საქმე №ას-1493-2024 28 მარტი, 2025 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვლადიმერ კაკაბაძე, გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ზ.ნ–ვი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ.გ–ვი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 6 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელი სადგომის 1/2 წილის მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 6 ივნისის განჩინებით ზ.ნ–ვის (შემდგომ – მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი) სააპელაციო საჩივარი გ.გ–ვის (შემდგომ - მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 15 მარტის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის მოთხოვნას კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელი სადგომის 1/2 წილის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ ეთქვა უარი, მასვე დაეკისრა მოპასუხის სასარგებლოდ იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის - 200 ლარის ანაზღაურება.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

2. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა მისი გაუქმება.

3. კასატორმა მიიჩნია, რომ სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრირებულია 1974 წლიდან, მოცემული ეტაპისთვის მისი რეგისტრაცია გაუქმებულადაც რომ ჩაითვლოს, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგ - სპეციალური კანონი) ამოქმედებამდე იგი დაეუფლა სადავო ფართსა და მამის სამკვიდროს.

4. კასატორის მოსაზრებით, მოპასუხე წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომის თავდაპირველი მესაკუთრის (რომლისაგანაც მამამისმა ფორმადაუცველი გარიგებით სადავო ფართი შეიძინა) უფლებამონაცვლეს, რომელმაც სადავო ფართი ბათილი გარიგებების დადების შედეგად იყიდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

5. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

6. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

7. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

8. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2010 წლის 27 ოქტომბრის ცნობა-დახასიათების თანახმად, 1956 წლის 20 ნოემბრიდან ქ.თბილისში, ........... მდებარე საცხოვრებელი სადგომი ირიცხებოდა ჰ.ფ.მ–ის სახელზე (ნაკვეთის ფუნქცია - არასასოფლო-სამეურნეო, მიწის ნაკვეთის 531 კვ.მ საერთო ფართი, ლიტერი „ა“ (საცხოვრებელი), სართულების რაოდენობა - 1, საერთო ფართი - 23,20 კვ.მ, საცხოვრებელი ფართი სარდაფი - 21,84 კვ.მ, სხვა ფართი - 49,74 კვ.მ, ლიტერი „ბ“ საცხოვრებელი, სხვა ფართი - 42,60 კვ.მ. ლიტერები: „გ-ვ-ე-კ-დ-ვც-ვც“ (დამხმარე), სხვა ფართი - 58,00 კვ.მ.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, ს.პ7 ოღლის განცხადება დაკმაყოფილდა და დადგინდა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი, რომ გ.პ.ოღლისადმი (დაბადების თარიღი: 01.01.1905წ.; გარდაცვალების თარიღი: 01.09.1996წ.), უფლების დამდგენი საბუთის - 1996 წლის 20 ნოემბერს თბილისის I სახელმწიფო სანოტარო კანტორის უფროსი ნოტარიუსის - თ.მ–ძის მიერ დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების (უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ………) კუთვნილების ფაქტი, რომელშიც მითითებული მისი სახელი და გვარი - „ჰ.ფ.მ–ი“ არ ემთხვეოდა გარდაცვალების მოწმობაში (სააქტო ჩანაწერის №06200971059) მითითებულ მის სახელსა და გვარს - „გ.პ.ოღლის“.

10. 2010 წლის 2 ნოემბრის სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, ს.პ. ოღლიმ (დაბადებული 1944 წლის 6 დეკემბერს) მემკვიდრეობით, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრემ - შვილმა, მიიღო მამკვიდრებლის - პ.გ–ის სამკვიდრო ქონება, მათ შორის ქ.თბილისში, …….. მდებარე საცხოვრებელი სახლი და 2010 წლის 15 ნოემბერს საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა სამკვიდრო ქონების მესაკუთრედ.

11. 2010 წლის 13 დეკემბერს ს.პ. ოღლიმ განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ორ ნაწილად გაყოფა. საჯარო რეესტრის 2010 წლის 17 დეკემბრის №882010923556-03 გადაწყვეტილებით მოთხოვნა დაკმაყოფილდა და ს.პ. ოღლის სახელზე რეგისტრირებული ქონება (ს/კ ……..) გაიყო ორ ნაწილად,: №…… საკადასტრო კოდითა (355 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და 133.07 კვ.მ შენობა-ნაგებობის ფართი) და №…… საკადასტრო კოდით (178 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, 58.41 კვ.მ და 56.15. კვ.მ შენობა-ნაგებობის ფართი) რეგისტრირებულ უძრავ ნივთებად.

12. 2010 წლის 23 დეკემბრის ჩუქების ხელშეკრულების თანახმად, ს.პ. ოღლიმ ზ.ნ–ვს (მოსარჩელის ძმას) აჩუქა ქ.თბილისში, ............ მდებარე უძრავი ნივთი (ს/კ …….., ნაკვეთის ფუნქცია - არასასოფლო-სამეურნეო, დაზუსტებული ფართი: 178,00 კვ.მ., შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი - №1 - ფართი 58.41 კვ.მ, №2 და №3 შენობების ფართი - 56,15 კვ.მ).

13. 2019 წლის 10 აპრილს ზ.ნ–ვმა იგივე ქონება აჩუქა ე.ნ–ვს.

14. 2022 წლის 8 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, სადავო უძრავი ნივთი (ს/კ .......) ე.ნ–ვმა მიჰყიდა მოპასუხეს, 25 300 ლარის სანაცვლოდ.

15. მ.ნ–ვი (მოსარჩელის მამა, დაბადების თარიღი: 1910 წლის 10 დეკემბერი) გარდაიცვალა 2006 წლის 4 იანვარს. საბჭოთა სიმბოლიკიანი პასპორტის მონაცემების თანახმად, მ.ნ–ვის მამის სახელად მითითებულია - ხ.

16. მოსარჩელის დაბადების თარიღია 1954 წლის 14 ივნისი. დაბადების მოწმობის მონაცემების თანახმად, მამის გრაფაში მითითებულია - მ.ნ–ვი, ხოლო დედის გრაფაში - დ.ნ–ვი.

17. სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემული საინფორმაციო ბარათის მიხედვით, მოსარჩელე სადავო ქონების მისამართზე - დარეგისტრირდა 1974 წლის 27 დეკემბრიდან. ამავე საინფორმაციო ბარათში დამატებით ინფორმაციაში მითითებულია - „გაუქმებულია“.

18. სს „თ–ის“ მონაცემთა ბაზაში 1996 წლის მდგომარეობით №2617216 სააბონენტო ბარათზე სს „თ–ის“ აბონენტად რეგისტრირებული იყო ნ–ვი მ. ოღლი, მის: ……. №5. 1996 წლამდე ინფორმაცია აბონირების შესახებ სს „თ–ში“ არ ინახება ხანდაზმულობის გამო. ნ–ვი მ. ზემოაღნიშნულ სააბონენტო ბარათზე აბონენტად რეგისტრირებული იყო 2015 წლის 15 დეკემბრამდე, ხოლო ამ თარიღიდან აბონენტად რეგისტრირებულია ნაბიევი ზაქირ.

19. აუდიტორული ფირმა „ს–ს“ 2022 წლის 31 მაისის დასკვნის თანახმად, სადავო 178,00 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე მდებარე - 58.41 კვ.მ და 56,15 კვ.მ ფართის შენობა-ნაგებობის საშუალო საბაზრო ღირებულებამ შეადგინა - 10000,00 (ათი ათასი) ლარი.

20. სპეციალური კანონის ფარგლებში სადავო ქონების მესაკუთრის - გ.პ.ოღლის (ჰ.ფ. მ–ვი) უფლებამონაცვლეა ს.პ. ოღლი, ხოლო ზ.ნ–ვი არის ამავე კანონის ფარგლებში მოსარგებლის სტატუსის მქონე მ.ნ–ვის შვილი და პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე, რომლის მიერ მამის სამკვიდროს მიღების ფაქტი წინამდებარე საქმეში სადავოდ არ გამხდარა.

21. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საპეციალური კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს (იხ.: სუსგ №ას-164-2021, 21 სექტემბერი, 2021 წელი).

22. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ამ კანონის მიზნებისთვის მასში გამოყენებულ ტერმინში „მოსარგებლედ“ მოიაზრება პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით. ამ მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საცხოვრებელი სადგომი ეს არის საცხოვრებელი სახლი ან მისი ნაწილი, მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ჩათვლით, იმ მიწის ნაკვეთთან ერთად, რომლის არსებითი შემადგენელი ნაწილიც ის არის; „დ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულებაა - წერილობითი საბუთი/საბუთები, რომლითაც/რომლებითაც მესაკუთრე ადასტურებს საცხოვრებელი სადგომის გაყიდვის ნებას და ნასყიდობის ფასის მიღებას. ამ მუხლის მეორე პუნქტის თანახმად, ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებზე (იხ.: სუსგ №ას-1017-2023, 13 ოქტომბერი, 2023 წელი). იმავე კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მოსარგებლე, რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს და რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, უფლებამოსილია მოითხოვოს საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით (საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ სარჩელი). ამ მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით კი, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა.

23. სპეციალური კანონის მიზანია ისეთი ფაქტობრივი ურთიერთობების მოწესრიგება, რომელთაც არ ითვალისწინებს არც საქართველოს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი და ისინი არც საბჭოთა სამოქალაქო კანონმდებლობით იყო სათანადოდ მოწესრიგებული. ეს ურთიერთობანი ათეულობით წლების განმავლობაში ყალიბდებოდა მოქალაქეთა შორის მოწესრიგებული სამოქალაქო ურთიერთობების გვერდით. მათ ფართოდ დამკვიდრებას ხელს უწყობდა არამარტო საბჭოთა სამართლებრივი სისტემის ნაკლოვანებანი, არამედ - სხვა სუბიექტური თუ ობიექტური გარემოებანი. სამოქალაქო უფლებათა განხორციელება კანონში მითითებულ პერიოდში ბევრად იყო დამოკიდებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ დანაწესებზე, რაც ხელს უშლიდა თავისუფალი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. ასეთ ვითარებაში მხარეები, ფაქტობრივად, იძულებული იყვნენ, ურთიერთობა დაემყარებინათ კანონის მიღმა. მითითებულიდან გამომდინარე, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონმა მათ მიანიჭა იურიდიული მნიშვნელობა და დაუკავშირა მას კონკრეტული სამართლებრივი შედეგი ე.ი. აღნიშნული გარიგებების საგანი აღიარებულ იქნა სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტად. თავის მხრივ, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტად მიიჩნევა არა მხოლოდ ნივთები, არამედ არამატერიალური ობიექტები - უფლებები და მოთხოვნები, შესაბამისად, ამ კანონით მოსარგებლეს სტატუსიდან გამომდინარე, უფლება შესაძლოა იქნეს განკარგული ან/და გადავიდეს მემკვიდრეზე.

24. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით ატიპურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. რადგანაც იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით ქ. თბილისში უძრავი ქონების შეძენა მხოლოდ დედაქალაქში ჩაწერილ პირებს შეეძლოთ, ქვეყნის სხვა რეგიონებიდან ჩამოსულ პირებთან კანონის გვერდის ავლის მიზნით, იდებოდა ამ ტიპის გარიგებები. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობები შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), და, ფაქტობრივად, მხარეთა შორის არსებული ნამდვილი ურთიერთობა იფარებოდა, კერძოდ, მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეულ თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ყოველთვიურად კი - ბინის ქირას; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება მოსარგებლეს, ფაქტობრივად, გადაეცემოდა „სამუდამოდ“, ანუ ურთიერთობა არ იყო დროებითი (ხანმოკლე); ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალურ კანონს დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით წესრიგდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავს, შესაძლებელია, ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულატიურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახითაც (იხ.: სუსგ №ას-1052-2023, 10 იანვარი, 2024 წელი).

25. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია, ხოლო კასატორს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ დაუპირისპირებია იმ გარემოების მიმართ, რომ მოსარჩელეს ზემოხსენებული სპეციალური კანონით გათვალისწინებული „მოსარგებლის“ სტატუსი არ გააჩნია. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში არსებულის მტკიცების სტანდარტის შესაბამისად, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ სპეციალური კანონის ამოქმედების დროისათვის კეთილსინდისიერად ფლობდა სადავო ფართს და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს. უძრავი ქონების მოსარგებლის სტატუსით სარგებლობდა მოსარჩელის მამა, რომელმაც (როგორც ზემოაღნიშნულ დადგენილ ფაქტებს შორის მიეთითა) 1950-იან წლებში გააფორმა ფორმადაუცველი გარიგება ფართის მესაკუთრესთან. თავად მხარე აღნიშნული გარიგების მონაწილე ვერ გახდებოდა, რადგან უდავოდ დადგენილია, რომ 1954 წელს დაიბადა.

26. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეს მამის სამკვიდროს მიღების დამადასტურებელი ოფიციალური დოკუმენტი არ წარმოუდგენია, შესაბამისად, სადავო ფართზე საკუთრების უფლების მოპოვების მოთხოვნა მამის, როგორც ფართით მოსარგებლის უფლებამონაცვლის მიერ საფუძველს მოკლებულია.

27. რაც შეეხება მოსარჩელის მხრიდან მამის სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლებას, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნული საკითხი მოცემული დავის ფარგლებს სცდება, შესაბამისად, სასამართლოს მსჯელობის საგანი ვერ გახდება.

28. საკასაციო პალატა მიუთითებს სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველ და მეორე ნაწილებზე, რომლის თანახმად, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით. აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომელიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. ნორმის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვან ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოებს. კანონმდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურებაში გადახდილი ხარჯების სანაცვლო ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთებელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. გონივრულეობის კრიტერიუმად კი, კანონმდებელი მიიჩნევს დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს. აღსანიშნავია, რომ დავის საგნის ღირებულების 4% წარმოადგენს ზედა ზღვარს, რომლის ფარგლებშიც ხდება წარმომადგენლის ხარჯების ოდენობის სასამართლოსმიერი განსაზღვრა და ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში მიიღება კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები იქნა განხორციელებული ადვოკატის მიერ, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ გასწია იგი და სხვა (იხ.: სუსგ საქმე №ას-818-784-2016, 2 ნოემბერი, 2016 წელი; საქმე №ას-184-2020 10 ივნისი, 2020 წელი; საქმე №ას-923-889-2016, 3 თებერვალი, 2017 წელი, საქმე №ას-505-2022, 11 დეკემბერი, 2023 წელი).

29. მოცემულ საქმეზე მოწინააღმდეგე მხარემ წარმოადგინა საკასაციო შესაგებელი და, შესაბამისი ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთების საფუძველზე, მოითხოვა საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა, ამავდროულად, საქმის წარმოების საკასაციო ინსტანციაში გაგრძელების გამო, მიუთითა იურიდიული ხარჯის - 3000 ლარის გაწევაზე, რისი გადახდაც დაადასტურა საკასაციო შესაგებელზე თანდართული ქვითრით.

30. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, წარმომადგენლის მხრიდან მარწმუნებლის ინტერესების წარმოდგენა გარკვეული დროისა და ინტელექტუალური რესურსის დახარჯვას მოითხოვდა, რაც უთუოდ უნდა იქნეს გათვალისწინებული წარმომადგენლის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრისას. შესაბამისად, დავის საგნის ღირებულებისა და კანონით განსაზღვრული ზღვრული პროცენტული ნიხრის გათვალისწინებით (სსსკ-ის 53-ე მუხლი), საკასაციო სასამართლოს გონივრულ ოდენობად მიაჩნია, რომ მოპასუხეს დაეკისროს მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ საადვოკატო მომსახურების ხარჯის ანაზღაურება 200 ლარის ოდენობით.

31. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

32. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

33. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

34. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

36. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ზ.ნ–ვის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. ზ.ნ–ვს გ.გ–ვის სასარგებლოდ დაეკისროს იურიდიული მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის 200 ლარის გადახდა.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე

გიზო უბილავა