საქმე №ას-1140-2024 28 თებერვალი, 2025 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვლადიმერ კაკაბაძე, გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - შპს „ს.ც..“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - სს „ს.ბ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 25 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „ს.ც..“ (შემდეგ - მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი) ასაჩივრებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 25 ივნისის განჩინებას, რომლითაც შპს „ს.ც–ისა“ და შპს „ს.ც..-ის“ სარჩელი - სს „ს.ბ–ის“ (შემდეგ - ბანკი, მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

2. კასატორი სადავოდ ხდის ზიანის დაკისრებაზე სასამართლოს უარს და მოითხოვს მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებას, რომელსაც მიიღებდა, მიწის ნაკვეთები საბაზრო ფასზე გაცილებით მაღალ ფასად რომ გაეყიდა, თუმცა მათზე არსებული ყადაღისა და იპოთეკის გამო, პოტენციურ კლიენტებთან გარიგებები ვერ დადო.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

3. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

4. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

5. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

6. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

7. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი გარემოებები:

7.1. 2011 წლის 5 იანვრის გენერალური საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულების ფარგლებში 2015 წლის 24 ივნისს მოპასუხესა და რ.ფ–ას შორის გაფორმდა საკრედიტო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ბანკმა გასცა კრედიტი 17 500 000 აშშ დოლარის ოდენობით, 36 თვის ვადით, წლიური - 12,5% სარგებლის დარიცხვით, პირგასამტეხლო - 0,5% ყოველი ვადაგადაცილებული დღისთვის.

7.2. 2014 წლის 24 დეკემბერს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება და იპოთეკით დაიტვირთა მოსარჩელის კუთვნილი შემდეგი უძრავი ქონება:

- თბილისი, ......., რესტორან „ა.სა“ და ფირმა „ვ–ის“ დამაგრებულ ნაკვეთებს შორის (ნაკვ. 2/1), მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული ფართობი 1540.0 კვ.მ (ს/კ .........);

- თბილისი, ც–სა და ყოფილ რესტორან „ა–ს“ შორის, (ნაკვ. №0....) ქ. თბილისი, ც–სა და ყოფილ რესტორან „ა–ს“ შორის, სტალინის სახელობის სანაპირო №1 (რესტორან ა–ის მიმდებარე ტერიტორია), (ნაკვეთი №2/20), თბილისი, ც–სა და ყოფილ რესტორან „ა–ს“ შორის, სტალინის სახელობის სანაპირო №1 (რესტორან ა–ის მიმდებარე ტერიტორია), (ნაკვეთი №2/21) მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული ფართობი 2177.00 კვ.მ (ს/კ .......);

- თბილისი, მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე, თამარ მეფის ხიდსა და რესტორან „ა–ს“ შორის, ც–სა და ყოფილ რესტორან „ა–ს“ შორის, ........ გამზირსა და ც....ის ასასვლელი გზის კუთხეში, მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული ფართობი 8001.00 კვ.მ (ს/კ .........).

7.3. 2017 წლის 30 იანვარს მოპასუხეს, რ.ფ–ას, ქ.ჩ–სა და შპს „ფ.ნ–ს“ შორის დაიდო გენერალური საკრედიტო ხაზის შესახებ ხელშეკრულების დამატებითი პირობები №2-000102-000434-010, რომლის მიხედვით შპს „ფ.ნ–ი“ გახდა გენერალური საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულების კლიენტი, ხოლო რ.ფ–ა და ქ.ჩ–ა გავიდნენ დასახელებული გენერალური საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულებიდან. მაგრამ ამ გარიგების დადების შესახებ ბანკს არ მოუთხოვია მოსარჩელის, როგორც იპოთეკით დატვირთული საგნის მესაკუთრის თანხმობა.

7.4. შპს „ფ.ნ–მა“ არ შეასრულა საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები და ბანკმა 2017 წლის 28 ნოემბერს სარჩელით მიმართა სასამართლოს შპს „ფ.ნ–ის“, შპს „ს.ც..-ის“, შპს „რ.ა–ის“ და სხვათა მიმართ დავალიანების დაკისრების, იპოთეკითა და გირავნობით დატვირთული ნივთების რეალიზაციის მოთხოვნით.

7.5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 29 ნოემბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ ბანკის შუამდგომლობა და მოსარჩელეს (კასატორს) აეკრძალა თავის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა. სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება გამოყენებულ იქნა შემდეგი საკადასტრო კოდების მქონე უძრავ ნივთებზე: ს/კ .......; ს/კ .........; ს/კ .........

7.6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით (რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული), ბანკის სარჩელი იპოთეკის საგნის მესაკუთრის მიმართ არ დაკმაყოფილდა და მას უარი ეთქვა იპოთეკით დატვირთული ნივთების რეალიზაციის მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე. ამასთან, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 29 ნოემბრის განჩინებით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება მოსარჩელის მიმართ. მითითებული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა 2019 წლის 4 დეკემბერს.

7.7. 2017 წლის ოქტომბრიდან სასამართლო პროცესის დასრულებამდე 2019 წლის 4 დეკემბრის ჩათვლით მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ ბანკის მოთხოვნა, როგორც თანხის დაკისრების, ისე იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის ნაწილში იყო უსაფუძვლო, ვინაიდან მას არ განუცხადებია თანხმობა თავისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთები იპოთეკით დატვირთულიყო შპს „ფ.ნ–ლის“ მიმართ არსებული მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად. მოსარჩელე აცხადებდა, რომ მან ქონება იპოთეკით დატვირთა რ.ფ–ასა და ქ.ჩ–ას მიმართ არსებული მოთხოვნის უზრუნველყოფისთვის და, ვინაიდან პირების ვალდებულება შეწყვეტილი იყო ვალის გადაკისრების ხელშეკრულებით, შეწყვეტილი იყო იპოთეკაც.

7.8. ბანკის მიერ სარჩელის აღძვრამდე, 2017 წლის 20 ოქტომბერს ქონების მესაკუთრესა და შპს „კ.ი.ჯიის“ შორის გაფორმდა საბროკერო ხელშეკრულება, რომლითაც ამ უკანასკნელმა იკისრა ვალდებულება, მოეძიებინა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიწის ნაკვეთების კლიენტები ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრული ანაზღაურების სანაცვლოდ.

7.9. 2017 წლის 8 ნოემბერს მოსარჩელის დირექტორმა მიიღო ელექტრონული წერილი შპს „კ.ი.ჯ–იისგან“ (შემდგომში - კოლიერსი), რომლითაც კოლიერსმა შეატყობინა კლიენტებს, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მიწის ნაკვეთების გასხვისებასთან დაკავშირებით აქტიურ მოლაპარაკებებს მართავდა „10 ლაივს ლიმიტედთან“ (10 Leaves Limited), რომელიც წარმოადგენს აბუ დაბის სამეფო ოჯახს და მათ 1 კვ.მ მიწის ნაკვეთი შესთავაზა 865 აშშ დოლარად. ამავე წერილით კოლიერსი იტყობინებოდა, რომ მიწის ნაკვეთები შესთავაზა „ბ.ჰ–ს“ (B. H.) და დაბი ჯგუფს (D.G.). ისინი საქართველოს ესტუმრებიან ნოემბრის ბოლოს ან დეკემბრის დასაწყისში. ერთი კვადრატული მეტრის საწისი ფასი 950 აშშ დოლარია.

7.10. 2017 წლის 14 დეკემბერს შპს „კ.ი.ჯიასგან“ მოსარჩელემ მიიღო კიდევ ერთი ელექტრონული წერილი, რომლითაც კოლიერსმა გადმოაგზავნა „10 ლაივს ლიმითედისგან“ მიღებული წერილი, სადაც აღნიშნულია, რომ „10 ლაივს ლიმითედი“ დასთანხმდა შეთავაზებულ ფასს და მათი წინადადება ძალაში იყო 2017 წლის 25 დეკემბრამდე ორივე იურიდიული პირის საკუთრებაში არსებული მიწების შესყიდვასთან დაკავშირებით.

7.11. 2017 წლის 30 ოქტომბერს მოსარჩელის დირექტორმა წერილობით მიმართა კორპორაციულ ბანკირს და მოსთხოვა კომპანიის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე, საკადასტრო კოდი ........, იპოთეკის რეგისტრაციის გაუქმება.

7.12. 2017 წლის 18 ნოემბერს მოსარჩელემ ბანკისაგან მიიღო წერილი, რომლითაც ეს უკანასკნელი სთხოვდა შპს „ფ.ნ–ის“ ვადაგადაცილებული დავალიანების დაფარვას, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მიმართავდა სასამართლოს იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის მოთხოვნით.

7.13. 2017 წლის 29 ნოემბერს მოსარჩელის დირექტორმა წერილობით მიმართა ბანკს, რომლითაც სთხოვდა, რომ მიემართათ საჯარო რეესტრისთვის, რათა მოეხსნათ იპოთეკა კომპანიის კუთვნილ მიწის ნაკვეთებზე, ვინაიდან ჰყავდა მიწის ნაკვეთების პოტენციური კლიენტები, რომლებიც იპოთეკის მოხსნის შემთხვევაში მზად იყვნენ, ნასყიდობისას გადაეხადათ იმაზე ბევრად მაღალი ფასი, ვიდრე მიწის ნაკვეთების რეალური ღირებულება შეადგენდა. ამავე წერილში მითითებულია, თუ რატომ არ ეთანხმებოდა მოსარჩელე არსებული იპოთეკის რეგისტრაციის ფაქტის არსებობას.

7.14. იპოთეკის რეგისტრაციის გაუქმების მოთხოვნით შპს „ს.ც..-ის“ დირექტორმა გიორგი შეყრილაძემ 2017 წლის 25 დეკემბერს (ბანკს წერილი ჩაჰბარდა 26 დეკემბერს) კვლავ მიმართა ბანკს. წერილში ახსნილია, თუ რატომ არ უნდა გავრცელდეს 2014 წლის 24 დეკემბრის იპოთეკის ხელშეკრულება შპს „ფ.ნ–ის“ ვალის უზრუნველსაყოფად, მოსარჩელემ მოითხოვა ამ ხელშეკრულებების რეგისტრაციის გაუქმება და, ამასთან, ერთად აცნობა, რომ ჰყავდა კლიენტები, რომლებსაც სურდათ სამივე უძრავი ნივთის შეძენა უფრო მაღალ ფასად, ვიდრე შეიძლება მისი რეალური ღირებულება ყოფილიყო, ოღონდ მათ სურდათ ვალდებულებებისგან თავისუფალი ქონება. იპოთეკის რეგისტრაციის არსებობა კი, ზიანის მომტანი იყო კომპანიისთვის, ვინაიდან მყიდველი უარს იტყოდა გარიგების დადებაზე. ბანკმა 2017 წლის 28 დეკემბერს წერილობით უპასუხა კომპანიის დირექტორს და აცნობა, ვინაიდან იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სასამართლოში დავობდნენ, ვერ განიხილავდა 2017 წლის 25 დეკემბრის წერილში წამოჭრილ საკითხებს.

7.15. 2018 წლის 11 ივნისს მოპასუხემ შპს „ო.ჯ–გან“ მიიღო წერილი, რომლითაც ეცნობა, რომ ჰქონდათ სადავო მიწის ნაკვეთების შეძენის სურვილი. კომპანია იტყობინებოდა, რომ მზად იყვნენ 1 კვ.მ მიწის ნაკვეთში გადაეხადათ 950 აშშ დოლარი. წინადადება ძალაში იყო 2018 წლის 1-ელ ივლისამდე და მიწები შეძენისას თავისუფალი უნდა ყოფილიყო ყოველგვარი შეზღუდვებისგან, ვალდებულებებისგან, ნივთობრივად უნაკლო, მათ შორის არ უნდა ყოფილიყო რეგისტრირებული იპოთეკა, ყადაღა, საინვესტიციო ვალდებულებები სახელმწიფოსა და თუ ნებისმიერი სხვა მხარის წინაშე.

7.16. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 22 დეკემბრის ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, ქ. თბილისში, ც–ის მიმდებარე ტერიტორიაზე განთავსებული შპს „ს.ც–ისა“ და მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთების, როგორც ერთი მთლიანი ობიექტის 1 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება, 2017 წლის 14 დეკემბერს საორიენტაციოდ შეადგენდა 320 აშშ დოლარს, შესაბამისად, მთლიანი 585461 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება საორიენტაციოდ – 18 707 520 აშშ დოლარს.

8. მოსარჩელე მოითხოვს ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გამოიწვია ბანკის მხრიდან მოსარჩელის კუთვნილ ქონებაზე უსაფუძვლო იპოთეკის რეგისტრაციამ და სამოქალაქო საქმეზე გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიებამ (ქონების გასხვისების შეზღუდვამ), კერძოდ, მოსარჩელის მტკიცებით, რომ არა შეზღუდვა, უძრავ ქონებას გაასხვისებდა საბაზრო ღირებულებაზე მეტ ფასად, რაც არსებული მოცემულობით უკვე შეუძლებელია. შესაბამისად, მოპასუხემ უნდა აანაზღაუროს ის ზიანი, რასაც მოსარჩელე ქონების გასხვისებით მიიღებდა და რაც ვერ შეძლო მოპასუხის მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენების საფუძვლით.

9. მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემობებიდან გამომდინარე, მოპასუხის მიერ იპოთეკის რეგისტრაციის გაუქმებაზე უარით მიღებული ზიანის დაკისრების მოთხოვნის - სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ-ის) 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 411-ე (ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად წარმოშობილი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად მიიჩნევა შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო) მუხლები.

10. სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული დელიქტური ვალდებულების წინაპირობებია: მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის, ზიანის მიმყენებლის ბრალი. პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (გენერალური დელიქტი). ზიანი მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების, სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგია. შესაბამისად, ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ კომპონენტს, რომლის თანახმად, თუ არ იკვეთება ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი წარმოიშობა. როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე – განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს, ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. მოსარჩელე ვალდებულია, დაამტკიცოს ზიანის არსებობა/მისი მოცულობა, მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. თავის მხრივ, ზიანის მიმყენებელმა უნდა დაამტკიცოს მის ქმედებაში ბრალის არარსებობა (იხ.: სუსგ №ას-352-2022, 20 აპრილი, 2022 წელი; №ას-934-2023, 3 ოქტომბერი, 2023 წელი; №ას-108-2023, 30 იანვარი, 2025 წელი).

11. რაც შეეხება სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუმართლებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას, ის დელიქტური ვალდებულების სპეციალურ სახეა და არა ზიანის ანაზღაურების ზოგადი წესებით, არამედ – სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გვარდება (თუ სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგა იმის გამო, რომ მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელზე და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში, ანდა, რადგან სასამართლომ ამ კოდექსის 192-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად გააუქმა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, მაშინ ის მხარე, რომლის სასარგებლოდაც მოხდა უზრუნველყოფა, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მეორე მხარეს ზარალი, რომელიც მას მიადგა სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიების შედეგად), (იხ.: სუსგ №ას-115-2020, 11 თებერვალი, 2021 წელი). დელიქტური პასუხისმგებლობის სავალდებულო წინაპირობაა ქმედების მართლწინააღმდეგობა. ბრალეულობის დადასტურება რთულია სამართლებრივი დაცვის მექანიზმების გამოყენებისას (შდრ. BGH, Beschluss vom 15.07.2005 - GSZ 1/04 - BGHZ 164, 1; BGH, Urteil vom 21.12.2005 - X ZR 72/04 - BGHZ 165, 311) (იხ. ულრიხ ჰაგენლოხი, სსსკ-ის კომენტარი (რჩეული მუხლები), თბილისი, 2020, 191-ე და მომდევნო მუხლები, გვ.680). ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სასამართლოსთვის სარჩელით ან განცხადებით მიმართვა კონსტიტუციით დაცულ უფლებას წარმოადგენს და არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს კანონსაწინააღმდეგოდ. ამ მხრივ მნიშვნელოვანია ე.წ. „პროცესუალური კეთილსინდისიერების“ პრინციპის განმარტება. მართლსაწინააღმდეგოდ არ მოქმედებს პირი, რომელიც სუბიექტური კეთილსინდისიერების პირობებში წარადგენს უსაფუძვლო სარჩელს, რომლითაც მოპასუხეს აყენებს ზიანს. ამდენად, მართლწინააღმდეგობად ვერ შეფასდება პირის ქცევა, როცა იგი დაუდევრობით სარჩელის სამართლებრივ პერსპექტივას ვერ აფასებს სწორად. სასამართლოსათვის მიმართვის კონსტიტუციით დაცული უფლების შეზღუდვა დაუშვებელია. ამის შედეგია ის, რომ მხოლოდ ამგვარი (უსაფუძვლო) განცხადება ან სარჩელი არ შეიძლება იქნეს მიჩნეული კანონსაწინააღმდეგოდ. ეს უფლება იცავს კეთილსინდისიერ პირს და ანიჭებს მას იმის უფლებას, რომ სამართლებრივ მდგომარეობასთან დაკავშირებით დაუშვას შეცდომა. არ არსებობს ასეთ დროს სსკ-ის 992-ე მუხლის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიჩნევის წინაპირობა. ამასთან, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება უნდა შეფასდეს მართლსაწინააღმდეგოდ, თუ მოსარჩელის ერთადერთ მიზანს ამით მოპასუხისათვის ზიანის მიყენება წარმოადგენს ან, როცა სასამართლოს განზრახ წარუდგენს არასწორ ინფორმაციას, მცდარ მტკიცებულებებს. ამდენად, იმ გამონაკლის შემთხვევებში, როცა დასტურდება უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება მოპასუხისათვის ზიანის მიყენების მიზნით, ამ უკანასკნელს დელიქტური სარჩელით საერთო საფუძველზე შეუძლია ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა. ყველა სხვა შემთხვევაში კი, გაუმართლებელი უზრუნველყოფით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საფუძველია სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილი (იხ.: სუსგ №ას-186-2020, 22 დეკემბერი, 2022 წელი).

12. ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგისათვის გამოყენებული უნდა იყოს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება; ეს ღონისძიება უნდა იყოს გაუმართლებელი; უზრუნველყოფის ღონისძიების შედეგად უნდა არსებობდეს ზიანი და მიზეზშედეგობრივი კავშირი. ასეთ დროს, ზიანი მოიაზრებს, მაგალითად, ფაქტობრივ ზიანს ან შემოსავლის დაკარგვას. ზიანი არ გულისხმობს უფლების დროებით შეზღუდვას, რადგან უზრუნველყოფის ღონისძიების დანიშნულება სწორედ უფლების დროებით შეზღუდვაა (გასხვისების აკრძალვა, ქმედების განხორციელების აკრძალვა, ნივთობრივი უფლებით დატვირთვის აკრძალვა და სხვა), (იხ.: სუსგ №ას-115-2020, 11 თებერვალი, 2021 წელი).

13. ამ ფაქტების მითითება და მტკიცება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ეკისრება მოსარჩელეს. ის გარემოება, რომ მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად გვევლინება საპროცესო სამართლის ნორმა, არსებითად არ ცვლის ვითარებას. აღნიშნული საკანონმდებლო ტექნიკის საკითხია და სამართლებრივი ურთიერთობის მხოლოდ მასზე დამყარება არ ეწინააღმდეგება მართლწესრიგის პრინციპებს. ეს ნორმა მნიშვნელოვანია იმ კონტექსტითაც, რომ მოსამართლეს აძლევს პრევენციული მოქმედების შესაძლებლობას, ზიანის აშკარა საფრთხის შემთხვევაში, მხარეს შეიძლება დაეკისროს მისი უზრუნველყოფა და, ამავე დროს პირს, რომლის ინტერესების დაცვასაც ემსახურება უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება, განემარტება შესაძლო ზიანზე პასუხისმგებლობა ამ ღონისძიების გაუმართლებლობის გამო (იხ.: სუსგ №ას-259-259-2018, 30 ივნისი, 2020 წელი).

14. ამდენად, დელიქტური ვალდებულების საფუძველზე ზიანის ანაზღაურებასა და გაუმართლებელი უზრუნველყოფით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას მართლწინააღმდეგობის ელემენტი განასახვავებს, თუმცა ორივე შემთხვევაში აუცილებელი წინაპირობა ზიანი და მიზეზშედეგობრივი კავშირის არსებობაა, რომელთა მტკიცების ტვირთი ორივე შემთხვევაში მოსარჩელეს ეკისრება.

15. განსახილველ შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილია და საკასაციო საჩივრით დასაბუთებულად შედავებული არ არის, რომ მოპასუხის მიერ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების მოთხოვნის მიზანი არ ყოფილა მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენება. შესაბამისად, როგორც აღინიშნა, სარჩელის სამართლებრივი საფუძველი იპოთეკის რეგისტრაციის გაუქმების ნაწილში სსკ-ის 992-ე მუხლი, ხოლო უზრუნველყოფის ნაწილში სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილია. შესაბამისად, ორივე შემთხვევაში, მოსარჩელეს ეკისრება მტკიცების ტვირთი, რომ მან იპოთეკისა და გაუმართლებელი უზრუნველყოფის შედეგად ზიანი განიცადა.

16. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვედა ინსტანციების დასკვნას, რომ არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი, ვინაიდან მოსარჩელემ ვერ შეძლო დაედასტურებინა მისთვის ზიანის მიყენება. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სსკ-ის 411-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად წარმოშობილი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად მიიჩნევა შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში ასახული განმარტების თანახმად, ზემოაღნიშნული ნორმის მიხედვით, სრული ანაზღაურება ეხება არა საერთოდ ზიანს, რომელიც შეიძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე ანაზღაურებადია. ანაზღაურებას ექვემდებარება ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, იგულისხმება მხოლოდ იმ რისკის აღება, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მისგან შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება. ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუღებელი შემოსავალი, ანუ ანაცდური მოგება (lucrum cessans). მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss), რომელიც ხელშეკრულების მხარემ განიცადა და რომელიც არ იარსებებდა, ხელშეკრულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირი კავშირი გულისხმობს მოვლენების, მოქმედებისა და შედეგის იმ ლოგიკურ ბმას, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს (იხ.: სუსგ №ას-459-438-2015, 07 ოქტომბერი, 2015 წელი; №ას-754-2021, 2 დეკემბერი, 2021 წელი).

17. საკასაციო პალატის მითითებით, მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით უნდა განისაზღვროს ზიანის ანაზღაურება, ისე რომ ამას არ მოჰყვეს მეორე მხარის უსაფუძვლო გამდიდრება. მიუღებელი შემოსავლის დასადასტურებლად აუცილებელია მტკიცებულებების არსებობა აშკარა ქონებრივი დანაკლისის დასასაბუთებლად, უსაფუძვლო გამდიდრების გამორიცხვისთვის. ამდენად, მიუღებელი შემოსავლის განსაზღვრულობის კრიტერიუმებით შემოფარგვლა უსაფუძვლო გამდიდრების და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა ინტერესთა წონასწორობის რღვევის პრევენციას ახდენს (შდრ. ნათია ჩიტაშვილი, „საქართველოს სამოქალაქო სამართლის საფუძვლები ქართულ სასამართლო პრაქტიკაში“, თსუ, 2016, გვ. 151).

18. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას, სასამართლო იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობით დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლივად, რომლის ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა (იხ.: სუსგ №ას-584-543-2017, 6 ივნისი, 2017 წელი; №ას-484-2019, 30 ოქტომბერი, 2020 წელი; №ას-706-2024, 31 ოქტომბერი, 2024 წელი).

19. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიებითა თუ იპოთეკის რეგისტრაციის გაუქმებაზე ბანკის უარით მას ზიანი მიადგა. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ შემოსავლის დაკარგვაზე საუბარი შეიძლება მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ეს შემოსავალი საბოლოოდ და შეუქცევადად დაიკარგება. მხოლოდ ზიანის წყაროს აღმოფხვრის მომენტში არის დადგენადი, დაკარგა თუ არა დაზარალებულმა შემოსავალი და დროის რა მონაკვეთისთვის უნდა მოხდეს ზიანის ანაზღაურება (იხ: გ. რუსიაშვილი/გ. ბათლიძე , სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019 წ., მუხლი 411, ველი 11).). განსახილველ შემთხვევაში, ასეთი მომენტი უძრავ ქონებაზე იპოთეკის რეგისტრაციის გაუქმება და არასარფიანად გაყიდვა ანდა ნივთის სარფიანად გაყიდვის შესაძლებლობის საბოლოოდ დაკარგვის დამტკიცება იქნებოდა. მოსარჩელემ კი ვერ დაამტკიცა, რომ ნაკვეთის გაყიდვა იმ ფასად, რასაც წარსულში სთავაზობდნენ მყიდველები, დღეს უკვე შეუძლებელია. აქედან გამომდინარე, მიუღებელი შემოსავალი არ იქნება აშკარა, თუკი მოსარჩელე იმავე ფასად გაასხვისებს უძრავ ქონებას. ამჟამად კი, მოსარჩელის მიერ სარჩელით მოთხოვნილი ზიანი, კერძოდ, სავარაუდო მყიდველთა მიერ შეთავაზებულ ფასსა და ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილ უძრავი ქონების საბაზრო ფასს შორის სხვაობა ვერ შეფასდება დამდგარ ზიანად. ამდენად, არარელევანტურია მიუღებელ შემოსავალზე მსჯელობა, როდესაც მოსარჩელეს უძრავი ქონების რეალიზაციის შესაძლებლობა არ დაუკარგავს. რაკი საქმეზე დადასტურებული არ არის ზიანის ანაზღაურებისთვის საჭირო გარემოებათაგან, სამართლებრივი კონსტრუქციის ერთ-ერთი კომპონენტის – ზიანის არსებობა, იმთავითვე გამოირიცხება სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების პერსპექტივა.

20. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, კასატორის პრეტენზიას არ გააჩნია სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი, მან სასამართლოს ვერ წარუდგინა შესაბამისი მტკიცებულებები, რაც გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივსამართლებრივ დაუსაბუთებლობას დაადასტურებდა, შესაბამისად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, მართებულად განსაზღვრა, რომ არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები.

21. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

22. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

23. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

24. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ს.ც..-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. შპს „ს.ც..-ს“ (ს/ნ .......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე თ.ხ–ძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 8 000 ლარის (საგადასახადო დავალება 9576 / გადახდის თარიღი 31.07.2024), 70% - 5 600 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე

გიზო უბილავა