების სამართლებრივი შედეგების წარმოშობისაკენ, ასევე, უხეში გაუფრთხილებლობით განხორციელებული ქმედებაც, რომლის დროსაც, პირი ითვალისწინებს თავისი ქცევის მოსალოდნელ სამართლებრივ შედეგს, მართალია მიზანმიმართულად არ მიისწრაფვის, მაგრამ გულგრილად ეკიდება მის დადგომას. ამის საპირისპიროდ, მარტივი გაუფრთხილებლობისას პირი არ აცნობიერებს თავისი ქცევის შესაძლო სამართლებრივ შედეგს და, შესაბამისად, ეს არ ჩაითვლება განზრახ ქმედებად. ამრიგად, ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპები ერთმანეთისაგან განასხვავებს განზრახ და მარტივ გაუფრთხილებლობას. ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპებში განვითარებული პოზიციის მიხედვით, განზრახვა და უხეში გაუფრთხილებლობა აუცილებლად გულისხმობს მხარის გაცნობიერებულ ქმედებას (იხ., სუსგ №ას-1479-2019, 21 იანვარი, 2020 წელი, პ.53).

21. საქმეში წარმოდგენილი შეუცილებადი მტკიცებულებებით, სახელდობრ: ფოტოსურათებითა და აუდიოფაილით, უდავოდაა დადასტურებული, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევაში მონაწილე მძღოლმა გადაკვეთა უწყვეტი ღერძულა ხაზი. აუდიოფაილში, მძღოლი განმარტავს, რომ მან არასწორად შეუხვია, საჭიროებდა უკან მობრუნებას, მოძრაობისას გადაკვეთა უწყვეტი ღერძულა ხაზი მოხვევის მიზნით და შეეჯახა „ტოიოტა პრიუსის“ მარკის ავტოსატრანსპორტო საშუალებას. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატის განსჯით, ვინაიდან მძღოლმა საგზაო წესების დარღვევა და უწყვეტი ღერძულა ხაზის გადაკვეთა განიზრახა არა მისკენ მიმართული რაიმე რისკის/საშიშროების თავიდან აცილების ან/და რაიმე დაუძლეველი ძალის გამო, არამედ თვითნებურად, გზის შემოკლების მიზნით, პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასებას, რომ ეს ქმედება ნამდვილად წარმოადგენს იმგვარ ქმედებას, როცა პირი განსაკუთრებით მაღალი ხარისხით არღვევს ბრუნვისათვის აუცილებელ ყურადღებიანობას. შესაბამისად, პალატის აზრით, სადაზღვევო კომპანიისთვის მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრება მართებულად არ მოხდა. რა საკვირველია, ამ დასკვნას ვერ აქარწყლებს საკასაციო საჩივარში მოყვანილი შედავება მძღოლის სიფხიზლის ფაქტისა და მძღოლის მიმართ აღძრული სისხლის სამართლის საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე. პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემული დავის ფარგლებში ალკოჰლური თრობის ქვეშ მართვის საკითხი სადავოდ არცერთ ეტაპზე გამხდარა, სისხლის სამართლის საქმეზე წარმოების შეწყვეტა კი, სადაზღვევო ანაზღაურების დაკისრების კონტექსტში შესაფასებელი უხეში/მარტივი გაუფრთხილებლობის ფაქტის დადგენისას, არაელევანტურია, რის გამოც გაზიარებული ვერ იქნება.

22. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

23. ამდენად, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებსა და მსჯელობას. კასატორის პრეტენზიების პასუხად კი განმარტავს, რომ საქმეზე მტკიცებულებების საფუძველზე დადგენილი გარემოებებით დადასტურებულია ავტოსაგზაო შემთხვევის ფაქტი და იკვეთება მძღოლის მიერ უხეში გაუფრთხილებლობით მოქმედების ფაქტი, აქედან გამომდინარე, არ ვლინდება სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა.

24. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

25. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

26. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

27. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, ბაჟის გადახდის ვალდებულებისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი