საქმე №ას-1398-2024 23 ივნისი, 2025 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: თეა ძიმისტარაშვილი,

არჩილ კოჭლამაზაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

პირველი კასატორი – შპს „მ.ს.ე.ტ–ი“ (მოპასუხე)

მეორე კასატორი – ლ.ს–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 23 ივლისის გადაწყვეტილება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

მეორე კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული თანხის უკან დაბრუნება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა და საფუძვლები

1.1. შპს „მ.ს.ე.ტ–ის“ წარმომადგენელმა (შემდეგში მოსარჩელე, საწარმო/კომპანია) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ.ს–ძის (შემდეგში მოპასუხე, აპელანტი, საწარმოს დირექტორი) წინააღმდეგ ამ უკანასკნელისათვის 20 640 ლარის გადახდის დაკისრების მოთხოვნით.

1.2. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეს, 2016 წლის 31 მარტიდან 2018 წლის 24 მაისამდე, ეკავა მოსარჩელე კომპანიის დირექტორის პოზიცია. ამ პერიოდში დირექტორის მფლობელობაში იყო კომპანიის საბანკო ბარათი. 2018 წლის 2 მაისიდან 21 მაისის ჩათვლით მოპასუხემ სს „საქართველოს ბანკის“ ბანკომატიდან გამოიტანა 21890 ლარი, საიდანაც 1250 ლარი მოხმარდა კომპანიის მიზნებს, დარჩენილი 20 640 ლარი კი, მოპასუხემ პირადი მიზნებისათვის გამოიყენა. მოსარჩელის მოსაზრებით, ვინაიდან მოპასუხეს არ გააჩნდა კომპანიის კუთვნილი თანხის საკუთარი მიზნებისათვის გამოყენების სამართლებრივი საფუძველი, ამ ქმედებით იგი მოსარჩელის ხარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა და ვალდებულია მიღებული უკან დააბრუნოს.

2. წარდგენილი შესაგებელი

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ კომპანიაში დირექტორის პოზიციაზე მუშაობდა. შეთანხმებისამებრ, მისი ხელფასი შეადგენდა თვეში 1000 ლარს, ხელზე მისაღები. ვინაიდან კომპანიას, ხელფასის გადაუხდელობის გამო, დაუგროვდა დავალიანება, მოპასუხემ დამფუძნებლებთან შეთანხმებით, გამოიტანა ბანკიდან სადავო თანხა, როგორც მისი კუთვნილი ხელფასის ნაწილი. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელეს დამატებით გადასახდელი დარჩა 5400 ლარი. შესაბამისად, მოპასუხე მოსარჩელის ხარჯზე არ გამდიდრებულა.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა.

3.2. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხის დირექტორის პოზიციაზე დანიშვნა ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე განხორციელდა. მოპასუხე დირექტორის პოზიციაზე უფლებამოსილების განხორციელებას შეუდგა 2016 წლის 31 მარტიდან და ახორციელებდა 2018 წლის 24 მაისამდე. მოპასუხე არ უარყოფს, რომ მთელი ამ პერიოდის მანძილზე მას რაიმე ფორმით ანაზღაურება არ მიუღია. არ არსებობს მტკიცებულება/დოკუმენტი, რომ კომპანიის პარტნიორის ან თავად დირექტორის გადაწყვეტილებით მოპასუხეს დაენიშნა ხელფასი, არც ხელფასის დანიშნულებით მოპასუხის სასარგებლოდ თანხის გადარიცხვის მტკიცებულება მოიპოვება საქმეში. სასამართლომ მიუთითა, რომ სადავო თანხა, როგორც დირექტორის ფუნქციების განხორციელების სანაცვლო ანაზღაურება, მოპასუხემ კომპანიის ანგარიშიდან პირადად გაანაღდა, განაღდება განახორციელა დირექტორის პოზიციაზე მუშაობის ბოლო თვეს და მიუხედავად იმისა, რომ კომპანიის კუთვნილი საბანკო ბარათი მანამდეც მოპასუხის მფლობელობაში იყო, ხელფასის ანაზღაურების მიზნით თანხის განაღდება მოპასუხეს მანამდე არცერთხელ არ განუხორციელებია. ამდენად, 2 წლის განმავლობაში მოპასუხე, მისთვის დაკისრებული დირექტორის უფლებამოვალეობებს უსასყიდლოდ ახორციელებდა. ასევე საგულისხმოა, რომ მოსარჩელე კომპანია კი არ ურიცხავდა მოპასუხეს თანხებს, არამედ თავად განკარგა კომპანიის კუთვნილ ანგარიშებზე არსებული თანხები. აღნიშნულ გარემოებებზე დაყრდნობით სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ საფუძველს მოკლებულია ვარაუდი იმის შესახებ, რომ არსებობდა შეთანხმება ანაზღაურების სანაცვლოდ დირექტორის მიერ უფლებამოსილების განხორციელების შესახებ. აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს, როგორც კომპანიის დირექტორს, კომპანიაში მუშაობისას არ ჰქონდა გასამრჯელო, მას უფლებამოვალეობა გასამრჯელოს გარეშე უნდა განეხორციელებინა. იმ მოცემულობაში კი, როდესაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის ზეპირი ფორმით დადებული სასამსახურო ხელშეკრულება არ შეიცავდა ანაზღაურებასთან დაკავშირებით შეთანხმებას, ივარაუდება, რომ მოპასუხე დირექტორის საქმიანობას უსასყიდლოდ ახორციელებდა. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ 20 640 ლარის მიღებით, იგი უსაფუძვლოდ გამდიდრდა, რაც სსკ-ის 976-ე და 979-ე მუხლების საფუძველზე ექვემდებარება მოსარჩელე კომპანიისათვის მიღებული თანხის უკან დაბრუნებას.

4. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 23 ივლისის გადაწყვეტილებით ლ.ს–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; შპს „მ.ს.ე.ტ–ის“ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ლ.ს–ძეს შპს „მ.ს.ე.ტ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 9000 ლარის გადახდა.

5.2. პალატამ მიუთითა, რომ მოპასუხეს მოსარჩელისგან ხელფასის მიღების უფლება ჰქონდა და არ მიუღია, ამ უკანასკნელს საწარმოს საბანკო ანგარიშიდან თანხის გატანა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიღებულად ვერ ჩაეთვლება. 27.07.2016 წლის წერილისა და მისი პირველი ფაილის/დანართის მიხედვით, მოპასუხეს 2016 წელს ხელფასი არ უნდა მიეღო. კერძოდ, მოპასუხე დირექტორად დაინიშნა 2016 წლის 31 მარტს, ხელფასი კი დაენიშნა 2017 წლის 1-ლი იანვრიდან, შესაბამისად, 9 თვის ხელფასი, ანუ 9000 ლარი, მას სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე აქვს მიღებული და უკან უნდა დააბრუნოს, რადგან ამ თანხით მოსარჩელის ხარჯზე გამდიდრებულად მიიჩნევა. მოცემული ურთიერთობის მიმართ უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელი ნორმების გამოყენება საკამათოდაც რომ მივიჩნიოთ, მოსარჩელის მოთხოვნას, 9000 ლარის გადახდის თაობაზე, ამართლებს დელიქტური ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი ნორმა - სსკ-ის 992-ე მული, რომლის წინაპირობებიც (მართლწინააღმდეგობა, ბრალი, ზიანი და მიზეზობრივი კავშირი), მოცემულ შემთხვევაში, შესრულებულია.

6. მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

6.2. კასატორის მითითებით, მოპასუხემ თვითნებურად გამოიყენა კომპანიის თანხა და მიითვისა როგორც ხელფასი, მაშინ, როდესაც ვალდებული იყო ხელფასის მოთხოვნისთვის მიემართა ბუღალტერისთვის, რაც მან არ განახორციელა. რადგან მოპასუხემ იცოდა, ბუღალტერი უსაფუძვლოდ მის სასარგებლოდ არ გასცემდა თანხას, თავიდანვე მოპასუხემ გაიტანა კომპანიის თანხა. აღნიშნული წარმოადგენს სისხლის სამართლის დანაშაულს, რაც სააპელაციო პალატამ გაამართლა კიდეც. ასეთი სახის პრაქტიკა სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობას შეაფერხებს, რადგან ნორმალიზდება კომპანიის ბალანსიდან თანხის გატანა.

6.3. სააპელაციო პალატა არასწორად მსჯელობს ლ.მ–ისა და ნ.გ–ძის მეილით კორესპოდენციაზე. კასატორის მითითებით, ლ.მ–ის მიერ წარდგენილი ოფერტი არ წარმოადგენდა რეალურად ნების გამოვლენას, არამედ ეს იყო ხარჯების სავარაუდო კალკულაციის მონაცემი, შესაბამისად, მოპასუხე მხარე ვერ გამოავლენდა საპასუხო შეთანხმების სურვილს (აქცეპტს) და არ დაიდებოდა ხელშეკრულება. სააპელაციო პალატამ კი პირიქით, დადებულად მიიჩნია გარიგება და უფრო მეტიც, თუ კი სამოქალაქო სამართალში დუმილი არ მიიჩნევა თანხმობის ფორმად (თუ კი სამეწარმეო საქმიანობაში არ არიან მხარეები ჩაბმული), სააპელაციო პალატისთვის დუმილი თანხმობის ნების გამოვლენად უნდა ყოფილიყო მიჩნეული. ამავდროულად, ხელშეკრულების დადებას სჭირდებოდა 70% წილის მფლობელი პარტნიორის, ნ.გ–ძის თანხმობაც.

6.4. თუნდაც სასამართლოში დადგინდეს, რომ მოსარჩელემ მოპასუხეს არ გადაუხადა კუთვნილი ხელფასი, მოპასუხეს უნდა წარედგინა შეგებებული სარჩელი და მოეთხოვა თანხების ურთიერთგაქვითვა.

6.5. სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა, რომ თითქოს მოპასუხეს ჰქონდა ხელფასი. აღნიშნული ფაქტი სასამართლომ პირადი მიმოწერით დაადგინა, რაც დაუშვებელი მტკიცებულებაა. ასეც რომ არა, მეილში არსებული მიმოწერა არ წარმოადგენს სახელშეკრულებო მბოჭავი ძალის მქონე ნების გამოვლენას, რადგან ის კორესპოდენციული ხასიათისაა და ეხება კომპანიის სამომავლო განვითარებასა და მოსალოდნელ ხარჯებს. ამავდროულად, აღნიშნულის მიმართ თავისი პოზიცია არ გამოუხატავს კომპანიის 70% წილის მფლობელ ლ.მ–ს. ასევე, მიმოწერა 2025 წლის 30 ნოებრითაა დათარიღებული, როდესაც მოპასუხე დირექტორად 2016 წლის 31 მარტს დაინიშნა, შესაბამისად, ამ ორ პაქტს შორის ვერ დადგინდება ლოგიკური მიზეზობრივი კავშირი.

6.6. ლ.მ–ის ჩვენების თანახმად, ლ.ს–ძე კომპანიის დირექტორად დაინიშნა ნომინალურად, კომპანიის მეწილეებთან ახლო ურთიერთობისა და ნდობის გამო, თუმცა სამეწარმეო საქმიანობაში ის არ მონაწილეობდა რამე ფორმით და ფორმალურად აწერდა ხელს კომპანიის დოკუმენტებზე, ხოლო ფაქტობრივი მმართველი იყო ლ.მ–ი.

6.7. რადგან დირექტორი ფორმალურად იყო დანიშნული, შესაბამისად, მას არ ჰქონდა ხელფასი. ხოლო მიმოწერებით ლ.მ–სა და ნ.გ–ძეს ჰქონდათ მოლაპარაკებები კომპანიის მომავალი ხუთი წლის სავარაუდო ბიუჯეტისა და ხარჯების დამტკიცების შესახებ, რომლითაც გადაწყდა, რომ ლ.ს–ძეს არ ექნებოდა ხელფასი. რაც შეეხება მოპასუხის მიერ კომპანიის ანგარიშიდან 20 640 ლარის გატანას, მოწმე მიუთითებს, რომ დირექტორი არ იყო უფლებამოსილი თანხა მოეხსნა ანგარიშიდან და უკანონოდ გაეტანა, ანუ მიეთვისებინა ის. აღნიშნული თანხა განკუთვნილი იყო კრედიტორებისთვის ვალდებულების შესასრულებლად. მიუხედავად ამისა, მოპასუხე შეხვდა კომპანიის მეწილეებს და აღიარა თანხის პირადი მიზნებისთვის განკარგვა და აიღო მისი დაბრუნების ვალდებულება, რაც არ შეასრულა. ასევე, ლ.ს–ძის მიმოწერა, სადაც ჩადენილი ქმედების გამო იხდის ბოდიშს დათარიღებულია 2018 წლის 28 მაისითა და 4 ივნისით, ხოლო კომპანიიდან თანხა გაიტანა 2018 წლის 02 მაისიდან 21 მაისის პერიოდში, რაც დროში ერთმანეთს ლოგიკურადაც ემთხვევა. აღნიშნულის შესახებ სააპელაციო სხდომაზე მოპასუხეს ჰკითხეს თუ რატომ იხდიდა აღნიშნულ მეილებში ბოდიშს, თუმცა სასამართლომ ეს საკითხი უგულებელყო.

6.8. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ დირექტორობის პერიოდში მოპასუხეს ერთხელაც არ დარიცხვია ხელფასი და არც მისი მოთხოვნისთვის წაუყენებია მას პრეტენზია. უცნაურია, რომ თუ კი ხელფასი ეკუთვნოდა, ორი წლის განმავლობაში რატომ არ მოითხოვა მისი დარიცხვა.

6.9. კასატორი ასევე ითხოვს გაუქმდეს სააპელაციო პალატის 2024 წლის 2 აპრილის განჩინება ლ.ს–ძის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების დასაშვებად ცნობის თაობაზე და დაუშვებლად იქნეს მტკიცებულებების დართვა ცნობილი. ლ.ს–ძემ ვერ წარადგინა საპატიო მიზეზი იმისთვის, რომ სააპელაციო ეტაპზე ახალი მტკიცებულებების დართვა გაემართლებინა.

7. მოპასუხის საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:

7.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

7.2. კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატამ დაადგინა არასწორი ფაქტობრივი გარემოება დირექტორის ანაზღაურების შესახებ. რადგან 2016 წლის ელექტრონული წერილი მოპასუხესთან გადაგზავნილია 27.07.2016 წელს, შესაბამისად, სწორედ ამ თარიღამდე კასატორს შეეძლო დაყრდნობოდა მხოლოდ 30.11.2015 ელექტრონულ წერილს, რომლითაც საწარმოს პარტნიორები ატყობინებდნენ მას ანაზღაურებადი ფორმით საწარმოს მართვის შესახებ, რადგან 2015 წლ.ელექტრონული წერილის თანდართული დოკუმენტი შეიცავს ჩანაწერს ანაზღაურების შესახებ თვეში 1000 ლარის ოდენობით. შესაბამისად, სულ მცირე 31.-3.2016-27.07.2016 პერიოდში მხარეთა შორის შეთანხმებული იყო ანაზღაურებადი ურთიერთობა დირექტორის პოზიციაზე, ხოლო 27.07.2016 წლის შეტყობინებიდან 01.01.2017 თარიღამდე კასატორი დათანხმებულა არაანაზღაურებად ურთიერთობას. ამიტომ, თუ კი მიიჩნევა, რომ სააპელაციო პალატამ სწორად შეაფასა სადავო ფაქტები, გამოდის, რომ 31.03.2016 -27.07.2016 წლების პერიოდის შეფასება ისევ საკამათოა. მოცემული პერიოდის შემთხვევაზე შესაძლებელია ჩათვლილიყო, რომ 27.07.2016 წელს მხარეთა შორის ანაზღაურებადი ურთიერთობა შეწყდა და 27.07.2016 დან 5 თვით 01.01.2017 წლამდე გადადიოდნენ არაანაზღაურებად ფორმატზე. ამავდროულად, კასატორი აღნიშნავს, რომ მთელი სადავო ურთიერთობა მხარეებს შორის იყო ანაზღაურებადი.

7.3. 2016 წლის პერიოდთან დაკავშირებით, სასამართლომ არასწორად გადაანაწილა მტკიცების ტვირთი. ამ შემთხვევაში, სასამართლოს მოსარჩელესთვის უნდა დაევალა ანაზღაურების არსებობის შესახებ მტკიცებულების წარმოდგენა სწორედ მტკიცების ტვირთის საფუძველზე, თუმცა, სასამართლომ დაუსაბუთებლად შეცვალა მტკიცების სტანდარტი. ამასვე ასაბუთებს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაც Nას-1156-2023, 11.04.2024, სადაც მითითებულია, რომ დირექტორის მოვალეობის ანაზღაურების გარეშე შესრულების ფაქტის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აკისრია.

7.4. მართალია პალატამ სწორად მიუთითა ელექტრონული ფოსტის მიმოწერებზე, მაგრამ ისინი არასწორად დაუკავშირა სადავო ფაქტებს, რის გამოც ისინი არასწორად განმარტა. კასატორის მითითებით, გადაწყვეტილებას ამ კუთხით აქვს მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი უსწორობა ანაზღაურებადი პერიოდის განსაზღვრის კუთხით, რადგან 2016 წლის ელექტრონული წერილით განსაზღვრული ფაილი არ უთითებდა დირექტორის ანაზღაურებას 2016 წლისთვის, ამის გამო 2016 წელს დირექტორს ანაზღაურება არ უნდა მიეღო - არის ერთმნიშვნელოვნად მცდარი.

7.5. კასატორი მიუთითებს, რომ საქმეში წარმოდგენილი პირველი წელი დირექტორად მოპასუხის დანიშვნამდე, 2016 წლამდეა შედგენილი, ხოლო მეორე 2016 წელს - დირექტორად დანიშვნის შემდეგ. შესაბამისად, ცალსახაა, რომ დირექტორად დანიშვნამდე 2015 წლის მიწურულს გაგზავნილი წერილი შეეხებოდა 2016 წელს დირექტორის ანაზღაურების ოდენობას, ხოლო უკვე დირექტორად დანიშვნის შემდეგ, 2016 წლის ივლისში გაგზავნილი წერილი მიემართებოდა 2017 წლისა და შემდგომი პერიოდის ანაზღაურებას.

7.6. მართალია 2016 წელს გაგზავნილ მოდელში დირექტორის სახელფასო ანაზღაურების გრაფაში მითითებულია „-“, მაგრამ დირექტორის პოზიცია არ გაუქმებულა და მხარეთა შორის სადავო არ ყოფილა, რომ 2016 წლიდან კასატორი ნამდვილად საწარმოს დირექტორის პოზიციას იკავებდა, შესაბამისად, გრაფაში ტირის მითითება არ ნიშნავს რომ დირექტორს ანაზღაურება არ ჰქონია. მით უმეტეს არსებობს 2015 წლის ელექტრონული წერილი საპირისპიროს დასასაბუთებლად. ასევე, 2016 წლის წერილით მას შეატყობინეს, რომ მას უნდა მიეღო ანაზღაურება დირექტორის პოზიციისთვის. ასეთი მოცემულობა კი ვერ გაუქმდებოდა ახალი ფინანსური მოდელის თაობაზე გაგზავნილი წერილით.

8. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 22 და 29 ნოემბრის განჩინებებით საკასაციო საჩივრები წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

9. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის, იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

10. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

11. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

12. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრების ფარგლებში საკასაციო პალატის მიერ განსახილველი საკითხია რამდენად აქვს საწარმოს დირექტორს საწარმოს ბალანსზე არსებული თანხის განკარგვის უფლებამოსილება. არის თუ არა სახეზე უსაფუძვლო გამდიდრება და გამოირიცხება თუ არა თანხის დაბრუნება თუ კი დადგინდება, რომ დირექტორმა აღნიშნული თანხა მისთვის სავარაუდოდ გადაუხდელი სახელფასო დავალიანების გამო მიიღო. საკასაციო პალატა აქვე აღნიშნავს, რომ რადგან ორივე საკასაციო საჩივარი კორელაციურ დამოკიდებულებაშია ერთმანეთთან თითოეული წარმოდგენილი შედავების ფარგლებში, სასამართლო ერთდროულად იმსჯელებს მათზე.

13. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკორპორაციო სამართლის მიზნებისათვის საწარმოს ხელმძღვანელობა/წარმომადგენლობა ორმხრივი სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში მიღწეული შეთანხმებაა, რომლის ერთი მხარე - მომსახურების გამწევი ვალდებულია, გაწიოს შეპირებული მომსახურება, ხოლო მეორე მხარე - გადაიხადოს საზღაური. ამ ტიპის შეთანხმება დამყარებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე და უფლებით აღჭურვილ პირს, ფიდუციური ვალდებულების ფარგლებში, აძლევს სრულ დამოუკიდებლობას, იურიდიული პირის სახელითა და ხარჯზე განახორციელოს ყველა ის მოქმედება, რაც წესდებით გათვალისწინებული მიზნის მიღწევას შეუწყობს ხელს. იმ პირობებში, როდესაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის იურიდიული პირის მომწესრიგებელი ნორმები და მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონი არ შეიცავს პირდაპირ დათქმას საწარმოს დირექტორთან დადებული ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების თაობაზე, დგება საკითხი იმის შესახებ, თუ ყველაზე უფრო რომელ სამართლებრივ ინსტიტუტთან არის ეს ურთიერთობა ახლოს. პალატა განმარტავს, რომ დავალება იმ ხელშეკრულებათა რიცხვს მიეკუთვნება, რომელიც დაკავშირებულია სამუშაოს შესრულებასთან, მისი საგანია რწმუნებული პირის მიერ ერთი ან რამდენიმე იმგვარი მოქმედების შესრულება, რომელიც იწვევს ამა თუ იმ შედეგის დადგომას და როგორც წესი, ეფუძნება ურთიერთნდობას, რწმუნებულის ვალდებულებას წარმოადგენს დავალებული მოქმედების მმართველის გულისხმიერებით წარმოება და მიღწეული შედეგის ადრესატი ხდება წარმოდგენილი პირი. ამდენად, კერძო სამართლის იურიდიული პირის დირექტორსა და ამ იურიდიულ პირს შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა დავალების ხელშეკრულებაა, რომლის საფუძველზეც დირექტორი საწარმოს სახელითა და ხარჯზე ახორციელებს მისთვის წესდებით/კანონით მინიჭებულ უფლებამოსილებებს (სუსგ №ას-1203-2018, 25.04.2019წ.). საწარმოს დირექტორთან იდება სასამსახურო ხელშეკრულება და მეწარმეთა შესახებ კანონის ნორმებთან ერთად გამოყენებული უნდა იქნეს არა შრომითი ურთიერთობების, არამედ დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმები (სუსგ №ას-895-845-2015, 29.01.2016წ.). მსგავსი კატეგორიის დავების სამართლებრივი მოწესრიგებისათვის შრომის კოდექსის ნორმების გამოყენება დაუსაბუთებელია და არ გამომდინარეობს კანონიდან (სუსგ №ას-240-228-2016, 28.09.2016წ., სუსგ. №ას-23-23-2016, 09.03.2016წ.).

14. შესაბამისად, საწარმოსა და დირექტორს შორის ურთიერთობა შინაარსობრივად არ წარმოადგენს ჩვეულებრივ შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობას. შპს-სა და დირექტორს შორის ურთიერთობა ეფუძნება ორ სამართლებრივ დოკუმენტს: დანიშვნის აქტსა და სასამსახურო ხელშეკრულებას. დანიშვნა დირექტორს აქცევს შპს-ს ორგანოდ და მის კანონიერ წარმომადგენლად. ამ დროს ისეთივე წარმომადგენლობით ურთიერთობას აქვს ადგილი, როგორც ეს რწმუნებულის შემთხვევაში გვხვდება. დირექტორისათვის საწარმოს მართვის უფლების მინიჭების რისკის საკომპენსაციოდ პარტნიორებს ყოველთვის უნდა ჰქონდეთ შესაძლებლობა, რაიმე საფუძვლის, მოტივისა და მიზეზის მითითების გარეშე გაათავისუფლონ დირექტორი თანამდებობიდან (როინ მიგრიაული, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებასა და დირექტორს შორის სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობა და დასრულება (შედარებითი ანალიზი გერმანულ სამართალთან). Georgian Electronic Scientific Journal: Jurisprudence#2-2004. http://gesj.internet-academy.org.ge/ge/list_artic_ge.php?b_sec=jur&issue=2004-12).

15. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის (სადავო პერიოდში მოქმედი კანონი (შემდეგში „კანონი“)) მე-9 მუხლით რეგულირებულია სამეწარმეო საზოგადოების ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობის საკითხები. მითითებული ნორმის მე-7 პუნქტი ადგენს ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირსა და საწარმოს შორის ურთიერთობის მოწესრიგების სამართლებრივ საფუძვლებს, კერძოდ, ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირთან (პირებთან), ასევე სამეთვალყურეო საბჭოსა და საწარმოს სხვა ორგანოების წევრებთან ურთიერთობები რეგულირდება ამ კანონით, საზოგადოების წესდებითა და მათთან დადებული ხელშეკრულებებით.

16. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას, სასამართლო იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობით დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლივად, რომლის ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა (სუსგ №ას-584-543-2017, 06.06.2017წ; №ას-484-2019, 30.10.2020წ.).

17. სსკ-ის 710.1 მუხლის თანახმად, მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში.

18. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია, რომ მოპასუხე, 2016 წლის 31 მარტიდან 2018 წლის 24 მაისამდე, იკავებდა მოსარჩელე კომპანიის დირექტორის პოზიციას. მოპასუხესთან, როგორც მოსარჩელე კომპანიის დირექტორთან, წერილობითი ხელშეკრულება არ გაფორმებულა; დირექტორის პოზიციაზე ყოფნის პერიოდში მოპასუხის მფლობელობაში იყო კომპანიის საბანკო ბარათი (MC Business Cash Silver 55832******0913), ბარათზე სახელით LEVAN TOTADZE; 2018 წლის 2 მაისიდან 21 მაისის ჩათვლით, მოპასუხემ მოსარჩელის კუთვნილი ბარათის საშუალებით ჯამში გაანაღდა 21890 ლარი. განაღდებული 21 890 ლარიდან კომპანიის საჭიროებისათვის გაიხარჯა 1250 ლარი; კომპანიის დირექტორის თანამდებობის პარალელურად, 2016-2018 წლებში მოპასუხეს ეკავა აღმასრულებელი დირექტორის პოზიცია კომპანია შპს „ჯ. პ–ში“; ზეპირი ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ კომპანიაში მუშაობისას მოპასუხეს გასამრჯელო არ ექნებოდა.

19. პირველი კასატორის (მოსარჩელის, კომპანიის) მთავარი შედავება გულისხმობს კომპანიის თანხმობის გარეშე დირექტორის მიერ კომპანიის საბანკო ანგარიშიდან გატანილი თანხის უკან დაბრუნების სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილებას სსკ-ის 982-ე მუხლის შესაბამისად.

20. მოპასუხის მთავარი შედავება კი მიმართულია იმ დაშვებისკენ, რომ დირექტორს კომპანიისგან არ მიუღია შესაბამისი ანაზღაურება, მისგან აღებული თანხა კი სწორედ ხელფასის ანაზღაურების მიზნით განკარგა.

21. პირველ რიგში, საკასაციო პალატა იმსჯელებს პირველი კასატორის (მოსარჩელის) საკასაციო პროცესუალურ შედავებაზე, რომელიც შეეხება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 2 აპრილის საოქმო განჩინებას, რომლის საფუძველზეც დაკმაყოფილდა მოპასუხის შუამდგომლობა საქმეზე მტკიცებულებების დართვის შესახებ. აღნიშნული საკითხის არსებით საკითხამდე განხილვა განპირობებულია იმით, რომ სააპელაციო პალატამ სწორედ აღნიშნულ მტკიცებულებას დააფუძნა საკუთარი გადაწყვეტილება და სრულად მოთხოვნილი სასარჩელო თანხა შეამცირა 9000 ლარამდე (იხ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების 14-17 აბზაცები).

22. ამ ნაწილში, პირველი კასატორის (მოსარჩელის) შედავებაა შემდეგი: მოპასუხემ ვერ წარადგინა საპატიო მიზეზი იმისთვის, რომ სააპელაციო ეტაპზე ახალი მტკიცებულებების დართვა გაემართლებინა. შესაბამისად, სასამართლოს არ შეეძლო აღნიშნული მტკიცებულებების დართვა საქმეზე და ახალი ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა.

23. სსსკ-ის 380-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოყვანილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილ იქნეს ახალი მტკიცებულებები. სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა.

24. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ მტკიცებულებათა დაშვება დააფუძნა მოპასუხის მიერ საპატიო მიზეზის დასაბუთებას. კერძოდ, ექსპერტიზის დასკვნის მომზადების მიზნით მოპასუხემ ექსპერტიზას მიმართა 2022 წლის 27 ოქტომბერს, რა დროსაც საქმის განხილვა პირველი ინსტანციის სასამართლოში მიმდინარეობდა, თუმცა, ექსპერტიზის დაკვნა მომზადდა 2025 წლის ოქტომბერს და სწორედ ამის შემდგომ შეძლო მისი წარდგენა სააპელაციო სასამართლოში. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები ნამდვილად მეტყველებს მტკიცებულებათა წარდგენის საპატიო შეუძლებლობაზე, შესაბამისად, მათი დაშვება არ წარმოადგენდა საპროცესო ნორმის დარღვევას, აქედან გამომდინარე, ის დასაშვები მტკიცებულებაა.

25. აღნიშნული მტკიცებულებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ 1. 30.11.2015 წელს, მოპასუხის დირექტორად დანიშვნამდე, მოსარჩელე საწარმოს ერთ-ერთმა პარტნიორმა ლ.მ–მა, პირადი მეილიდან - l75@mail.ru, მოპასუხეს შეატყობინა მოსარჩელე საწარმოს სალაროს ფინანსური მართვის იმ ყოველთვიური ხარჯების შესახებ, რომელზეც აწყობილია საწარმოს ფუნქციონირება დაქირავებულ პირთა შრომის ანაზღაურებით. დაქირავებულ პირთა პოზიციებს შორისაა, პოზიცია - „დირექტორი“, რომლის გასწვრივ ერთ გრაფაში მითითებულია - 1000 GEL/ლარი, ხოლო შემდეგ გარაფაში 250 GEL/ლარი; 2. მოპასუხის დირექტორად დანიშვნის შემდეგ, 27.07.2016 წელს, იმავე პარტნიორს, იმავე მეილიდან, მოპასუხესთან და მეორე პარტნიორთან - ნ.გ–ძესთან, გაგზავნილი აქვს შეტყობინება, რომლის მიხედვითაც ითხოვს, რომ ადრესატებმა იხილონ მიმაგრებული ფაილები, რომლებიც საბოლოო ვარიანტს წარმოადგენდა. ამ დოკუმენტებით ირკვევა, რომ პირველ ფაილში, სადაც საწარმოს თანამშრომელთა 2016 წლის ხელფასებია მითითებული, დირექტორის გასწვრივ გრაფა ცარიელია, ხოლო მეორე და მესამე ფაილებში, სადაც საწარმოს თანამშრომელთა 2017-2018 წლების ხელფასებია მითითებული, დირექტორის ანაზღურება/გასამრჯელო იგივეა, რაც პირველად გაგზავნილ მეილში იყო მითითებული, ანუ 1000 ლარი ხელზე ასაღები თანხა და 250 ლარი საშემოსავლო გადასახადი.

26. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნულ მტკიცებულებაზე დაყრდნობით სააპელაციო პალატამ სწორად მიუთითა, რომ მხარეები შეთანხმდნენ დირექტორის შრომის ანაზღაურებაზე, რაც 2017-2018 წლებში შეადგენდა თვეში 1000 ლარს. სსკ-ის 329-ე მუხლზე და მიაჩნია, რომ საწარმოს პარტნიორის 27.07.2016 წლის წერილი უნდა ჩაითვალოს საწარმოს ოფერტად - დირექტორისათვის 1000-ლარიანი ხელფასის დანიშვნის შეთავაზებად. ამასთან, ოფერტი მეორე პარტნიორთან შეთანხმებულადაც მიიჩნევა, რადგან ზემოხსენებული წერილის ასლი მასაც გაეგზავნა გასაცნობად/შესათანხმებლად, რაზეც ამ უკანასკნელს შედავება არ განუხორციელებია. რაც შეეხება მოპასუხის/დირექტორის ქცევას ოფერტის მიღების შემდეგ, პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხემ დირექტორის თანამდებობაზე მუშაობის გაგრძელებით (აქცეპტით), გამოხატა ნება ოფერტის მიღების შესახებ (შდრ., იხ. სუსგ. Nას-1003-924-2017, 2017 წლის 1 დეკემბერი).

27. აქვე ხაზგასასმელია მოწმე - ლ.მ–ის პოზიციაც, რომლის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ სწორად მიუთითა, რომ ეს ჩვენება ვერ აბათილებს მოპასუხესთან ხელფასის დანიშვნის თაობაზე შეთანხმების არსებობის ფაქტს. მოწმემ, რომელიც მისივე განმარტებით, მოსარჩელე საწარმოს ფაქტობრივი დირექტორი იყო და ყველა ფინანსური საკითხი მასთან თანხმდებოდა, თავდაპირველად ვერ გაიხსენა მოპასუხესთან ელექტრონული მიმოწერის არსებობა, მაგრამ როცა ასეთი ფაქტის არსებობაში დარწმუნდა, განმარტა, რომ ამ მიმოწერის მიზანი შეიძლებოდა ყოფილიყო საწარმოს თანამშრომლების ხელფასებზე ან დანამატებზე შეთანხმება. მართალია, მან ისიც განაცხადა, რომ მოპასუხეს უხელფასოდ უნდა ემუშავა, რადგან არაფერს აკეთებდა, თუმცა ვერ ახსნა, თუ რა მიზნით დაინიშნა მოპასუხე საწარმოს დირექტორად, თუკი ეს უკანასკნელი არაფერს აკეთებდა, ხოლო საწარმოს ფაქტობრივად თავად მართავდა. ამავე მოწმის ჩვენებით, მოპასუხის წასვლის შემდეგ, საწარმოში დანიშნული სხვა დირექტორები ხელფასს იღებდნენ. ამდენად, ზემოხსენებული მოწმის ჩვენება, არათუ არ აბათილებს მოპასუხის მტკიცებულებებს, არამედ, პირიქით, სასამართლოს საწინააღმდეგოში არწმუნებს, კერძოდ კი, იმაში, რომ მოპასუხესთან დაიდო შეთანხმება ხელფასის დანიშვნის თაობაზე. ასეთი შეთანხმების არსებობას ვერ აბათილებს, ასევე, მოსარჩელის ის განმარტება, რომ რაკი მოპასუხე დასაქმებული იყო მოსარჩელე საწარმოსთან დაკავშირებული კომპანიის აღმასრულებელ დირექტორად (სათანადო ანაზღაურებით), მოსარჩელე საწარმოში ხელფასი აღარ უნდა მიეღო. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ მხარის ეს ზეპირი განმარტება, რომელიც არაფრით არ დასტურდება, ვერ გააქარწყლებს მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებებით დადგენილ ფაქტებს.

28. რაც შეეხება მთავარ სადავო საკითხს, ზემოაღნიშნული მტკიცებულების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ შეამცირა პირველი ინსტანციის მიერ მოპასუხისთვის დაკისრებული თანხა, თუმცა მიუთითა, რომ სამართლებრივი დასაბუთება არსებითად სწორი იყო. აღნიშნულს იზიარებს საკასაციო პალატაც, შესაბამისად, განმარტავს შემდეგს:

29. სსკ-ის 982-ე მუხლის სწორად განმარტებისათვის, მნიშვნელოვანია, განისაზღვროს ის წინაპირობები, რასაც ეს ნორმა ადგენს. ხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ხელყოფის კონდიქციის წინაპირობები შემდეგია: 1. კონდიქციის მოვალის მიერ რაიმეს მოპოვება/შეძენა (ნებისმიერი სახის ქონებრივი სარგებელი, რომელიც ფაქტობრივად უნდა მიიღოს მოვალის ქონებამ); 2. ქონებრივი სარგებლის მიღება ხელყოფით (სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე), რომლის განხორციელების საშუალებებიც არაამომწურავადაა განსაზღვრული კანონით; 3. ქონებრივი სარგებლის მიღება კონდიქციის კრედიტორის ხარჯზე.

30. ხელყოფის კონდიქციიდან გამომდინარე პასუხისმგებლობისათვის აუცილებელი არაა, რომ კონდიქციის მოვალე ბრალეულად მოქმედებდეს და კონდიქციის კრედიტორს ზიანი მიადგეს. პასუხისმგებლობის დასაკისრებლად საკმარისია, რომ კონდიქციის მოვალემ ხელყოს ის სამართლებრივი სიკეთე, რომლის გამოყენების უფლებამოსილებაც მინიჭებული აქვს კონდიქციის კრედიტორს. ამასთან, აუცილებელი წინაპირობაა ხელმყოფის გამდიდრება კონდიქციის კრედიტორის ხარჯზე. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ სსკ-ის 982-ე მუხლით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში, ყურადსაღებია, რომ ხსენებული ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, ზემოხსენებულ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება, მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება, ანუ საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურებასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევასთან“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის საქმე №ას-1204-2018, 25.01.2019, პ .19; საქმე №ას -960-2018, 22.11.2018; საქმე№ ას-472-448-2013, 05.12.2013).

31. პალატის მოსაზრებით, უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლის ფარგლებში კონდიქციის კრედიტორს აქვს რესტიტუციის და არა კომპენსაციის მოთხოვნის უფლება. კონდიქციის ოდენობა დგინდება იმის მიხედვით, თუ რა ოდენობით (ან რით) გამდიდრდა კონდიქციის მოვალე, მაშინ, როდესაც ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში გადამწყვეტია დაზარალებულის დანაკლისი. ნივთის საბაზრო ღირებულება შეიძლება არ ემთხვეოდეს მიყენებული ზიანის ოდენობას, მაგრამ ხშირ შემთხვევაში, იგი, ასევე, არ ემთხვევა იმ გამდიდრების ოდენობას, რითაც არაუფლებამოსილი პირი მდიდრდება უფლებამოსილი პირის ხარჯზე. ამ ნორმის სწორი ინტერპრეტაციის შედეგი, პალატის მოსაზრებით, ის იქნება, თუ ხელყოფით (არაუფლებამოსილი განკარგვით) მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში ვიგულისხმებთ განკარგვით მიღებულის უკან დაბრუნებას. თავის მხრივ, განკარგვის შედეგად მიღებულში იგულისხმება ის, რაც არაუფლებამოსილმა პირმა საპასუხო შესრულების სახით მიიღო იმ გარიგების წყალობით, რომელიც საფუძვლად დაედო განკარგვას (მაგ. ნასყიდობის ფასი არაუფლებამოსილად განკარგული ნივთის სანაცვლოდ).

32. ამრიგად, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობის კვლევისას უნდა შეფასდეს სსკ-ის 982-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი წინაპირობების არსებობა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 982-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგი მიიღწევა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებების კუმულაციურად არსებობისას: მოსარჩელე უნდა იყოს სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრე; მოპასუხე ნივთს უნდა ფლობდეს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე; ადგილი უნდა ჰქონდეს მოპასუხეთა გამდიდრებას მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისის ხარჯზე (შდრ. სუსგ №ას-197-186-2017, 30.05.2017წ., პ.17). მხოლოდ მითითებული გარემოებების გამოკვლევის შედეგად შეიძლება დასკვნის გამოტანა, არსებობს თუ არა საკუთრების განკარგვის შეუძლებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების/გამდიდრების გათანაბრების საფუძველი (იხ. სუსგ საქმე №ას-479-2020, 14.12.2021 წელი).

33. საკასაციო სასამართლოს არაერთი განმარტებით, კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის უნდა ვლინდებოდეს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს სამართლებრივ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას, რისი შედეგია უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი – თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის, მესამე პირთა ქმედების თუ განხორციელდა მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე, არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათი მოქმედებების მართლზომიერებას თუ მართლწინააღმდეგობას.

34. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით, სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია, დადგინდეს მხოლოდ ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენას (დაზოგვას) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე, ასევე, აუცილებელია გამდიდრება სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე იზრდება.

35. უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი – მიიღო თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია – ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია და, აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას. უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანი არის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების ამოღება, რითაც უნდა უზრუნველყოფილ იქნეს სამართლიანობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაზარალებულის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის, უფლების, უპირატესობის მიღებამდე.

36. განსახილველ შემთხვევაში სასამართლოსთვის მთავარი კვლევის საგანია არის თუ არა სახეზე მოპასუხის მიერ სადავო თანხის უსაფუძვლოდ მიღება და სწორედ აღნიშნულის ხარჯზე გამდიდრება. სწორედ ამისთვის, პირველ რიგში განსახილველია დირექტორად დანიშვნის შემდგომ, რამდენად არსებობდა სახელშეკრულებო ვალდებულება მოსარჩელის მიმართ, მოპასუხესთვის, როგორც დირექტორისთვის გადაეხადა გასამრჯელო. ამავდროულად, მოცემული საკითხის დადგენის შემდგომ, სასამართლოს უნდა დაედგინა რამდენად შესრულდა ეს დადქმა რეალურად ჯეროვნად მოსარჩელის მიერ, წინააღმდეგ შემთხვევაში, თუ კი მოსარჩელე არ გადაუხდიდა შესაბამის გასამრჯელოს მოპასუხეს, ამ უკანასკნელს წარმოეშობოდა სახელშეკრულებო საფუძველი მიეღო აღნიშნული აუნაზღაურებელი თანხა. მოპასუხის შესაგებელიც სწორედ აღნიშნულ შედავებას მოიაზრებს. მისი მითითებით, უნდა მიეღო და არ მიუღია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურებისთვის შესაბამისი გასამრჯელო, სწორედ ამ საფუძვლით ცდილობს ის გამორიცხოს თანხის მიღების უსაფუძვლობა.

37. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხის მიერ სააპელაციო ეტაპზე წადგენილი მტკიცებულებები (იხ. აღნიშნული განჩინების 21-26 აბზაცები) ცალსახად მიუთითებს, რომ ხელმძღვანელ პოზიციაზე მუშაობის პერიოდში (მხოლოდ დამტკიცებულ ნაწილში) დადასტურებულად ჰქონდა მოპასუხეს სამართლებრივი საფუძველი მიეღო ანაზღაურება, რაც მოსარჩელის მიერ არ იყო ანაზღაურებული. შესაბამისად, უსაფუძვლო გამდიდრებისთვის აუცილებელი მთავარი კუმულაციური კრიტერიუმი - პირი უსაფუძვლოდ ფლობდეს სხვის აქტივს და ამით გამდიდრეს - გამოირიცხება, აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობებს, ასევე თანხის ოდენობის დათვლის სპეციფიკას და მიიჩნევს, რომ ამ ნაწილში არ არსებობს მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის რამე წინაპირობა.

38. რაც შეეხება მოპასუხის საკასაციო საჩივარს, ანალოგიურად, რადგან სააპელაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად ცნობილი მტკიცებულებებით მხოლოდ ნაწილობრივ დასაბუთდა უსაფუძვლობის გამორიცხვა, იმ ნაწილში, რომელშიც არ დადგინდა მოსარჩელის მხრიდან მოპასუხესთვის ხელფასის გადახდის ვალდებულება, სააპელაციო პალატამ სწორად მიიჩნია წარუმატებელ შესაგებლად. შესაბამისად, ამ ნაწილში მოპასუხემ ვერ დაასაბუთა, რომ სასარჩელო მოთხოვნის დარჩენილ ნაწილში მას ჰქონდა წარმოშობილი ხელფასის მიღების კანონიერი მოთხოვნა, რაც სწორედ უსაფუძვლობის განმაპირობებელი სამართლებრივი წინაპირობაა. აქედან გამომდინარე, მოპასუხის მიერ მიღებული დარჩენილი თანხა - 9000 ლარი წარმოადგენს კანონიერი საფუძვლის გარეშე მიღებულ მოსარჩელის კუთვნილ თანხას, რაც ექვემდებარება დაბრუნებას.

39. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

40. კასატორებმა ვერ შეძლეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიების წარმოდგენა, რითაც ვერ დაიძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლეს მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორები მიუთითებენ. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

41. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „მ.ს.ე.ტ–ის“, ასევე ლ.ს–ძის საკასაციო საჩივრები როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. შპს „მ.ს.ე.ტ–ის“ (ს.კ. .......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს შ.მ–ძის (პ.ნ. .......) საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი (საგადახდო დავალება N: 24699014788, გადახდის თარიღი: 20.11.2024) 582 ლარის 70% - 407,4 ლარი;

3. ლ.ს–ძეს (პ.ნ. .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი (საგადახდო დავალება N: 1, გადახდის თარიღი: 12.11.2024) 450 ლარის 70% - 315 ლარი;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: თ. ძიმისტარაშვილი

ა. კოჭლამაზაშვილი