საქმე №ას-379-2025

16 ივლისი, 2025 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიზო უბილავა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ზ.ხ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ე.გ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელზე უარის თქმა

დავის საგანი – ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა,სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადებულად აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ე.გ–მა (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ზ.ხ–ძის (შემდგომში - „მოპასუხე“ „კასატორი“) მიმართ, ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, სადავო უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ აღრიცხვის, ასევე, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადებულად აღიარების თაობაზე.

2. სარჩელის თანახმად:

2.1. მოსარჩელე არის სამკვიდროს მმართველი, რომლის მამამ, ზ.გ–მა (შემდგომში - „მამკვიდრებელი“) 2021 წლის 4 ივნისს მოპასუხესთან გააფორმა ხელშეკრულება (შემდგომში - „სადავო ხელშეკრულება“). აღნიშნული ხელშეკრულებას მამკვიდრებელი აღიქვამდა როგორც სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, ბინით სარგებლობის უფლებით, მაგრამ ხელშეკრულება დაიდო როგორც „გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობა“ ორი წლის ვადით 04/06/2021 წლიდან 04/06/2023 წლამდე;

2.2. მამკვიდრებელს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ბინით სარგებლობის უფლებით, გაფორმებული ჰქონდა მოპასუხის წინამორბედთან, ხ.მ–თან. ხელშეკრულება გაფორმებულია 14/08/2017 წელს ნოტარიუს ე. გ–ძის მიერ, სანოტარო რეგისტრაციის №170921816, რომელთანაც გაუქმდა ზემოხსენებული ხელშეკრულება და სანაცვლოდ გაფორმდა მოპასუხესთან;

2.3. სადავო ხელშეკრულება არის თვალთმაქცური გარიგება. სადავო გარიგების უკან იმალება სხვა რეალური გარიგება, კერძოდ, სასესხო ურთიერთობა (სესხი და იპოთეკა უძრავი ქონების სარგებლობის უფლებით), რაც რეალურად განხორციელდა კიდეც და მოპასუხე, როგორც ბინის დამგირავებელი, დღემდე ცხოვრობს სადავო ბინაში;

2.4. სადავო უძრავი ქონება სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით უძრავი ქონების სარგებლობის უფლებით მამკვირებელს გადაცემული ჰქონდა ხ.მ–ზე და მამკვიდრებელმა ბინა გადააგირავა და არა - გაყიდა;

2.5. მოპასუხემ მამკვიდრებელი დაარწმუნა, რომ გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობა იგივე სამართლებრივ შედეგს მოიტანდა რასაც სესხი და იპოთეკა ცხოვრების უფლებით, სწორედ ამიტომ გაფორმდა აღნიშნული გარიგება, რაც ასევე იცოდა მოსარჩელემ;

2.6. გარიგების დადებისას და მისი ნამდვილობის დასადასტურებლად ხელშეკრულების დადებამდე მხარეთა ნება უნდა იყოს გამოხატული, რაც ამ შემთხვევაში არ არსებობს. მოსარჩელის მამას ქონების გაყიდვის ნება-სურვილი არასდროს ჰქონია და არც მოპასუხეს ჰქონია ქონების ყიდვის სურვილი. მას სურდა თანხის გასესხების სანაცვლოდ, გაეფორმებინა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ბინით სარგებლობის უფლებით, თუმცა გააფორმა სხვა შინაარსის და სხვა სამართლებრივი შედეგის მომტანი ხელშეკრულება;

2.7. სადავო ხელშეკრულებაში მითითებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ღირებულება 16 000.00 აშშ დოლარი, სამჯერ ნაკლებია ქონების რეალურ ღირებულებაზე. სადავო ქონება წარმოადგენს ოროთახნახევრიან, გარემონტებულ ბინას, რომლის საბაზრო ღირებულება შეადგენს მინიმუმ 45 000.00-50 000.00 აშშ დოლარს; აღნიშნულიც კი, უდავო მტკიცებულებაა იმისა, რომ მათ შორის არსებობდა სასესხო ურთიერთობა ბინით სარგებლობის უფლებით და არა ვითომ „ქონების ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით“. მოპასუხის ინტერესი იყო 16 000 აშშ დოლარის გასესხების სანაცვლოდ მიეღო სარგებელი - ბინით სარგებლობით, რაც მიიღო კიდეც და დღემდე ცხოვრობს სადავო ბინაში;

2.8. მხარეთა შორის გაფორმებული რეალური გარიგება არის სესხი და იპოთეკა ბინით სარგებლობის უფლებით;

2.9. მამკვიდრებელი 2023 წლის დასაწყისიდან გახდა ავად და იგი 2023 წლის 06 ივლისს გარდაიცვალა. გარდაცვალებიდან რამდენიმე ხანში მოსარჩელე მივიდა მოპასუხესთან და უთხრა, რომ თანხას, რომელიც გასესხებული ჰქონდა მამკვიდრებლის ბინაში ცხოვრების უფლებით, მოსარჩელე დაფარავდა, რაზეც მოპასუხემ თანხმობა განაცხადა. თუმცა, აღმოჩნდა, რომ მოპასუხეს გაფორმებული ჰქონია არა რეალური გარიგება სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ბინით სარგებლობის უფლებით, არამედ სულ სხვა გარიგება, კერძოდ, კი უძრავი ქონების ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით, რაც მოსარჩელემ რამდენიმე დღის წინ შეიტყო საჯარო რეესტრის ამონაწერის მეშვეობით.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 3 ნოემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით მოპასუხის მიერ შესაგებლის წარუდგენლობის გამო სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი ზ.გ–სა და ზ.ხ–ძეს შორის 2021 წლის 4 ივნისს გაფორმებული უძრავი ქონების, მდებარე - ქ. თბილისი, ......., საკადასტრო კოდი №........., ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით და უძრავი ქონება, მდებარე - ქ. თბილისი, ..........., საკადასტრო კოდი №.........., საკუთრების უფლებით აღირიცხა ზ.გ–ის სახელზე (პ/ნ ........); დადგენილად იქნა ცნობილი, რომ 2021 წლის 04 ივნისს ზ.გ–სა და ზ.ხ–ძეს შორის გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება უძრავი ქონების სარგებლობის უფლებით, რომლის თანახმად, ზ.ხ–ძემ ზ.გ–ს ასესხა 16 000 აშშ დოლარი 2021 წლის 4 ივნისიდან 2023 წლის 4 ივნისამდე.

4. საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 2.1-2.9 პუნქტში მითითებული გარემოებები.

5. საქალაქო სასამართლოს მითითებით, 2023 წლის 27 სექტემბერს მოსარჩელის წარმომადგენელმა სასამართლოში წარადგინა საფოსტო უკუგზავნილი მოპასუხისთვის გზავნილის ჩაბარების თაობაზე, რომლითაც დგინდება, რომ მოპასუხეს სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლები ჩაბარდა 2023 წლის 21 სექტემბერს. კერძოდ, გზავნილი ჩაიბარა მოპასუხის მეუღლემ - დ.მ–ძემ.

6. საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ წერილობითი შესაგებლის წარსადგენად მოპასუხეს დანიშნული ჰქონდა 10 დღიანი ვადა. შესაბამისად, მას შესაგებელი უნდა წარედგინა 2023 წლის 2 ოქტომბრის ჩათვლით, თუმცა შესაგებელი არ წარდგენილა და არც მისი წარუდგენლობის საპატიო მიზეზების შესახებ უცნობებია სასამართლოსათვის.

7. საქალაქო სასამართლოს მითითებით, სარჩელში მითითებული და სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 56-ე, 286-ე, 327-ე, 623-ე მუხლების თანახმად, იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას. ამასთან, არ არსებობს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის დამაბრკოლებელი გარემოებები, რაც გათვალისწინებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 233-ე მუხლით.

8. დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ წარადგინა საჩივარი.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 16 აპრილის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის საჩივარი და ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 3 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

10. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 3 ნოემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2024 წლის 16 აპრილის განჩინება.

12. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან მოპასუხე სასამართლო გზავნილის მიმღებთან - დ.მ–ძესთან არის რეგისტრირებულ ქორწინებაში და ჰყავს საერთო შვილები (იხ: სააპელაციო საჩივარი), სამოქალაქო სამართალწარმოებაში დამკვიდრებული მტკიცების სტანდარტის თანახმად, მოპასუხეს წარმოეშვა მის მიერ მითითებული იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ იგი მეუღლესთან ფაქტობრივად არ ცხოვრობს. ამასთან, მასვე უნდა ემტკიცებინა, რომ მეუღლეებს შორის არსებობდა იმგვარი ურთიერთობა, რომელიც გამორიცხავდა დ.მ–ძის მხრიდან მისივე შვილების კანონიერი მამის ქონებრივი ინტერესის დაცვის მიზნით მოქმედების ნებელობას (რამდენადაც საქმე ეხება მიმღების მიერ სასამართლოს გზავნილის ჩაბარებით წარმოშობილ ვალდებულებას სარჩელი და თანდართული მასალები გადაეცა ადრესატისათვის - მისი შვილების მამისათვის (ბავშვების კანონიერი წარმომადგენლისა და ბავშვების უფლებების დაცვის სამართლებრივი გარანტისათვის), რათა ამ უკანასკნელს არ წართმეოდა იმ უძრავი ქონების სამართლებრივი დაცვის შესაძლებლობა, რომელიც პრეზუმირებულია, რომ მათივე შვილების კეთილდღეობას უნდა მოხმარებოდა), თუმცა ამ თვალსაზრისით მოპასუხეს სასამართლოსათვის მტკიცებულებები არ წარუდგენია. აღნიშნულის საპირისპიროდ, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოპასუხემ დაუსწრებელი გადაწყვეტილება 2023 წლის 24 თებერვალს სწორედ იმ მისამართზე ჩაიბარა, სადაც მისმა მეუღლემ სარჩელი და თანდართული მასალები ჩაიბარა (იხ: ზ.ხ–ძის საჩივარი, ტ.1, ს.ფ. 74, პირველი აბზაცი).

13. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას და დადასტურებულად მიაჩნია, რომ მოსარჩელემ შეასრულა სსსკ-ის 184-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილებით გათვალისწინებული ვალდებულება. კერძოდ, საქმის მასალებში წარმოდგენილი საფოსტო გზავნილის ჩაბარების შესახებ შეტყობინებით დასტურდება, რომ სარჩელი და თანდართული მასალები 2023 წლის 21 სექტემბერს ჩაბარდა მოპასუხის მეუღლეს დ.მ–ძეს, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 74-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლოს საფუძველს უქმნიდა გზავნილის მოპასუხისათვის ჩაბარებულად მიჩნევისათვის. შესაბამისად, აღნიშნული თარიღიდან მოპასუხეს წარმოეშვა სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ 10-დღიან ვადაში სარჩელზე შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება (როგორც ეს სასამართლო გზავნილშია მითითებული), რაც მოპასუხის მიერ არ არის შესრულებული. აღნიშნული გარემოება კი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 232¹-ე მუხლის თანახმად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაა.

14. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხთან დაკავშირებით.

15. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელზე უარის თქმა.

16. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ ძირითად პრეტენზიებს:

16.1. სარჩელის ჩაბარების მომენტში, მოპასუხე და დ.მ–ძე (ასევე მოხსენიებული - „გზავნილის ჩამბარებელი პირი“, „მოპასუხის მეუღლე“) ფაქტობრივად დაშორებულები იყვნენ, ხოლო მოპასუხის მეუღლეს უარყოფითი დამოკიდებულების გამო, მოპასუხისათვის სარჩელი არ გადაუცია. შესაბამისად, მოპასუხეს არ ჰქონია შესაძლებლობა შესაგებელი წარედგინა;

16.2. მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას;

16.3. მოპასუხემ მამკვიდრებელთან დადო იმ შინაარსის გარიგება, რომლის შინაარსზეც ორივე მხარე შეთანხმდა და თვალთმაქცურ გარიგებას ადგილი არ ჰქონია. ასევე, მოსარჩელე არასწორად აკავშირებს ხ.მ–თან დადებულ ხელშეკრულებას მოპასუხესთან. არასწორია მოსარჩელის მითითება, რომ თითქოს სესხის, იპოთეკისა და უძრავი ქონებით სარგებლობის ხელშეკრულების მოქმედების დასრულებისთანავე დაიდო მოპასუხესთან ხელშეკრულება. ხ.მ–თან გაფორმებული ხელშეკრულების მოქმედების ვადა იყო 2 წელი და თანხა უნდა დაბრუნებულიყო არა უგვიანეს 2019 წლის 14 აგვისტოსა. მოპასუხესა და მოსარჩელის მამას შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით დაიდო 2021 წლის 4 ივნისს, თითქმის 2 წლის შემდეგ, შესაბამისად, ერთმანეთს არ უკავშირდება და სულაც მიმდევრობით რომ იყოს დადებული, ხ.მ–ი და მოპასუხე არიან სხვადასხვა პიროვნებები და მათი ნების გამოვლენის გაიგივება არ შეიძლება;

16.4. მოსარჩელის მტკიცება, რომ უძრავი ქონების ფასი 16 000 (თექვსმეტი ათასი) აშშ დოლარი არ არის და მისი ღირებულება უფრო მაღალი თანხით განისაზღვრება, არ არის მართებული. მოსარჩელის მიერ უძრავი ქონების შეფასების დასკვნა ამ დრომდე არ წარმოდგენილა, თუმცა უძრავი ქონების რეალური მდგომარეობის გათვალისწინებით, ნასყიდობის საფასური წარმოადგენს უძრავი ნივთის რეალურ ღირებულებას და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, სასამართლოში წარვადგენთ ექსპერტიზის შესაბამის დასკვნას;

16.5. სასამართლოში სარჩელი აღძრა მამკვიდრებლის შვილმა. უფლების დასადასტურებლად მან საქმეს დაურთო დაბადების მოწმობა და განაცხადი სამკვიდრო მოწმობის მიღების თაობაზე, რომელიც გაიცა 2023 წლის 2 აგვისტოს. მოქმედი კანონმდებლობით, სამკვიდრო მოწმობის გაცემის ვადაა სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვე. სარჩელში აღნიშნულია, რომ მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2023 წლის 6 იანვარს, შესაბამისად, მოსარჩელეს სამკვიდრო მოწმობის მიღების უფლება ჰქონდა 2024 წლის 6 იანვრიდან. აღნიშნული სამკვიდრო მოწმობა მას ამ დრომდე არ წარმოუდგენია და არც მისი წარმოუდგენლობის მიზეზების შესახებ გაუკეთებია განცხადება. აქედან გამომდინარე, სრულიად შესაძლებელია, რომ არაუფლებამოსილი პირის მიერ აღძრული სარჩელის შედეგად იყოს მიღებული გასაჩივრებული განჩინება;

16.6. რაც შეეხება უშუალოდ 2024 წლის 16 აპრილის განჩინებაში აღნიშნულ მსჯელობას, თითქოს და საქმეში წარდგენილი მასალებით არ დასტურდება, რომ მეუღლეები განქორწინებული არიან და სასამართლო დ.მ–ძის წერილობით განმარტებას ვერ გაიზიარებს მით უფრო იმიტომ, რომ მისი დაკითხვა სასამართლო სხდომაზე არ მომხდარა, კასატორი ვერ დაეთანხმება, რადგან იმის დასადასტურებლად, რომ მოპასუხე და დ.მ–ძე ერთობლივ მეურნეობას არ ეწევიან, წარმოდგენილია დ.მ–ძის ნოტარიულად დადასტურებული ხელწერილი, სადაც უთითებს, რომ აღარ იმყოფება ფაქტობრივ ქორწინებაში მოპასუხესთან, სარჩელი ნამდვილად ჩაიბარა და ზ.ხ–ძისთვის არ გადაუცია სასამართლო სხდომაზე. აღნიშნული მტკიცებულების წარდგენისას აპელანტმა განმარტა, რომ ვინაიდან დ.მ–ძეს ჰყავს მცირეწლოვანი შვილები და მათ დამოუკიდებლად ზრდის, ხოლო ყველაზე უმცროსი 1 წლისაც არ არის, ვერ შეძლებდა სასამართლოში გამოცხადებას, ხოლო თუ მოსარჩელე სადავოდ გახდიდა აღნიშნულ მტკიცებულებას, შემდეგ დააყენებდა მოპასუხე მხარე შუამდგომლობას მის მოწმედ დაკითხვის შესახებ. აღნიშნული ხელწერილი სადავოდ არ გაუხდია მოსარჩელე მხარეს. აქედან გამომდინარე, ამგვარი ფორმით წარმოდგენილი მტკიცებულება საკმარისია დასადგენად, რომ მოპასუხე ნამდვილად არ ცხოვრობს სარჩელში მითითებულ მისამართზე და გზავნილი ყოფილმა მეუღლემ ჩაიბარა, თუმცა არ გადასცა აპელანტს. მით უმეტეს, მისი ხელწერილი დამოწმებულია სანოტარო წესით და წარმოადგენს დ.მ–ძის თავისუფალი ნების გამოვლენას;

16.7. 2023 წლის 30 ივნისს დაიბადა მოპასუხის მესამე შვილი, რომელიც კანონით დადგენილი წესით, გათვალისწინებული უნდა ყოფილიყო შესაბამისი შემწეობის მისაღებად და ამ მიზეზით, ოჯახი თავიდან შემოწმდა, 2023 წლის 1 აგვისტოს მიენიჭა შესაბამისი ქულა. აღნიშნული წარმოადგენს ძველ მისამართს, ბავშვის დაბადების შემდეგ გადამოწმება ახალ მისამართზე განხორციელდა და ძველი მისამართი ტექნიკური შეცდომის საფუძველზე არის დაფიქსირებული. იმ პირობებში, როცა არც ერთი მხარე სადავოდ არ ხდის დ.მ–ძის მიერ სარჩელის ჩაბარების ფაქტს, სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს მიერ დაშვებულ ტექნიკურ შეცდომას საქმის განხილვისთვის რატომ აქვს მნიშვნელობა, გაურკვეველია;

16.8. მოპასუხემ სადავო უძრავი ქონება მისი საცხოვრებლად გამოყენების მიზნით შეიძინა (რასაც დასტურებს ამ მისამართზე თავისი ყოფილი მეუღლისა და შვილების ცხოვრების ფაქტი), ხოლო ნასყიდობის ხელშეკრულება არ გაფორმდა იმ მიზეზით, რომ მამკვიდრებელს სურდა ფინანსური შესაძლებლობის შემთხვევაში, დაებრუნებინა აღნიშნული უძრავი ქონება, რაც დადგენილ ვადაში ვერ შეძლო, ვერ გამოისყიდა აღნიშნული ქონება და შემდეგ გარდაიცვალა კიდეც. მას სიცოცხლეში ხელშეკრულება სადავოდ არ გაუხდია. ხელშეკრულების ამ სახით გაფორმება არ ნიშნავს, რომ გადაფარულია სხვა სახის გარიგება და თუ ფორმდება ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით, იმთავითვე არ უნდა ვივარაუდოთ, რომ იგი სხვა მიზნებისთვის დაიდო ან დაიფარა სხვა გარიგება. თითოეული შემთხვევა ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს და ისე იქნას მიღებული გადაწყვეტილება;

16.9. საკითხი ეხება უძრავი ქონების საკუთრების უფლებას, რომლის საფუძველი გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება არ გამხდარა სადავო გამყიდველის სიცოცხლის განმავლობაში და წარმოდგენილი სარჩელის საფუძველზე, როცა ბოლომდე არ დგინდება მოსარჩელის უფლებამოსილება, არ შეიძლება ასეთი საკითხი დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით, მით უფრო, სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმების გარეშე გადაწყდეს და ამით შეილახოს კასატორის საკუთრების უფლება;

16.10. დაუსწრებელი გადაწყვეტილება არ უნდა მიღებულიყო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 233-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზეც, ვინაიდან სახეზე იყო სსსკ-ის 233.1, ბ. გ. შემთხვევები, კერძოდ, მოპასუხემ ყოფილი მეუღლის მხრიდან სარჩელის გადაუცემლობის მიზეზით ვერ შეძლო სარჩელს გაცნობოდა და შესაგებელი წარმოედგინა. სსსკ-ის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილი საპატიო მიზეზად ასახელებს ობიექტურ გარემოებას, რომელიც მხარისგან დამოუკიდებელი მიზეზით შეუძლებელს ხდის სასამართლო პროცესზე გამოცხადებას ან/და შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენას. დასახელებული მიზეზით, კერძოდ, არასწორ მისამართზე ყოფილი მეუღლის მიერ სარჩელის ჩაბარება და ადრესატისათვის გადაუცემლობა უნდა შეფასებულიყო, როგორც დაუძლეველი ძალა და ამ მიზეზით, გაშვებული ვადა საპატიოდ უნდა ჩაითვალოს;

16.11. საქმის მასალებით დგინდება, რომ მოპასუხის ძველი იურიდიული მისამართია: ქ. ვანი, ..... (რომელიც ხელშეკრულებაშია დაფიქსირებული), ამჟამინდელი იურიდიული მისამართია ქ. თბილისი, ......... მხოლოდ საკუთრების არსებობის ფაქტი არ უნდა გაიგივდეს მის ფაქტობრივ მისამართად და ადგილად, სადაც მხარეს შესაძლოა გზავნილი ჩაბარდეს. მოპასუხეს რამდენიმე უძრავი ქონება აქვს საკუთრებაში და ყველა მისამართზე ვერ შეძლებს გზავნილის ჩაბარებას. საქმეში არსებული არც ერთი მტკიცებულებით არ დგინდება, რომ სადავო უძრავი ქონების მისამართი წარმოადგენს მოპასუხის მისამართს, ამიტომ, მისი ყოფილი მეუღლის მიერ მისამართზე: ქ. თბილისი, ........., ჩაბარებული სარჩელის საფუძველზე მიღებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება არ უნდა დარჩეს ძალაში. მოსარჩელეს მოპასუხისთვის სარჩელი უნდა გაეგზავნა ხელშეკრულებაში მითითებულ მისამართზე, ხოლო თუ აღნიშნულ მისამართზე ვერ ჩაბარდებოდა, უკვე ამის შემდეგ უნდა გაეგზავნა ახალ იურიდიულ მისამართზე - ქ. თბილისი, .......;

16.12. საყურადღებოა, რომ მოპასუხეს თავის საკუთრებაში არსებული ყველა სხვა უძრავი ქონება შეძენილი აქვს ნასყიდობის ხელშეკრულების ან ჩუქების საფუძველზე. მხოლოდ სადავო უძრავი ქონების შეძენის საფუძველია გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება. აღნიშნული ადასტურებს, რომ ზ.ხ–ძე არ ეწევა იმგვარ საქმიანობას, რომელიც შინაარსობრივად შესაძლოა ითვალისწინებდეს უძრავი ქონების საკუთრებაში აღრიცხვას თვალთმაქცური გარიგების საფუძველზე. მოსარჩელემ მოპასუხის მისამართი სარჩელში თვითნებურად მიუთითა, რასაც შედეგად მოჰყვა გზავნილის ყოფილი მეუღლისთვის ჩაბარება და შესაგებლის წარმოუდგენლობა. მოსარჩელეს ვალდებულება ჰქონდა მოპასუხის მისამართად ხელშეკრულებაში მითითებული მისამართი ან/და იურიდიული მისამართი მიეთითებინა, თუმცა ამის საპირისპიროდ, მან მიუთითა სადავო უძრავი ქონების მისამართი;

16.13. სარჩელი იურიდიულად არ ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას, რადგან არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ მემკვიდრეობის მიღების ფაქტი. საქმეში არ არის წარმოდგენილი სამკვიდრო მოწმობა, რის გამოც შეუძლებელია მისი უფლებამოსილების და შესაბამისად, სარჩელის აღძვრის წინაპირობის დადგენა.

17. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 24 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

18. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია.

19. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში - „სსსკ“) 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

20. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

21. საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში [სსსკ-ის 404.1 მუხლის პირველი წინადადება]. საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407-ე მუხლი]. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

22. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია, შესაგებლის წარუდგენლობის გამო მიღებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილებისა და მისი ძალაში დატოვების შესახებ განჩინების კანონიერება.

23. საკასაციო საჩივრის დასაბუთებულობის შემოწმების მიზნით, საკასაციო სასამართლო, პირველ რიგში, საჭიროდ მიიჩნევს, განმარტოს შესაგებლის წარუდგენლობის სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგები.

24. მოპასუხის მიერ შესაგებლის წარუდგენლობის სამართლებრივი შედეგი რეგლამენტირებულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 232¹-ე მუხლით, რომლის თანახმად, მოპასუხის მიერ ამ კოდექსის 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით დადგენილ ვადაში პასუხის (შესაგებლის) წარუდგენლობისას, თუ ეს გამოწვეულია არასაპატიო მიზეზით, მოსამართლეს ზეპირი მოსმენის გარეშე გამოაქვს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება. ამასთანავე, მოსამართლე დააკმაყოფილებს სარჩელს, თუ სარჩელში მითითებული გარემოებები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას; წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსამართლე ნიშნავს სხდომას, რის შესახებაც ეცნობებათ მხარეებს ამ კოდექსის 70-ე–78-ე მუხლებით დადგენილი წესით. სხდომის ჩატარების შემთხვევაში მოპასუხისაგან მტკიცებულებათა მიღება არ ხდება და სასამართლო მოისმენს მოპასუხის მხოლოდ სამართლებრივ მოსაზრებებს სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით.

25. ამდენად, ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმის მიხედვით დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის საკმარისია იმ პროცესუალური შემადგენლობის ნიშნების არსებობა, როგორიცაა სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტაციის მოპასუხისათვის სსსკ-ის 70-ე-78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით ჩაბარება და სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში არასაპატიო მიზეზით მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარმოუდგენლობა. ამ ფაქტობრივი წინაპირობების კუმულაციურად არსებობა ქმნის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის ფორმალურ წინაპირობას. ხოლო, სარჩელის დაკმაყოფილების მიზნებისათვის კი, უნდა არსებობდეს ერთი დამატებითი პირობაც, როგორიცაა სასარჩელო მოთხოვნის იურიდიული მართებულობა.

26. ამ შემთხვევაში დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა არ წარმოადგენს საქმის განმხილველი სასამართლოს დისკრეციულ უფლებამოსილებას, რომლის დროსაც სასამართლო თვითონ წყვეტს საკითხს ამგვარი გადაწყვეტილების გამოტანაზე მიზანშეწონილობის საფუძველზე, არამედ კანონით იმგვარი იმპერატიული პირობაა დადგენილი, რომ სასამართლო ვალდებულია გამოიტანოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება. უფრო მეტიც, ამ შემთხვევაში, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანას მოსარჩელის შუამდგომლობაც არ სჭირდება. ამ თვალსაზრისით, შესაგებლის წარმოუდგენლობის შემთხვევაში, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის ვალდებულება განსხვავდება სასამართლოში საქმის ზეპირ განხილვაზე - სასამართლო სხდომაზე მოპასუხის გამოუცხადებლობის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისაგან, რა დროსაც სასამართლო ხელმძღვანელობს მოსარჩელის მითითებებით და მოპასუხის გამოუცხადებლობის პირველ შემთხვევაში, მხოლოდ მოსარჩელის შუამდგომლობის არსებობისას გამოიტანს დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას (იხ. სუსგ საქმე Nას-121-117-2016, 17 მარტი, 2016 წელი).

27. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ინსტიტუტი მიზნად ისახავს სასამართლოს ეფექტურ საქმიანობას, სასამართლო დავების სწრაფად და გაჭიანურების გარეშე გადაწყვეტას, მხარეთა „იძულებას“, განახორციელონ საპროცესო კანონით მინიჭებული უფლებები - საქმის განხილვაში მიიღონ აქტიური მონაწილეობა და ხელი შეუწყონ სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანაში. დაუსწრებელი გადაწყვეტილება თავისი იურიდიული ბუნებით წარმოადგენს სანქციას იმ მხარისათვის, რომელიც არ ცხადდება საქმის განხილვაზე (სსკ-ის 229-232-ე მუხლები) ან/და არ ახორციელებს თავის საპროცესო უფლებებს (სსკ-ის 232¹-ე მუხლი), რითაც ქმნის ვარაუდს, რომ მან დაკარგა ინტერესი, შეეწინააღმდეგოს მის მიმართ აღძრულ სარჩელს (პრეზუმფცია). ასეთ შემთხვევაში, სასამართლო საქმეში არსებული მტკიცებულებების გამოკვლევისა და შეფასების საფუძველზე კი არ იღებს გადაწყვეტილებას, არამედ სარჩელში მითითებულ ფაქტებს უპირობოდ დადასტურებულად მიიჩნევს და თუ მათი ერთობლიობა, თეორიულად, სარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას იძლევა, გამოაქვს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება.

28. ამრიგად, შესაგებლის წარუდგენლობის, შესაბამისად, სარჩელის უარყოფის (არცნობის) არარსებობის შემთხვევაში, მოქმედებს პრეზუმფცია, რომლის თანახმად, ამ პროცესუალური მოქმედების განუხორციელებლობა უტოლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების აღიარებას (ივარაუდება ისეთი გარემოებები, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას). ამით მოსარჩელე თავისუფლდება ამ ფაქტების დამტკიცების ტვირთისაგან. დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის დროს მოქმედებს პრეზუმფცია, რომელიც ეხება ფაქტს, მტკიცების წესს და არა სამართალს (იხ. სუსგ საქმე Nას-121-117-2016, 17 მარტი, 2016 წელი).

29. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღებამდე სასამართლო ვალდებულია შეამოწმოს, ხომ არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 233-ე მუხლით განსაზღვრული, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის დამაბრკოლებელი გარემოებები. კერძოდ, აღნიშნული მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილების თანახმად, მოპასუხის მიერ შესაგებლის წარუდგენლობის შემთხვევაში სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა დაუშვებელია, თუ: სასამართლოსათვის ცნობილი გახდა, რომ ადგილი ჰქონდა დაუძლეველ ძალას ან სხვა მოვლენებს, რომელსაც (რომლებსაც) შეეძლო ხელი შეეშალა სასამართლოში მხარის დროულად გამოცხადებისათვის; გამოუცხადებელ მხარეს დროულად არ ეცნობა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები. იმავე კოდექსის 241-ე მუხლის შესაბამისად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმის განხილვა განახლდეს, თუ არსებობს 233-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები.

30. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე შესაგებლის წარუდგენლობის საპატიოობას ასაბუთებს იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ სასამართლო გზავნილი (სარჩელი და თანდართული დოკუმენტები) ჩაბარდა მის ყოფილ მეუღლეს, რომელსაც მოპასუხისადმი უარყოფითი დამოკიდებულების გამო, გზავნილი ადრესატისათვის არ გადაუცია.

31. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეს ან მის წარმომადგენელს სასამართლო უწყებით ეცნობება სასამართლო სხდომის ან ცალკეული საპროცესო მოქმედების შესრულების დრო და ადგილი. უწყება მხარისათვის და მისი წარმომადგენლისათვის ჩაბარებულად ჩაითვლება, თუ იგი ჩაჰბარდება ერთ-ერთ მათგანს ან ამ კოდექსის 74-ე მუხლით გათვალისწინებულ სუბიექტებს, ხოლო ჩაბარების განსხვავებულ, გონივრულ წესზე მხარეთა შეთანხმების არსებობის შემთხვევაში − ამ შეთანხმებით გათვალისწინებული წესით. იმავე კოდექსის 71-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილების მიხედვით, სასამართლო უწყება ადრესატს ბარდება მხარის მიერ მითითებული ძირითადი მისამართის (ფაქტობრივი ადგილსამყოფლის), ალტერნატიული მისამართის, სამუშაო ადგილის, სასამართლოსთვის ცნობილი სხვა მისამართის ან მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული ჩაბარების განსხვავებული წესის მიხედვით. სსსკ-ის 74-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სასამართლო უწყების ჩამბარებელმა სასამართლოში გამოსაძახებელი პირი ვერ ნახა მხარის მიერ მითითებულ მისამართზე, იგი უწყებას აბარებს მასთან მცხოვრებ ოჯახის რომელიმე ქმედუნარიან წევრს, ხოლო თუ უწყება ბარდება სამუშაო ადგილის მიხედვით – სამუშაო ადგილის ადმინისტრაციას, ამ კოდექსის 73-ე მუხლის მე-8 ნაწილით დადგენილი წესით, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ისინი განსახილველ საქმეში მონაწილეობენ, როგორც მოწინააღმდეგე მხარეები. უწყების მიმღები ვალდებულია უწყების მეორე ეგზემპლარზე აღნიშნოს თავისი სახელი და გვარი, ადრესატთან დამოკიდებულება და დაკავებული თანამდებობა. უწყების მიმღები ასევე ვალდებულია უწყება დაუყოვნებლივ ჩააბაროს ადრესატს. უწყების ამ ნაწილით გათვალისწინებული პირისათვის ჩაბარება ჩაითვლება უწყების ადრესატისათვის ჩაბარებად, რაც დასტურდება უწყების მეორე ეგზემპლარზე უწყების მიმღების ხელმოწერით.

32. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოპასუხეს სარჩელი და თანდართული მასალები ჩაბარდა სსსკ-ის 70-ე-74-ე მუხლების დაცვით, კერძოდ, გზავნილი ჩაიბარა მოპასუხის მეუღლემ - დ.მ–ძემ. აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ მოპასუხეს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება სწორედ სადავო მისამართზე ჩაბარდა (იხ. საჩივარი დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაზე, ს.ფ. 72-74), თუმცა ამ შემთხვევაში, მან დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაზე საჩივარი კანონით დადგენილ ვადაში წარადგინა.

33. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს 241-ე, 233-ე მუხლებზე და განმარტავს, რომ მხარეს, რომლის წინააღმდეგაც გამოტანილია დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, შეუძლია გააქარწყლოს ვარაუდი, რომელიც საფუძვლად უდევს ამ გადაწყვეტილებას, მოითხოვოს მისი გაუქმება და საქმის განახლება, თუ დაამტკიცებს, რომ არ არსებობდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობები.

34. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი დასაბუთება ეკისრებათ თავად მხარეებს. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს და რა კონკრეტულ გარემოებებს დაემყარება მათი შესაგებელი. შეჯიბრებითობის პრინციპის კონკრეტული გამოვლენაა სსსკ-ის 102-ე მუხლის დებულება, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

35. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

36. საქართველოს უზენაესი სასამართლო მიუთითებს, რომ მეუღლეთა განქორწინების ფაქტი საქმეზე წარდგენილი სათანადო მტკიცებულებებით არ დასტურდება. მეუღლეთა ქორწინების შეწყვეტის დამადასტურებელი საკმარის მტკიცებულებად ასევე ვერ მიიჩნევა სასამართლოში წარდგენილი ხელწერილი, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც დ.მ–ძემ სასამართლო გზავნილის ჩაბარებაზე თანხმობა განაცხადა და ფოსტის თანამშრომელს მიუთითა, რომ ადრესატის მეუღლეს წარმოადგენდა (იხ. ს.ფ 60).

37. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ ქორწინებასთან დაკავშირებულია კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები, შესაბამისად, განქორწინების რეგისტრაციამდე / განქორწინების შესაბამისი მტკიცებულებებით დადასტურებამდე მეუღლეები კვლავ დაქორწინებულებად მიიჩნევიან.

38. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სარჩელის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის გზით დაკმაყოფილებისთვის, მოსამართლე ვალდებულია გამოარკვიოს, კანონის ძალით დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები ამართლებს თუ არა იურიდიული თვალსაზრისით მოთხოვნას. მოთხოვნის იურიდიული მართებულობის კვლევა, თავის მხრივ, მოიაზრებს მოსარჩელის მოთხოვნის მარეგულირებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის სწორად განსაზღვრას და იმის უტყუარად დადგენას, სარჩელში მითითებული და კანონის ძალით დადგენილად მიჩნეული გარემოებების სამართლებრივი შეფასება იძლევა თუ არა მოთხოვნის მარეგულირებელი მატერიალური ნორმის შემადგენლობას.

39. საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივარში აღნიშნულ პრეტენზიებთან დაკავშირებით განმარტავს, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ფარგლებში არ ხდება საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასება, სასამართლოს მიერ მოწმდება მხოლოდ ფაქტობრივი გარემოებებისა და სასარჩელო მოთხოვნის ურთიერთმიმართება.

40. სსკ-ის 56-ე მუხლით, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება).

41. დასახელებული სამართლებრივი ნორმის მიხედვით, გარიგების მოჩვენებით ხასიათს განაპირობებს მხარეთა განზრახვა, გარიგების დადებით მიაღწიონ მიზანს, რომელიც არ შეესაბამება ამ გარიგების შინაარსიდან გამომდინარე იურიდიულ შედეგს. მოჩვენებითი გარიგების დროს ორივე მხარე მოქმედებს საერთო მიზნით და ურთიერთშეთანხმებით, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა. მოსაჩვენებლად იქცევა ამ გარიგების მონაწილე ნების გამოვლენის ყველა სუბიექტი. რაც შეეხება თვალთმაქცურ გარიგებას, საკასაციო პალატის განმარტებით, თვალთმაქცური გარიგების დროს, მართალია, ნების გამოვლენა მიმართულია სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ, თუმცა არა იმ ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელზეც მხარეები თანხმდებიან. ამგვარი გარიგების მიზანს წარმოადგენს იმ გარიგების დაფარვა, რომლის მიღწევის სურვილი მხარეებს რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში, არსებობს ორი გარიგება, ერთი თვალთმაქცური და მეორე – რომელიც მხარეებმა უშუალოდ გაითვალისწინეს. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგება ერთგვარად ფარავს ნამდვილ გარიგებას, შესაბამისად, მას არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და იგი ბათილია. თუმცა, ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას გარკვეული სპეციფიკურობა ახასიათებს. კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია მხარეთა რეალური ნების გათვალისწინებით. ხშირ შემთხვევაში, მხარეები ვერ ერკვევიან, რა შინაარსის ხელშეკრულების გაფორმება სურთ ან კიდევ ვერ ასხვავებენ ერთმანეთისაგან გარიგების სხვადასხვა ტიპებს. სამოქალაქო კოდექსი შესაძლებლობას ანიჭებს ხელშეკრულების სუბიექტებს, გამოასწორონ დაშვებული შეცდომები თვალთმაქცური გარიგების ბათილად ცნობით და მხარეთა შეთანხმების მიმართ გამოიყენონ ის მოთხოვნები, რაც დამახასიათებელია იმ გარიგებისათვის, რომლის მიღწევაც მხარეებს სურდათ (იხ. სუსგ საქმე №ას-487-461-2015, 17 ივნისი, 2015 წელი). თვალთმაქცური გარიგების დროს ნების გამოვლენის სუბიექტების ნება შეთანხმებულია და მათ განზრახული აქვთ განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის დადგომა, თუმცა მათი შინაგანი ნება და გამოვლენილი ნება არ ემთხვევა ერთმანეთს. დადებული გარიგებით ისინი ფარავენ სხვა გარიგებას, რომლის დადების ნებაც რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში დგება ამ ნორმის საფუძველზე ნების გამოვლენის ბათილობის საკითხი. თვალთმაქცური გარიგების დროს განხილვის საგანია გარიგების მხარეთა მიერ შინაგანი და გარეთ გამოვლენილი ნების ურთიერთმიმართება, ვინაიდან მათ შორის არსებობს შეუსაბამობა (იხ. სუსგ საქმე №ას-474-455-2016, 7 ივლისი, 2016 წელი).

42. თვალთმაქცური გარიგების დროს უნდა დადასტურდეს გარემოებები, რომლებიც მიუთითებენ სხვა გარიგების დადების სურვილზე და ამ დაფარული გარიგებისთვის აუცილებელი ყველა წინაპირობის არსებობაზე. ამ შემთხვევაში გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები. მოსარჩელის მტკიცების საგანს შეადგენს იმ ფაქტობრივი შემადგენლობის დადასტურება, რაც თვალთმაქცური გარიგების ყველა წინაპირობას მოიცავს (იხ. სუსგ საქმე №ას-84-84-2018, 22 ივლისი, 2020 წელი).

43. სსკ-ის 56-ე მუხლის საფუძველზე გარიგების მოჩვენებითად (მოცემულ შემთხვევაში თვალთმაქცურად) მიჩნევისათვის დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმგვარ ფაქტებს, რომელთა ერთობლივი ანალიზი ეჭვქვეშ აყენებს გარიგების ნამდვილობას. აღნიშნული განპირობებულია, ჯერ ერთი, იმით, რომ გარიგების მოჩვენებითობისას (თვალთმაქცურობისას) კონტრაჰენტთა გარეგნულად გამოვლენილი ნება ყოველთვის არსებობს (თუმცა ის კანონის მოთხოვნებს მხოლოდ ფორმალურად შეესაბამება, ნების ნამდვილობა კი ვლინდება არა მხოლოდ მისი გარეგანი, არამედ შინაგანი გამოხატვისასაც), მეორეც, იმით, რომ მსგავს შინაგან პროცესებთან (განზრახვასთან, მოტივთან) დაკავშირებით ვერ იქნება წარმოდგენილი პირდაპირი მტკიცებულებები. სასამართლოს შეუძლია, გარეგანი პირობებისა და განსაზღვრული ქცევების საფუძველზე დაასკვნას, განზრახვისა თუ გარკვეული ქმედების მოტივის შესახებ. შესაბამისად, შინაგან ფაქტორებთან დაკავშირებით, საკმარისია ის არაპირდაპირი ფაქტები, საიდანაც უნდა გამომდინარეობდეს სხვა პირის შინაგანი სურვილი ან ნების ფორმირება (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1021-982-2016, 17 მაისი, 2018 წელი).

44. მოცემულ შემთხვევაში, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ფარგლებში, სარჩელში მითითებული ფაქტები, დადგენილად მიიჩნევა. კერძოდ:

44.1. მოსარჩელე არის სამკვიდროს მმართველი, რომლის მამამ, ზ.გ–მა (შემდგომში - „მამკვიდრებელი“) 2021 წლის 4 ივნისს მოპასუხესთან გააფორმა ხელშეკრულება (შემდგომში - „სადავო ხელშეკრულება“). აღნიშნული ხელშეკრულებას მამკვიდრებელი აღიქვამდა როგორც სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, ბინით სარგებლობის უფლებით, მაგრამ ხელშეკრულება დაიდო როგორც „გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობა“ ორი წლის ვადით 04/06/2021 წლიდან 04/06/2023 წლამდე;

44.2. მამკვიდრებელს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ბინით სარგებლობის უფლებით, გაფორმებული ჰქონდა მოპასუხის წინამორბედთან, ხ.მ–თან. ხელშეკრულება გაფორმებულია 14/08/2017 წელს ნოტარიუს ე. გ–ძის მიერ, სანოტარო რეგისტრაციის №170921816, რომელთანაც გაუქმდა ზემოხსენებული ხელშეკრულება და სანაცვლოდ გაფორმდა მოპასუხესთან;

44.3. სადავო ხელშეკრულება არის თვალთმაქცური გარიგება. სადავო გარიგების უკან იმალება სხვა რეალური გარიგება, კერძოდ, სასესხო ურთიერთობა (სესხი და იპოთეკა უძრავი ქონების სარგებლობის უფლებით), რაც რეალურად განხორციელდა კიდეც და მოპასუხე, როგორც ბინის დამგირავებელი, დღემდე ცხოვრობს სადავო ბინაში;

44.4. სადავო უძრავი ქონება სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით უძრავი ქონების სარგებლობის უფლებით მამკვირებელს გადაცემული ჰქონდა ხ.მ–ზე და მამკვიდრებელმა ბინა გადააგირავა და არა - გაყიდა;

44.5. მოპასუხემ მამკვიდრებელი დაარწმუნა, რომ გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობა იგივე სამართლებრივ შედეგს მოიტანდა რასაც სესხი და იპოთეკა ცხოვრების უფლებით, სწორედ ამიტომ გაფორმდა აღნიშნული გარიგება, რაც ასევე იცოდა მოსარჩელემ;

44.6. გარიგების დადებისას და მისი ნამდვილობის დასადასტურებლად ხელშეკრულების დადებამდე მხარეთა ნება უნდა იყოს გამოხატული, რაც ამ შემთხვევაში არ არსებობს. მოსარჩელის მამას ქონების გაყიდვის ნება-სურვილი არასდროს ჰქონია და არც მოპასუხეს ჰქონია ქონების ყიდვის სურვილი. მას სურდა თანხის გასესხების სანაცვლოდ, გაეფორმებინა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ბინით სარგებლობის უფლებით, თუმცა გააფორმა სხვა შინაარსის და სხვა სამართლებრივი შედეგის მომტანი ხელშეკრულება;

44.7. სადავო ხელშეკრულებაში მითითებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ღირებულება 16 000.00 აშშ დოლარი, სამჯერ ნაკლებია ქონების რეალურ ღირებულებაზე. სადავო ქონება წარმოადგენს ოროთახნახევრიან, გარემონტებულ ბინას, რომლის საბაზრო ღირებულება შეადგენს მინიმუმ 45 000.00-50 000.00 აშშ დოლარს; აღნიშნულიც კი, უდავო მტკიცებულებაა იმისა, რომ მათ შორის არსებობდა სასესხო ურთიერთობა ბინით სარგებლობის უფლებით და არა ვითომ „ქონების ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით“. მოპასუხის ინტერესი იყო 16 000 აშშ დოლარის გასესხების სანაცვლოდ მიეღო სარგებელი - ბინით სარგებლობით, რაც მიიღო კიდეც და დღემდე ცხოვრობს სადავო ბინაში;

44.8. მხარეთა შორის გაფორმებული რეალური გარიგება არის სესხი და იპოთეკა ბინით სარგებლობის უფლებით;

44.9. მამკვიდრებელი 2023 წლის დასაწყისიდან გახდა ავად და იგი 2023 წლის 06 ივლისს გარდაიცვალა. გარდაცვალებიდან რამდენიმე ხანში მოსარჩელე მივიდა მოპასუხესთან და უთხრა, რომ თანხას, რომელიც გასესხებული ჰქონდა მამკვიდრებლის ბინაში ცხოვრების უფლებით, მოსარჩელე დაფარავდა, რაზეც მოპასუხემ თანხმობა განაცხადა. თუმცა, აღმოჩნდა, რომ მოპასუხეს გაფორმებული ჰქონია არა რეალური გარიგება სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ბინით სარგებლობის უფლებით, არამედ სულ სხვა გარიგება, კერძოდ, კი უძრავი ქონების ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით, რაც მოსარჩელემ რამდენიმე დღის წინ შეიტყო საჯარო რეესტრის ამონაწერის მეშვეობით.

45. განსახილველ შემთხვევაში, გამომდინარე იქიდან, რომ სარჩელში მითითებული გარემოებები დამტკიცებულად ითვლება, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ისინი იურიდიულად ამართლებდა სასარჩელო მოთხოვნას. აღნიშნული გარემოებები ერთობლიობაში ქმნის მამკვიდრებელსა და მოპასუხეს შორის გაფორმებული „გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის“ ხელშეკრულების სსკ-ის 56.1. მუხლით გათვალისწინებულ ბათილობის საფუძველს. ამასთან, სარჩელის თანახმად, ასევე დადასტურებულია, რომ მამკვიდრებელსა და მოპასუხეს სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმება სურდათ, რასაც ასევე ამყარებს 44.9 პუნქტში მითითებული გარემოება.

46. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მართებულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება, რომლითაც უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 3 ნოემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2024 წლის 16 აპრილის განჩინება საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების თაობაზე.

47. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორმა მიუთითა რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაში, მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

48. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ საქმე N1221-2019, 30 ივლისი, 2021 წელი).

49. ამდენად, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

50. კასატორი „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ზ.ხ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიზო უბილავა

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე