საქმე №ას-1113-2023 24 ივლისი, 2025 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვლადიმერ კაკაბაძე, გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს ს. კ. „უ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ა.შ.კ–ია“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. შპს „ა.შ.კ–იამ“ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს ს. კ. „უ–ის“ (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ ზიანის - 51693.75 ლარისა და მიუღებელი შემოსავლის სახით 93041,80 ლარის ანაზღაურების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2018 წლის 20 ივნისს მხარეთა შორის გაფორმდა ქონების დაზღვევის ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულების 3.1. პუნქტის შესაბამისად, დაზღვევის ობიექტია, მათ შორის, მარაგები, ხოლო 5.4.2. პუნქტის მიხედვით, დაზღვეულ იქნა „კატეგორია D“, კერძოდ: ქურდობა ან ამდაგვარის მცდელობა, ძარცვა, ყაჩაღობა. ამავე პუნქტის მიზნებისათვის „ქურდობა“ განიხილება სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციის შესაბამისად.

3. 2018 წლის 3 ოქტომბერს მოსარჩელემ წერილობით აცნობა მოპასუხეს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შესახებ, კერძოდ, ქარელის რაიონის, ……… მდებარე შაქრის ქარხანაში გამოვლენილი დანაკლისის, სულ - 56 693.75 ლარის აღმოჩენის თაობაზე. მანვე მიუთითა ქურდობის ფაქტზე და მოითხოვა სადაზღვევო შემთხვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. წერილთან ერთად, წარდგენილ იქნა ინვენტარიზაციის უწყისი და აქტი.

4. 2018 წლის პირველი ნოემბერს სადაზღვევო კომპანიას წერილობით დამატებით ეცნობა, რომ მოსარჩელემ მიმართა შსს შიდა ქართლის პოლიციის დეპარტამენტს ქურდობის ფაქტის თაობაზე.

5. 2019 წლის 5 აპრილს მოპასუხეს დამატებით ეცნობა წერილობით, რომ ქურდობის ფაქტთან დაკავშირებით მიმდინარეობს გამოძიება, ხოლო მოსარჩელე ცნობილია სისხლის სამართლის საქმეზე დაზარალებულად და წარდგენილ იქნა შესაბამისი დადგენილება.

6. მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ მოპასუხე ვალდებული იყო, აენაზღაურებინა მოსარჩელისთვის ზიანი, ვინაიდან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სადაზღვევო შემთხვევა დადგა. ამასთან, მოპასუხის უკანონო ქმედებით მოსარჩელეს მიადგა მნიშვნელოვანი ზიანი, კერძოდ, ვინაიდან მოპასუხემ არ აანაზღაურა ზარალი, მოსარჩელემ ვერ შეძლო კუთვნილი 51693.75 ლარის ანაბარზე განთავსება და ვერ მიიღო შემოსავალი.

მოპასუხის პოზიცია:

7. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა სადაზღვევო შემთხვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე უსაფუძვლოა. სადაზღვევო პოლისის თანახმად, დაზღვევის ობიექტებია: მარაგები, №1 დანართის შესაბამისად, და მზა პროდუქცია. განსახილველ შემთხვევაში მზა პროდუქცია, რომლის დანაკლისიც წარმოადგენს დავის საგანს, არასადაზღვევო ტერიტორიაზეა განთავსებული და ხელშეკრულების 1.5. და მე-4 პუნქტების თანახმად, არ წარმოადგენს დაზღვეულ ობიექტს.

8. პოლისით გათვალისწინებული სადაზღვევო რისკია ქურდობა და მესამე პირთა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია მხოლოდ ის, რომ დანაკლისი საწარმოში წარმოიშვა დაზღვეულის უხეში გაუფრთხილებლობის შედეგად. არ დადგენილა მესამე პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ანუ არ არსებობს სადაზღვევო რისკიც.

9. ხელშეკრულების 5.4.2. პუნქტის თანახმად: ქურდობა განიხილება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციის შესაბამისად. ამდენად, უნდა დადგინდეს მესამე პირის მიერ ჩადენილი დანაშაული. მესამე პირის ვინაობა არ იკვეთება, თუმცა დადგინდა დამზღვევის თანამშრომლის, დაზღვეულის უხეში გაუფრთხილებლობა.

10. ხელშეკრულების 6.1. პუნქტის ,ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად, დაზღვევით არ იფარება ზარალი, რომელიც დადგა ან შედეგია დამზღვევის/დაზღვეულის განზრახი ქმედებით ან უხეში გაუფრთხილებლობით. მოცემულ შემთხვევაში, დაზღვეულმა უხეში გაუფრთხილებლობა ჩაიდინა და აღნიშნული დასტურდება კანონიერ ძალაში შესული შესაბამისი გადაწყვეტილებით.

11. ხელშეკრულების 6.6. პუნქტის თანახმად, ანაზღაურებას არ ექვემდებარება ის ქმედება, რომელიც საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, მზღვეველს უფლებამოსილებას ანიჭებს, უარი თქვას სადაზღვევო ანაზღაურებაზე. დადგენილია, რომ არა დაზღვეულის უხეში გაუფრთხილებლობა, ზიანი არ დადგებოდა, ან თუ დადგებოდა, იქნებოდა გაცილებით ნაკლები, ვიდრე 72 დღის განმავლობაში მიყენებული ოდენობა. მოსარჩელეს არ შეუსრულებია ხელშეკრულების 10.8 და 10.9 პუნქტების მოთხოვნები, მათ შორის, არ გამოუყენებია რეგრესის უფლება ზიანზე პასუხისმგებელი პირების მიმართ.

12. ხელშეკრულების 12. პუნქტის თანახმად, სადაზღვევო ანაზღაურება გაიცემა დაზღვევის ყველა საჭირო მონაცემის განსაზღვრის, სადაზღვევო შემთხვევის ფაქტისა და ზიანის ოდენობის დადგენის, ანაზღაურების ფორმისა და ოდენობის განსაზღვრის, სხვა ხელშეკრულებით დადგენილი პირობების დადგენისა და სადაზღვევო შემთხვევის აქტის ხელმოწერის შემდგომ, რაც დღეის მდგომარეობით დადგენილი არ არის.

13. ხელშეკრულების 12.2. პუნქტის შესაბამისად: ზარალის სიდიდე განისაზღვრება მზღვეველის მიერ, დაზღვეული ობიექტის დათვალიერებისა და კომპეტენტური ორგანოების მიერ გაცემული საბუთების საფუძველზე. მოცემულ შემთხვევაში, არაა ცნობილი არც ზიანის ზუსტი ოდენობა, არც მისი გამოთვლის წესი, არც კომპეტენტური ორგანოს მიერ გამოკვლეული და დადგენილი ფაქტი.

14. გარდა ზემოაღნიშნულისა, სადაზღვევო პოლისის თანახმად, უპირობო ფრანშიზა შეადგენს ზიანის 4%-ს, მინიმუმ 5000 ლარი, რაც ხელშეკრულების 1.3. და 7.2. პუნქტების თანახმად, სასარჩელო ოდენობას უნდა გამოაკლდეს.

15. რაც შეეხება მოსარჩელის მეორე სასარჩელო მოთხოვნას მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით, მოპასუხემ მიიჩნია, რომ აღნიშნულ ნაწილშიც სარჩელი უსაფუძვლოა, ვინაიდან მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების 6.5. პუნქტის თანახმად, დაზღვევით არ იფარება ყველანაირი შედეგობრივი ზიანი ან დანაკარგი, მათ შორის: შემოსავლების დაკარგვა, დანაკარგი გამოწვეული დაგვიანებით, დანაკარგი გამოწვეული ბაზრის წილის დაკარგვით. შესაბამისად, მხარეების მიერ წინასწარ შეთანხმებული პირობაა, რომ მიუღებელი შემოსავალი ანაზღაურებას არ ექვემდებარება.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

16. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 8 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი მოპასუხის მიმართ ზიანისა და მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 51 693,75 ლარის ანაზღაურება, რაც მოპასუხემ სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

17. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 მარტის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

18. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2018 წლის 20 ივნისს მხარეთა შორის გაფორმდა ქონების დაზღვევის ხელშეკრულება.

19. ხელშეკრულების 3.1. პუნქტის თანახმად, დაზღვევის ობიექტს წარმოადგენდა: ა) შენობა (საწარმოო, ადმინისტრაციული, სოციალურ-კულტურული დანიშნულების და საზოგადოებრივი მოხმარების შენობა-ნაგებობები); ბ) ცალკეული ფართი შენობაში (ბინები, ოთახები, ოფისები და სხვ.); გ) მოწყობილობა (კომუნიკაცია, სისტემები, აპარატები, ჩარხები და სხვ.); დ) სამეურნეო ნაგებობები (ავტოფარეხი, საწყობები, საცავები); ე) ინვენტარი, ავეჯი, მარაგები; ვ) ინტერიერის საგნები, მოპირკეთება; ზ) ორგანიზაციის ტექნიკა; თ) საყოფაცხოვრებო ელექტრომოწყობილობები.

20. ხელშეკრულების 5.4.2. პუნქტის შესაბამისად, ერთ-ერთ სადაზღვევო რისკს წარმოადგენდა, ქურდობა ან ამდაგვარის მცდელობა, ძარცვა, ყაჩაღობა. ამავე პუნქტის მიზნებისათვის „ქურდობა“ განიხილებოდა სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციის შესაბამისად.

21. სადაზღვევო პოლისის თანახმად, მარაგებს წარმოადგენდა სადაზღვევო პოლისის №1 დანართში აღწერილი ქონება. №1 დანართის ბოლო გვერდის თანახმად, დაზღვეულ მარაგებს წარმოადგენდა მზა პროდუქცია და ნედლეული, სულ - 8000 ტონა მზა პროდუქცია (თეთრი შაქარი) ბათუმში (…… ქ. 2), სენაკში (……. ქ.8), ქარელში (დაბა ……..) და თბილისში (…… დასახლება, ნაკვეთი 05……), ასევე, 8 000 ტონა ნედლეული ქარელში, ……… (……. №1).

22. დაზღვევის ხელშეკრულების 10.8 მუხლის თანახმად, თუ დადგებოდა შემთხვევა, რომელიც გამოიწვევდა ან შესაძლოა გამოეწვია ზარალის ანაზღაურების მოთხოვნა, დამზღვევი ვალდებული იყო, დაუყოვნებლივ მიემართა მზღვევლისათვის სატელეფონო შეტყობინებით, მაგრამ არაუგვიანეს შემთხვევის დადგომიდან 24 საათისა; ხოლო შემთხვევის დადგომიდან არაუგვიანეს 2 სამუშაო დღისა, წარედგინა მზღვევლისათვის წერილობითი განაცხადი ზიანის დადგომის ფაქტთან დაკავშირებით, მზღვეველის მიერ დადგენილი ფორმით; შემთხვევის დადგომისთანავე შეტყობინებინა შესაბამისი ორგანოებისათვის, თუ მოხდებოდა ქურდობა ან ქურდობის მცდელობა.

23. დაზღვევის პირობების 11.4 პუნქტის მიხედვით, იმ შემთხვევაში, თუ ზარალის გამომწვევი გარემოებების გამოძიებაში შსს, პროკურატურა ან სხვა სამართალდამცავი ორგანოები მონაწილეობდა, დამზღვევი ვალდებული იყო, მზღვევლისათვის წარედგინა წერილობითი შეტყობინება სისხლის სამართლის გამოძიების ან გამოძიების შეწყვეტის შესახებ.

24. დაზღვევის პირობების 11.11.10 „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მზღვეველი უფლებამოსილი იყო, სადაზღვევო თანხის ანაზღაურება გამოძიების დასრულებამდე გადაევადებინა, იმ შემთხვევაში, თუ შინაგან საქმეთა ორგანოების მიერ დაიწყებოდა გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე, შემთხვევაზე, დაზღვეულის/მოსარგებლის მიმართ კონკრეტულ სადაზღვევო შემთხვევასთან დაკავშირებით, გარდა ისეთი შემთხვევებისა, როცა შინაგან საქმეთა ორგანოების მიერ გაცემული იყო შესაბამისი დოკუმენტი შემთხვევის ფაქტის დადასტურების შესახებ.

25. ხელშეკრულების 11.10 მუხლის თანახმად, მზღვეველის ვალდებულებას წარმოადგენდა: შეედგინა სადაზღვევო შემთხვევის აქტი და განესაზღვრა სადაზღვევო ანაზღაურების თანხა, ქონების დაზღვევის პირობებისა და სადაზღვევო ხელშეკრულების (პოლისის) შესაბამისად (11.10.3 პ.); მიეღო და განეხილა დამზღვევის განაცხადი ზიანის დადგომის შესახებ. ზიანის შესახებ განაცხადისა და თანდართული მასალების მიღებისას, თუ მასალების არასაკმარისობის გამო, ვერ ხდებოდა ზარალის იდენტიფიცირება ან ზარალის ოდენობის დადგენა, თავად დაეზუსტებინა და მოეძია დაზღვეული ქონების განადგურების (დაკარგვის) ან დაზიანების გამომწვევი მიზეზების და გარემოებების შესახებ ინფორმაცია (11.10.4 პ.); ზარალის გამომწვევი ყველა მიზეზის დადგენის, ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობის განსაზღვრისა და სადაზღვევო შემთხვევის აქტის ხელმოწერიდან ერთი თვის მანძილზე მოეხდინა სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემა (11.10.5 პ.).

26. ხელშეკრულების 6.1. პუნქტის თანახმად, დაზღვევით არ დაიფარებოდა ზარალი, რომელიც გამოწვეული იყო ვ) დამზღვევის ან დაზღვეულის განზრახი ქმედებით ან უხეში გაუფრთხილებლობით.

27. 2018 წლის 2 ოქტომბერს მოსარჩელე კომპანიის შესაბამისმა თანამდებობის პირებმა, 28 სექტემბრის შუალედური აქტის საფუძველზე, ჩაატარეს მზა პროდუქციის საწყობში კომისიური ინვენტარიზაცია და შეადგინეს ინვენტარიზაციის უწყისი, რომლის მიხედვითაც, გადათვლის შედეგად დანაკლისში აღმოჩნდა 56 693.75 ლარის ღირებულების 48 ტ და 250 კგ შაქარი. პირველადი დათვალიერებით შემჩნეულ იქნა, რომ საწყობის რამდენიმე ფანჯრიდან ამოღებულია ფანჯრის მინები. ერთგან ჩანს ფრაგმენტი ფანჯრის ჩარჩოში, საწყობის საკეტი და ლუქი არ არის დაზიანებული (იხ: 2018 წლის 2 ოქტომბრის ინვენტარიზაციის აქტი და ინვენტარიზაციის უწყისი).

28. მოსარჩელემ აღნიშნული ფაქტის თაობაზე მოპასუხეს 2018 წლის 2 ოქტომბრის წერილით აცნობა და მოითხოვა დაზღვეული ქონების ფარგლებში ზიანის ანაზღაურება. ასევე, ამავე დღეს, 2018 წლის 2 ოქტომბერს, მოსარჩელე მხარემ მიმართა საგამოძიებო ორგანოებს სავარაუდო ქურდობის ფაქტთან დაკავშირებით გამოძიების დაწყების თხოვნით.

29. ხაშურის რაიონული პროკურატურის 2019 წლის 4 აპრილის დადგენილების თანახმად, 2018 წლის 2 ოქტომბერს მოსარჩელე კომპანიიდან დიდი ოდენობით შაქრის ქურდობის ფაქტზე დაიწყო გამოძიება. გამოძიებით დადგინდა, რომ ქარელის რაიონის …… მდებარე მოსარჩელე კომპანიის კუთვნილი საწყობიდან, ძიებით დაუდგენელი პირ(ებ)ის მიერ, ფარულად დაუფლებულ იქნა 48 250 კგ. შაქარი, რითაც კომპანიას მიადგა 56 990.75 ლარის, დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი. აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით, მოსარჩელე ცნობილ იქნა დაზარალებულად.

30. 2019 წლის 10 აპრილის წერილით მოპასუხემ უარი განუცხადა მოსარჩელეს ზიანის ანაზღაურებაზე იმ საფუძვლით, რომ ხაშურის რაიონული პროკურატურის 2019 წლის 4 აპრილის დადგენილება დაზარალებულად ცნობის თაობაზე არ არის საკმარისი საფუძველი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნისათვის, რადგან იგი არ წარმოადგენს „საგამოძიებო ორგანოების საბოლოო მტკიცებულებას დანაშაულის არსებობის თაობაზე“.

31. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე კომპანიამ, საწყობში მომხდარი ქურდობის ფაქტის გამო, კომპანიის თანამშრომლები სამსახურიდან გაათავისუფლა, შრომითი ვალდებულებების უხეში დარღვევის სამართლებრივი საფუძვლით, რაც დადასტურებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით.

32. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში სააპელაციო სასამართლომ პასუხი უნდა გასცეს შემდეგ კითხვებს: წარმოადგენდა თუ არა მოსარჩელე კომპანიიდან დაკარგული შაქრის პროდუქცია დაზღვევის ობიექტს და რას შეადგენდა ზიანის ოდენობა; განახორციელა თუ არა მოსარჩელემ სადაზღვევო შემთხვევის შესახებ შეტყობინება შეთანხმებულ ვადაში; არსებობდა თუ არა სადაზღვევო თანხის ანაზღაურებაზე უარის თქმის, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული, საგამონაკლისო წინაპირობა.

33. სააპელაციო პალატამ, სადაზღვევო ხელშეკრულების ანალიზის საფუძველზე, გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ დაკარგული მზა პროდუქცია (თეთრი შაქარი) დაზღვევის ობიექტს წარმოადგენდა.

34. აპელანტის მტკიცებით, მზა პროდუქცია, რომლის დანაკლისიც წარმოადგენს წინამდებარე დავის საგანს, არასადაზღვევო ტერიტორიაზე იყო განთავსებული და ხელშეკრულების 1.5. და მე-4 პუნქტების თანახმად, არ ექცეოდა დაზღვეული ქონების სიაში. ამასთან, მოპასუხე პირველი ინსტანციის სასამართლოში აღნიშნავდა, რომ მოსარჩელის მიერ ასლის სახით წარდგენილი ქონების დაზღვევის პოლისის პირველი და ბოლო გვერდი არ წარმოადგენდა იმის მტკიცებულებას, რომ სადავო ქონება ნამდვილად დაზღვეული იყო.

35. მოპასუხის ზემოაღნიშნული შედავების საპირისპიროდ, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მთავარ სხდომაზე წარადგინა მხარეთა შორის გაფორმებული ქონების დაზღვევის №PRO-778030 პოლისის დედანი, რომლის პირველ გვერდზე მითითებულია, რომ დაზღვევის ობიექტია „მარაგები დანართი №1-ის შესაბამისად“. №1 დანართის ბოლო გვერდის შინაარსით კი დგინდება, რომ დაზღვეულ მარაგებს წარმოადგენდა მზა პროდუქცია და ნედლეული, სულ - 8000 ტონა მზა პროდუქცია (თეთრი შაქარი), მდებარე ბათუმში (….. - 500ტ), სენაკში (…….. ქ.8 - 500ტ), ქარელში (…… ქ.1 - 4600ტ) და თბილისში (……., ნაკვეთი 05/.. - 2400ტ) და 8 000 ტონა ნედლეული, მდებარე, ქარელში, ……. (…….. №1).

36. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება, რომ მოსარჩელის მიერ დედნის სახით წარდგენილი სადაზღვევო პოლისის დანართი არ არის ავთენტური და სასამართლო არ უნდა დაყრდნობოდა მას. აღნიშნული მტკიცების ფარგლებში, აპელანტმა ვერ მიუთითა რაიმე გარემოებასა თუ მტკიცებულებაზე, რაც ეჭვქვეშ დააყენებდა სადაზღვევო პოლისის დანართზე სადაზღვევო კომპანიის უფლებამოსილი წარმომადგენლის მიერ შესრულებული ხელმოწერის ნამდვილობას. ამასთან, პოლისის დანართის ბოლო გვერდზე დატანილი სადაზღვევო პირობები ლოგიკურად თავსებადია ხელშეკრულების ყველა სხვა პირობასთან და შეესაბამება დაზღვევის ხელშეკრულების მიზანს.

37. სააპელაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 52-ე მუხლზე დაყრდნობით გაიზიარა მოსარჩელის მითითება, რომ მხარეები „მარაგებში“ გულისხმობდნენ ყველა სახის ქონებას, რაც სადაზღვევო პოლისის №1 დანართში იყო მითითებული, მათ შორის - როგორც ნედლეულს, ისე მზა პროდუქციას. დაზღვევის ხელშეკრულების ანალიზი ცხადყოფს, რომ სადაზღვევო კომპანიის წარმომადგენლის პოზიცია იმის შესახებ, რომ დაზღვევის პოლისში გამოყენებული ტერმინი „მარაგები“ გულისხმობს მხოლოდ ნედლეულს და არა შაქრის მზა (დაფასოებულ) პროდუქციას, არ გამომდინარეობს ხელშეკრულების შინაარსიდან.

38. ამდენად, აპელანტის პრეტენზია, რომ ქარელის რაიონში განთავსებული მზა პროდუქცია, მხარეთა შორის გაფორმებული სადაზღვევო პოლისის თანახმად, არ წარმოადგენდა დაზღვევის ობიექტს, უსაფუძვლოა და არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

39. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ კომპანიაში მომხდარი ქურდობის ფაქტისა და დანაკლისის შესახებ, როგორც მოპასუხეს, ისე საგამოძიებო ორგანოებს ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში შეატყობინა.

40. უდავო გარემოებაა, რომ 2018 წლის 2 ოქტომბერს მოსარჩელის შესაბამისმა თანამდებობის პირებმა, 28 სექტემბრის შუალედური აქტის საფუძველზე, მზა პროდუქციის საწყობში კომისიური ინვენტარიზაცია ჩაატარეს, რომლის საფუძველზეც საბოლოოდ დადასტურდა დანაკლისის არსებობა. აღნიშნულის შესახებ მოსარჩელემ იმავე დღეს აცნობა სადაზღვევო კომპანიას, რაც დასტურდება 2018 წლის 2 ოქტომბერს მოპასუხისადმი გაგზავნილი წერილით. ასევე, იმავე დღეს - 2018 წლის 2 ოქტომბერს, მოსარჩელე მხარემ მიმართა საგამოძიებო ორგანოებს, სავარაუდო ქურდობის ფაქტთან დაკავშირებით გამოძიების დაწყების თხოვნით, რაც უდავოდ დგინდება ხაშურის რაიონული პროკურატურის 2019 წლის 4 აპრილის დადგენილებით.

41. ამგვარად, მითითებული მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ მოსარჩელე მხარისათვის ქურდობის ფაქტისა და 56 693.75 ლარის ღირებულების მზა პროდუქციის დანაკლისის შესახებ საბოლოოდ ცნობილი გახდა 2018 წლის 2 ოქტომბრის კომისიური ინვენტარიზაციის შედეგად, რაც მოსარჩელემ იმავე დღეს აცნობა როგორც მზღვეველს, ისე საგამოძიებო ორგანოს.

42. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელეს ხელშეკრულების 12.11. პუნქტის მოთხოვნა არ დაურღვევია, რომლის მიხედვით, სადაზღვევო ანაზღაურება არ გაიცემოდა: ბ) თუ დამზღვევს, ჰქონდა რა ამის საშუალება, განსაზღვრულ ვადაში წერილობით არ განუცხადა მზღვეველს ზიანის დადგომის შესახებ ან, თუ მის მიერ მითითებული ფაქტები სწორი არაა, ან არ მიაწოდა სრულად მის ხელთ არსებული ინფორმაცია.

43. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ სადაზღვევო კომპანიას სადაზღვევო შემთხვევის შესახებ აცნობა, როგორც კი მისთვის ცნობილი გახდა, დაზუსტებული ინფორმაცია დანაკლისის არსებობის შესახებ.

44. სააპელაციო პალატამ იმსჯელა, დაზღვევის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, არსებობდა თუ არა სადაზღვევო თანხის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საგამონაკლისო წინაპირობები.

45. სსკ-ის 799-ე მუხლის პირველი ნაწილის ანალიზის შესაბამისად, სადაზღვევო შემთხვევის შეფასებისათვის, ანუ იმისათვის, რომ სადაზღვევო რისკი განხორციელებულად და სადაზღვევო შემთხვევა დამდგარად ჩაითვალოს, უნდა დადგინდეს, რომ ეს შემთხვევა წარმოადგენს ხელშეკრულებით შეთანხმებულ რისკს, უნდა შეფასდეს სადავო შემთხვევა ხომ არ წარმოადგენს გამონაკლისს, რა დროსაც გამოირიცხება მისი სადაზღვევო შემთხვევად დაკვალიფიცირება და სადაზღვევო კომპანიის მხრიდან თანხის გადახდის სამართლებრივი საფუძველი.

46. ხელშეკრულების 6.1. პუნქტის ,ვ“ ქვეპუნქტით მხარეებმა გამორიცხეს მზღვეველის ვალდებულება ისეთი სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას, როდესაც შედეგი გამოწვეული იქნებოდა დაზღვეულის მიერ განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით.

47. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ დამზღვევის უხეშ გაუფრთხილებლობაზე მიუთითა, რადგან პროდუქცია დაიკარგა მოსარჩელე კომპანიაში მომუშავე პირების უხეში გაუფრთხილებლობით, რაც დადასტურებულია სასამართლო გადაწყვეტილებით.

48. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის შედავება, რომ მოცემულ შემთხვევაში არსებობდა ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ხელშეკრულების 6.1. პუნქტის ,ვ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საგამონაკლისო წინაპირობა. ხელშეკრულება და სადაზღვევო პოლისი ითვალისწინებდა, მათ შორის, ისეთი ქმედების შედეგად დამდგარი ზიანის ანაზღაურებას, როგორიცაა ქურდობა და მესამე პირთა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. ამასთან, ქურდობის ფაქტი განისაზღვრებოდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლის დისპოზიციის შესაბამისად.

49. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ქურდობა არის სხვისი მოძრავი ნივთის ფარული დაუფლება მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით.

50. ხაშურის რაიონული პროკურატურის 2019 წლის 4 აპრილის დადგენილების თანახმად, უდავო გარემოებაა, რომ 2018 წლის 2 ოქტომბერს გამოძიება დაიწყო მოსარჩელის კუთვნილი, დიდი ოდენობით შაქრის ქურდობის ფაქტზე. გამოძიებით დადგინდა, რომ ქარელის რაიონის …… №1-ში მდებარე მოსარჩელის კუთვნილი საწყობიდან, ძიებით დაუდგენელი პირის(ების) მიერ, ფარულად დაუფლებულ იქნა 48 250 კგ შაქარი, რითაც კომპანიას მიადგა 56 990.75 ლარის დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი. აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით, შპს „ა.შ.კ–ია“ ცნობილია დაზარალებულად.

51. ამგვარად, ხაშურის რაიონული პროკურატურის დადგენილებით, ცალსახად დგინდება, რომ კომპანიაში მოხდა ქურდობა და აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით მოსარჩელე ცნობილია დაზარალებულად. ამავე დადგენილებაში მითითებულია, რომ კომპანიის საწყობში არსებული მზა პროდუქციის (შაქრის) ფარული დაუფლება მოხდა გამოძიებით დაუდგენელი პირის (პირების) მიერ.

52. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ქურდობა წარმოადგენს განზრახ დანაშაულს, რომლის სუბიექტიც არის პირი, რომელიც მოქმედებს განზრახ სხვისი მოძრავი ნივთის ფარული დაუფლების მოტივით. შესაბამისად, უსაფუძვლოა მოპასუხის მითითება, რომ შაქარი დაიკარგა უშუალოდ მოსარჩელე კომპანიის თანამშრომლების გაუფრთხილებლობით, ვინაიდან დანაშაულის სუბიექტებს, საგამოძიებო ორგანოს მიერ მიღებული დადგენილების თანახმად, წარმოადგენენ არა კომპანიის თანამშრომლები, არამედ სხვა, გამოძიებით დაუდგენელი პირი (პირები).

53. მოცემულ შემთხვევაში, მართალია, დადგენილი ფაქტია, რომ მოსარჩელე კომპანიის თანამშრომლები კანონიერად გათავისუფლდნენ სამსახურიდან შრომითი ვალდებულების უხეში დარღვევის გამო, მაგრამ სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა, რომ ისინი არ წარმოადგენენ მომხდარი დანაშაულის სუბიექტებს, მათ მიმართ სისხლის სამართლის გამოძიება დაწყებული არ არის. მართალია, მათ არაჯეროვნად შეასრულეს საკუთარი ვალდებულება, თუმცა პროდუქციის დაკარგვა გამოწვეული იყო სხვა, გარეშე პირის განზრახი და არა გაუფრთხილებელი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, რაც ცალსახად დგინდება ხაშურის რაიონული პროკურატურის დადგენილებით, მოსარჩელის დაზარალებულად ცნობის თაობაზე.

54. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ მოსარჩელე კომპანიიდან 48 250 კგ შაქრის დაკარგვა გამოწვეულია მართლსაწინააღმდეგო და განზრახი ქმედებით და არა უხეში გაუფრთხილებლობით, როგორც ამას მოპასუხე მიუთითებს. შესაბამისად, დადგა სადაზღვევო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სადაზღვევო შემთხვევა და მოპასუხეს წარმოეშვა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება.

55. მოპასუხემ სადაზღვევო ანაზღაურებაზე უარის თქმის ერთ-ერთ საფუძვლად მიუთითა დაზღვევის პირობების 11.11.10 „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ შეთანხმებაზე, რომლის თანახმად მზღვეველი უფლებამოსილი იყო, სადაზღვევო თანხის ანაზღაურება გამოძიების დასრულებამდე გადაევადებინა იმ შემთხვევაში, თუ შინაგან საქმეთა ორგანოების მიერ დაიწყებოდა გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე, შემთხვევაზე, დაზღვეულის/მოსარგებლის მიმართ კონკრეტულ სადაზღვევო შემთხვევასთან დაკავშირებით, გარდა ისეთი შემთხვევებისა, როცა შინაგან საქმეთა ორგანოების მიერ გაიცა შესაბამისი დოკუმენტი შემთხვევის ფაქტის დადასტურების შესახებ.

56. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტის მითითება ზემოაღნიშნული წინაპირობის არსებობაზე საფუძველს მოკლებულია, რადგან ამავე პუნქტის ბოლო წინადადების თანახმად, სადაზღვევო თანხის ანაზღაურების გადავადების უფლება სადაზღვევო კომპანიას არ წარმოეშობოდა, თუ შემთხვევის ფაქტი დადასტურებული იქნებოდა „შინაგან საქმეთა ორგანოების მიერ გაცემული შესაბამისი დოკუმენტით“. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ შემთხვევის ფაქტის დამადასტურებელ ასეთ დოკუმენტს წარმოადგენს სწორედ ხაშურის რაიონული პროკურატურის 2019 წლის 4 აპრილის დადგენილება მოსარჩელის დაზარალებულად ცნობის თაობაზე. პალატამ მიიჩნია, რომ ამგვარი დასკვნა გამომდინარეობს, ასევე, თავად მოპასუხის 2019 წლის 15 აპრილის წერილიდან, სადაც მოპასუხე დანაშაულის ფაქტის დამადასტურებელ რელევანტურ მტკიცებულებად საგამოძიებო ორგანოების მიერ გაცემულ დოკუმენტს განიხილავს.

57. რაც შეეხება სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანის ოდენობას, პალატამ ყურადღება გაამახვილა, რომ სადავო ხელშეკრულების 11.10 მუხლის თანახმად, მზღვეველი ვალდებულია, შეადგინოს სადაზღვევო შემთხვევის აქტი და განსაზღვროს სადაზღვევო ანაზღაურების თანხა, ქონების დაზღვევის პირობებისა და სადაზღვევო ხელშეკრულების (პოლისის) შესაბამისად (11.10.3 პ.); ამასთან, თუ ზიანის შესახებ განაცხადისა და თანდართული მასალების მიღებისას, თუ მასალების არასაკმარისობის გამო, ვერ მოხდება ზარალის იდენტიფიცირება ან ზარალის ოდენობის დადგენა, მზღვეველი ვალდებულია, თავად დააზუსტოს და მოიძიოს შესაბამისი ინფორმაცია (11.10.4 პ.).

58. სსკ-ის 814-ე მუხლის მე-2 და მე-4 ნაწილების მატერიალურ-სამართლებრივი შინაარსიდან გამომდინარე, ყველა ის გარემოება, რაც უკავშირდება სადაზღვევო შემთხვევას და მისგან გამომდინარე საზღაურის ოდენობის განსაზღვრის საკითხს, გამოკვლეული და დადგენილი უნდა იქნეს მზღვეველის მიერ, რის შესახებაც დგება შესაბამისი აქტი (სადაზღვევო აქტი). სადაზღვევო აქტი უნდა შეიცავდეს დეტალურ ინფორმაციას საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოების შესახებ, რომელსაც ხელმოწერით ადასტურებენ მხარეები. სადაზღვევო აქტით მხარეები თანხმდებიან სადაზღვევო ანაზღაურების საბოლოო მოცულობაზე.

59. განსახილველ შემთხვევაში, სადაზღვევო კომპანიას ხელშეკრულებით ნაკისრი და კანონისმიერი ვალდებულების საწინააღმდეგოდ, ზიანის დამდგენი სადაზღვევო აქტი არ შეუდგენია, რაც მოპასუხეს ართმევს ამ ნაწილში შედავების უფლებას.

60. ამასთან, სააპელაციო პალატამ მიუთითა თავად სადაზღვევო კომპანიის მიერ 2019 წლის 15 აპრილს მოსარჩელისადმი გაგზავნილი წერილის შინაარსზე, სადაც სადაზღვევო კომპანიას მოსარჩელის 2019 წლის 2 აგვისტოს აქტით დადგენილი ზიანის ოდენობა სადავოდ არ გაუხდია. წერილი არ შეიცავს რაიმე მითითებას ზიანის ოდენობის დადგენის შეუძლებლობაზე ან ამ კუთხით დამზღვევის მხრიდან არასათანადო თანამშრომლობაზე. წერილში ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ერთადერთ საფუძვლად მითითებულია მხოლოდ შინაგან საქმეთა ორგანოების მიერ გაცემული შესაბამისი დოკუმენტის არარსებობა.

61. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სსკ-ის 814-ე მუხლის მე-2 და მე-4 ნაწილების დანაწესებიდან გამომდინარე, მზღვეველი ვალდებული იყო, გაეწია შესაბამისი ძალისხმევა ზიანის ოდენობის დასადგენად, რაც მოცემულ შემთხვევაში მას არ შეუსრულებია. ასეთ ვითარებაში, პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობს ზიანის ოდენობის დაანგარიშებასთან დაკავშირებით აპელანტის მიერ გამოთქმული პრეტენზიების გაზიარების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი.

62. ამგვარად, საპირისპირო განკუთვნადი მტკიცებულებების არარსებობა სააპელაციო პალატას უქმნის ხაშურის რაიონული პროკურატურის 2019 წლის 4 აპრილის დადგენილებაში მითითებული იმ გარემოების გაზიარების საფუძველს, რომ ქარელის რაიონის ………. №1-ში მდებარე მოსარჩელის კუთვნილი საწყობიდან, ძიებით დაუდგენელი პირ(ებ)ის მიერ ფარულად დაუფლებულ იქნა 48250 კგ. შაქარი, რითაც კომპანიას მიადგა 56 990.75 ლარის, დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი.

63. სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში სააპელაციო პალატის კვლევის საგანია ასევე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 5 მაისის საოქმო განჩინების დასაბუთებულობა, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის შუამდგომლობა სარჩელის განუხილველად დატოვების თაობაზე.

64. მოპასუხე შუამდგომლობის საფუძვლად უთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ სარჩელი შეტანილი იყო არაუფლებამოსილი პირის მიერ, რადგან სარჩელზე თანდართული მინდობილობის თანახმად, მოსარჩელის წარმომადგენელს მხოლოდ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში ჰქონდა მოსარჩელის ინტერესების წარმოდგენის უფლებამოსილება სხვა სამოქალაქო საქმეზე.

65. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელის ხსენებულმა წარმომადგენელმა მისი მარწმუნებლის ინტერესების ყველა ინსტანციის სასამართლოში დაცვის უფლებამოსილების დამადასტურებელი მინდობილობა მოგვიანებით წარადგინა. ამასთან, სსკ-ი იცნობს შემდგომი მოწონების ინსტიტუტს, რომელიც, მსგავსად ბათილი გარიგების დადასტურებისა (სსკ-ის 61-ე მუხლის მე-2 ნაწილი), გამოვლენილ ნებას იურიდიული ძალმოსილებით აღჭურავს, თუმცა, განსხვავებით დადასტურებისაგან, რომელიც სამართლებრივ შედეგებს დადასტურების მომენტიდან იძენს (სსკ-ის 61-ე მუხლის მე-2 ნაწილი), მოწონებას უკუქცევითი ძალა აქვს და მოწონებული ნების გამოვლენის მომენტიდანვე ნამდვილია.

66. განსახილველ შემთხვევაში ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ ახალი მინდობილობა გასცა, ნიშნავს, რომ მან, ფაქტობრივად, მოიწონა ხარვეზიანი მინდობილობით წარდგენილი სარჩელი. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ამგვარი შემთხვევა უნდა შეფასდეს ამავე კოდექსის 101-ე მუხლით განსაზღვრულ მოწონებად, რომელიც ფორმათავისუფალია, გააჩნია უკუძალა და არაუფლებამოსილი პირის მიერ განკარგულ უფლებას (გამოვლენილ ნებას) ნამდვილად აქცევს (შდრ. სუსგ №ას-1412-1332-2017, 14.11.2018წ.).

67. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 5 მაისის საოქმო განჩინებით მოპასუხეს მართებულად ეთქვა უარი სარჩელის განუხილველად დატოვების შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

68. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

69. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია, ასევე, სასამართლომ გამოიყენა კანონის ნორმა, რომელიც არასწორად განმარტა, მტკიცებულებები სათანადოდ არ გამოიკვლია, რამაც არასწორი შეფასება და ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენა გამოიწვია, ზოგიერთი მტკიცებულება კი საერთოდ არ გამოუკვლევია. სააპელაციო პალატამ დააღვია სსკ-ის 799-ე მუხლი.

70. კასატორის მითითებით, მოსარჩელემ სასამართლოს წარუდგინა 2020 წლის 23 აპრილის განცხადება და სადაზღვევო პოლისის დანართი 2 გვერდად. სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელემ სადაზღვევო პოლისის დანართის დედანი წარადგინა და საქმეს დაურთო საპროცესო ნორმების დარღვევით, მხარეთა პაექრობის ეტაპზე, რა დროსაც მოპასუხეს არ მიეცა დოკუმენტის შესწავლისა და შედარების შესაძლებლობა. ამასთან, სასამართლოს აღნიშნულ დანართს სადაზღვევო პოლისთან მიმართებით უპირატესობა არასწორად მიანიჭა. სსკ-ის 802-ე მუხლის შესაბამისად, სადაზღვევო პირობები დგინდება პოლისის შინაარსიდან და სადაზღვევო ხელშეკრულებას ძალა გააჩნია, თუ იგი პოლისს არ ეწინააღმდეგება.

71. მოპასუხის მიერ წარდგენილი დანართი, რომელშიც მარაგების ჯამი იყო 812 789.75 ლარი მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია. შედავებისას მას დოკუმენტის დედანი უნდა წარედგინა სწორედ მაშინ და არა მთავარ სხდომაზე პაექრობის ეტაპზე. ამასთან, პოლისი ერთგვერდიანია, მთავრდება ხელმოწერებით და პოლისი სარჩელის შემოტანის დროსაც თანდართულია, მასში მითითებულია დაზღვეული ობიექტის ადგილმდებარეობა: მარაგები - ქარელის რაიონი …….; მზა პროდუქცია განთავსებულია: 1) ქ. თბილისში, …… ნაკვეთი 05/0..; 2) ბათუმში, …….; 3) სენაკში, ………. განსახილველ შემთხვევაში მზა პროდუქცია, რომლის დანაკლისიც წარმოადგენდა დავის საგანს, არასადაზღვევო ტერიტორიაზეა განთავსებული და ხელშეკრულების 1.5. და მე-4 პუნქტების თანახმად, არ წარმოადგენდა დაზღვეულ ობიექტს. ხელშეკრულების 1.5. და 1.6. პუნქტების მიხედვით, დაზღვევა ვრცელდება მხოლოდ სადაზღვევო პოლისით განსაზღვრულ ქონებაზე, სადაზღვევო რისკებზე, ტერიტორიაზე, ვადებზე, წინამდებარე პირობებით, პოლისით და კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოთხოვნებისა და გამონაკლისების გათვალისწინებით. სადაზღვევო პოლისისა და ამ პირობების დებულებებს შორის კოლიზიისას უპირატესობა ენიჭება სადაზღვევო პოლისით შეთანხმებულ დებულებებს. შესაბამისად, პოლისით განსაზღვრულ პირობას გააჩნია უპირატესი ძალა, რაზეც მხარეები წინასწარ შეთანხმდნენ და ამ შეთანხმებით დაზღვევის ობიექტია მარაგები, რომლებიც პოლისშია მითითებული. პოლისში კი მზა პროდუქციის მისამართებია: 1) ქ. თბილისი, ……., ნაკვეთი 05/……; 2) ბათუმი, ……..; 3) სენაკი, …….. შესაბამისად, სასამართლომ ვერ დაასაბუთა, რატომ უარყო უპირატესობის მქონე პოლისი და რის საფუძველზე დაადგინა, რომ ...... ქ.1-ში მდებარე მზა პროდუქცია დაზღვეული იყო. ასევე, სააპელაციო პალატამ არასწორად არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, რომ დაზღვევის პოლისში გამოყენებული ტერმინი „მარაგები“ გულისხმობს მხოლოდ ნედლეულს და არა შაქრის მზა პროდუქციას.

72. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ მხედველობაში არ მიიღო ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ სადავო ზიანის არსებობის შესახებ ხელშეკრულების მოთხოვნათა დაცვით, შეთანხმებულ ვადაში არ აცნობა მოპასუხეს. ფაქტობრივად, არსებული დანაკარგის თაობაზე მოსარჩელემ შეიტყო 2018 წლის 28 სექტემბერს, რასაც ადასტურებს მოსარჩელე კომპანიის თანამშრომლების მიერ შედგენილი შუალედური აქტი. სსკ-ის 814-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელეს აღნიშნული მომენტიდან უნდა აეთვალა მოპასუხისათვის ზიანის თაობაზე ინფორმაციის მიწოდების დრო. ამავე კოდექსის 799-ე მუხლის თანახმად კი, მოსარჩელე ვალდებული იყო, ხელშეკრულებით დადგენილ 2-დღიან ვადაში წერილობით მიემართა მზღვევლისათვის, რაც არ შეუსრულებია.

73. კასატორმა მიიჩნია, რომ ქურდობის ფაქტის არსებობა უნდა დადასტურებულიყო არა საქმეზე გამოძიების დაწყების შესახებ დადგენილებით, არამედ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით. ასეთის არარსებობის პირობებში, მოპასუხე უფლებამოსილი იყო, არ აენაზღაურებინა სადავო ზიანი მოსარჩელისათვის, ვინაიდან მოცემულ საქმეზე წარმოება ამჟამადაც მიმდინარეობს.

74. მხარის მითითებით, სადაზღვევო პოლისის მიხედვით, სადაზღვევო რისკებია: მესამე პირთა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ქურდობა, ან ამდაგვარის მცდელობა, ძარცვა, ყაჩაღობა. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ საწარმოში დანაკლისი გამოიწვია დაზღვეულის უხეშმა გაუფრთხილებლობამ. დგინდება მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი დაზღვეულის ქმედებას/უმოქმედობასა და დამდგარ ზიანს შორის. რომ არა დაზღვეულის უხეში გაუფრთხილებლობა, შემთხვევაც არ დადგებოდა, ზიანი იქნებოდა ნაკლები, მოსარჩელე კომპანიის თანამშრომლებს დამტვრეული ფანჯრები მეორე ან მესამე დღეს რომ აღმოეჩინათ. შესაბამისად, მოპასუხეს არ წარმოშობია სადავო ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების 6.1 პუნქტისა და 829-ე მუხლის შესაბამისად.

75. კასატორი არ დაეთანხმა გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით და მიიჩნია, რომ თუ თავად დამზღვევი არ მიაწვდის მას ინფორმაციას, რა ოდენობის შაქარი იყო განთავსებული და სად, ასევე, რას შეადგენდა მისი ღირებულება, მზღვეველი ამ ინფორმაციას ვერანაირი ხერხით ვერსაიდან ვერ მოიპოვებდა.

76. კასატორმა განმარტა, რომ არსებობდა სარჩელის განუხილველად დატოვების სსსკ-ის 275-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი, რაც სააპელაციო პალატას სათანადოდ არ შეუფასებია. მოსარჩელის წარმომადგენელს სარჩელის აღძვრის მომენტში არ წარუდგენია მარწმუნებლის სახელით შესაბამისი საპროცესო მოქმედების განხორციელების უფლებამოსილების დამადასტურებელი დოკუმენტი. მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მინდობილობა შეიცავდა წარმომადგენლის უფლებამოსილებას სხვა სამოქალაქო საქმეზე სააპელაციო ინსტანციაში მონაწილეობასთან დაკავშირებით. კანონით დადგენილი წესით შედგენილი რწმუნებულება მხარემ წარადგინა 2021 წლის 2 აპრილს, რასაც უკუქცევითი ძალა არ აქვს და იგი ერთი წლისა და 2 თვის წინ შეტანილ სარჩელზე ვერ გავრცელდება. აღნიშნულთან დაკავშირებით შეუსაბამოა სააპელაციო პალატის მსჯელობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკასთან დაკავშირებით (საქმე №ას-1412-1332-2017), რომელიც შეეხებოდა სადავო გარიგების პარტნიორის მიერ მოწონებას. წინამდებარე შემთხვევაში კი, სრულიად სხვა რეალობაა.

77. სააპელაციო სასამართლომ მსჯელობის გარეშე დატოვა მოპასუხის პრეტენზია სსკ-ის 832-ე მუხლთან მიმართებით. ხელშეკრულების მე-13 პუნქტისა და სსკ-ის 832-ე მუხლის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებული იყო და არა უფლებამოსილი, გამოეყენებინა რეგრესის უფლება ზიანზე პასუხისმგებელი პირების მიმართ, რადგან თუ დამზღვევს შეუძლია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წარუდგინოს მესამე პირს, მაშინ ეს მოთხოვნა გადადის მზღვეველზე, თუკი ის უნაზღაურებს დამზღვევს ზიანს. თუ დამზღვევი უარს იტყვის მესამე პირის მიმართ თავის მოთხოვნაზე ან მისი მოთხოვნის უზრუნველყოფის უფლებაზე, მაშინ მზღვეველი თავისუფლდება ზიანის იმ ოდენობით ანაზღაურების მოვალეობისაგან, რამდენიც მას შეეძლო, მიეღო თავისი ხარჯების ასანაზღაურებლად უფლების განხორციელებასთან ან მოთხოვნის წაყენებასთან დაკავშირებით. ამდენად, თუ უფლებამოსილია, მაშინ მზღვეველისგან აღარ უნდა მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება, ხოლო თუკი ითხოვს ზიანს, მაშინ ვალდებულია, მოთხოვნა წაუყენოს ზიანზე პასუხისმგებელ პირს. ამდენად, სასამართლომ მითითებული ნორმა არასწორად განმარტა. მოპასუხის წარმომადგენლის კითხვაზე მოსარჩელემ დაუდასტურა, რომ, მართალია, მისი თანამშრომლების მხრიდან დაფიქსირდა უხეში გაუფრთხილებლობა, თუმცა მას არ გამოუყენებია რეგრესის უფლება და არც აპირებს, რადგან ზიანს ითხოვდა კატეგორიულად მოპასუხისაგან, არადა თუ დამზღვევი უარს იტყვის მესამე პირის მიმართ თავის მოთხოვნაზე ან მისი მოთხოვნის უზრუნველყოფის უფლებაზე, მაშინ მზღვეველი თავისუფლდება ზიანის იმ ოდენობით ანაზღაურების მოვალეობისაგან, შესაბამისად, რადგან სასამართლო სხდომაზე მხარემ განაცხადა, რომ იგი უარს აცხადებს მის მოთხოვნაზე, მაშინ მზღვეველიც გათავისუფლებულია ანაზღაურების ვალდებულებისაგან. ხელშეკრულების მე-13 მუხლის თანახმად კი, მხარეები წინასწარ შეთანხმდნენ, რომ დამზღვევი (დაზღვეული, მოსარგებლე) ვალდებულია, ხელი შეუწყოს და გადასცეს მზღვეველს ყველა მასთან არსებული დოკუმენტი და ხელი არ შეუშალოს მზღვეველს 13.1. მუხლით განსაზღვრული უფლების რეალიზაციაში. 13.3 პუნქტის შესაბამისად, 13.2. პუნქტით გათვალისწინებული მოთხოვნის შეუსრულებლობის შემთხვევაში, მზღვეველს უფლება აქვს, უარი თქვას სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემაზე ან მოსთხოვოს გაცემული თანხის უკან დაბრუნება. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ კანონის დანაწესისა და ხელშეკრულებით შეთანხმებული პირობის საწინააღმდეგოდ მიიჩნია, რომ რეგრესის უფლება დამზღვევის ნებაზეა დამოკიდებული და, მისი გამოუყენებლობის მიუხედავად, მზღვეველს მაინც ეკისრება ზიანის ანაზღაურება, თუმცა ამ საკითხზე პალატას არ უმსჯელია.

78. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

79. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

80. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავების საფუძვლიანობა, კერძოდ, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ემყარება კანონდარღვევას, რადგან სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი მატერიალური და საპროცესო ნორმების დარღვევით.

81. სსსკ-ის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

82. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დამზღვევისათვის სადაზღვევო თანხის ანაზღაურება.

83. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზის თანახმად, სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა.

84. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, - სადაზღვევო თანხის ანაზღაურება, მისი მოთხოვნა სსკ-ის 799-ე მუხლიდან გამომდინარეობს (დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება).

85. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

86. 2018 წლის 20 ივნისს მხარეთა შორის გაფორმდა ქონების დაზღვევის ხელშეკრულება, რომლის 3.1. პუნქტის თანახმად, დაზღვევის ობიექტს წარმოადგენდა: ა) შენობა (საწარმოო, ადმინისტრაციული, სოციალურ-კულტურული დანიშნულების და საზოგადოებრივი მოხმარების შენობა-ნაგებობები); ბ) ცალკეული ფართი შენობაში (ბინები, ოთახები, ოფისები და სხვ.); გ) მოწყობილობა (კომუნიკაცია, სისტემები, აპარატები, ჩარხები და სხვ.); დ) სამეურნეო ნაგებობები (ავტოფარეხი, საწყობები, საცავები); ე) ინვენტარი, ავეჯი, მარაგები; ვ) ინტერიერის საგნები, მოპირკეთება; ზ) ორგანიზაციის ტექნიკა; თ) საყოფაცხოვრებო ელექტრომოწყობილობები.

87. ხელშეკრულების 5.4.2. პუნქტის შესაბამისად, ერთ-ერთ სადაზღვევო რისკი იყო ქურდობა ან ამდაგვარის მცდელობა, ძარცვა, ყაჩაღობა. ამავე პუნქტის მიზნებისათვის „ქურდობა“ განიხილებოდა სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციის შესაბამისად.

88. სადაზღვევო პოლისის თანახმად, მარაგებს წარმოადგენდა სადაზღვევო პოლისის №1 დანართში აღწერილი ქონება. №1 დანართის ბოლო გვერდის თანახმად, დაზღვეულ მარაგებს წარმოადგენდა მზა პროდუქცია და ნედლეული, სულ - 8000 ტონა მზა პროდუქცია (თეთრი შაქარი) ბათუმში (……. ქ. 2), სენაკში (….. ქ.8), ქარელში (…….., ……) და თბილისში (…… დასახლება, ნაკვეთი 05/0…), ასევე, 8 000 ტონა ნედლეული ქარელში, …… (……… №1).

89. დაზღვევის ხელშეკრულების 10.8 მუხლის თანახმად, თუ დადგებოდა შემთხვევა, რომელიც გამოიწვევდა ან შესაძლოა გამოეწვია ზარალის ანაზღაურების მოთხოვნა, დამზღვევი ვალდებული იყო, დაუყოვნებლივ მიემართა მზღვევლისათვის სატელეფონო შეტყობინებით, მაგრამ არაუგვიანეს შემთხვევის დადგომიდან 24 საათისა; ხოლო შემთხვევის დადგომიდან არაუგვიანეს 2 სამუშაო დღისა, წარედგინა მზღვევლისათვის წერილობითი განაცხადი ზიანის დადგომის ფაქტთან დაკავშირებით, მზღვეველის მიერ დადგენილი ფორმით; შემთხვევის დადგომისთანავე შეტყობინებინა შესაბამისი ორგანოებისათვის, თუ მოხდებოდა ქურდობა ან ქურდობის მცდელობა.

90. დაზღვევის პირობების 11.4 პუნქტის მიხედვით, იმ შემთხვევაში, თუ ზარალის გამომწვევი გარემოებების გამოძიებაში შსს, პროკურატურა ან სხვა სამართალდამცავი ორგანოები მონაწილეობდა, დამზღვევი ვალდებული იყო, მზღვევლისათვის წარედგინა წერილობითი შეტყობინება სისხლის სამართლის გამოძიების ან გამოძიების შეწყვეტის შესახებ.

91. დაზღვევის პირობების 11.11.10 „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მზღვეველი უფლებამოსილი იყო, სადაზღვევო თანხის ანაზღაურება გამოძიების დასრულებამდე გადაევადებინა, იმ შემთხვევაში, თუ შინაგან საქმეთა ორგანოების მიერ დაიწყებოდა გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე, შემთხვევაზე, დაზღვეულის/მოსარგებლის მიმართ კონკრეტულ სადაზღვევო შემთხვევასთან დაკავშირებით, გარდა ისეთი შემთხვევებისა, როცა შინაგან საქმეთა ორგანოების მიერ გაცემული იყო შესაბამისი დოკუმენტი შემთხვევის ფაქტის დადასტურების შესახებ.

92. ხელშეკრულების 11.10 მუხლის თანახმად, მზღვეველის ვალდებულებას წარმოადგენდა: შეედგინა სადაზღვევო შემთხვევის აქტი და განესაზღვრა სადაზღვევო ანაზღაურების თანხა, ქონების დაზღვევის პირობებისა და სადაზღვევო ხელშეკრულების (პოლისის) შესაბამისად (11.10.3 პ.); მიეღო და განეხილა დამზღვევის განაცხადი ზიანის დადგომის შესახებ. ზიანის შესახებ განაცხადისა და თანდართული მასალების მიღებისას, თუ მასალების არასაკმარისობის გამო, ვერ ხდებოდა ზარალის იდენტიფიცირება ან ზარალის ოდენობის დადგენა, თავად დაეზუსტებინა და მოეძია დაზღვეული ქონების განადგურების (დაკარგვის) ან დაზიანების გამომწვევი მიზეზების და გარემოებების შესახებ ინფორმაცია (11.10.4 პ.); ზარალის გამომწვევი ყველა მიზეზის დადგენის, ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობის განსაზღვრისა და სადაზღვევო შემთხვევის აქტის ხელმოწერიდან ერთი თვის მანძილზე მოეხდინა სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემა (11.10.5 პ.).

93. ხელშეკრულების 6.1. პუნქტის თანახმად, დაზღვევით არ დაიფარებოდა ზარალი, რომელიც გამოწვეული იყო ვ) დამზღვევის ან დაზღვეულის განზრახი ქმედებით ან უხეში გაუფრთხილებლობით.

94. 2018 წლის 2 ოქტომბერს მოსარჩელე კომპანიის შესაბამისმა თანამდებობის პირებმა, 28 სექტემბრის შუალედური აქტის საფუძველზე, ჩაატარეს მზა პროდუქციის საწყობში კომისიური ინვენტარიზაცია და შეადგინეს ინვენტარიზაციის უწყისი, რომლის მიხედვითაც, გადათვლის შედეგად დანაკლისში აღმოჩნდა 56 693.75 ლარის ღირებულების 48 ტ და 250 კგ შაქარი. პირველადი დათვალიერებით შემჩნეულ იქნა, რომ საწყობის რამდენიმე ფანჯრიდან ამოღებულია ფანჯრის მინები. ერთგან ჩანს ფრაგმენტი ფანჯრის ჩარჩოში, საწყობის საკეტი და ლუქი არ არის დაზიანებული.

95. მოსარჩელემ აღნიშნული ფაქტის თაობაზე მოპასუხეს 2018 წლის 2 ოქტომბრის წერილით აცნობა და მოითხოვა დაზღვეული ქონების ფარგლებში ზიანის ანაზღაურება. ასევე, ამავე დღეს, 2018 წლის 2 ოქტომბერს, მოსარჩელე მხარემ მიმართა საგამოძიებო ორგანოებს სავარაუდო ქურდობის ფაქტთან დაკავშირებით გამოძიების დაწყების თხოვნით.

96. ხაშურის რაიონული პროკურატურის 2019 წლის 4 აპრილის დადგენილების თანახმად, 2018 წლის 2 ოქტომბერს მოსარჩელე კომპანიიდან დიდი ოდენობით შაქრის ქურდობის ფაქტზე დაიწყო გამოძიება. გამოძიებით დადგინდა, რომ ქარელის რაიონის დაბა აგარაში, ჩოლოყაშვილის №1-ში მდებარე მოსარჩელე კომპანიის კუთვნილი საწყობიდან, ძიებით დაუდგენელი პირ(ებ)ის მიერ, ფარულად დაუფლებულ იქნა 48 250 კგ. შაქარი, რითაც კომპანიას მიადგა 56 990.75 ლარის, დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი. აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით, მოსარჩელე ცნობილ იქნა დაზარალებულად.

97. 2019 წლის 10 აპრილის წერილით მოპასუხემ უარი განუცხადა მოსარჩელეს ზიანის ანაზღაურებაზე იმ საფუძვლით, რომ ხაშურის რაიონული პროკურატურის 2019 წლის 4 აპრილის დადგენილება დაზარალებულად ცნობის თაობაზე არ არის საკმარისი საფუძველი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნისათვის, რადგან იგი არ წარმოადგენს „საგამოძიებო ორგანოების საბოლოო მტკიცებულებას დანაშაულის არსებობის თაობაზე“.

98. მოსარჩელე კომპანიამ, საწყობში მომხდარი ქურდობის ფაქტის გამო, კომპანიის თანამშრომლები სამსახურიდან გაათავისუფლა, შრომითი ვალდებულებების უხეში დარღვევის სამართლებრივი საფუძვლით, რაც დადასტურებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით.

99. ამდენად, მხარეთა შორის დავა სადაზღვევო-სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე წარმოიშვა.

100. უპირველესად, საკასაციო სასამართლო შეაფასებს კასატორის პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში, სადავო დაკარგული პროდუქცია დაზღვეულად უნდა ჩაითვალოს თუ არა.

101. აღნიშნული კუთხით მოპასუხემ მიუთითა მოსარჩელის მხრიდან საქმეზე დაზღვევის პოლისისა და მისი დანართის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის წარდგენისას არსებულ საპროცესო დარღვევებზე. ასევე, მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატას უნდა ეხელმძღვანელა მხოლოდ დაზღვევის პოლისით, რომელიც სადავო პროდუქციის მიმართ მხარეთა სადაზღვევო შეთანხმებას არ ავრცელებდა.

102. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პოზიციას სადაზღვევო პოლისის დედნის წარდგენისას საპროცესო ნორმების იმგვარი დარღვევის არსებობაზე, რასაც შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება მოჰყვა.

103. საკასაციო სასამართლო მოიხმობს სსსკ-ის 135-ე მუხლს (წერილობითი მტკიცებულება, როგორც წესი, წარდგენილ უნდა იქნეს დედნის სახით. თუ წარდგენილია საბუთის ასლი, სასამართლოს, მხარეთა შუამდგომლობით ან თავისი ინიციატივით, შეუძლია მოითხოვოს დედნის წარდგენა. პირი შეიძლება განთავისუფლდეს დედნის წარდგენისაგან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაამტკიცებს, რომ ასეთი საბუთის წარდგენა გარკვეული მიზეზით, რომელსაც სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევს, შეუძლებელია. საბუთის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭება დამოკიდებულია სასამართლოს შეხედულებაზე) და განმარტავს, რომ სადავო პოლისის ასლი მოსარჩელემ დაურთო ჯერ კიდევ სასარჩელო განცხადებას. მოგვიანებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მთავარ სხდომამდე მოსარჩელემ წარადგინა ქონების №PRO-778030 დაზღვევის პოლისისა და მისი დანართის ასლი ორ ფურცლად (იხ. ს.ფ 109-110).

104. სააპელაციო პალატამ კი დაადგინა, რომ მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მთავარ სხდომაზე წარადგინა მხარეთა შორის გაფორმებული ქონების დაზღვევის ზემოხსენებული, მტკიცებულების სახით მანამდე უკვე წარდგენილი №PRO-778030 პოლისის დედანი, რომლის პირველ გვერდზე მითითებულია, რომ დაზღვევის ობიექტია „მარაგები დანართი №1-ის შესაბამისად“. №1 დანართის ბოლო გვერდის შინაარსით კი დგინდება, რომ დაზღვეულ მარაგებს წარმოადგენდა მზა პროდუქცია და ნედლეული, სულ - 8000 ტონა მზა პროდუქცია (თეთრი შაქარი), მდებარე ბათუმში (…..ქ.2 - 500ტ), სენაკში (…….. ქ.8 - 500ტ), ქარელში (……., ……… - 4600ტ) და თბილისში (…. დასახლება, ნაკვეთი 05/….. - 2400ტ) და 8 000 ტონა ნედლეული, მდებარე, ქარელში, ……. (…….№1).

105. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ მტკიცებულებათა შეფასება არა სპონტანური და ინტუიციური, არამედ სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყოს (სუსგ №ას-398-371-2017, 06.06.2017წ.; №ას-1453-2023, 17.04.2025წ.). მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტი მიუთითებს სასამართლოსათვის არა სუბიექტურ მოსაზრებებზე დაყრდნობით მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დადგენილად მიჩნევაზე, არამედ, მოსამართლის შინაგან რწმენაზე, რომელიც შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ შეფასებაზეა დაფუძნებული (სუსგ №ას-279-264-2017, 21.04.2017წ.; №ას-1453-2023, 17.04.2025წ.).

106. სასამართლო მტკიცება წარმოადგენს მტკიცებულებათა შეგროვების, შემოწმებისა და შეფასებისათვის სასამართლოსა და მხარეების სამართლით მოწესრიგებულ საქმიანობას, რომლის მიზანია საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების (ფაქტების) დადგენა. პირველი, რაც უნდა გააკეთოს მხარემ დამტკიცების მოვალეობის შესასრულებლად - ესაა მტკიცებულებათა წარმოდგენა სასამართლოში იმ ფაქტის დადგენის მიზნით, რომლის დამტკიცების მოვალეობაც მას ეკისრება. წარმოდგენილი მტკიცებულება ისეთ კავშირში უნდა იყოს დასადგენ გარემოებასთან, რომ შეიძლებოდეს ამ გარემოების არსებობა-არარსებობის შესახებ უტყუარი დასკვნის გაკეთება. მხარე საქმის შედეგით დაინტერესებული პირია, რამაც შესაძლოა, გავლენა მოახდინოს მისი ახსნა-განმარტების სისწორესა და უტყუარობაზე. მხარის ყოველი განმარტება ფაქტების შესახებ, რომელიც გაკეთებულია მის სასარგებლოდ, მართალია, მტკიცებულებაა, მაგრამ არასაკმარისია და მოითხოვს დადასტურებას სხვა მტკიცებულების მეშვეობით. სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით, ხოლო მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, ხოლო მე-3 ნაწილის თანახმად, მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. ფაქტობრივ გარემოებათა მტკიცების ვალდებულება აკისრიათ მხარეებს, რომლებიც თავის სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებენ აღნიშნულ გარემოებებს და, შესაბამისად, ისინი მიეთითება მათ მიერ. სსსკ-ი ადგენს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტს. მხარეს, რომელიც თავის მოთხოვნას თუ შესაგებელს აფუძნებს კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, ეკისრება მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი. ამასთან, არა მარტო მოსარჩელეა ვალდებული, ამტკიცოს სარჩელში მოყვანილი გარემოებები, არამედ მოპასუხეცაა ვალდებული, დაამტკიცოს მის მიერ შესაგებელში მოყვანილი გარემოებები (იხ. სუსგ საქმე №ას-125-2024, 01.05.2024წ.).

107. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას სასამართლო იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობით დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლიობაში, რისი ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა.

108. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ მოსარჩელის დანაკარგი მზა პროდუქცია (თეთრი შაქარი) მხარეთა შორის არსებული სადაზღვევო ხელშეკრულების ობიექტს განეკუთვნებოდა.

109. ამავდროულად, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო სადაზღვევო პოლისის შინაარსი, დასახელებულ დოკუმენტს უპირატესობა არ მიანიჭა. როგორც უკვე აღინიშნა, სადავო გარემოების დადგენა სსსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ერთობლობაში შეფასების შედეგად ხორციელდება. განსახილველ შემთხვევაშიც სააპელაციო პალატამ დაზღვევის ობიექტის განსაზღვრისას შეაფასა სადაზღვევო პოლისისა და მისივე დანართის შინაარსი და სადავო გარემოება აღნიშნულის საფუძველზე მართებულად დაადგინა.

110. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების წინაპირობას არ წარმოადგენს კასატორის პოზიცია მოსარჩელის მხრიდან სადაზღვევო კომპანიისათვის სადაზღვევო შემთხვევის დაგვიანებით შეტყობინების შესახებ.

111. საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ სადავო დანაკლისის არსებობა მოსარჩელე კომპანიის თანამშრომლებმა დააფიქსირეს 2018 წლის 28 სექტემბერს, რაზეც შედგა შუალედური აქტი, თუმცა დანაკარგისა და, შესაბამისად, ზიანის მოცულობა დადგინდა ამავე წლის 2 ოქტომბერს მზა პროდუქციის საწყობში კომისიური ინვენტარიზაციის შედეგად, რაც იმავე დღეს ეცნობა მოპასუხეს.

112. ამდენად, მოსარჩელის რეაგირება არ იყო დაგვიანებული და ვერც მოპასუხემ დაასაბუთა, რა სახის უარყოფითი ზემოქმედება იქონია მის უფლებებზე სადაზღვევო შემთხვევის, თუნდაც რამდენიმე დღის გადაცილებით, შეტყობინებამ.

113. ერთ-ერთ სამოქალაქო საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მართალია, მზღვევლისათვის სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შესახებ ინფორმაციის შეთანხმებული ვადის დაცვით მიწოდება მნიშვნელოვანია. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ სსკ-ის 814-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, მზღვეველს არ შეუძლია დაეყრდნოს შეთანხმებას, რომლითაც იგი თავისუფლდება თავისი მოვალეობისაგან, თუ დამზღვევი არ შეასრულებს შეტყობინების მოვალეობას, მაგრამ ამით მზღვევლის ინტერესები არსებითად არ დაირღვევა. იმ პირობებში, როდესაც, როგორც ზიანის ანაზღაურებაზე უარი, ისე - მოპასუხის შესაგებელი, ძირითადად სწორედ დამზღვევის მხრიდან შეტყობინების ვადის დარღვევას უკავშირდება, სსსკ-ის 102-ე მუხლის მიხედვით, მზღვეველს ევალება, ამტკიცოს ამ დარღვევის ნეგატიური შედეგები (მზღვეველის ინტერესების არსებითი დარღვევა) და საკუთარი პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი ფაქტები. ამ მხრივ დასაბუთებული შედავება კასატორს არ წარმოუდგენია, მან ვერ დაასაბუთა, რომ შეტყობინების წესის დარღვევით მისი ინტერესები არსებითად დაირღვა (იხ.: სუსგ საქმე №ას-254-2023, 07.06.2023წ.).

114. განსახილველი საკასაციო საჩივრის ერთ-ერთი პრეტენზია შეეხება მოსარჩელის მხრიდან ქურდობის ფაქტის დადასტურებისათვის აუცილებელი საფუძვლის განსაზღვრას. ასეთად მოპასუხემ მიიჩნია სადავო ქურდობის ფაქტთან დაკავშირებით მიღებული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი.

115. საკასაციო სასამართლო მითითებულ საკითხზე სადაზღვევო კომპანიის პოზიციას ვერ გაიზიარებს და ყურადღებას მიაპყრობს მხარეთა შორის დადებული დაზღვევის ხელშეკრულების 11.4 პუნქტზე, კერძოდ: იმ შემთხვევაში, თუ ზარალის გამომწვევი გარემოებების გამოძიებაში შსს, პროკურატურა ან სხვა სამართალდამცავი ორგანოები მონაწილეობდა, დამზღვევი ვალდებული იყო, მზღვევლისათვის წარედგინა წერილობითი შეტყობინება სისხლის სამართლის გამოძიების ან გამოძიების შეწყვეტის შესახებ.

116. სასამართლოს შეფასების საგანია ზემოთ მოყვანილი შეთანხმების დებულება - „სისხლის სამართლის გამოძიების ან გამოძიების შეწყვეტის შესახებ“ შეტყობინების წარდგენის თაობაზე.

117. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე (სუსგ საქმე №ას-1529-2022, 01.03.2023წ.) განმარტა, რომ სსკ-ის 52-ე მუხლის თანახმად, სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება.

118. სსკ-ის 52-ე მუხლში მითითებული „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს. ხელშეკრულების განმარტების დროს სასამართლო ორ მნიშვნელოვან საკითხს წყვეტს: სასამართლოს ევალება მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში გაკეთებული გამონათქვამების დაზუსტება, ხოლო, მეორე მხრივ, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით ხელშეკრულებაში ღიად დარჩენილი ადგილების ე.წ ხარვეზების შევსებას ახორციელებს. „ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტება“ და „ხელშეკრულების შევსებითი განმარტება“ განსხვავებული ცნებებია. სხვადასხვანაირი, ორაზროვანი და მრავალმნიშვნელოვანი გამონათქვამების დაზუსტების აუცილებლობა არსებობს, როდესაც მხარეები ხელშეკრულების გამონათქვამების მიღმა არსებულ მნიშვნელობებზე დავობენ, ხოლო ხელშეკრულების შევსებითი განმარტება საჭიროა, როდესაც მხარეებს ხელშეკრულების ტექსტში გამორჩენილი აქვთ ცალკეულ საკითხთა მოწესრიგება ან ხელშეკრულების პირობები გარკვეული ხარვეზებითაა მოცემული. განმარტება უნდა განხორციელდეს ყოველი კონკრეტული შემთხვევისათვის დამახასიათებელი გარემოებების გათვალისწინებით. გამოვლენილი ნების განმარტება უნდა განხორციელდეს სისტემური განმარტების საფუძველზე.

119. ხელშეკრულების განმარტების საფუძვლებთან დაკავშირებით საინტერესოა ევროპული სახელშეკრულებო სამართლის ძირითადი პრინციპების (დებულებების) 5:101-5:107 მუხლების დანაწესები, რომლის თანახმად ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს მხარეთა საერთო ნების შესაბამისად იმ შემთხვევაშიც კი, თუ იგი განსხვავდება სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობისაგან. მხარეთა საერთო ნების დადგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში, განმარტების კრიტერიუმად მიიჩნევა ხელშეკრულების მხარეთა მსგავსი გონივრული აზროვნების მქონე პირთა შეფასება მოცემულ გარემოებებში. ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამი (პირობა) უნდა განიმარტოს იმ მთლიანი ხელშეკრულების ჭრილში, რომელშიც ისინი არის მოცემული.

120. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება.

121. ნების გამოვლენის განმარტება ემსგავსება კანონის განმარტებას: ორივე შემთხვევაში ხდება ბუნდოვანი, საეჭვო აზრის დაზუსტება. მაგრამ თუ კანონის განმარტებას ზოგადი ხასიათი აქვს, ე.ი. სავალდებულოა და გამოიყენება ყველას მიმართ და მიზნად ისახავს კანონის ბუნდოვანი ადგილების ერთიანი გაგების უზრუნველყოფას, გარიგების (ხელშეკრულების) განმარტების მიზანი უფრო ვიწროა – გარიგების (ხელშეკრულების) მონაწილე მხარეებს შორის ურთიერთობის გარკვევა. ამიტომ ასეთ განმარტებას ძალა აქვს მხოლოდ გარიგების მონაწილეებისათვის.

122. სსკ-ის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს.

123. „ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტება“ და „ხელშეკრულების შევსებითი განმარტება“ განსხვავებული ცნებებია. სხვადასხვანაირი, ორაზროვანი და მრავალმნიშვნელოვანი გამონათქვამების დაზუსტების აუცილებლობა არ არსებობს, როდესაც მხარეები ხელშეკრულების გამონათქვამების მიღმა არსებულ მნიშვნელობებზე დავობენ, ხოლო ხელშეკრულების შევსებით განმარტება საჭიროა მაშინ, როდესაც მხარეებს ხელშეკრულების ტექსტში გამორჩენილი აქვთ ცალკეულ საკითხთა მოწესრიგება ან ხელშეკრულების პირობები გარკვეული ხარვეზებითაა მოცემული.

124. გამონათქვამების განმარტების დროს უნდა დადგინდეს მხარის შინაგანი ნების შესაბამისობა მის გამოხატულებასთან. ნების გამოვლენის განმარტების მიზანი მისი შინაარსის დადგენაა. განმარტებას შეიძლება საჭიროებდეს როგორც მთელი ხელშეკრულება, ასევე მისი რომელიმე ნაწილი ან თუნდაც რომელიმე პუნქტი (პირობა).

125. ხელშეკრულების გამონათქვამების სხვადასხვანაირობა გულისხმობს, რომ ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამები შეიძლება სხვადასხვანაირად იქნას გაგებული. გამონათქვამთა საგულდაგულო შერჩევის მიუხედავად, დოკუმენტი ყოველთვის ერთნაირად ვერ იქნება აღქმული მისი წამკითხველების მიერ. გამონათქვამების შინაარსის დადგენა უნდა მოხდეს ხელშეკრულების საერთო ტექსტით ან ხელშეკრულების იმ ნაწილებით, რომლებიც განსამარტავ გამონათქვამებს შეიცავენ.

126. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადაზღვევო პირობების სადავო დებულება უნდა განიმარტოს იმგვარად, რომ წინამდებარე დავის ფარგლებში დამზღვევს მზღვევლისათვის უნდა წარედგინა დაზღვეული პროდუქციის ქურდობის ფაქტზე გამოძიების დაწყების შესახებ მტკიცებულება. აღნიშნულით კომპეტენტურმა სამართალდამცავმა ორგანომ ოფიციალურად დაადასტურა დამზღვევის მიმართ სამართალდარღვევის ფაქტის დადგომა და განსაზღვრა მისი, როგორც დაზარალებულის სტატუსი. მითითებული დოკუმენტი, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლით გათვალისწინებული ქმედების - ქურდობის შედეგად, დაზღვეული პროდუქციის დაკარგულად მიჩნევის საკმარისი საფუძველია.

127. მოცემული საკითხის სხვაგვარად შეფასება და სადაზღვევო კომპანიის მხრიდან დამზღვევისათვის სადაზღვევო თანხის გადახდის ვალდებულების გადავადება სასამართლოს მიერ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის მიღებამდე ეწინააღმდეგება თავად სადაზღვევო-სამართლებრივი ურთიერთობის იურიდიულ ბუნებას (მოახდინოს წინასწარ გათვალისწინებული და დაზღვეული ზიანის დროული ანაზღაურება), სამოქალაქო უფლების კეთილსინდისიერად განხორციელების პრინციპსა და სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობისათვის ზიანის მომტანი იქნება.

128. რაც შეეხება დაზღვევის პირობების 11.11.10 „გ“ ქვეპუნქტს (მზღვეველი უფლებამოსილი იყო, სადაზღვევო თანხის ანაზღაურება გამოძიების დასრულებამდე გადაევადებინა, იმ შემთხვევაში, თუ შინაგან საქმეთა ორგანოების მიერ დაიწყებოდა გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე, შემთხვევაზე, დაზღვეულის/მოსარგებლის მიმართ კონკრეტულ სადაზღვევო შემთხვევასთან დაკავშირებით, გარდა ისეთი შემთხვევებისა, როცა შინაგან საქმეთა ორგანოების მიერ გაცემული იყო შესაბამისი დოკუმენტი შემთხვევის ფაქტის დადასტურების შესახებ) მითითებული დებულება შეეხება იმგვარ მოცემულობას, როდესაც გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე აღიძრება უშუალოდ დაზღვეულის/მოსარგებლის წინააღმდეგ, რაც არ განხორციელებულა.

129. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს მზღვევლის მითითებაზე, რომ სადავო ზიანის მიყენება განაპირობა დამზღვევის - მოსარჩელის უხეშმა გაუფრთხილებლობამ, რაც სადაზღვევო კომპანიას სადაზღვევო თანხის გადახდის პასუხისმგებლობისაგან ათავისუფლებს (სსკ-ის 829-ე მუხლი. ხელშეკრულების 6.1 პუნქტი).

130. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დაზღვევის ხელშეკრულების საფუძველზე წამოჭრილი დავის დროს მტკიცების ტვირთი მხარეებს შორის შემდეგნაირად ნაწილდება: დამზღვევმა უნდა ამტკიცოს სადაზღვევო შემთხვევასა და მიღებულ ზიანს შორის „causa proxima-ს“ არსებობა. მეორე მხრივ, მზღვეველმა უნდა ამტკიცოს, რომ ზიანის გამომწვევი მიზეზი წარმოადგენს კანონის ან ხელშეკრულების გამონაკლისს, რის გამოც, მასზე ვერ გავრცელდება სადაზღვევო დაფარვა.

131. ერთ-ერთ საქმეში სადაზღვევო შემთხვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მზღვეველის წინააღმდეგ აღძრულ სარჩელს, დაუპირისპირდა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, დამზღვევის მიერ სადაზღვევო შემთხვევის უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვევისა და, მაშასადამე, სსკ-ის 829-ე მუხლის საგამონაკლისო შემთხვევის არსებობის შესახებ. საბოლოოდ, მზღვეველისათვის დამზღვევის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრება განაპირობა სსკ-ის 829-ე მუხლის სწორმა, სისტემურმა, ლოგიკურმა და თანმიმდევრულმა განმარტებამ.

132. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მარტივ გაუფრთხილებლობად შეფასდება ყველა ის მოქმედება, რომელიც არ წარმოადგენს აუცილებელი წინდახედულების ნორმის განსაკუთრებით მძიმე დარღვევას, როგორიცაა: დაშვებული სიჩქარის 80-100%-ით გადაჭარბება, უმიზეზოდ საპირისპირო მოძრაობის ზოლში გადასვლა, დაუდევრად, სათანადო გათვლების გარეშე, დაკავებული ზოლიდან გამოსვლით იმავე ზოლში თანმხვედრი მიმართულებით წინ მოძრავი ერთი ან რამდენიმე სატრანსპორტო საშუალების გადასწრება, საზოგადოებრივი ტრანსპორტის, ასევე, სახანძრო და სხვა სპეციალური ტრანსპორტისათვის გზის არ დათმობა, ავტომანქანის სამართავად გადაცემა მართვის უფლების არმქონე ან არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფი მესამე პირისათვის და ა.შ (იხ.: სუსგ №ას-1306-1226-2015, 01.07.2016წ.)

133. დაზღვევა არის ურთიერთობა ფიზიკური და იურიდიული პირების პირადი და ქონებრივი ინტერესების დასაცავად, გარკვეული გარემოების (სადაზღვევო შემთხვევის) დადგომისას, ამ პირთა მიერ გადახდილი სადაზღვევო შენატანებით (სადაზღვევო პრემიებით) ფორმირებული ფულადი ფონდებისა და კანონმდებლობით ნებადართული სხვა წყაროების ხარჯზე. აქედან გამომდინარე, უმნიშვნელოვანესია სსკ-ის 829-ე მუხლით გათვალისწინებული დაზღვევის საგამონაკლისო შემთხვევის ვიწრო განმარტება, იმგვარად, რომ არ მოხდეს მზღვეველთა პასუხისმგებლობისაგან განთავისუფლების არაკეთილსინდისიერი წახალისება და ამით, საფრთხე არ დაემუქროს სამართლებრივ სივრცეში დაზღვევის სამართლებრივ დანიშნულებასა და მიზანს.

134. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ბრალის სამართლებრივი კატეგორია განსაკუთრებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონეა, როგორც კონტინენტური, ისე საერთო სამართლის სისტემაში.

135. სამოქალაქო სამართალში განასხვავებენ ბრალის ორ ფორმას: განზრახვა (dolus) და გაუფრთხილებლობა (culpa), რომლებიც პირის ქმედების სუბიექტური შემადგენლობის ელემენტებია.

136. ცივილისტურ დოქტრინასა და სასამართლო პრაქტიკაში გამოიყენება განზრახ ბრალის ის ცნება, რომელიც სისხლის სამართალშია შემუშავებული. განზრახ მოქმედებს ის, ვინც აცნობიერებს თავისი მოქმედების როგორც შედეგს, ისე მისი მოვალეობებისადმი წინააღმდეგობას და ამას აკეთებს საკუთარი სირვილით.

137. ამდენად, განზრახვა - ეს არის მართლსაწინააღმდეგო შედეგის ცოდნა და სურვილი. განზრახვა მოიცავს ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის ფაქტობრივი გარემოებების, მხარეთა უფლება-მოვალეობების ცოდნას, ასევე, ქმედების მართლწინააღმდეგობის გაცნობიერებას. განზრახვის აუცილებელი კომპონენტია საკუთარი ქმედების „შედეგის ცოდნა და სურვილი მართლწინააღმდეგობის შეგნებით“ (იხ.: Palandt/Heinrichs,. §276. Rn.6. Staudinger/Löwisch, §276. Rn.15.).

138. ქმედების მართლწინააღმდეგობის შეგნება ბრალის ინტელექტუალური (კოგნიტური) ელემენტია, რომელიც სამართალდამრღვევის ცნობიერების შეფასებას გულისხმობს. სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტებისა და გარემოებების ცოდნა გადამწყვეტია პირის ბრალეულობის განსაზღვრისათვის. ვალდებულების შეუსრულებლობის ეტაპზე სამართლებრივად მნიშვნელოვანი გარემოებების ცოდნას და გაცნობიერებას იურიდიული დოქტრინა პასუხისმგებლობისათვის განსაზღვრულ დატვირთვას ანიჭებს (იხ.: Principles of European Contract Law. Part I and II - Revised 1998, Part III, 2003. www.lexmercatoria.org). განზრახვის მეორე ისეთი ნიშანი, როგორიცაა ნებელობითობა, გულისხმობს, რომ სამართალდამრღვევს სურს ამა თუ იმ შედეგის დადგომა.

139. გაუფრთხილებლობა ბრალის ყველაზე გავრცელებული ფორმაა სამოქალაქო სამართალში. თუ განზრახვასთან მიმართებით ცივილისტიკა მთლიანად სისხლის სამართალს ემყარება, გაუფრთხილებლობაში მას გარკვეული კორექტივები შეაქვს. გაუფრთხილებლობა გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელი აუცილებელი წინდახედულობისა და ყურადღებიანობის უგულებელყოფას.

140. კერძო სამართალში დამკვიდრებული გაუფრთხილებლობის კონცეფცია ძირეულად განსხვავდება სისხლის სამართალში განმტკიცებული ანალოგიისაგან. „გაუფრთხილებლად მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელ აუცილებელ ყურადღებიანობას“, რომელიც განისაზღვრება ობიექტური მასშტაბით და არა კონკრეტული ინდივიდის პიროვნებიდან გამომდინარე. სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეს მოეთხოვება მისი პროფესიის „საშუალო წარმომადგენლისათვის“ დამახასიათებელი ჩვეული წინდახედულების დაცვა (იხ., ცვაიგერტი/კიოტცი, შედარებითი სამართალმცოდნეობის შესავალი კერძო სამართლის სფეროში, ტომი II, 2001, 290).

141. გაუფრთხილებლობის არსი გერმანულ სამართალშიც ობიექტურადაა განსაზღვრული. გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის 276-ე პარაგრაფის II აბზაცის თანახმად, გაუფრთხილებლობით მოქმედებს პირი, რომელიც ვერ იჩენს სამოქალაქო ბრუნვაში აუცილებელ გონივრულ ყურადღებიანობას (Staudinger/Löwisch, §276. Rn. 26. Bamberger/Roth (Hrsg) Grüneberg §276. Bd. 1. Rn.17).

142. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პასუხისმგებლობის განსაზღვრისათვის მნიშვნელობა არა აქვს, კონკრეტული მოვალე სუბიექტურად რამდენად უნარიანია, შეასრულოს ნაკისრი ვალდებულება. მას მოეთხოვება წინდახედულობის ის ხარისხი, რაც ჩვეულებრივ მიღებულია სამოქალაქო ბრუნვაში და მოსალოდნელია მისი პროფესიის საშუალო დონის წარმომადგენლისაგან (იხ.: ჩიტაშვილი, ბრალის მნიშვნელობა სახელშეკრულებო პასუხისმგებლობის განსაზღვრისათვის, თსუ იურიდიული ფაკულტეტის „სამართლის ჟურნალი”, №1, 2009, 150).

143. გაუფრთხილებლობისას გამოირიცხება სამოქალაქო ბრუნვისათვის აუცილებელი წინდახედულობა და კეთილგონიერება, რასაც ვალდებულება, კონკრეტული ურთიერთობის ხასიათის გათვალისწინებით, აკისრებს სამოქალაქო ურთიერთობის სუბიექტს. ხშირად გაუფრთხილებლობა გულისხმობს გონივრული მოქმედების განუხორციელებლობას მოსალოდნელი დარღვევის აღსაკვეთად ან ზიანის შესამცირებლად, თუმცა განზრახვისაგან განსხვავებით, გაუფრთხილებლობა ხორციელდება მართლსაწინააღმდეგო შედეგის დადგომის სურვილის გარეშე (იხ.: ჭანტურია/ზოიძე/ნინიძე/შენგელია/ხეცურიანი (რედ). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, 2001, გვ. 386).

144. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელშეკრულებო შეთანხმებით უმთავრესად რეგულირდება ვალდებულების დარღვევისათვის ზიანის ანაზღაურების საკითხი. კონტრაჰენტებს შეუძლიათ ხელშეკრულების ცალკეული პირობების დაცვა თავიანთი ვალდებულების სფეროდან გამორიცხონ. დაუშვებელია მსგავსი შეთანხმება ხელშეკრულების არსებით პირობებზე, რომელთა შეუსრულებლობა არსებით დარღვევას აფუძნებს. მხარეთა მიერ განსაზღვრული ან კანონით დადგენილი არსებითი პირობების დაცვა ხელშეკრულების მონაწილეთა ძირითადი ვალდებულებაა.

145. ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპების 1:301-ე მუხლის III ნაწილის თანახმად, „განზრახ ქმედებად ითვლება პირის გაცნობიერებული ქცევა, რომელიც გამიზნულად (შეგნებულად) მიმართულია ქმედების სამართლებრივი შედეგების წარმოშობისაკენ, ასევე, უხეში გაუფრთხილებლობით განხორციელებული ქმედებაც, რომლის დროსაც, პირი ითვალისწინებს თავისი ქცევის მოსალოდნელ სამართლებრივ შედეგს, მართალია, მიზანმიმართულად არ მიისწრაფვის, მაგრამ გულგრილად ეკიდება მის დადგომას. ამის საპირისპიროდ, მარტივი გაუფრთხილებლობისას პირი არ აცნობიერებს თავისი ქცევის შესაძლო სამართლებრივ შედეგს და, შესაბამისად, ეს არ ჩაითვლება განზრახ ქმედებად. ამრიგად, ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპები ერთმანეთისაგან განასხვავებს განზრახ და მარტივ გაუფრთხილებლობას. ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპებში განვითარებული პოზიციის მიხედვით, განზრახვა და უხეში გაუფრთხილებლობა აუცილებლად გულისხმობს მხარის გაცნობიერებულ ქმედებას (იხ., სუსგ №ას-1479-2019, 21.01.2020წ., პ.53).

146. დაზღვევის ხელშეკრულებით, შესაძლოა, მოხდეს მხარეთა შეთანხმებით სახელშეკრულებო ვალდებულებებთან მიმართებით პასუხისმგებლობის სრულად ან ნაწილობრივ გამორიცხვა ან შეზღუდვა. პასუხისმგებლობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული განსხვავებული მოწესრიგება უპირატესად გამოსაყენებელი დებულებაა და გამორიცხავს კანონით გათვალისწინებულ მოთხოვნათა წარმოშობას. თუმცა, მოცემული საქმის განხილვისას მნიშვნელოვანია, სწორად დადგინდეს ვალდებულების წარმომშობი გარემოებების არსებობა, რათა მზღვეველის მხრიდან გამოირიცხოს საგამონაკლისო დებულებებით უსაფუძვლო აპელირება (იხ. სუსგ №ას-1091-2022, 23.02.2023წ.).

147. მოსარჩელე კომპანიის მხრიდან უხეში გაუფრთხილებლობის დასადასტურებლად მოპასუხემ მიუთითა იმ ფაქტზე, რომ მომხდარის შედეგად მოსარჩელე დაწესებულებიდან, სამსახურებრივი მოვალეობების უხეში დარღვევის გამო, გათავისუფლდა რამდენიმე თანამშრომელი. სამუშაოდან მათი დათხოვნის კანონიერება დადასტურდა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით.

148. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელე კომპანიაში დასაქმებულ მუშაკთა სამსახურებრივი მოვალეობის არასათანადო, თუნდაც უხეში დარღვევა სადაზღვევო კომპანიის სადავო თანხის ანაზღაურებისაგან გათავისუფლების წინაპირობა ვერ გახდება. დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის მიერ შესრულებული სამუშაოს ხარისხის შეფასება ვერ გაიგივდება, სსკ-ის 829-ე მუხლთან მიმართებით, დამზღვევის ქმედების გაანალიზებასთან, რადგან დასახელებულ ორივე შემთხვევებში შეფასება ხდება სხვადასხვა სამართლებრივი ნორმების მოთხოვნების საფუძველზე.

149. ზემოაღნიშნულის მიუხედავად, საკასაციო სასამართლო ნაწილობრივ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ დამზღვევის ქმედებამ გავლენა იქონია სადავო დანაკლისის ოდენობაზე.

150. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე მიუთითა, რომ სსკ-ის 415-ე მუხლის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში – თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი.

151. „შერეული ბრალის არსებობისას დამდგარი ზიანის სრული ოდენობით ანაზღაურება არ დაეკისრება ზიანის მიმყენებელს, პირიქით, მისი პასუხისმგებლობა მცირდება იმ ნაწილში, რითაც დაზარალებულმა ხელი შეუწყო ზიანის წარმოშობას. ამდენად, თუ დამდგარი ზიანი ხელშეკრულების მონაწილე მხარეთა ერთობლივი ბრალეული ქმედების შედეგია, მაშინ პასუხისმგებლობა ორივე მხარეზე გადანაწილდება თითოეულის ბრალეულობის ხარისხის გათვალისწინებით (იხ.: ლადო ჭანტურია (რედ.), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი, 2001, 482.).

152. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ თუ რაიმე სპეციალური კანონი განსხვავებულ წესს არ ითვალისწინებს, სსკ-ის 415-ე მუხლი მოქმედებს ყველა სახელშეკრულებო და კანონისმიერი თუ დელიქტური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის შემთხვევაში, მაშინაც კი, როდესაც ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობას ეხება საქმე (Oetker, in MüKo BGB, 7. Aufl., 2016, § 254, Rn 7 ff), (იხ.: გ.რუსიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019 წ., მუხლი 415, ველი 9). დელიქტურ ვალდებულებებთან მიმართებაში სსკ-ის 415-ე მუხლის გამოყენება ეფუძნება ამავე კოდექსის 326-ე მუხლს, რომლის თანახმადაც წესები სახელშეკრულებო ვალდებულების შესახებ გამოიყენება ასევე სხვა არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა მიმართ, თუკი ვალდებულების ხასიათიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს (შდრ. სუსგ-ებები: №ას-786-735-2017, 03.11.2017წ.; №ას-150-150-2018 , 16.03.2018წ; №ას-504-481-2016, 30.09.2016წ.).

153. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მთელ რიგ შემთხვევებში კონკრეტული ზიანის დადგომაში არა მხოლოდ დამზიანებელს, არამედ, ასევე, დაზარალებულსაც შეაქვს თავისი „წვლილი“. სსკ-ის 415-ე მუხლი აწესებს იმ წინაპირობებს, რომელთა არსებობის შემთხვევაშიც უნდა მოხდეს დაზარალებულის ამ „წვლილის“ გათვალისწინება, და, მისგან გამომდინარე, სამართლებრივ შედეგებს (იხ: გ.რუსიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019 წ., მუხლი 405, ველი 1). შერეული ბრალის არსებობისას სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის განსაზღვრა გულისხმობს არა ზიანის ანაზღაურებას დაზარალებულის მიერ, არამედ ზიანის მიმყენებლის პასუხისმგებლობის შემცირებას და ზიანის შესაბამისი ნაწილის დაზარალებულზე (კრედიტორი) დაკისრებას. ამ ვითარებაში არსებული ზიანი მოვალისა და დაზარალებულის ერთობლივი მოქმედების განუყოფელი შედეგია. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება მხარეთა ბრალეულობის ხარისხით – უფრო მეტად თუ რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული (სსკ-ის 415-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევის ანალოგიურ დებულებებს ითვალისწინებს გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის 254-ე პარაგრაფი – „თანაბრალეულობა“ (იხ: Münch Komm BGB/Oetker §254. Bd 2a. Rn. 10. Palandt/Heinrichs, §254. Rn.15. Staudinger/Schiemann. §254. Rn.67. Bamberger/Roth., Grüneberg §254. Bd. 1. Rn.11. 19.), (იხ: სუსგ №ას-992-2020, 29.09.2021წ.).

154. საგულისხმოა, რომ შერეული ბრალის პრინციპი ძალაშია მაშინაც, როცა დაზარალებული არაფერს აკეთებს ზიანის თავიდან ასაცილებლად ან შესამცირებლად. სირთულეს ამ შემთხვევაში წარმოადგენს არა იმდენად შერეული ბრალის არსებობის დადგენა და კვალიფიკაცია, არამედ მისი ანაზღაურების ადეკვატურ ოდენობაში გარდასახვა. ერთიანი და უნივერსალური კრიტერიუმები შერეული ბრალის დადგენისა და მისი პროპორციული ანაზღაურების განსაზღვრისათვის არ არსებობს. სასამართლო პრაქტიკამ ამ შემთხვევაში უნდა იხელმძღვანელოს ისეთი კატეგორიებით, როგორიცაა ბრალის ხარისხი, დაზიანებული სიკეთის უნიკალურობა, მისი აღდგენის შეუძლებლობა და ა.შ. სსკ-ის 415-ე მუხლი ზიანის მიყენებისას ითვალისწინებს არა რომელიმე მხარის ბრალის გამორიცხვას, არამედ შერეული ბრალის არსებობას, რა შემთხვევაშიც დაზარალებული ინარჩუნებს ზიანის ანაზღაურების უფლებას, თუმცა იმ ფარგლებში, რაც შეესაბამება ზიანის მიმყენებლის ბრალს (ხ. სუსგ №ას-85-2021, 14.12.2021წ.).

155. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების შედეგად, მიიჩნევს, რომ დამზღვევის პასუხისმგებლობა მომხდარ სადაზღვევო შემთხვევაში უნდა შეფასდეს 50%-ით, რადგან, როგორც უკვე აღინიშნა, დგინდება მოსარჩელე კომპანიის მხრიდან ხანგრძლივი პერიოდის (72 დღის) განმავლობაში სადავო საწყობიდან დიდი ოდენობის (48 250 კგ) პროდუქციის დაკარგვის ფაქტი. დღევანდელობაში განვითარებული ტექნოლოგიური მიღწევების გათვალისწინებით, როდესაც შენობისა თუ ზოგადად ტერიტორიის კონტროლი დისტანცირებულადაც შესაძლებელია, ამგვარი დაუდევრობის გამოჩენა წარმოადგენს დამდგარი ზიანის მოპასუხისათვის მხოლოდ განახევრებული ოდენობით დაკისრების წინაპირობას.

156. სსკ-ის 814-ე მუხლის მე-2 და მე-4 ნაწილების საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას ზიანის ოდენობის განსაზღვრასთან დაკავშირებით და ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებით სადაზღვევო შემთხვევისას არსებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრა მზღვევლის მოვალეობას წარმოადგენდა.

157. აღნიშნული მიზნით, შესაბამისი ცოდნის მქონე სადაზღვევო კომპანიის წარმომადგენელი ცხადდება სადაზღვევო შემთხვევის ადგილზე, სადაც განთავსებულია წინასწარ შეთანხმებული მახასიათებლებისა და რაოდენობის სადაზღვევო ურთიერთობის ობიექტი და უშუალოდ აფასებს ზიანის მოცულობას. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია მოპასუხის მითითება, რომ, მოსარჩელის მიერ მიწოდებული ინფორმაციის გარეშე, მას სადავო ზიანის ოდენობის განსაზღვრა არ შეეძლო.

158. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადაზღვევო კომპანიას ხელშეკრულებით ნაკისრი და კანონისმიერი ვალდებულების საწინააღმდეგოდ, ზიანის დამდგენი სადაზღვევო აქტი არ შეუდგენია და არც 2019 წლის 15 აპრილს მოსარჩელისათვის გაგზავნილ წერილში მოსარჩელის 2019 წლის 2 აგვისტოს აქტით დადგენილი ზიანის ოდენობა სადავოდ არ გაუხდია. წერილი არ შეიცავს რაიმე მითითებას ზიანის ოდენობის დადგენის შეუძლებლობაზე, ან ამ კუთხით დამზღვევის მხრიდან არასათანადო თანამშრომლობაზე. წერილში ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ერთადერთ საფუძვლად მითითებულია მხოლოდ შინაგან საქმეთა ორგანოების მიერ გაცემული შესაბამისი დოკუმენტის არარსებობა.

159. ამდენად, მოპასუხემ ვერ წარმოადგინა იმის დამადასტურებელი შესაბამისი მტკიცებულება, რომ ხაშურის რაიონული პროკურატურის 2019 წლის 4 აპრილის დადგენილებაში არასწორადაა მითითებული ქარელის რაიონის ...... მდებარე მოსარჩელე კომპანიის კუთვნილი საწყობიდან, ძიებით დაუდგენელი პირ(ებ)ის მიერ ფარულად დაუფლებული იქნა 48250 კგ. შაქარი, რითაც კომპანიას მიადგა 56 990.75 ლარის, დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი. დასახელებულ ოდენობას გამოაკლდა არაანაზღაურებადი თანხა და საბოლოოდ მოსარჩელემ მოითხოვა 51693.75 ლარის ანაზღაურება.

160. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეს მოპასუხემ უნდა აუნაზღაუროს სადავო სადაზღვევო შემთხვევით მიყენებული ზიანის - 51693.75 ლარის ნახევარი - 25 846,87 ლარი.

161. გასაჩივრებული განჩინების კანონიერებაზე ზეგავლენას ვერ მოახდენს კასატორის არგუმენტი, რომ სარჩელის შეტანისას, მოსარჩელე კომპანიის სახელით, სარჩელზე ხელი მოაწერა არაუფლებამოსილმა წარმომადგენელმა. მას გააჩნდა მოსარჩელე კომპანიის სახელით მოქმედების უფლება სხვა სამოქალაქო საქმეზე (სადაც მხარეებს წარმოადგენენ მოსარჩელე და მისი დასაქმებული პირები, ამავე შემთხვევასთან დაკავშირებით, დასაქმებულთა მიერ დაკისრებული მოვალეობის უხეშად დარღვევის გამო, მათი სამუშაოდ გათავისუფლების შესახებ), სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში.

162. სააპელაციო პალატამ სავსებით მართებულად მიუთითა, რომ მოსარჩელე კომპანიას სადავო წარმომადგენლის მეშვეობით სარჩელის აღძვრის წინააღმდეგ რაიმე პრეტენზია არ დაუფიქსირებია, ხოლო მოსარჩელის წარმომადგენელმა გარკვეულ პერიოდში წარადგინა გამართული მინდობილობა, რითაც საკუთარი უფლებამოსილება დაადასტურა.

163. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნაწილობრივ - მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ სადავო თანხის ნახევრის დაკისრების ნაწილში უნდა გაუქმდეს და ამ ნაწილში მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება, მოსარჩელეს უარი ეთქვას 51693.75 ლარის ნახევრის - 25 846,87 ლარის ანაზღაურებაზე, ხოლო დარჩენილი 25 846,87 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების ნაწილში გასაჩივრებული განჩინება დარჩეს უცვლელად.

164. სამართლებრივ დასაბუთებას მოკლებულია კასატორის პრეტენზია, რომ მოსარჩელეს უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 832-ე მუხლით გათვალისწინებული რეგრესის უფლება და ზიანის ანაზღაურება პასუხისმგებელი პირებისაგან მოეთხოვა.

165. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო, მიყენებული ზიანის ანაზღაურება მოეთხოვა მოპასუხისაგან, ანუ იმ სადაზღვევო კომპანიისაგან, რომელთანაც სადავო პროდუქციის დაზღვევასთან დაკავშირებით შეთანხმება აკავშირებდა, რაც სრულიად კანონიერად განახორციელა კიდეც.

166. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე.

167. ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

168. მოცემულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა 25 846,87 ლარის ანაზღაურების ნაწილში, რის გამოც მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს მოსარჩელის მიერ სასარჩელო განცხადებაზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან 775,4 ლარის გადახდა (25 846,87 ლარის 3%), ხოლო მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაევალოს სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილის - 1033,87 ლარისა (25 846,87 ლარის 4%) და საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილის - 1292,34 ლარის გადახდა (25 846,87 ლარის 5%). მხარეთა მიერ გადახდილი სახელმიწფო ბაჟი კი, დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 411-ე მუხლებით, 284-ე მუხლით

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. სს ს. კ. „უ–ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 მარტის განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 8 ივლისის გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა სს ს. კ. „უ–ისათვის“ შპს „ა.შ.კ–იის“ სასარგებლოს 25 846,87 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. შპს „ა.შ.კ–იის“ სარჩელი სს ს. კ. „უ–ისათვის“ 25 846,87 ლარის დაკისრების შესახებ არ დაკმაყოფილდეს;

4. დანარჩენ ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 მარტის განჩინება დარჩეს უცვლელად;

5. სს ს. კ. „უ–ს“ შპს „ა.შ.კ–იის“ სასარგებლოდ დაეკისროს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 775,4 ლარის ანაზღაურება;

6. შპს „ა.შ.კ–იას“ სს ს. კ. „უ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილის - 1033,87 ლარისა და 1292,34 ლარის, სულ - 2326,21 ლარის გადახდა;

7. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე

გიზო უბილავა