საქმე №ას-1541-2023 16 ივლისი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

გიორგი მიქაუტაძე,

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „გ-..“ (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.ს–ძე (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე )

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 24.10.2023 წლის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა (სარჩელით), თანხის დაკისრება (შეგებებული სარჩელით)

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 20.03.2023 წლის გადაწყვეტილებით: სს „გ-..“-ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „შეგებებული სარჩელით მოპასუხე“, „სამეწარმეო საზოგადოება“ ან „კასატორი“) სარჩელი ლ.ს–ძის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“ ან „შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე“) მიმართ უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის თაობაზე დაკმაყოფილდა; დადგინდა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ქ. თბილისში, ......... (ს/კ: №.......) მდებარე უძრავი ქონებიდან შენობა-ნაგებობა №2-ის გამოთხოვა და აღნიშნული ფართის მოსარჩელისათვის თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემა; მოპასუხის შეგებებული სარჩელი სამეწარმეო საზოგადოებისთვის 50 000 ლარის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებიდან შენობა-ნაგებობა №2 მოპასუხის არამართლზომიერ მფლობელობაშია. სასამართლოს მითითებით, მოპასუხემ ვერ დაადასტურა სადავო ნივთზე მფლობელობის მართლზომიერება, შესაბამისად, მესაკუთრე უფლებამოსილი იყო განეხორციელებინა ნივთის ვინდიცირება. რაც შეეხება შეგებებულ სარჩელს, სასამართლოს გადაწყვეტილებით განიმარტა, რომ სამეწარმეო საზოგადოებას არ აქვს შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის ოჯახის საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფის ვალდებულება. შესაბამისად, სამეწარმეო საზოგადოებისთვის 50 000 ლარის დაკისრების მოთხოვნით აღძრული შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ/შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით – სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 24.10.2023 წლის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში დარჩა უცვლელად. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:

3.1. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. ამ ნორმის საფუძველზე, მოსარჩელეს ნივთის დაბრუნების მოთხოვნის უფლება აქვს, თუ: ა) იგი ნივთის მესაკუთრეა; ბ) ნივთს მოპასუხე ფლობს და გ) მოპასუხეს ფლობის უფლება არ გააჩნია. სსკ-ის 183-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, უძრავი ნივთის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში ამგვარად რეგისტრირებული პირი ითვლება. დადგენილია, რომ საჯარო რეესტრის მონაცემებით სადავო ბინის მესაკუთრედ სამეწარმეო საზოგადოებაა რეგისტრირებული. მოპასუხეს ეს მონაცემები სადავოდ არ გაუხდია. დადგენილია ისიც, რომ სადავო ბინას მოპასუხე ფლობს. დასადგენია, გააჩნია, თუ არა მას სადავო ბინის ფლობის სამართლებრივი საფუძველი.

3.2. სსკ-ის 159-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, მართლზომიერი მფლობელია ის, ვინც ნივთს ნამდვილი სამართლებრივი საფუძვლით ფლობს, ე.ი. ვისაც ნივთი უფლებამოსილი პირისაგან, ნამდვილი ნების საფუძველზე გადაეცა. საქმის მასალებით დგინდება, რომ მოპასუხეს სადავო ბინა მესაკუთრის უფლებრივმა წინამორბედმა გადასცა; მეტიც, 15.09.2006 წლის ცნობით დასტურდება, რომ ამ გადაცემას თავად მესაკუთრეც დაეთანხმა. ამრიგად, მოპასუხე სადავო ბინას უფლებამოსილი პირის მიერ გამოვლენილი ნამდვილი ნების საფუძველზე დაეუფლა, ე.ი. იგი ბინის მართლზომიერი მფლობელია. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამ ნორმის მიხედვით, მართლზომიერი მფლობელობის შესაწყვეტად აუცილებელია მესაკუთრის დასაბუთებული, ე.ი. საფუძვლიანი პრეტენზია.

3.3. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 02.03.2017 წლის გადაწყვეტილებაში (საქმე №ას-664-635-2016) გაკეთებულ განმარტებაზე: 28.12.2007 წელს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში (შემდეგში სსსკ) განხორციელებული ცვლილებების მიხედვით, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007 წლის კანონი №5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს, კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად.

3.4. შეგებებულ სარჩელში შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ განმარტა:

„ქარხნის დირექციის მიერ შემოწმებულ იქნა ჩვენი ოჯახის საბინაო პირობები, რომლის საცხოვრებელი ფართი შეადგენდა 14.00 კვ.მ-ს და იყო ნესტიანი სარდაფი და არ აკმაყოფილებდა არანაირ ცხოვრებისეულ პირობებს. 1981 წელს შეგვასახლა საცხოვრებლად ქარხნის ტერიტორიაზე არსებულ ფართში, რომელიც შეადგენს 61,92 კვ.მ...

1986 წლის 30 ივნისს ქარხნის საერთო №31 კრების გადაწყვეტილებით ჩემი მეუღლე - ბ.ს–ძე თავის ოთხსულიან ოჯახთან ერთად აყვანილი ვიყავით ბინის მიღების აღრიცხვაზე და მანამ სანამ არ დავკმაყოფილდებოდით საცხოვრებელი ბინით, უნდა გვეცხოვრა ქარხნის ადმინისტრაციის მიერ გამოყოფილ ფართში ........ №42-ში“.

ამ ფაქტობრივ გარემოებებს სამეწარმეო საზოგადოება შეედავა შემდეგი სახით:

„მოსარჩელე არასწორად უთითებს ფაქტობრივ გარემოებებს, რადგან სს „გ ..“-ს არ შეუსახლებია და გადაუცია ფართი მოსარჩელისათვის, ისინი დღემდე უკანონოდ და თვითნებურად სარგებლობენ დაკავებული ფართით, რითაც ხელს უშლიან სს „გ ..“-ს საქმიანობას...

გაუგებარია მოსარჩელის მითითება საცხოვრებელი ფართის მიმღებთა რიგში ყოფნაზე, მაშინ როდესაც თუ სახელმწიფო დაჰპირდა საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფას შესაბამისად დავა უნდა აწარმოოს მათთან და არა სს „გ ..“-თან. ასევე, არცერთი წარმოდგენილი დოკუმენტით არ დასტურდება, რომ სს „გ ..“-ს რაიმე სახის ვალდებულება ჰქონდა აღებული მოსარჩელის ან მისი ოჯახის წევრების მიმართ“.

3.5. შესაბამისად, მესაკუთრე არ შესდავებია შეგებებულ სარჩელში მითითებულ და საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს იმის თაობაზე, რომ: ა) მისი უფლებრივი წინამორბედი ქარხნის დირექციამ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის საოჯახო პირობები შეამოწმა; ბ) შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე ცხოვრობდა 14 კვ.მ ნესტიან სარდაფში და იგი საცხოვრებელ პირობებს არ აკმაყოფილებდა; გ) ადმინისტრაციამ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე სადავო ბინაში შეასახლა; დ) შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე აყვანილი იყო ბინის მიღების აღრიცხვაზე და ე) ქარხნის, ე.ი. მესაკუთრის უფლებრივი წინამორბედის საერთო კრების გადაწყვეტილებით სადავო ბინით შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეს უნდა ესარგებლა საცხოვრებელი ბინით დაკმაყოფილებამდე. ამრიგად, ეს გარემოებები დამტკიცებულად ითვლება. გარდა ამისა, ზემოხსენებული გარემოებები დასტურდება შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, რომელთა საწინააღმდეგო მტკიცებულებებიც სამეწარმეო საზოგადოებას სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია.

3.6. სააპელაციო პალატამ მიუთითა მსგავსი კატეგორიის საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებებზე (სუსგ №ას-547-547-2018, 13.07.2018წ., პ. 36-38) და აღნიშნა შემდეგი: შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ სადავო ბინაზე უფლება 1981 წელს მოიპოვა. შესაბამისად, ეს ურთიერთობა წარმოიშვა და დასრულდა სსკ-ის ამოქმედებამდე და სადავო ბინაში შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის შესახლების (უფლების მოპოვების) ნამდვილობის საკითხი ამჟამად არ იხილება. ეს ნიშნავს, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის მიერ ბინის ფლობის მართლზომიერება სსკ-ის ამოქმედებამდე არსებული, საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის საფუძველზე უნდა შეფასდეს.

3.7. დადგენილია, რომ სადავო ბინა თბილისის ლითონის კონსტრუქციებისა და საგზაო ტექნიკის რემ. საცდელ-ექპერიმენტულ ქარხანას, ე.ი. სახელმწიფო საწარმოს ეკუთვნოდა. საბინაო კოდექსის მე-4 მუხლის თანახმად, საბინაო ფონდში შედიოდა აგრეთვე... საწარმოების და ორგანიზაციების კუთვნილი საცხოვრებელი სახლები და ამ სახლების მიმართ გამოიყენებოდა წესები, რომლებიც საბინაო კანონმდებლობის საფუძველზე დადგენილი იყო საზოგადოებრივი საბინაო ფონდისათვის. ამავე კოდექსის მე-6 მუხლის თანახმად, საზოგადოებრივ საბინაო ფონდს წარმოადგენდა საცხოვრებელი სახლები და საცხოვრებელი სადგომები სხვა ნაგებობებში. ამის შესაბამისად, სადავო ბინაზე საზოგადოებრივი საბინაო ფონდისათვის დადგენილი წესები მოქმედებდა. საბინაო კოდექსის მე-12 მუხლის თანახმად, საცხოვრებელი სადგომები სახელმწიფო და საბინაო ფონდის სახლებში მოქალაქეებს ეძლევათ უვადო სარგებლობისათვის. ამავე მუხლის მე-4 აბზაცის თანახმად, არავინ არ შეიძლება გამოსახლებულ იქნეს დაკავებული საცხოვრებელი სადგომიდან ან ვინმეს შეეზღუდოს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება თუ არა კანონით გათვალისწინებული საფუძვლითა და წესით. ეს ნიშნავს, რომ სადავო ბინა მოპასუხეს უვადო სარგებლობაში აქვს გადაცემული და მისი მფლობელობა შეიძლება მხოლოდ კანონით გათვალისწინებული საფუძვლითა და წესით შეწყდეს.

3.8. პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს მოპასუხისთვის მფლობელობის შეწყვეტასთან დაკავშირებით დასაბუთებული პრეტენზია არ წარუდგენია. მოსარჩელეს საერთოდ არ მიუთითებია ის საფუძვლები, რომელთა გამოც იგი სადავო ბინის დაბრუნებას ითხოვდა. მისი პოზიცია არსებითად ეყრდნობოდა მხოლოდ ბინის საკუთრების ფაქტს და იმას, რომ მოპასუხისთვის იგი არ გადაუცია. პალატამ მიუთითა, რომ მოპასუხე სადავო ბინას არა მარტო მესაკუთრის უფლებრივი წინამორბედის, არამედ თავად მესაკუთრის მიერ გამოვლენილი ნების საფუძველზე ფლობს; ხოლო მხოლოდ ის, რომ მოსარჩელე სადავო ბინის მესაკუთრეა, მართლზომიერი მფლობელის მიმართ დასაბუთებული პრეტენზია და მფლობელობის შეწყვეტის კანონით გათვალისწინებული საფუძველი არ არის.

3.9. დადგენილია, რომ მოპასუხე სადავო ბინაში კანონის საფუძველზე და უფლებამოსილი პირის გადაწყვეტილებით, ოჯახთან ერთად, შესახლდა 1981 წელს. იგი სადავო ბინით სარგებლობდა კანონმდებლობის შეცვლის შემდეგაც, ორმოც წელზე მეტი ხნის განმავლობაში, მესაკუთრის თანხმობით და 2022 წლამდე მესაკუთრეს აღნიშნული არ გაუპროტესტებია. მეტიც, საბინაო კოდექსის საფუძველზე მოპასუხეს სადავო ბინა უვადო მფლობელობაში ჰქონდა გადაცემული. პალატის მითითებით, მოპასუხე სადავო ბინის მართლზომიერი მფლობელია და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით გათვალისწინებული უფლებით სარგებლობს. აღნიშნულ უფლებაში ჩარევისა და მფლობელობის შეწყვეტის საფუძვლები კი მესაკუთრეს არ მიუთითებია. სსკ-ის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დაუშვებელია მართლზომიერ მფლობელს მოეთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება. რადგან მოპასუხე სადავო ბინის მართლზომიერი მფლობელია და ეს უფლება შეწყვეტილი არ არის, ნივთის უკან დაბრუნების მოთხოვნა დაუშვებელია.

3.10. სსკ-ის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. პალატამ მიუთითა, რომ შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს შეგებებული სარჩელით მოსარჩელისთვის თანხის გადახდის ვალდებულება ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით არ ეკისრება; მითუმეტეს, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე თანხას სადავო ბინის დაბრუნების სანაცვლოდ ითხოვდა, ამ გადაწყვეტილებით კი მესაკუთრის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. ამრიგად, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლები არ არსებობს და ამ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა დარჩეს უცვლელად.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

4. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერება იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის თაობაზე სამეწარმეო საზოგადოების სარჩელი. სამეწარმეო საზოგადოებისთვის 50 000 ლარის დაკისრების მოთხოვნით აღძრული შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც სააპელაციო პალატამ დატოვა უცვლელად, შესულია კანონიერ ძალაში.

9. სავინდიკაციო სარჩელი ეფუძნება იმ მოცემულობას, რომ მესაკუთრეს, რომელსაც ჩამოერთვა მფლობელობა, შეუძლია ნივთი მოითხოვოს მფლობელისაგან, რომელიც არაკეთილსინდისიერად აკავებს ნივთს. საკუთრების უფლებამ ნივთზე სრული ბატონობა უნდა უზრუნველყოს, მათ შორის ფაქტობრივი ბატონობა - მფლობელობის სახით. ცხადია, მესაკუთრეს სხვა უფლებამოსილებებთან ერთად აქვს მფლობელობის უფლებაც და თუკი მოხდება საკუთრების მფლობელობის ჩამორთმევა, მას შეუძლია არაუფლებამოსილ მფლობელს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება (იხ: თამარ ზარანდია, სანივთო სამართალი, გამომცემლობა „მერიდიანი“, მეორე შევსებული გამოცემა, 2019წ., გვ. 245).

10. სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ამავე ნორმის მე-2 ნაწილის თანახმად, უფლების ბოროტად გამოყენებად ჩაითვლება საკუთრებით ისეთი სარგებლობა, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი ისე, რომ არ არის გამოკვეთილი მესაკუთრის ინტერესის უპირატესობა, და მისი მოქმედების აუცილებლობა გაუმართლებელია.

11. სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით, მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება (სუსგ №ას-914-2019, 25.07.2019წ; №ას-246-246-2018, 20.03.2018წ.).

12. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ უძრავი ნივთი, რომლის ნაწილსაც (შენობა-ნაგებობა №2-ს) მოპასუხე ფლობს, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღრიცხულია მოსარჩელის სახელზე. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მოპასუხე სადავო ფართში უფლებამოსილი პირის გადაწყვეტილებით, ოჯახთან ერთად, შესახლდა 1981 წელს. იგი სადავო ფართით სარგებლობდა ორმოც წელზე მეტი ხნის განმავლობაში, მესაკუთის თანხმობით. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ, ვინაიდან, განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეს მოპასუხისთვის მფლობელობის შეწყვეტასთან დაკავშირებით დასაბუთებული პრეტენზია არ წარუდგენია, არ არსებობდა ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.3.8.).

13. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების წესზე და აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

14. საკასაციო პალატა აქვე აღნიშნავს, რომ კასატორი პრეტენზიის დასაბუთების მიზნით საკასაციო საჩივარში ასახელებს ახალ გარემოებებს, რომლებიც წარმოდგენილ სარჩელში მითითებული არ ჰქონდა (იხ. სარჩელი, ს.ფ.2-19; საკასაციო საჩივარი, ს.ფ.379-402), რაც, მისი აზრით, მოპასუხის მფლობელობის შეწყვეტის საფუძველია. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლო თითოეულ საქმეს იხილავს წარდგენილი სარჩელის ფარგლებში. მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი), (სუსგ №ას-759-2021, 08.10.2021წ., პ.61). წინამდებარე დავის ფარგლებში, ზემოაღნიშნული გარემოებები სარჩელის საფუძველი და, შესაბამისად, სასამართლოს მსჯელობის საგანი არ ყოფილა.

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03, 24.02.2009წ. (საბოლოო გახდა 24.05.2009წ.), §71; Van de Hurk v. The Netherlands, №16034/90, 19.04.1994წ., §61; García Ruiz v. Spain [GC], №30544/96, 21.01.1999წ., §26; Jahnke and Lenoble v. France (dec.), №40490/98, 29.08.2000წ; Perez v. France [GC], №47287/99, 12.02.2004წ., §81).

16. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

17. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია და კასატორს გადახდილი აქვს საკასაციო სამართალწარმოებისათვის სახელმწიფო ბაჟი, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „გ-..“-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. სს „გ-..“-ს (ს/ნ: .....) უკან დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის (საგადახდო დავალება №0, გადახდის თარიღი 12.12.2023წ.) 70% – 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ზამბახიძე

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე

რევაზ ნადარაია