საქმე№ას-802-2025 18 ივლისი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

არჩილ კოჭლამაზაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

თეა ძიმისტარაშვილი, მირანდა ერემაძე

კასატორი – სს „ს.ბ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ.ე–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 8 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა; სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება.

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. სარჩელის მოთხოვნა

2. ახალციხის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა ვ.ე–ძემ (შემდეგში: მოსარჩელე, დასაქმებული, პირველი აპელანტი) სს „ს.ბ–ის“ (შემდეგში: მოპასუხე, მეორე აპელანტი, დამსაქმებელი ან კასატორი) მიმართ, მოითხოვა:

2.1.1. დამსაქმებლის მიერ 2024 წლის 17 ივნისს მიღებული, დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ №104-კ ბრძანების ბათილად ცნობა;

2.1.2. დასაქმებულის აღდგენა ბანკის ახალციხის ფილიალის მიკროსაკრედიტო ჯგუფის უფროსის პოზიციაზე ან ტოლფას თანამდებობაზე;

2.1.3. მოპასუხეს დაეკისროს, მოსარჩელის სასარგებლოდ 2024 წლის 17 ივნისიდან იძულებით გაცდენილი სამუშაოს განაცდურის ანაზღაურება თვეში 2 787.56 ლარის ოდენობით, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

3. მოპასუხის პოზიცია

3.1. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

4. ახალციხის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება

4.1. ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი ბანკის 2024 წლის 17 ივნისის N104-კ ბრძანება; მოსარჩელეის მოთხოვნები პირვანდელ ან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს მოსარჩელე ვ.ე–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის სახით 2 000 ლარის გადახდა (დარიცხული) 1 წლის განმავლობაში.

5. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი

5.1. ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

6. მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი

6.1. ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

7.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 8 მაისის გადაწყვეტილებით მხარეთა სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და მოპასუხეს დასაქმებულის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის სახით 150 ლარის, ხოლო, იძულებითი განაცდურის სახით ყოველთვიურად 2 000 ლარის ანაზღაურება 2024 წლის 17 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

7.2. დადგენილია, რომ მხარეთა შორის 2022 წლის 31 აგვისტოს გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება №20222083147001043404. ხელშეკრულების შესაბამისად, მოსარჩელის თანამდებობად განისაზღვრა - ბანკის მიკრო საკრედიტო ჯგუფის უფროსის პოზიცია. ხელშეკრულების შესაბამისად, დასაქმებულმა იკისრა ვალდებულება ხელშეკრულებით, დანართებით, თანამდებობრივი ინსტრუქციით, შინაგანაწესით გათვალისწინებული ვალდებულებების სრულად და ჯეროვნად შესრულებაზე. ხელშეკრულების შესაბამისად თანამშრომელთა კორპორაციული სახელმძღვანელო წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს.

7.3. მხარეთა შორის 2022 წლის 15 დეკემბერს გაფორმდა საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელეზე (დასაქმებულზე) გაიცა სესხი 116 470 ლარი, სადაც სახელფასო შემოსავლებთან ერთად გათვალისწინებული იყო აგრო შემოსავლებიც.

7.4. დადგენილია, რომ ბანკის 2024 წლის 17 ივნისის N 104-კ ბრძანებით შეწყდა მხარეთა შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულება, საქართველოს შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე (დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა) საფუძველზე და მხარეებს შორის შრომითი ურთიერთობის ბოლო თარიღად განისაზღვრა 2024 წლის 19 ივნისი.

7.5. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ბანკის თანამშრომელთა სერვისების და ადმინისტრაციული მხარდაჭერის სამსახურის უფროსის 2024 წლის 21 ივნისის წერილში, ასევე 2024 წლის 3 ივნისის ბანკის გენერალური დირექტორის წერილში მითითებულია, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილება მიღებულია დასაქმებულის მიერ კორპორაციული სახელმძღვანელოს 2.1.10.-2.1.11 პუნქტების და ეთიკის კოდექსის მე-15 მუხლის უხეში დარღვევის საფუძველზე. ბანკის თანამშრომლების კორპორატიული სახელმძღვანელოს 2.1.10. პუნქტის თანახმად, დასაქმებულს ევალება არ დაუშვას დამსაქმებლის პოლიტიკების, პროცედურების, კოდექსების, სტანდარტებისა და ინსტრუქციების დარღვევა. ასევე 2.1.11. პუნქტის თანახმად, არ დაუშვას ფაქტების განზრახ დამახინჯება და ტყუილი განცხადებებსა და მოქმედებებში). ეთიკის კოდექსის მე-15 მუხლის თანახმად, არ დაუშვას ინფორმაციის მიწოდებისა და პროფესიული საქმიანობის განხორცილებისას სხვა პირების განზრახ შეცდომაში შეყვანა და ფაქტების განზრახ დამახინჯება.

7.6. დადგენილია, რომ მოსარჩელემ პირადი საჭიროებისათვის სესხი მიიღო ბანკის სხვა ფილიალში ინტერესთა კონფლიქტის გამო. ბანკი ამტკიცებს, რომ მოსარჩელემ სესხის მიღების დროს ბანკს განზრახ დაუმალა ისეთი ფაქტები, რომელმაც მისთვის უპირატესი მდგომარეობა უზრუნველყო და განაპირობა სესხის მიღება. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ერთმნიშვნელოვნად არ დგინდება მოსარჩელის მიერ ბანკისთვის არასწორი ინფორმაციის მიწოდება. პალატა აღნიშნავს, რომ ზოგადად, მსესხებელს არ ევალება იმ პროცედურების ცოდნა, რაც სესხის გაცემას უძღვის წინ. აღნიშნული პროცესი უნდა მართოს, კითხვები დაუსვას მსესხებელს, კითხვარი შეავსოს ბანკის თანამშრომელმა, სრულყოფილად და ამომწურავად. არ დასტურდება, რომ ბანკის თანამშრომელმა სესხის გაცემის დროს სრულყოფილად დაუსვა კითხვები დასაქმებულს, თუმცა პალატა ითვალისწინებს იმ გარემოებას, რომ დასაქმებულისთვის (მსესხებლისთვის), როგორც თანამშრომლისთვის, ცნობილი იყო აღნიშნული პროცედურის შესახებ და მას ევალებოდა ინფორმაცია ბანკისთვის ამომწურავად მიეწოდებინა. ამდენად, სახეზეა დარღვევა, თუმცა პალატას მიაჩნია, რომ იგი არ არის უხეში ხასიათის, რა დროსაც მის მიმართ სამსახურიდან გათავისუფლების სანქცია იქნებოდა გამოყენებული. პალატას მიაჩნია, რომ ბანკი უფლებამოსილი იყო, თავად გადაემოწმებინა ინფორმაციის სისწორე და სიზუსტე და მიეღო შესაბამისი ზომები. ამასთან, აღნიშნული ინფორმაციის სრულად შეტყობის შემდეგაც ბანკს სესხის ხელშეკრულება არ შეუწყვეტია, არ დასტურდება, რომ მოპასუხეს რაიმე ზიანი მიადგა. შესაბამისად, ინფორმაცია დაკავშირებული პირების შესახებ და საოჯახო მეურნეობის თაობაზე ბანკისთვის ცნობილი იყო მომდევნო სესხების გაფორმებისას და ეს არ იყო შემაფერხებელი კრედიტის გაცემაში. ამასთან, გაურკვეველია, რა შეღავათით ისარგებლა მოსარჩელემ, როგორც თანამშრომელმა. ბანკს არ წარმოუდგენია ინფორმაცია იმის თაობაზე, რომ თანამშრომელთათვის რაიმე სახის ლოიალური დამოკიდებულება აქვს ბანკს სესხის გაცემის დროს. შესაბამისად, მოსარჩელისა და მოპასუხეს შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობის დროს ადგილი არ ჰქონია ისეთ დარღვევას, რომლითაც მოსარჩელის ქმედება შეფასდებოდა უხეშ დარღვევად, რაც მოპასუხის უნდობლობას გამოიწვევდა.

7.7. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სს „ს.ბ–ის“ 2024 წლის 17 ივნისის N104-კ ბრძანება არ არის კანონიერი და გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლომ ის მართებულად ცნო ბათილად, რადგან მოსარჩელის ქმედება მართალია წარმოადგენს დარღვევას, რადგან მოსარჩელე, დასაქმებული იყო ბანკში, მის ფუნქციებში შედიოდა კრედიტოფიცერთა მიერ სესხის გაცემის კანონიერების შემოწმება და ცნობილი იყო სესხის გაცემის პროცედურა, მაგრამ მხოლოდ ეს გარემოება ზემომითითებულ გარემოებათა გათვალისწინებით არ შეიძლება შეფასდეს ისეთ უხეშ დარღვევად, რომელსაც შეიძლება შედეგად მოყოლოდა პირის სამსახურიდან გათავისუფლება. ასევე პალატა ყურადღებას მიაპყრობს იმ გარემოებასაც, რომ არ არსებობს ბანკისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი, რადგან სესხი გრძელდება და არ გააჩნია რაიმე დავალიანება ბანკის წინაშე.

7.8. მოცემულ შემთხვევაში პალატა მიუთითებს, რომ ბანკში საცალო ბიზნესის საბანკო მომსახურების დეპარტამენტში ქ. ახალციხის N51-ე სერვის ცენტრში, მიკრო საკრედიტო ჯგუფის უფროსის პოზიცია და არც ტოლფასი პოზიცია არ არის ვაკანტური. აღნიშნულ გარემოებას სადავოდ ხდის დასაქმებული, თუმცა პალატა მიუთითებს, რომ იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, პოზიცია, სადაც დასაქმებული იყო მოსარჩელე ან ტოლფასი თანამდებობა, ვაკანტურია, არის მოსარჩელე მხარეზე. მოცემულ შემთხვევაში მან საპირწონე მტკიცებულება ვერ წარმოადგინა. შესაბამისად, პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელის სამსახურში აღდგენა შეუძლებელია.

7.9. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების ბრძანება ბათილად არის ცნობილი. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2 000 ლარის გადახდა. პალატა აღნიშნავს, რომ დასახელებული ნორმების მიხედვით, სამსახურში აღდგენის შეუძლებლობის გამო მოპასუხეს ეკისრება კომპენსაცია, ასევე იძულებითი განაცდური. დადგენილია, რომ მოსარჩელე ვ.ე–ძის შრომითი ანაზღაურება შრომითი ხელშეკრულების შესაბამისად განსაზღვრული იყო 2 000 ლარით. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ გაითვალისწინა, რომ ადგილი ჰქონდა ნაკისრი ვალდებულებების დარღვევას, თუმცა არა უხეშს. შესაბამისად, პალატას მიაჩნია, რომ კომპენსაციის განსაზღვრის ნაწილში ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს ბანკის სააპელაციო საჩივარი და კომპენსაციის ოდენობა უნდა განისაზღვროს 150 ლარით. ამასთან, ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, ყოველთვიურად 2 000 ლარის (დარიცხული) ოდენობით, 2024 წლის 17 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე. აღნიშნული თანხის ანგარიშში გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ვ.ე–ძის მიერ შემოსავლის სახით მიღებული თანხა 5 400 ლარი და აღნიშნული თანხა უნდა გამოაკლდეს იძულებით განაცდურის ანაზღაურებით დაკისრებულ თანხას.

8. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

8.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 8 მაისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

8.2. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუხედავად შრომითი დავებისთვის დამახასიათებელი მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკური წესისა, მოპასუხე კიდევ უფრო, რთულ მდგომარეობაში ჩააყენა, კერძოდ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა სარჩელში მითითებული ვერც ერთი გარემოება, მეტიც სასამართლო ისეთ გარემოებებსაც დაეყრდნო, რომელიც სარჩელში მითითებული არ ყოფილა.

8.3. კასატორის განმარტებით, მოსარჩელეს, როგორც მენეჯერული თანამდებობის პირს, ვალდებულება ჰქონდა ბანკში არსებული სტანდარტებისა და პროცედურების დაცვის უზრუნველსაყოფად, საკუთარი თანამშრომლების კონტროლი განეხორციელებინა. ამ უკანასკნელმა კი არა თუ მონიტორინგი განახორციელა, არამედ სესხის მიღების მიზნითა და პროცედურების დარღვევით, ყალბი ინფორმაცია წარუდგინა ბანკს, რითიც დამსაქმებელი და კოლეგები შეცდომაში შეიყვანა.

9. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

9.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 3 ივლისის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის თანახმად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია.

10. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

12. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

13. საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა. შესაბამისად, წინამდებარე განჩინებით, საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავების საფუძვლიანობა.

14. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (იხ. სუსგ საქმეზე Nას-251-2018, 08.02.2022 წ.).

15. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3-4-ე მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში (იხ.: სუსგ-ები საქმეებზე: Nას-1163-2018, 08.02.2019 წ.; Nას-495-2020, 23.10.2020 წ).

16. წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზის შინაარსიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილი ნების კანონიერება, კომპენსაციისა და იძულებითი განაცდურის დაკისრების შესახებ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელის მიერ სადავოდაა გამხდარი შრომითი მოვალეობების უხეში დარღვევის ფაქტი.

17. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის და უფლებრივი რესტიტუციის მოთხოვნა სშკ-ის 48.8 „სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითიხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“, 48.9 „დასაქმებულს უფლება აქვს, ამ მუხლის მე-8 პუნქტით გათვალისწინებულ პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე აღდგენის ან მის ნაცვლად დაკისრებული კომპენსაციის გადახდის გარდა, მოითხოვოს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თარიღიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღამდე. იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ანსაზღვრისას სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს ამ მუხლის პირველი ან მე-2 პუნქტის შესაბამისად დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულისთვის მიცემული კომპენსაცია“, სშკ-ის 58-ე „ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისთვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით“, ასევე, სსკ-ის 394.1 „მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის“, სსკ-ის 408.1 „იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“ და 409-ე „თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება“ მუხლებიდან გამომდინარეობს.

18. შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საკასაციო პალატა, შეამოწმებს მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონიერებას, რაც შესაძლებელია შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე გამოცემულ ბრძანებაში მითითებული გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ., სუსგ №ას-1392-2023, 25.01.2024წ.).

19. დადგენილია, რომ მოსარჩელე სამუშაოდან სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის „დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა“ საფუძველზე გათავისუფლდა. შესაბამისად, უნდა შეფასდეს ის სუბიექტური და ობიექტური ფაქტორები, რომლებზე დაყრდნობითაც განისაზღვრება დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების მოშლის შესახებ გამოვლენილი ცალმხრივი ნების კანონიერების, თანაზომიერების საკითხი.

20. სადავო საკითხის გადაწყვეტამდე, საკასაციო სასამართლო შრომითსამართლებრივი ურთიერთობებში დამკვიდრებული მტკიცების ტვირთის სპეციფიკურობაზე გაამახვილებს ყურადღებას:

20.1. შრომითი ურთიერთობებისადმი წმინდა სახელშეკრულებო მიდგომის გამოყენება მიზანშეუწონელია. ეს კი, განპირობებულია იმით, რომ სახელშეკრულებო ურთიერთობა მოიცავს ხელშეკრულების არსებით პირობებზე შეთანხმებას თანაბარ საწყისებზე (სსკ-ის 317-ე, 319-ე, 327-ე მუხ.), მაშინ, როდესაც შრომითსამართლებრივ ურთიერთობაში, ერთი პირი ნებაყოფლობით თანხმდება მეორის დაქვემდებარებაში ყოფნას (სშკ-ის მე-2 მუხ.). შესაბამისად, შრომითი დავის განხილვისას, უაღრესად დიდი მნიშვნელობისაა საკითხი, თუ როდის გადადის მტკიცების ვალდებულება ერთი მხარიდან მეორეზე. როგორც წესი, ფაქტის მითითების და მისი დამტკიცების ტვირთი მჭიდრო კავშირშია ერთმანეთთან, თუმცა, არც ისაა გამორიცხული, რომ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმა ფაქტის მითითების ტვირთს სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე მხოლოდ ერთ მხარეს აკისრებოდეს, ხოლო მათი დამტკიცების ტვირთს - მეორეს. ამის თვალსაჩინო მაგალითია შრომითი დავა, რომელშიც ფაქტებზე მითითების ტვირთი პროცესის მონაწილე ერთ მხარეს ეკისრება, ხოლო მათი დამტკიცების ტვირთი - მეორეს. მაგ., სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების სადავოობისას, დასაქმებული მხოლოდ უთითებს სამუშაოდან მისი დათხოვნის შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების უკანონობაზე (ფაქტის მითითების ტვირთი), ხოლო იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ თანამშრომლის სამუშაოდან გათავისუფლება განხორციელდა სშკ-ის 47-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობის საფუძველზე, დამსაქმებლის მტკიცების ტვირთია (დამტკიცების ტვირთი). ამდენად, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მნიშვნელოვანი საფუძვლის („Good Reason“) არსებობის მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება. კანონმდებლის ასეთი მიდგომა განპირობებულია იმით, რომ დამსაქმებელი სარგებლობს მტკიცებითი უპირატესობით, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმის თაობაზე, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას საამისოდ გათვალისწინებული მართლზომიერი საფუძველი ჰქონდა. მტკიცების ტვირთის განაწილების ასეთი წესი შესაბამისობაშია შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ILO) მიერ დამკვიდრებულ სტანდარტებთან. მიუხედავად იმისა, რომ „დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ“ 1982 წელს შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ILO) მიერ მიღებულ N158 კონვენციას საქართველოსთვის სავალდებულო ძალა არა აქვს, მისი დებულებები და პრაქტიკული მიდგომები საქართველოსთვისაც საინტერესოა. კონვენციის მე-9 მუხლის მე-2 (ა) პარაგრაფი სამუშაოდან არამართლზომიერი გათავისუფლებისაგან მუშაკის დაცვის ეფექტიან საშულებად მტკიცების ტვირთის დამსაქმებელზე დაკისრებას განიხილავს. ამ დებულების მიხედვით, მუშაკი მარტო ვერ გაუმკლავდება სამსახურიდან მისი გათავისუფლების საფუძვლის არამართლზომიერების მტკიცებით პროცესს, ამიტომ, მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს უნდა დაეკისროს (Protection Against Unjustified Dismissal, International Labour Conference, 82-nd session 1995, Report III (part 4B), Geneva, 7) (იხ., გაგუა ი., მტკიცებულებები და მტკიცების ტვირთი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე, რედაქტორები: ძლიერიშვილი ზ., კვანტალიანი ნ., გამომცემლობა - „ბონა კაუზა“, თბილისი, 2020, 258-260).

21. ზემოთქმულიდან გამომდინარე, დამსაქმებელია ვალდებული, სათანადო მტკიცებულებებით დაადასტუროს დასაქმებულის მიერ, მასზე ხელშეკრულებით ანდა შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევის ფაქტები, რაც სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლით დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძვლად იქნება მიჩნეული.

22. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ბანკის 2024 წლის 17 ივნისის №104-კ ბრძანებით შეწყდა მხარეთა შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულება, სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე და მხარეებს შორის შრომითი ურთიერთობის ბოლო თარიღად განისაზღვრა 2024 წლის 19 ივნისი.

23. ბანკის თანამშრომელთა სერვისების და ადმინისტრაციული მხარდაჭერის სამსახურის უფროსის 2024 წლის 21 ივნისის წერილში, ასევე 2024 წლის 3 ივნისის ბანკის გენერალური დირექტორის წერილში მითითებულია, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილება მიღებულია დასაქმებულის მიერ კორპორაციული სახელმძღვანელოს 2.1.10.-2.1.11 პუნქტების და ეთიკის კოდექსის მე-15 მუხლის უხეში დარღვევის საფუძველზე. ბანკის თანამშრომლების კორპორატიული სახელმძღვანელოს 2.1.10. პუნქტის თანახმად, დასაქმებულს ევალება არ დაუშვას დამსაქმებლის პოლიტიკების, პროცედურების, კოდექსების, სტანდარტებისა და ინსტრუქციების დარღვევა. ასევე 2.1.11. პუნქტის თანახმად, არ დაუშვას ფაქტების განზრახ დამახინჯება და ტყუილი განცხადებებსა და მოქმედებებში). ეთიკის კოდექსის მე-15 მუხლის თანახმად, არ დაუშვას ინფორმაციის მიწოდებისა და პროფესიული საქმიანობის განხორცილებისას სხვა პირების განზრახ შეცდომაში შეყვანა და ფაქტების განზრახ დამახინჯება.

24. საკასაციო სასამართლო, შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების გამოცემის საფუძვლად მითითებულ მოპასუხის მოტივაციას და პრეტენზიებს დაუსაბუთებლად მიიჩნევს და არ იზიარებს. მოპასუხე განმარტავს, რომ ხელშეკრულების უხეშ დარღვევად შეფასდა მოსარჩელის (დასაქმებულის) მიერ ბანკის სხვა ფილიალში სესხის აღებისას დაკავშირებული პირების არასრულყოფილად მითითება, რომლის საფუძველზედაც გაიცა სესხი, ბანკის განმარტებით სესხის გაცემისას მიუთითა მხოლოდ დედა და ასევე მიუთითა ქონება და ბიზნეს საქმიანობა, რომლის მესაკუთრეც იყო არა დედა, არამედ მამა და მამიდა. რომლებიც ვ.ე–ძის მიერ მომდევნო სესხებში არიან მითითებული იგივე ქონებაზე. შესაბამისად მან ფაქტების დამახინჯებით და არასწორი მითითებით მიიღო სესხი, რომ არა აღნიშნული ბანკის მიერ სხვა გადაწყვეტილება იქნებოდა მიღებული. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის შესახებ ბრძანება არ შეიცავს აღნიშნულ მოტივაციას, დასახელებული გარემოებები მხოლოდ დამსაქმებელი ორგანიზაციის თანამშრომელთა სერვისების და ადმინისტრაციული მხარდაჭერის სამსახურის უფროსის 2024 წლის 21 ივნისის წერილში, ასევე 2024 წლის 3 ივნისის ბანკის გენერალური დირექტორის წერილშია მითითებული, რომლის თანახმად, აღნიშნული გადაწყვეტილება მიღებულია დასაქმებულის მიერ კორპორაციული სახელმძღვანელოს 2.1.10. 2.1.11 პუნქტების და ეთიკის კოდექსის მე-15 მუხლის უხეში დარღვევის საფუძველზე. დასახელებული სახელმძღვანელოს შესაბამის ნორმებში მითითებულია, რომ დასაქმებულს ევალება არ დაუშვას დამსაქმებლის პოლიტიკების, პროცედურების, კოდექსების, სტანდარტებისა და ინსტრუქციების დარღვევა (2.1.10.). არ დაუშვას ფაქტების განზრახ დაამხინჯება და ტყუილი განცხადებებსა და მოქმედებებში (2.1.11.). ეთიკის კოდექსის მე-15 მუხლის თანახმად კი არ დაუშვას ინფორმაციის მიწოდებისა და პროფესიული საქმიანობის განხორცილებისას სხვა პირების განზრახ შეცდომაში შეყვანა და ფაქტების განზრახ დამახინჯება.

25. მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელემ პირადი საჭიროებისათვის სესხი მიიღო ბანკის სხვა ფილიალში ინტერესთა კონფლიქტის გამო. ბანკი ამტკიცებს, რომ მოსარჩელემ სესხის მიღების დროს განზრახ დამალა ისეთი ფაქტები, რომელმაც მისთვის უპირატესი მდგომარეობა უზრუნველყო და განაპირობა სესხის მიღება. ასევე ბანკი უთითებს, რომ მოსარჩელის მიერ სხვა სესხის მიღების დროს მიწოდებული ინფორმაციით გაირკვა ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომელიც პირველი სესხის მიღების დროს დაუმალა. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ არ დგინდება და გაურკვეველია, მოპასუხემ არ მიაწოდა ინფორმაცია თუ ბანკის თანამშრომელმა არ უზრუნველყო კითხვარის სათანადოდ შევსება. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ არ დგინდება მოსარჩელის მიერ ინფორმაციის განზრახ დამალვის ფაქტი რადგან, მის მიერ „დამალულად“ მიჩნეული ინფორმაციის მიწოდება მაინც მოხდა ბანკისათვის და ამას ხელი არ შეუშლია ბანკისაგან მიეღო სესხი. ამდენად, ინფორმაცია დაკავშირებული პირების შესახებ და საოჯახო მეურნეობის თაობაზე ბანკისთვის ცნობილი იყო სულ მცირე მომდევნო სესხების გაფორმებისას, რასაც არ გამოუწვევია შეფერხება კრედიტის გაცემაში. ამასთან, გაურკვეველია რა შეღავათით ისარგებლა მოსარჩელემ, როგორც თანამშრომელმა. ბანკს არ წარმოუდგენია ინფორმაცია იმის თაობაზე, რომ თანამშრომელთათვის რაიმე სახის ლოიალური დამოკიდებულება აქვს ბანკს სესხის გაცემის დროს. ამდენად მოსარჩელისა და მოპასუხეს შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობის დროს ადგილი არ ჰქონია ისეთ დარღვევას, რომლითაც მოსარჩელის ქმედება შეფასდებოდა უხეშ დარღვევად რაც მოპასუხის უნდობლობას გამოიწვევდა შესაბამისად.

26. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახულ ფაქტობრივ და სამართლებრივ მსჯელობას და დასკვნას, რომ კასატორმა არამართლზომიერად გაათავისუფლა მოსარჩელე სამსახურიდან. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხე მხარემ, როგორც დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა შრომითი ხელშეკრულების უხეში დარღვევის შედეგად მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა, ვერ წარმოადგინა სათანადო არგუმენტები, რომლითაც ის ხელმძღვანელობდა გადაწყვეტილების მიღებისას, ვერ დაადასტურა ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ ჩადენილი დარღვევის ხასიათის, სიმძიმისა და შედეგის გათვალისწინებით, მისი სამსახურიდან გათავისუფლება დასაშვებ, აუცილებელ და პროპორციულ ღონისძიებას წარმოადგენდა. აღნიშნული კი, გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველს ქმნიდა.

27. საქართველოს შრომის კოდექსის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილის მიხედვით, სასამართლოს მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შრომითი ხელშეკრულება შეუწყდა, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. ამავე მუხლის მე-9 ნაწილის თანახმად, დასაქმებულს უფლება აქვს, ამ მუხლის მე-8 პუნქტით გათვალისწინებულ პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე აღდგენის ან მის ნაცვლად დაკისრებული კომპენსაციის გადახდის გარდა, მოითხოვოს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თარიღიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღამდე. იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების განსაზღვრისას სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს ამ მუხლის პირველი ან მე-2 პუნქტის შესაბამისად დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულისთვის მიცემული კომპენსაცია.

28. საქართველოს შრომის კოდექსის 58-ე მუხლის თანახმად, ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისთვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

29. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

30. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ 48-ე მუხლის მე-8 პუნქტში მითითებულია დამსაქმებლის ვალდებულება, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, კერძოდ, ნორმა დამსაქმებელს ავალდებულებს, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო, თუკი შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (იხ: სუსგ. №ას-951-901-2015, 29.01.2016წ; №ას-1135-2018, 31.05.2019წ; №ას-874-2023, 27.09.2023წ; №ას-1428-2023, 05.04.2024წ).

31. საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ დასაქმებულის საკასაციო საჩივრის არარსებობის პირობებში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია, სადავო ბრძანების არამართლზომიერად ცნობის გათვალისწინებით, დასაქმებულისთვის კომპენსაციისა და იძულებითი განაცდურის დაკისრების მართლზომიერება.

32. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ „კომპენსაცია შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერი შეწყვეტის შემთხვევაში, სპეციალური ნორმით გათვალისწინებული დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელი ერთ-ერთი ზომაა, რომელიც უნდა უზრუნველყოფდეს დასაქმებულისათვის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნას, რაც მას სავსებით განასხვავებს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისაგან. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის თვალსაზრისით, უნდა აღინიშნოს, რომ ხსენებული სამართლებრივი საკითხი განეკუთვნება სასამართლოს დისკრეციის სფეროს, რა დროსაც, გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ შრომით სამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამუშაოს მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამდენად, კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. კომპენსაციის განსაზღვრასთან დაკავშირებით, გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ ეს არის პასუხისმგებლობის ზომა, რაც ეკისრება დამსაქმებელს მუშაკის უკანონოდ დათხოვნისათვის და მანვე (კომპენსაციის ოდენობამ) უნდა უზრუნველყოს დასაქმებულის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნა, რითაც კომპენსაცია განსხვავდება ზიანის ანაზღაურებისას პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისგან. საგულისხმოა, რომ სშკ-ის 38.8 მუხლი (ამჟამად მოქმედი რედაქციით 48.8 მუხლი) არ განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას. ამ მოცემულობაში, კომპენსაციის ოდენობა ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ხორციელდება“ (იხ. სუსგ. Nას-792-2019, 2021 წლის 18 თებერვალი).

33. არც შრომის კოდექსი და არც კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მარეგულირებელი სხვა ნორმატიული აქტი განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას და/ან მისი გამოანგარიშების წესს. სხვადასხვა ქვეყნების სასამართლო პრაქტიკის განზოგადება კი იძლევა კომპენსაციის გამოთვლის შესაძლებლობას შემდეგი კრიტერიუმებით: კომპანიის ლიკვიდურობა; პირის შანსები შრომის ბაზარზე; პირის სოციალური მდგომარეობა; დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა; პირი სხვაგან დასაქმდა თუ არა დავის პერიოდში; სამუშაო სტაჟი; დამსაქმებლის საწარმოუნარიანობა; პირის მუშაობის ხანგრძლივობა დამსაქმებელთან (იხ. სუსგ. საქმე №ას-1339-1259-2017, 30 ივლისი, 2018 წელი).

34. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებების შესაბამისად, შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად უნდა ფარავდეს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი, საშუალოდ, შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, მხედველობაშია მისაღები უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა. შ. ნიშანდობლივია, რომ სასამართლო გადაწყვეტილება უნდა შეიცავდეს კომპენსაციის დადგენის მიზანშეწონილობისა და ოდენობის დასაბუთებას (იხ. სუსგ. საქმე №ას-1254-2024 4.12.2024 წელი; №ას-792-2019, 18.02.2021წ.; №ას-536-2021, 21.09.2021წ.).

35. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ბრძანების არამართლზომიერად ცნობის პირობებში, მოპასუხეს დასაბუთებულად დაეკისრა იძულებითი განაცდურის სახით 2 000 ლარის გადახდა, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მომენტიდან, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ხოლო, კომპენსაციის გამოთვლისას სააპელაციო სასამართლომ მართებულად იხელმძღვანელა საქმეზე დადგენილი გარემოებებით და სწორად შეამცირა დაკისრებული კომპენსაცია, იმ საფუძვლით, რომ თუმცა არ არსებობდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისთვის აუცილებელი და საკმარისი საფუძველი, დასაქმებულმა შრომითი ხელშეკრულებითა და შინაგანწესით ნაკისრი ვალდებულებები დაარღვია.

36. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

37. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

38. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ს.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

2. სს „ს.ბ–ს“ (......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი (საგადახდო დავალება №36498, გადახდის თარიღი 25.06.2025) 937.5 ლარის 70% - 656.25 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. კოჭლამაზაშვილი

მოსამართლეები: მ. ერემაძე

თ. ძიმისტარაშვილი