№ას-774-2025 9 ივლისი, 2025 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
არჩილ კოჭლამაზაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მირანდა ერემაძე, თეა ძიმისტარაშვილი
კასატორი – მ.ხ–ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.თ–ძე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. ნ.თ–ძემ (შემდეგში: მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა გორის რაიონულ სასამართლოში ნ.გ–სა (შემდეგში: მოპასუხე) და მ.ხ–ის (შემდეგში: მოპასუხე, კასატორი) მიმართ და მოითხოვა:
ნ.თ–ძეს და ნ.გ–ს შორის 2022 წლის 13 ივნისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების, როგორც თვალთმაქცურად დადებული გარიგებების ბათილად ცნობა, შემდეგ ქონებაზე: გორის რაიონი, სოფელ ......., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი ........; ქარელის რაიონი, სოფელ ......., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი N .....
ნ.გ–სა და მ.ხ–ს შორის 2022 წლის 18 ივნისს გამოსყიდვის უფლებით დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების, როგორც თვალთმაქცურის ბათილად ცნობა უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქარელის რაიონი, სოფელი ......., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი N68.05.46.008.
ნ.გ–სა და მ.ხ–ს შორის 2022 წლის 21 ივნისს გამოსყიდვის უფლებით დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების, როგორც თვალთმაქცურის ბათილად ცნობა უძრავ ქონებაზე, მდებარე: გორის რაიონი, სოფელი ქვემო ......., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი N.........
უძრავი ქონებების (საკადასტრო კოდი N........, საკადასტრო კოდი N........) აღრიცხვა მოსარჩელის საკუთრებაში.
2. სასამართლოში წარდგენილი შესაგებლებით მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
3.1. გორის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ნ.თ–ძის სასარჩელო მოთხოვნა ნ.გ–სა და მ.ხ–ის მიმართ არ დაკმაყოფილდა.
4. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
4.1. 2022 წლის 13 ივნისის მდგომარეობით, გორის რაიონ სოფელ ქვემო ........ მდებარე უძრავი ქონება, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი N........., საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული იყო ნ.თ–ძის საკუთრებად.
4.2. 2022 წლის 13 ივნისის მდგომარეობით, ქარელის რაიონ სოფელ ........ მდებარე უძრავი ქონება, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი N......., საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული იყო ნ.თ–ძის საკუთრებად.
4.3. 2022 წლის 16 ივნისს, ნ.თ–ძესა და ნ.გ–ს შორის გაფორმდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, გორის რაიონ სოფელ ქვემო ........ მდებარე უძრავ ქონებაზე, საკადასტრო კოდით №....... და აღნიშნული უძრავი ნივთი საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღირიცხა ნ.გ–ს სახელზე.
4.4. 2022 წლის 21 ივნისს გამოსყიდვის უფლებით, უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მ.ხ–მა ნ.გ–სგან შეიძინა გორის რაიონ სოფელ ქვემო ......... მდებარე უძრავ ქონება (საკადასტრო კოდი ........). ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უძრავი ქონების გამოსყიდვის ვადად განისაზღვრა 3 თვე, გამოსყიდვის ღირებულებად კი 5000 აშშ დოლარი, რაც გარიგების დადების დროისთვის ეროვნულ ვალუტაში შეადგენდა 14 670 ლარს. ამავე ხელშეკრულების (მე-3.დ პუნქტი) თანახმად, გამოსყიდვამდე ხელშეკრულების საგანი ფაქტობრივად მფლობელობაში რჩებოდა გამყიდველს, გამოსყიდვის ვადის გასვლის შემდეგ თუ გამყიდველი არ ისარგებლებდა გამოსყიდვის უფლებით, ვალდებული იყო გონივრულ, კერძოდ ერთი თვის ვადაში, გადაეცა მყიდველისათვის ნასყიდობის საგანი. გამოსყიდვის ვადის გასვლის შემდეგ, ნ.გ– კარგავდა გამოსყიდვის უფლებას, მყიდველი კი იძენდა შეუზღუდავი საკუთარების უფლებას „ნასყიდობის საგანზე“, რაზედაც ენიჭებოდა უფლებამოსილება, რომ მას მიემართა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსათვის ცალმხრივად და პირადი განცხადებით მოეთხოვა შეზღუდვის მოხსნა.
4.5. 2022 წლის 16 ივნისს, ნ.თ–ძესა და ნ.გ–ს შორის გაფორმდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, ქარელის რაიონ სოფელ ....... მდებარე უძრავ ქონებაზე, საკადასტრო კოდით №...... და აღნიშნული უძრავი ნივთი საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღირიცხა ნ.გ–ს სახელზე.
4.6. 2022 წლის 18 ივნისს გამოსყიდვის უფლებით, უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მ.ხ–მა ნ.გ–სგან შეიძინა ქარელის რაიონ სოფელ ....... მდებარე უძრავ ქონება (საკადასტრო კოდი ......). ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უძრავი ქონების გამოსყიდვის ვადად განისაზღვრა 3 თვე, გამოსყიდვის ღირებულებად კი 4350 აშშ დოლარი, რაც გარიგების დადების დროისთვის ეროვნულ ვალუტაში შეადგენდა 12 718,96 ლარს. ამავე ხელშეკრულების (მე-3.დ პუნქტი) თანახმად, გამოსყიდვამდე სეხლშეკრულების საგანი ფაქტობრივად მფლობელობაში რჩებოდა გამყიდველს, გამოსყიდვის ვადის გასვლის შემდეგ თუ გამყიდველი არ ისარგებლებდა გამოსყიდვის უფლებით, ვალდებული იყო გონივრულ, კერძოდ ერთი თვის ვადაში, გადაეცა მყიდველისათვის ნასყიდობის საგანი. გამოსყიდვის ვადის გასვლის შემდეგ, ნ.გ– კარგავდა გამოსყიდვის უფლებას, მყიდველი კი იძენდა შეუზღუდავი საკუთარების უფლებას „ნასყიდობის საგანზე“, რაზედაც ენიჭებოდა უფლებამოსილება, რომ მას მიემართა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსათვის ცალმხრივად და პირადი განცხადებით მოეთხოვა შეზღუდვის მოხსნა.
5. გორის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ.თ–ძემ, რომელმაც მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.
6. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ნ.თ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა გორის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ნ.თ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა:
ბათილად იქნა ცნობილი ნ.თ–ძესა და ნ.გ–ს შორის 2022 წლის 13 ივნისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები: გორის რაიონში, სოფელ ....... მდებარე უძრავ ქონებაზე, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი N ........ და ქარელის რაიონ სოფელ ....... მდებარე უძრავ ქონებაზე, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი N .......
ბათილად იქნა ცნობილი ნ.გ–სა და მ.ხ–ს შორის 2022 წლის 18 ივნისს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით, ქარელის რაიონში, სოფელ ....... მდებარე უძრავ ქონებაზე, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი N .......
ბათილად იქნა ცნობილი ნ.გ–სა და მ.ხ–ს შორის 2022 წლის 21 ივნისს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით, გორის რაიონში, სოფელ ....... მდებარე უძრავ ქონებაზე, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი N ........
უძრავი ქონებები (საკადასტრო კოდით N ......... და N ........) აღირიცხა ნ.თ–ძის სახელზე.
7. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება:
7.1. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მხარეთა შორის თვალთმაქცურობის საფუძვლით სადავოდ გამხდარ ხელშეკრულებაში გამოვლენილი ნების ნაკლი უნდა დადგენილიყო საქმის ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლივი ანალიზით, კერძოდ სასამართლოს მხედველობაში უნდა მიეღო სადავო ხელშეკრულების გაფორმების პერიოდში მიმდინარე მოვლენები და მხარეთა მდგომარეობა.
7.2. განსახილველ შემთხვევაში, პალატამ მიიჩნია, რომ 2022 წლის 13 ივნისს მხარეთა შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები წარმოადგენდა თვალთმაქცურ გარიგებებს და იყო ბათილი. პალატამ აღნიშნა, რომ მითითებულ ნორმათა შესაბამისად, ფაქტობრივ გარემოებათა მტკიცების ვალდებულება აკისრიათ მხარეებს, რომლებიც თავის სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებენ აღნიშნულ გარემოებებს და შესაბამისად, ისინი მიეთითება მათ მიერ. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ადგენს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტს. მხარეს, რომელიც თავის მოთხოვნას თუ შესაგებელს აფუძნებს კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, ეკისრება მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი. ამასთან, არამარტო მოსარჩელეა ვალდებული ამტკიცოს სარჩელში მოყვანილი გარემოებები, არამედ მოპასუხეცაა ვალდებული დაამტკიცოს მის მიერ შესაგებელში მოყვანილი გარემოებები. მოცემულ შემთხვევაში, პალატის მითითებით, მხარეებმა არ უარყვეს 2022 წლის 13 ივნისს ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადების ფაქტი. მოსარჩელე მხარემ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მიუთითა, რომ ხელშეკრულებების გაფორმებისას ნ.გ–ს მისთვის ნასყიდობის ხელშეკრულებებში მითითებული თანხები არ გადაუცია; შუამავალთან შეთანხმების თანახმად, ნ.გ– შეპირდა, რომ აღნიშნულ თანხებს - 6500 აშშ დოლარს გადაურიცხავდა მას მის პირად საბანკო ანგარიშზე ხელშეკრულების გაფორმებიდან რამოდენიმე დღეში; მოსარჩელის განმარტებით, გადიოდა დრო და აღნიშნული პირები არანაირ თანხებს არ ურიცხავდნენ, თუმცა ჰპირდებოდნენ, თითქმის ყოველდღე, რომ გადაურიცხავდნენ. მიუხედავად, მისი არაერთხელ სატელეფონო და სოციალური საკომუნიკაციო ქსელებით დაკონტაქტებისა და თხოვნისა აღმონდა, რომ ნ.გ–მა უძრავი ქონებები „ნასყიდობის ხელსეკრულებით გამოსყიდვის უფლებით“ გადაუფორმა მ.ხ–ს. მოსარჩელემ თავისი პოზიციის დასადასტურებლად წარმოადგინა მიმოწერები მასსა და ნ.გ–ს შორის. ხოლო, ნ.გ. არ უაყოფდა აღნიშნულ განმარტებას, იგი თავადაც მიუთითებდა, რომ ნ.თ–ძისათვის ხელშეკრულებებში მითითებული თანხები არ გადაუცია, ისევე როგორც მას თავად არ მიუღია მ.ხ–ისგან ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული თანხები.
7.3. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, გარემოება იმის შესახებ, რომ არცერთი ხელშეკრულების გაფორმების დროს თანხის გადახდა არ მომხდარა უნაღდო ანგარიშსწორებით, არცერთი პირი არ მისულა და არ უნახავს გასასხვისებელი ქონება და ქონების საბაზრო ღირებულება გაცილებით მეტია ვიდრე გადასახდელი თანხები; ამასთან, თავად ნ.თ–ძის მიმოწერა მოპასუხე გ–თან ხელშეკრულების გაფორმებიდან მყისიერად და ნ.თ–ძესთან გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებებიდან მცირე დროში გ–ის მხრიდან ხ–ზე ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით ხელშეკრულებების გაფორმება, ადასტურებდა კერძო პირებს შორის სესხისა და იპოთეკის საკანონმდებლო ცვლილებების გვერდის ავლით ჩრდილოვან სესხის გაცემას, ნასყიდობა-გამოსყიდვის ფორმის გამოყენებას სამართლებრივად, კანონმდებლის მიერ აკრძალული სესხის დაფარვის მიზნით. შესაბამისად, პალატამ დასაბუთებულად მიიჩნია მოსარჩელის პოზიცია მოპასუხის ნ.გ–თან გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილობის თაობაზე.
7.4. მოპასუხე მ.ხ–ის მიმართ წარდგენილი სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში, პალატამ აღნიშნა, რომ აღნიშნული მოპასუხის შედავება მთლიანად აგებული იყო შემძენის კეთილსინდისიერებაზე. მოპასუხე მიიჩნევდა, რომ მის მიმართ ხელშეკრულების თვალთმაქცურობის საფუძვლით ბათილობის საფუძველი არ არსებობდა. პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ ნ.თ–ძისა და ნ.გ–ს განმარტებების საწინააღმდეგოდ, მ.ხ–ი განმარტავდა, რომ მასსა და ნ.გ–ს შორის დაიდო ნამდვილი ნასყიდობის ხელშეკრულებები გამოსყიდვის უფლებით და მის მიერ გადახდილ იქნა ნასყიდობის საგნის საფასურიც. სააპელაციო სასამართლომ მ.ხ–ის მითითება არ გაიზიარა, ვინაიდან, საქმეში არ იყო წარმოდგენილი თანხის გადახდის/გადარიცხვის მტკიცებულებები, ასევე თავად სადავო ხელშეკრულებებიც არ შეიცავდა მსგავს დათქმას.
7.5. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მ.ხ–ის აპელირება საჯარო რეესტრის მონაცემების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმციაზე, ვინაიდან, მოსარჩელის მტკიცებით, მყიდველმა იცოდა საქმის გარემოებები, კერძოდ ის, რომ ნ.გ. არ წარმოადგენდა ქონების ნამდვილ მესაკუთრეს, იცოდა ის, რომ „გამყიდველზე“ 5 დღით ადრე აღირიცხა უძრავი ნივთები. ასევე, საქმეზე უდავოდ იყო დადგენილი, რომ მ.ხ–ს არასდროს უნახავს/შეუმოწმებია/დაუთვალიერებია შესაძენი ქონებები, თავად ცხოვრობს თბილისში და არავითარი ინტერესი, გარდა იმისა, რომ გამოეყენებინა ეს ვითარება და დაპატრონებოდა უძრავ ქონებებს არ იკვეთებოდა საქმის მასალებიდან.
7.6. პალატამ მიუთითა საქათველოს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლებზე, რომლებიც კეთილსინდისიერი შემძენის დაცვის გარანტიებს მოიცავს და მოიხმო საქალრთველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკა აღნიშნულ საკითხზე. აღნიშნა, რომ კეთილსინდისიერება უკავშირდება სუბიექტურ ფაქტორს და არა ობიექტურს. ამასთან, კეთილსინდისიერება არსებობს უფლების წარმოშობამდე. საჯარო რეესტრის უსწორობის ცოდნასთან მიმართებით, უფლების შემძენს ტვირთად აწევს არა ყოველგვარი უზუსტო მონაცემის ცოდნა, არამედ მხოლოდ ისეთის, რაც ეჭვის ქვეშ აყენებს უფლების შეძენის ნამდვილობას. ჩანაწერის უზუსტობის ცოდნა ნიშნავს იმ გარემოებათა ცოდნას, რის გამოც ჩანაწერია უზუსტო, თავის მხრივ, შემძენს არ უნდა მოეთხოვოს იმაზე მეტის ცოდნა, რაც გონივრულ შესაძლებლობებს სცილდება (იხ. სუსგ, საქმე №ას-189-182-2013, 16.01.2014წ.).
7.7. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის დაცვით მოდავე მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებისა და გაცხადებული ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, სსსკ-ს 105-ე მუხლის შესაბამისად, არ იკვეთებოდა შემძენის კეთილსინდისიერება სამართლებრივი ნორმებისა და არსებული პრაქტიკის საფუძველზე. პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელემ უზრუნველყო მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების - შემძენის არაკეთილსინდისიერების დადასტურება, რაც გარიგების ბათილად მიჩნევისა და ქონების თავდაპირველი მესაკუთრის საკუთრებად აღიარების წინაპირობას წარმოადგენდა.
7.8. პალატამ დამატებით ყურადღება გაამახვილა სადავო ხელშეკრულებების გაფორმებამდე განხორციელებულ საკანონმდებლო ცვლილებაზე, კერძოდ, 2018 წლის 21 ივლისის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში ცვლილების შეტანის შესახებ საქართველოს კანონის თანახმად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლს დაემატა შემდეგი შინაარსის მე-4 ნაწილი: ფიზიკურ პირზე (მათ შორის, ინდივიდუალურ მეწარმეზე) გასაცემი/გაცემული სესხის/კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მის ან სხვა ფიზიკური პირის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი, აგრეთვე წყლის და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალება. აღნიშნული კანონი ძალაში შევიდა 2018 წლის 21 აგვისტოს; სადავო ხელშეკრულებები კი, გაფორმებულია 2022 წელს. პალატის მითითებით, ყოველივე ზემოაღნიშნული, სასამართლოს უჩენდა დასაბუთებულ ვარაუდს, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებების გაფორმება განხოციელდა მხარეთა შორის არსებული სასესხო ურთიერთობის საკანონმდებლო რეგულირების ფარგლებში ელოვნურად მოსაქცევად და რეალურად უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების ნება მხარეებს არც გამოუხატავთ.
8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მ.ხ–მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
9. საკასაციო საჩივრის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:
9.1. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე და 185-ე მუხლები, არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და უგულებელყო კეთილსინდისიერი შემძენის დაცვის პრინციპი. გადაწყვეტილების გამოტანის დროს დაეყრდნო მხოლოდ ვარაუდებს, რომლებიც არ იყო მტკიცებულებებით გამყარებული, არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მ.ხ–მა უძრავი ქონება შეიძინა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მესაკუთრისგან, თავისუფალი ნების გამოვლების შედეგად, სანოტარო წესით დამოწმებული ხელშეკრულებით.
9.2. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ნ.თ–ძეს ჰქონდა ფინანსური პრობლემები და ქონება ნებაყოფლობით გაყიდა, ხოლო მ.ხ–ს არ ჰქონდა ინფორმაცია მოსარჩელისა და ნ.გ–ს სავარაუდო დავის შესახებ.
9.3. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მ.ხ–ს ჰქონდა უძრავი ქონების მოჩვენებითი გზით მითვისების განზრახვა, ვინაიდან, აღნიშნულის დასადასტურებლად მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა მყარი მტკიცებულებები.
10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 12 ივნისის განჩინებით, სსსკ-ის 396-ე მუხლის საფუძველზე საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
11. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:
ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;
ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;
გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;
დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;
ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;
ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;
ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
14. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
15. საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა. შესაბამისად, წინამდებარე განჩინებით, საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავების საფუძვლიანობა.
16. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (იხ. სუსგ საქმეზე Nას-251-2018, 08.02.2022 წ.).
17. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3-4-ე მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში (იხ.: სუსგ-ები საქმეებზე: Nას-1163-2018, 08.02.2019 წ.; Nას-495-2020, 23.10.2020 წ).
18. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიზანია სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღდგენა (მიკუთვნებითი მოთხოვნა), შესაბამისად, მოცემული დავის ფარგლებში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასების საგანს სადავო ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის სამართლებრივი წინაპირობების არსებობის შემოწმება წარმოადგენდა. კერძოდ, სადავო იყო ნ.თ–ძესა და ნ.გ–ს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულებების, ასევე, იმავე უძრავ ქონებაზე, ნ.გ–სა და მ.ხ–ს შორის გამოსყიდვის უფლებით გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებების ნამდვილობა, რამეთუ, მოსარჩელე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის საფუძველზე ითხოვდა დასახელებული გარიგებების ბათილად ცნობასა და სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღდგენას.
19. აღსანიშნავია, რომ ნ.გ–ს, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სადავოდ არ გაუხდია. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მხოლოდ მ.ხ–მა და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით სადავო გახადა უძრავი ქონების შეძენის ფაქტის მიმართ, შემძენის - მ.ხ–ის კეთილსინდისიერების საკითხი. კასატორი ასევე მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა, მის მიერ უძრავი ქონების მოჩვენებითი გზით მითვისების განზრახვა.
20. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ აღნიშნავს, რომ საკასაციო სასამართლო საქმეს იხილავს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში (სსსკ-ის 404.1 მუხლი) და დისპოზიციურობის პრინციპის გათვალისწინებით, უფლება არ აქვს გასცდეს საკასაციო საჩივარში დაფიქსირებულ პრეტენზიებს. შესაბამისად, საკასაციო პალატა კასატორის მიერ განხორციელებული შედავების გათვალისწინებით, იმსჯელებს ნ.გ–სა და მ.ხ–ს შორის გაფორმებული გარიგებების ნამდვილობაზე და ამ ნაწილში, კასატორს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის რელევანტურობას განუმარტავს.
21. საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის 1-ლ ნაწილზე (ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება) და განმარტავს, რომ დასახელებული ნორმის აღწერილობითი ნაწილი იძლევა მოჩვენებითი გარიგების იურიდიულ დეფინიციას. მოჩვენებითი გარიგების ცნების განსაზღვრისას კანონი აქცენტს აკეთებს მხარეთა განზრახვაზე, მათ მიზანზე, რომლითაც ისინი მოქმედებდნენ და რომლის შესაბამისადაც, განხორციელდა მათი ნების გამოვლენა. მოჩვენებითი გარიგების დადებისას, მხარეებს არ გააჩნიათ ამ გარიგების დადების მიზანი, უფრო ზუსტად, მათ არ სურთ „შესაბამისი“ იურიდიული შედეგის დადგომა, ანუ იმ შედეგისა, რომელსაც დადებული გარიგება თავისი შინაარსის მიხედვით ითვალისწინებს.
22. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ მოჩვენებით გარიგებას ორი ძირითადი ნიშანი ახასიათებს: პირველი, ის დადებულია მოსაჩვენებლად და მეორე, მხარეებს არა აქვთ ამ გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომის განზრახვა. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს (იხ. სუსგ.-ები საქმეებზე: №ას-976-908-2017, 22 იანვარი 2018 წელი; №ას-366-2019, 17 მაისი 2019 წელი; №ას-603-562-2017, 10 ივლისი 2019 წელი; №ას-1483-2020, 19 მარტი 2021 წელი).
23. მოჩვენებითი გარიგების დადებისას, მართალია, მხარეებს არ აქვთ გამიზნული გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომა, მაგრამ მათ გარკვეული მოტივი ამოძრავებთ, გარკვეული მიზნების მიღწევა სურთ და სწორედ ამიტომ, წინასწარ გამიზნულად დებენ მოჩვენებით გარიგებას. როდესაც მოსარჩელე თავის მოთხოვნას ამყარებს იმ გარემოებაზე, რომ გარიგება დაიდო მოჩვენებით, მან უნდა მიუთითოს ის მიზანი, რასაც სინამდვილეში ისახავდა ამ გარიგების დადება. კონკრეტულად რა მოტივით, ვისთვის „მოსაჩვენებლად“ გადაწყვიტეს მხარეებმა მათი ნამდვილი ნების შენიღბვა და ამ სახით გამოვლენა. იმისათვის, რომ გამოირიცხოს მხარეთა ნების ნამდვილობა, უნდა დადგინდეს, რეალურად რისი მიღწევა სურდათ მხარეებს, თუ არა - გარიგებით გათვალისწინებული შედეგისა. მხარეთა რეალური განზრახვის დადგენისას უნდა შეფასდეს ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც ხელშეკრულების დადების წინაპირობას წარმოადგენდა (იხ. სუსგ საქმეზე Nას-438-2022 29.01.2024 წ).
24. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისათვის, დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმგვარ ფაქტებს, რომელთა ერთობლივი ანალიზი ეჭვქვეშ აყენებს გარიგების ნამდვილობას. სასამართლოს შეუძლია, გარეგანი პირობებისა და განსაზღვრული ქცევების საფუძველზე დაასკვნას, განზრახვისა თუ გარკვეული ქმედების მოტივის შესახებ. აღნიშნული განპირობებულია, ჯერ ერთი, იმით, რომ გარიგების მოჩვენებითობისას კონტრაჰენტთა გარეგნულად გამოვლენილი ნება ყოველთვის არსებობს (თუმცა ის კანონის მოთხოვნებს მხოლოდ ფორმალურად შეესაბამება, ნების ნამდვილობა კი, ვლინდება არა მხოლოდ მისი გარეგანი, არამედ შინაგანი გამოხატვისასაც), მეორეც, იმით, რომ მსგავს შინაგან პროცესებთან (განზრახვასთან, მოტივთან) დაკავშირებით, ვერ იქნება წარმოდგენილი პირდაპირი მტკიცებულებები მესამე პირის (კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელის) მხრიდან. შესაბამისად, შინაგან ფაქტორებთან დაკავშირებით, საკმარისია ის არაპირდაპირი ფაქტები, საიდანაც უნდა გამომდინარეობდეს სხვა პირის შინაგანი სურვილი ან ნების ფორმირება.
25. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მოპასუხეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებების შეფასების მიზნით ყურადღებას გაამახვილებს მოსარჩელის მითითებაზე, პირველი ინსტანციის სასამართლოში. კერძოდ, ნ.თ–ძემ განმარტა, რომ ხელშეკრულებების გაფორმებისას ნ.გ–ს მისთვის ნასყიდობის ხელშეკრულებებში მითითებული თანხები არ გადაუცია; შუამავალთან შეთანხმების თანახმად, ნ.გ– შეპირდა, რომ აღნიშნულ თანხებს - 6500 აშშ დოლარს გადაურიცხავდა მას მის პირად საბანკო ანგარიშზე ხელშეკრულების გაფორმებიდან რამოდენიმე დღეში; მოსარჩელის განმარტებით, გადიოდა დრო და აღნიშნული პირები არანაირ თანხებს არ ურიცხავდნენ, თუმცა ჰპირდებოდნენ, თითქმის ყოველდღე, რომ გადაურიცხავდნენ. მოსარჩელეს თავისი პოზიციის დასადასტურებლად წარმოდგენილი აქვს მიმოწერები მასსა და ნ.გ–ს შორის. საყურადღებოა ის გარემოებაც, რომ ზემოაღნიშნულ განმარტებას მოპასუხე - ნ.გ–ც არ უარყოფს, უფრო მეტიც, მიუთითებს, რომ „ნ.თ–ძისათვის ხელშეკრულებებში მითითებული თანხები არ გადაუცია, ისევე როგორც მას თავად არ მიუღია ხ–ისგან ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული თანხები, პირდებოდა, მაგრამ მასაც ატყუებდნენ და ვერ შეძლო თანხის ნ.თ–ძეზე გადაცემა“. საქმეში არ არის წარმოდგენილი მ.ხ–ის მიერ თანხის გადახდის/გადარიცხვის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, ასევე თავად სადავო ხელშეკრულებებიც არ შეიცავს მსგავს დათქმას, კერძოდ: სადავო ხელშეკრულებებში აღნიშნულია, რომ: (1). „მხარეთა განცხადებით ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 5 000 (ხუთი ათასი) აშშ დოლარად, რაც ხელშეკრულების დადების დღისთვის (21.06.2022 წლისთვის ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი კურსით არის შემდეგი:1.00 აშშ - 2.9340 ლარი) ეროვნულ ვალუტაში შეადგენს 14 670 (თოთხმეტი ათას ექვსასსამოცდაათი) ლარს. (2). „მხარეთა განცხადებით ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 4350 (ოთხი ათას სამასორმოცდაათი) აშშ დოლარად, რაც ხელშეკრულების დადების დღისთვის (18.06.2022 წლისთვის ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი კურსით არის შემდეგი:1.00 აშშ - 2.9239 ლარი) ეროვნულ ვალუტაში შეადგენს 12 718.96 (თორმეტი ათას შვიდასთვრამეტი ლარი და ოთხმოცდათექვსმეტი თეთრი) ლარს.“ მართალია მ.ხ–ი აღნიშნავს, რომ მის მიერ გადახდილ იქნა ნასყიდობის ხელშეკრულების ღირებულება, თუმცა, აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის, ნ.გ. კი, როგორც უკვე აღნიშნა, თავადაც უარყოფს მ.ხ–ის მიერ სადავო ხელშეკრულებებით განსაზღვრული უძრავი ქონების ღირებულებების გადახდას. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაზე, სადაც მსგავს ფაქტთან დაკავშირებით, განიმარტა, რომ სადავო გარიგებაში არსებული დათქმა ნასყიდობის საფასურის გადახდის შესახებ, მტკიცებულებას ქმნის ხელშემკვრელ მხარეებს შორის გარიგებიდან წარმოშობილი ვალდებულების შესრულების შესახებ, თუმცა, იმ პირობებში, როდესაც გარიგებაზე დავობს მესამე პირი მოჩვენებითობის საფუძვლით და გარიგების მოჩვენებითობის ერთ-ერთ საფუძვლად ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელობაზეა მითითებული, სასამართლოს დასკვნით, ხელშეკრულებაში მითითებული ნასყიდობის საფასურის გადახდის ჩანაწერის გარდა, მყიდველის მიერ გამყიდველის სასარგებლოდ თანხის გადახდის დამადასტურებელი კონკრეტული მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში, ხელშეკრულებაში მითითებული ჩანაწერი თანხის გადახდის შესახებ, სხვა ზემოაღწერილ გარემოებებთან ერთად, მიუთითებს იმ ფაქტზე, რომ მხარეები მოჩვენებითად მოქმედებდნენ (იხ.სუსგ.-ები საქმეებზე:№ას-1021-982-2016; 17/05/2018 წ.; №ას-667-638-2016; 07/10/2016 წელი). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ურთიერთობის ნაწილობრივ მსგავსი კონსტრუქციაა სახეზე, რამეთუ ნ.გ–სა და მ.ხ–ს შორის გაფორმებული გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას არა გარიგების მონაწილე მხარე, არამედ მესამე პირი (მოსარჩელე) ითხოვს; მყიდველის მიერ გამყიდველის სასარგებლოდ თანხის გადახდის დამადასტურებელი კონკრეტული რელევანტური მტკიცებულება კი, საქმეში წარმოდგენილი არ არის. ამასთან, ხელშეკრულებაშიც არ არის მითითებული ჩანაწერი თანხის გადახდის შესახებ (თუმცა, აღნიშნული ჩანაწერის არსებობის შემთხვევაშიც, მოცემული დავის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, იგი ვერ გახდებოდა ფულადი ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი მტკიცებულება). საყურადღებოა ასევე მოსარჩელის მიერ პირველ მოპასუხესთან გაფორმებული ხელშეკრულებებისა და მოპასუხეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებების თარიღები. კერძოდ, ნ.თ–ძესა და ნ.გ–ს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულებები დაიდო 2022 წლის 13 ივნისს, ხოლო ნ.გ–სა და მ.ხ–ს შორის 2022 წლის 18 ივნისსა და 21 ივნისს. ხელშეკრულებებს შორის დროის ასეთი მცირე მონაკვეთი ამყარებს ეჭვს მოპასუხეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებების მოჩვენებითი ხასიათის შესახებ. სადავო გარემოებას არ წარმოადგენს ისიც, რომ ხელშეკრულებებში მითითებული ქონების ღირებულება არ შეესაბამება სადავო უძრავი ნივთების რეალურ საბაზრო ღირებულებას, ხოლო მ.ხ–ს არასდროს უნახავს, შეუმოწმებია და დაუთვალიერებია შესაძენი ქონება.
26. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ფიქტიური გარიგების დადების მოტივი (მოსარჩელის მიერ სადავო უძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების დაბრუნების დაბრკოლება/გამორიცხვა) იმთავითვე ივარაუდება და მაღალი ალბათობით, ქმნის ვარაუდს მოჩვენებითი ნების გამოვლენის თაობაზე, ასეთ ვითარებაში კი, მოპასუხეების ვალდებულება იყო, სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით, დაესაბუთებინათ მოვლენათა ამგვარი ქრონოლოგიური განვითარების ლოგიკურობა, რაც მათ არ განუხორციელებიათ. პირიქით, ნ.გ–ს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია. მ.ხ–ი კი, საკასაციო საჩივრით სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების მოჩვენებითობის გამოსარიცხად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს არგუმენტებს ვერ აბათილებს. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ მიუბრუნდება სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის დისპოზიციას და აღნიშნავს, რომ გარიგების მოჩვენებითობისას, სახეზე ყოველთვის გვაქვს კონტრაჰენტთა გარეგნულად გამოვლენილი ნება, რომელიც კანონის მოთხოვნებს ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, ყოველთვის აკმაყოფილებს, ანუ, ქმნის გარიგების ნამდვილობის მხოლოდ გარეგნულ სახეს (წინააღმდეგ შემთხვევაში, სახეზე გვექნებოდა ამავე კოდექსის ზოგადი თუ კერძო ნაწილით განსაზღვრული გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლები), რაც არ შეიძლება, სადავოობისას, მისი ნამდვილობის უალტერნატივიო წინაპირობა გახდეს, რამდენადაც ნების ნამდვილობა სახეზეა არა მხოლოდ მისი გარეგანი, არამედ შინაგანი გამოხატვისასაც და როგორც წესი, ეს ორი უნდა ემთხვეოდეს ერთმანეთს, ანუ მხარე გარეგნულად უნდა აფიქსირებდეს იმ ნებას, რისი მიღწევაც გარიგების დადებით სურს, რაც განსახილველ შემთხვევაში, არ დასტურდება.
27. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც უტყუარად არ ადასტურებს ფაქტს, უნდა შეფასდეს სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლივად. სასამართლო სადავო გარემოებათა არსებობა-არარსებობის დადგენისას ინდივიდუალურად და ერთობლივად აფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის შედეგადაც აყალიბებს თავის შინაგან რწმენას გამოსაკვლევი საკითხის მიმართ. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და მხარეთა საპროცესო დოკუმენტებში განვითარებული მსჯელობები ერთობლიობაში, იმდაგვარად ავსებს ერთმანეთს და ქმნის იმ დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას, რომ ნ.გ–სა და მ.ხ–ს არ განუზრახავთ რეალური გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადება და სადავო ხელშეკრულებები ფორმალურ, მოჩვენებით ხასიათს ატარებდა.
28. რაც შეეხება სადავო უძრავი ნივთების შეძენის ფაქტის მიმართ, შემძენის - მ.ხ–ის კეთილსინდისიერების საკითხზე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განვითარებულ მსჯელობას, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მართალია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ნასყიდობის სამართლებრივი ურთიერთობის კანონიერებას ზოგადად შემძენის კეთილსინდისიერებას უკავშირებს, თუმცა იმ პირობებში, როდესაც გამორკვეულია, რომ სადავო უძრავი ნივთები მხოლოდ ფორმალურად, მოსაჩვენებლად გასხვისდა, შემძენის კეთილსინდისიერება სადავო ქონების გასხვისების მიმართ იმთავითვე გამორიცხულია (იხ. სუსგ. საქმეზე Nას-397-397-2018, 19/04/2019 წ.).
29. საკასაციო პალატა დასკვნის სახით აღნიშნავს, რომ განჩინებაში მითითებული თითოეული გარემოება ცალკე აღებული, განყენებულად, გარიგების მოჩვენებითი ხასიათის დასადასტურებლად შესაძლოა საკმარისი არ ყოფილიყო, თუმცა, მათი ურთიერთშეჯერების, ერთობლივად გაანალიზების, გონივრული და ობიექტური განსჯის შედეგად, საკასაციო პალატას ექმნება გამყარებული შინაგანი რწმენა მასზედ, რომ სადავო გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადება იმ სამართლებრივი შედეგის დადგომის სურვილს არ უკავშირდებოდა, რომელსაც დადებული გარიგება თავისი შინაარსის მიხედვით ითვალისწინებდა.
30. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მართებულია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა ნ.გ–სა და მ.ხ–ს შორის გაფორმებული სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის შესახებ და შესაბამისად, არსებობდა სადავო უძრავ ნივთებზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღდგენის წინაპირობები. კასატორს კი, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
31. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
32. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.
33. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაში, მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.
34. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.
35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
36. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, ნ.თ–ძის სასარჩელო მოთხოვნა მ.ხ–ის მიმართ შეეხებოდა ნ.გ–სა და მ.ხ–ს შორის 2022 წლის 18 ივნისს და 2022 წლის 21 ივნისს გამოსყიდვის უფლებით გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას. აღნიშნული ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული უძრავი ქონების (ნასყიდობის საგნის) ღირებულებად მხარეთა მიერ განსაზღვრულია 2022 წლის 18 ივნისის ხელშეკრულებით 5000 აშშ დოლარი, ხოლო 2022 წლის 21 ივნისის ხელშეკრულებით 4350 აშშ დოლარი. მ.ხ–ი საკასაციო საჩივრით სწორედ აღნიშნული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის საფუძვლიანობას ხდის სადავოდ. შესაბამისად, საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი უნდა გადახდილიყო სადავო ხელშეკრულებების ღირებულების გათვალისწინებით, 9350 (5000+4350) აშშ დოლარის 5%-ის (467.5 აშშ დოლარი) ოდენობით. მ.ხ–ის მიერ საკასაციო საჩივარზე 2025 წლის 26 მარტს გადახდილ იქნა სახელმწიფო ბაჟი 909 ლარი. გადახდის დღეს არსებული საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი ოფიციალური გაცვლითი კურსის მიხედვით (1 აშშ დოლარი = 2.77 ლარს), გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა შეადგენდა 1294.97 (467.5X2.77) ლარს, საიდანაც, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, სახელმწიფო ბიუჯეტში უნდა დარჩენილიყო 388.49 ლარი. ვინაიდან, როგორც უკვე აღინიშნა, მ.ხ–ის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი 909 ლარის ოდენობით, აღნიშნული თანხიდან 388.49 ლარი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად, ხოლო 520.51 ლარი უნდა დაუბრუნდეს კასატორს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. მ.ხ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.
2. მ.ხ–ს (......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან 909 ლარიდან – 520.51 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე არჩილ კოჭლამაზაშვილი
მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე
თეა ძიმისტარაშვილი
