საქმე №ას-581-2025 25 ივლისი, 2025 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი, გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.მ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ.მ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 28 თებერვლის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების სრულად გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების უარყოფა, მორალური ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

1.1. გ.მ–ძემ (შემდეგი: „მოსარჩელე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ.მ–ის (შემდეგში: „მოპასუხე“, „კასატორი“) მიმართ, პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების უარყოფისა და მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. გ.მ–ძე არის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის მოადგილე, სამოქალაქო საქმეთა პალატის თავმჯდომარე. 2024 წლის 14 მარტს ტელეკომპანია „ფ–ს“ ეთერში გავიდა გადაცემა - „ფ–ს დღე“, სადაც მ.მ–მა ისაუბრა მოსარჩელის ქონებრივ მდგომარეობასთან დაკავშირებით.

2.2. მოპასუხემ გადაცემაში განაცხადა შემდეგი: „უნდათ რომ ჩვენ დავიჯეროთ, რომ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეს შეუძლია სადღაც მილიონამდე დახარჯოს ერთ ორ წელიწადში, შეიძინოს მიწა და მშენებლობისთვის გასწიოს ეს ხარჯი ... ეხლა ძალიანაც რომ ეცადოთ, ვერ დამაჯერებთ ამაში. ამას არ დაიჯერებს არავინ ... ამის უკან რა დასაბუთება იყო, რომ დედამ მიიღო დივიდენდი 14 000 ლარი და სამაგიეროდ აჩუქა შვილს 10 000 აშშ დოლარი, დივიდენდი ითვლება წლიურად, წელიწადში რომ მიიღო 14 000 ლარი და კიდევ თვიურად რაღაც ხელფასი, 5 000 ლარი ... მითხარით, აქედან როგორ გამოდის 100 000 აშშ დოლარი ... მითხარით, როგორ შეიძლება იქცეს 14 000 ლარი 100 000 აშშ დოლარად და არ დავსვამ კითხვებს კეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით. მითხარით, როგორ შეიძლება მოსამართლემ თავისი ხელფასით შეიძინოს 2.5 ჰა მიწა, გასწიოს ხარჯი მილიონამდე და დაგიჯერებთ.“

2.3. სარჩელის თანახმად, მოპასუხის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია არ შეესაბამება სინამდვილეს, მოსამართლის დისკრედიტაციის მიზნით, შეიცავს მცდარ ფაქტებს, რაც მოსარჩელის პატივს, ღირსებასა და საქმიან რეპუტაციას ლახავს.

2.4. მოპასუხის მიერ გავრცელებული ფაქტების სიმცდარე მდგომარეობს შემდეგში: მოპასუხის განცხადებით: მოსარჩელის დედა სამეწარმეო საზოგადოებაში დივიდენდის სახით იღებს 14 000 ლარს წლიურად. მოსარჩელის დედა არის საწარმოს აქციონერი, რომელიც ამავდროულად კომპანიაში მუშაობს კონსულტანტად. მისი ყოველთვიური შემოსავალი შეადგენს ხელფასის სახით 5 005 ლარს და დივიდენდის სახით 17 054.78 ლარს. მოსარჩელემ დედის შემოსავლების შესახებ ინფორმაცია მაღალი საჯარო ინტერესიდან გამომდინარე, ხელმისაწვდომი გახადა საინფორმაციო საშუალებებისთვის მოპასუხის მიერ დასახელებულ სიუჟეტში („ნ.მ–ძის შაბათი“ 12:35 წუთზე) გამოქვეყნებით, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოპასუხისათვის კარგად იყო ცნობილი, როგორც დივიდენდის გაცემის პერიოდულობა, ასევე მისი ოდენობა, თუმცა მან კატეგორიული ფორმით - მტკიცებით, მიზანმიმართულად, დაამახინჯა ფაქტები. „უნდათ რომ ჩვენ დავიჯეროთ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეს შეუძლია სადღაც მილიონამდე დახარჯოს ერთ-ორ წელიწადში, შეიძინოს მიწა და მშენებლობისთვის გასწიოს ეს ხარჯი ... როგორ შეიძლება მოსამართლემ შეიძინოს ორ ჰექტარ ნახევარი მიწა და გასწიოს ხარჯი მილიონამდე“. მოპასუხე განცხადების ამ ნაწილში მისთვის სასურველი მოსაზრების განსავითარებლად უთითებს მცდარ ფაქტს. საჯარო რეესტრის ამონაწერით, მოსარჩელის და მისი მეუღლის საკუთრებაში აღრიცხული უძრავი ქონების (მდებარე - ქ. თბილისი, ..........) საერთო ფართობი შეადგენს 2 500 კვ.მ-ს და არა 2.5 ჰა-ს, რაც 10 ჯერ აღემატება მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართობს. საჯარო რეესტრის ამონაწერი ხელმისაწვდომია ყველა დაინტერესებული პირისთვის. მოსარჩელეს მის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონების ფართობი მითითებული აქვს თანამდებობის პირის ყოველწლიურ ქონებრივ დეკლარაციაშიც.

2.5. სარჩელში ასევე მითითებულია სადავოდ გამხდარი განცხადების სიმცდარის დამადასტურებელ კიდევ ერთ გარემოებაზე, კერძოდ, მოპასუხის აპელირება, თითქოს მოსარჩელემ ერთ-ორ წელიწადში გასწია, როგორც მიწის შეძენის, ისე სახლის მშენებლობის ხარჯი, მაშინ როდესაც, რეალურად მოსარჩელემ მიწის ნაკვეთი შეიძინა 2020 წელს.

2.6. მოსარჩელე უთითებს ასევე, რომ სიცრუის ტირაჟირებასა და მოსამართლის არაკეთილსინდისიერებასთან მიმართებით ცილისწამებას ემსახურება მოპასუხის განცხადების ის ფორმულირებაც, რომელიც გამორიცხავს მოსარჩელის ხელფასით მილიონ ლარამდე ღირებულების ქონების შეძენას. ქონებრივ დეკლარაციაში მოსარჩელეს ზედმიწევნით გამჭვირვალედ აქვს მითითებული მიწის ნაკვეთის შეძენასა და მშენებლობაზე გაწეული ხარჯების რაოდენობა, რაც წარმოადგენს საჯაროდ ხელმისაწვდომ მონაცემს. ამასთან, გასათვალისწინებელია ისიც, რომ მოსარჩელეს ქონება არ შეუძენია მხოლოდ ხელფასით, მან ეტაპობრივად გაასხვისა ორი ბინა (საერთო ჯამში 75 000 აშშ დოლარად) და საბანკო კრედიტის სახით აღებული აქვს 280 000 ლარი, რასაც დაემატა დედის მიერ კომპანიიდან დივიდენდის სახით 2 წლის განმავლობაში მიღებული 150 000 აშშ დოლარი საჩუქრის სახით.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლითა და სასამართლო სხდომაზე მიცემული ახსნა-განმარტებით სარჩელი არ ცნო.

3.2. შესაგებლის თანახმად, მოსარჩელე არ უთითებს ციტირებული ფრაზის რომელი მონაკვეთი/ნაწილი (მოყვანილი 9 სტრიქონიდან) წარმოადგენს არსებითად მცდარ ფაქტს სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ საქართველოს კანონის მიზნებისთვის. მისივე მტკიცებით, მოსარჩელე აღნიშნულ კომენტარს კონტექსტიდან სრულიად მოჭრილად ციტირებს და საქმის განმხილველი სასამართლოსთვის მცდარი შთაბეჭდილების შექმნის მიზნით, იმგვარად აღწერს ვითარებას, თითქოს ტელეკომპანია „ფ–ს“ 2024 წლის 14 მარტის გადაცემა „ფ–ს დღე“ მთლიანად მოსარჩელის ქონებრივ მდგომარეობას მიეძღვნა და მოპასუხემაც გადაცემის მთელი დრო მოსარჩელის ქონებაზე მსჯელობას დაუთმო. რეალურად, გადაცემაში მოპასუხის ჩართვა 20 წუთზე მეტი ხნის განმავლობაში გაგრძელდა, საიდანაც მოსარჩელის შესახებ მან სულ ორიოდე წუთი ისაუბრა. მოპასუხესთან გადაცემის წამყვანის საუბრის მთავარი თემა არა მოსარჩელე, არამედ დემოკრატიულ სახელმწიფოში საზოგადოებრივი თვითმმართველობის განხორციელებასთან დაკავშირებული საკითხი - მოსამართლეთა კეთილსინდისიერების შემოწმების საგანგებო მექანიზმი ე.წ. „ვეთინგი“ იყო, რომლის შემოღების აუცილებლობაც მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესით სარგებლობს, ასეთივე მაღალი საზოგადოებრივი ყურადღების საგანია მოსარჩელის ქონება.

3.3. მოპასუხე მიიჩნევს, რომ მოსამართლეთა კეთილსინდისიერების შემოწმების საგანგებო მექანიზმის შემოღება სასიცოცხლოდ აუცილებელია საქართველოს ევროინტეგრაციის პროცესის შემდგომ სტადიაზე - ევროკავშირთან მოლაპარაკებების დაწყების ეტაპზე გადასასვლელად. სწორედ ამ კონტექსტში შეეხო მოპასუხე მოსარჩელის ქონებრივი მდგომარეობის გარემოებების სარწმუნოობის, დამაჯერებლობისა და დასაბუთებულობის საკითხს, ხოლო ამ საკითხზე მსჯელობისას მიუთითა რამდენიმე დღით ადრე, საგამოძიებო ჟურნალისტების მიერ მომზადებულ, მოსარჩელის ქონებასა და შემოსავლებთან დაკავშირებულ „ტვ პ–ის“ ეთერში გასულ, გახმაურებულ რეპორტაჟზე. ამ მაგალითის საფუძველზე მოპასუხე ახდენდა იმის ილუსტრირებას, თუ როგორ ნაწილდება მტკიცების ტვირთი მოსამართლეთა „ვეთინგის“ მექანიზმის პირობებში, კერძოდ კი ხსნიდა, რომ „ვეთინგის“ პროცესში კეთილსინდისიერების მტკიცების ტვირთი გადადის მოსამართლეზე.

3.4. მოპასუხე ამტკიცებს, რომ მის მიერ ციტირებული ფრაზა მთლიანობაში წარმოადგენს აზრს, რომელიც დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით. მოსარჩელე აპელირებს თითქოს მოპასუხემ გააკეთა განცხადება, რომ მოსარჩელის დედა სამეწარმეო საზოგადოებაში დივიდენდის სახით იღებს 14 000 ლარს წლიურად. ასეთი განცხადება მოპასუხეს არ გაუკეთებია. შესაფასებელია თუ რამდენად არის საწარმოს ცნობა პირის შემოსავლების დამადასტურებელი უტყუარი და საკმარისი მტკიცებულება. ეს ცნობა არ წარმოადგენს დოკუმენტს, რომელსაც შეუძლია უტყუარად დაადასტუროს პირის შემოსავლების ოდენობა და პერიოდულობა. იმ შემთხვევაში, თუკი მოსარჩელე ამტკიცებს, რომ ეს ცნობა დედამისის მიერ 2019 წლიდან 2022 წლის ჩათვლით დივიდენდის სახით, ყოველთვიურად 17 000 ლარის მიღებას ადასტურებს, მაშინ ეს ცნობა შეიცავს ყალბ მონაცემებს. ბუღალტრული აღრიცხვის, ანგარიშგებისა და აუდიტის ზედამხედველობის სამსახურის მიერ შექმნილ ანგარიშგების პორტალზე სს „ბ–ის“ (შემდეგში - საწარმო) მიერ ატვირთულია ფინანსური საანგარიშგებო დოკუმენტები, რომლითაც 2022 წელს საწარმომ სულ გაანაწილა 90 000 ლარი დივიდენდი ყველა აქციონერზე. შესაბამისად, მოსარჩელის დედაზე ვერ განაწილდებოდა თვიურად 17 054.78 ლარი. სინამდვილეში, ამავე ანგარიშგებით, მოსარჩელის დედა ამ წელს ფლობდა 18.78% აქციებს. ამდენად, მასზე განაწილებული დივიდენდი აქციათა პროცენტული მაჩვენებლით წლიურად გამოდის 16 902 ლარი.

3.5. შესაგებელში აღნიშნულია, რომ უდავოა მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის ფართობი, რაც შეადგენს 2 500 კვ.მ-ს. მოპასუხემ პირდაპირი სატელევიზიო ჩართვისას დაუშვა მექანიკური უზუსტობა 2 500 კვ.მ-ის ნაცვლად მოიხსენია 2.5 ჰექტარი. ამასთან, მოპასუხეს არსად განუცხადებია თუ რომელ წელს შეიძინა მოსარჩელემ რეპორტაჟში განხილული მიწის ნაკვეთი. მოსარჩელის მითითება იმაზე თითქოს მოპასუხე აპელირებდა რომ მოსარჩელემ ერთ-ორ წელიწადში გასწია, როგორც მიწის შეძენის, ისე სახლის მშენებლობის ხარჯი, საერთოდ არ შეესაბამება სიმართლეს. მოპასუხის კომენტარში საუბარია მოსარჩელის ზოგადად გაწეულ ხარჯზე ერთ-ორ წელიწადში.

3.6. მოპასუხის მტკიცებით, მის მიერ სატელევიზიო ეთერში გადმოცემული აზრი, მოსამართლის ხელფასით ძალზე ძვირი ქონების შეძენის შეუძლებლობასთან დაკავშირებით, წარმოადგენს ზოგად, მისი მიხედულებით განვითარებულ მსჯელობას და შესაბამისად აზრს. გარდა ამისა, მისი ეს მსჯელობა არათუ ცილისმწამებლური არ არის, არამედ არსებითად სწორ ფაქტობრივ მონაცემებს ეყრდნობა, ვინაიდან საქართველოს საერთო სასამართლოების არც ერთი ინსტანციის მათ შორის უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის წლიური ხელფასით, ამგვარი (მილიონამდე ლარის) ღირებულების ქონების შეძენა შეუძლებელია და ეს ყველა გონიერი ადამიანისთვის რაციონალური და ლოგიკური მსჯელობაა.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 03 ივლისის გადაწყვეტილებით გ.მ–ძის სარჩელი ცილისმწამებლური განცხადების უარყოფისა და მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დაკმაყოფილდა.

4.2. მოპასუხე მ.მ–ის მიერ გავრცელებული განცხადება: „გ.მ–ძის ქონებაზე იყო საუბარი. ნახეთ რა მარტივია ეს ამბავი, ეხლა უნდათ რომ ჩვენ დავიჯეროთ, რომ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეს შეუძლია სადღაც მილიონამდე დახარჯოს ერთ ორ წელიწადში, შეიძინოს მიწა და მშენებლობისთვის გასწიოს ეს ხარჯი ... ეხლა ძალიანაც რომ ეცადოთ, ვერ დამაჯერებთ ამაში, გამიგეთ. ამას არ დაიჯერებს არავინ ... ამის უკან რა დასაბუთება იყო, რომ დედამ მიიღო დივიდენდი 14 000 ლარი და სამაგიეროდ აჩუქა შვილს 10 000 აშშ დოლარი, დივიდენდი ითვლება წლიურად, წელიწადში რომ მიიღო 14 000 ლარი და კიდევ თვიურად რაღაც ხელფასი დედამ, ვთქვათ 5 000 ლარი ... მითხარით, აქედან როგორ გამოდის 100 000 აშშ დოლარი ... მითხარით, როგორ შეიძლება იქცეს 14 000 ლარი 100 000 აშშ დოლარად და არ დავსვამ კითხვებს კეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით. მითხარით, როგორ შეიძლება 7 მოსამართლემ შეიძინოს თავისი ხელფასით 2.5 ჰა მიწა, გასწიოს ხარჯი მილიონამდე და დაგიჯერებთ“ მიჩნეულ იქნა ცილისწამებად და მოპასუხეს დაევალა მოსარჩელის შესახებ გავრცელებული აღნიშნული ცილისმწამებლური განცხადების უარყოფა სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ორი კვირის განმავლობაში, ტელეკომპანია „ფ–ს“ გადაცემა „ფ–ს დღეში“ იმავე დროს, სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ ცნობის გამოქვეყნების გზით. ამავე გადაწყვეტილებით მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 14 ლარის გადახდის ვალდებულება.

4.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მ.მ–მა.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 28 თებერვლის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელი დარჩა.

5.2. სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაპყრო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლს, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის 1-ელ, მე-14, მე-17 მუხლებს, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლს, ასევე, მოიხმო ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი, რომელთა საფუძველზეც დაასკვნა, რომ მოსარჩელის მიერ სადავოდ გამხდარი სიტყვები წარმოადგენდა ფაქტების შესახებ მითითებას და არა „აზრს“ (შეფასებითი მსჯელობა), რომელიც იყო არსებითად არასწორი და ლახავდა მოსარჩელის საქმიან რეპუტაციასა და ღირსებას.

5.3. სააპელაციო პალატამ სადავოდ გამხდარი გამონათქვამის ასპექტები ცალ-ცალკე შეაფასა და მოსარჩელის დედის მიერ დივიდენდის სახით მიღებულ თანხებთან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ განსახილველ საქმეში, მნიშვნელოვან სადავო ფაქტს წარმოადგენდა არა ის, თუ რა ოდენობის შემოსავალი მიიღო მოსარჩელის დედამ კონკრეტულად 2021, 2022 ან 2023 წლებში, არამედ ის ზოგადად, მას გააჩნდა თუ არა ასეთი ფულადი სახსრების ჩუქების შესაძლებლობა, რომლისთვისაც გაცილებით მყარი და სრულფასოვანი მტკიცებულების წარმოდგენა იყო სავალდებულო, რადგან მოსარჩელეს გამოთქმული მოსაზრებების გასაბათილებლად არაერთი მტკიცებულება ჰქონდა წარმოდგენილი. ამ მიმართებით, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების საპირწონე მტკიცებულებები მოპასუხემ ვერ წარმოადგინა. მან ვერ წარმოადგინა საწარმოს ცნობაზე მეტად მყარი და შემოსავლის მიღების ფაქტის დადგენაზე განკუთვნადი მტკიცებულება. ამასთან იგი უთითებდა საწარმოს ცნობის სიყალბის თაობაზე, რომელიც არ დასტურდებოდა კანონით დადგენილი წესით (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 137-ე მუხლი).

5.4. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განცხადება, რომ მოსარჩელემ შეიძინა მიწის ნაკვეთი, თავისთავად გულისხმობდა ფაქტის გავრცელებას და იგი ვერ მიიჩნეოდა მოსაზრებად. ამასთან, მხარეთა შორის სადავოდ არ გამხდარა, რომ მოსარჩელის მიერ შეძენილი მიწის ნაკვეთის ჯამური ფართობი შეადგენს არა 2.5 ჰექტარს, არამედ 2 500 კვ.მ.-ს, რომელთა შორის მნიშვნელოვანი სხვაობაა. ამასთან, საგულისხმოა, რომ უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული ინფორმაცია ხელმისაწვდომია საჯაროდ, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ელექტრონულ მონაცემებში. შესაბამისად, პალატის აზრით, მოპასუხეს შეეძლო და ევალებოდა კიდეც, მის გავრცელებამდე გადაემოწმებინა ინფორმაცია. გარდა ამისა, პალატამ მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერით - მოსარჩელე არ წარმოადგენდა 2 500 კვ.მ ფართობის მიწის ნაკვეთის ერთპიროვნულ მესაკუთრეს, არამედ დასახელებული ქონების მესაკუთრედ რეგისტრირებულია ორი პირი, წილობრივი მონაცემის გარეშე, რაც გულისხმობს, რომ მოსარჩელის ინდივიდუალური საკუთრების საგანია 1 250 კვ.მ., რაც კიდევ უფრო დიდ სხვაობას იძლევა არსებულ რეალობასა და მოპასუხის განცხადებას შორის. შესაბამისად, პალატამ დაასკვნა, რომ მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებითაც, მოპასუხემ გაავრცელა მცდარი ფაქტი, როდესაც განაცხადა, რომ მოსარჩელემ 2.5 ჰა. მიწის ნაკვეთი შეიძინა.

5.5. სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაპყრო სადავოდ გამხდარი გამონათქვამის იმ ნაწილზეც, რომლის თანახმად მოპასუხე, ფაქტის სახით, აცხადებდა, რომ მოსარჩელეს დედისგან საჩუქარი არ მიუღია. აღნიშნულთან მიმართებით, სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაპყრო საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიუთითა, რომ მოსარჩელის დედის ყოველთვიური შემოსავალი შეადგენდა ხელფასის სახით - 5 005 ლარს და დივიდენდის სახით - 17 054.78 ლარს, ამავდროულად, მოსარჩელემ დედის მხრიდან მიიღო ფულადი საჩუქარი 150 000 აშშ დოლარი. შესაბამისად, პალატამ დაასკვნა, რომ მოპასუხის მხრიდან ადგილი ჰქონდა კიდევ ერთი მცდარი ფაქტის გავრცელებას. ამ განცხადების შინაარსობრივი კვლევის შემდგომ, სააპელაციო პალატამ შეაფასა მოსარჩელისათვის საჩუქრის მიღების ფაქტი ცნობილი იყო თუ არა მოპასუხისათვის ან გამოიჩინა თუ არა მან აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება. აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატამ განმარტა, რომ მოსარჩელემ დედის შემოსავლების შესახებ ინფორმაცია ხელმისაწვდომი გახადა საინფორმაციო საშუალებებისთვის მოპასუხის მიერ დასახელებულ სიუჟეტში („ნ.მ–ძის შაბათი“ 12:35 წუთზე) გამოქვეყნებით. შესაგებელში მითითებულია, რომ მოპასუხემ საკითხზე მსჯელობისას მიუთითა რამდენიმე დღით ადრე, საგამოძიებო ჟურნალისტების მიერ მომზადებულ, მოსარჩელის ქონებასა და შემოსავლებთან დაკავშირებულ „ტვ პ–ს“ ეთერში გასულ, გახმაურებულ რეპორტაჟზე. მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია ფაქტი იმის თაობაზე, რომ მისთვის ცნობილი იყო საწარმოს მიერ გაცემული ცნობის და მასში მითითებული თანხის ოდენობის შესახებ, თუმცა კითხვის ქვეშ დააყენა მასში მითითებული თანხების სისწორე, რაც სასამართლოს დასკვნით, წარმოადგენდა ფაქტებზე მითითებას აშკარა და უხეში დაუდევრობით.

5.6. სააპელაციო პალატამ ასევე, ყურადღება მიაპყრო სადავოდ გამხდარი განცხადების იმ ნაწილსაც, რომლის თანახმადაც მოპასუხე აცხადებდა: „უნდათ რომ ჩვენ დავიჯეროთ, რომ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეს შეუძლია სადღაც მილიონამდე დახარჯოს ერთ ორ წელიწადში, შეიძინოს მიწა და მშენებლობისთვის გასწიოს ეს ხარჯი ...“ სასამართლოს აზრით, მოპასუხის განცხადება გაკეთებულია იმგვარად, რომ მოსარჩელემ მიწის ნაკვეთის შეძენის და მასზე სამშენებლო სამუშაოების განსახორციელებლად მაქსიმუმ რომელიღაც 2 წლის განმავლობაში, გადაიხადა თანხა. დადგენილია და მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია, რომ მოსარჩელემ მიწის ნაკვეთი შეიძინა 2020 წელს. ასევე დადგენილია, რომ ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის ხარჯები გაწეულია 2023 წელს. შესაბამისად, პალატის აზრით, მოპასუხის განცხადება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ მიწის ნაკვეთის შეძენისთვის და სამშენებლო საქმიანობისთვის ხარჯები 2 წლის განმავლობაში გადაიხადა ასევე, მცდარია და არ შეესაბამება რეალობას. რაც შეეხება ინფორმაციის ფლობას, როგორც ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, ასევე ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ დეკლარაცია ხელმისაწვდომია ნებისმიერი პირისთვის და იძლევა შესაძლებლობას დაზუსტებული ინფორმაცია მიიღოს დაინტერესებულმა პირმა.

5.7. სადავოდ გამხდარი განცხადებების შინაარსობრივი და ფაქტობრივი კვლევის შემდგომ, სააპელაციო პალატამ იმსჯელა ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნაზე და აღნიშნა, რომ როდესაც დგინდება, პირის მიმართ გავრცელებული ცილისმწამებლური განცხადებები, ყოველთვის ივარაუდება მისთვის მიყენებული ზიანი, მით უფრო, მოსამართლისთვის, რომლისთვის კეთილსინდისიერება კანონით დადგენილი სტანდარტია. ამასთან, პალატამ ვრცელი მსჯელობა დაუთმო პირის პატივისა და ღირსების მნიშვნელობას, საქმიანი რეპუტაციის დაცვის ვალდებულებას და დაასკვნა, რომ სადავო განცხადებით მოსარჩელეს მართლაც მიადგა რეპუტაციული ზიანი. პალატამ დასძინა, რომ მართალია მოპასუხე ახსენებდა ე.წ. „ვეთინგს“ და მიუთითებდა აღნიშნული საკითხისადმი საზოგადოებრივ ინტერესზე, თუმცა პალატამ მიიჩნია, რომ საზოგადოებრივი ინტერესის არსებობის შემთხვევაშიც უნდა მომხდარიყო ინტერესთა შეპირისპირება და საკითხის შემდგომ გადაწყვეტა. მოცემულ შემთხვევაში, განცხადება შეეხებოდა პირის ფუნდამენტურ უფლებებს პირადი ცხოვრების ნაწილში, ასევე პირის პატივს, ღირსებას და საქმიან რეპუტაციასა და კეთილსინდისიერებას. შესაბამისად, გავრცელებული განცხადების მიმართ მოპასუხეს საკითხის მეტად შესწავლა და მხოლოდ დაზუსტებული ინფორმაციის გაცემა ევალებოდა, რაც ზიანის დაკისრების თაობაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას იძლეოდა.

5.8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 28 თებერვლის განჩინება, საკასაციო საჩივრის წარდგენის გზით, გაასაჩივრა მ.მ–მა.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. კასატორი წარდგენილ ვრცელ საკასაციო საჩივარში სადავოდ ხდის გასაჩივრებული განჩინების, როგორც ფაქტობრივ, ასევე სამართლებრივ უსწორობებს. სახელდობრ, კასატორი მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ის გარემოება, რომ მ.მ–ის სადავო განცხადება არ ჯდებოდა გამოხატვის თავისუფლების ფუნდამენტური უფლების დაცვის ქვეშ. კასატორი მოიხმობს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკას და ამტკიცებს, რომ მოსარჩელემ ვერ მიუთითა, მოცემულ შემთხვევაში, არსებობდა თუ არა, საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის მე-5 პუნქტითა და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული სამივე პირობა - შეზღუდვა გათვალისწინებულ უნდა იქნას კანონით, შეზღუდვა უნდა ემსახურებოდეს ლეგიტიმური მიზნის მიღწევას და იგი საჭირო/აუცილებელი უნდა იყოს დემოკრატიულ საზოგადოებაში. მართალია მოსარჩელემ გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის ლეგიტიმურ ერთ-ერთ საფუძვლად სასამართლოს ავტორიტეტი მიუთითა, თუმცა იგი არც კი ეცადა დაესაბუთებინა თუ რამდენად „აუცილებელი“ იყო სარჩელის დაკმაყოფილება „დემოკრატიულ საზოგადოებაში“, კერძოდ: რამდენად არსებობდა მწვავე საჭიროება, განსაკუთრებით იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ რადგან მ.მ–ი, როგორც საზოგადოებრივი ექსპერტი, მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე საკითხზე მსჯელობდა, იგი „საზოგადოებრივი დარაჯის“ როლს ასრულებდა და მაღალი ხარისხის სამართლებრივი დაცვის ქვეშ იმყოფებოდა. კასატორი დასძენს, რომ ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად განმარტეს მოხმობილი სამართლებრივი ნორმები, რადგან, ერთი მხრივ, საერთოდ არ იმსჯელეს ის თუ რას ნიშნავს დემოკრატიულ საზოგადოებაში შეზღუდვის „აუცილებლობა“, რაზეც ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მდიდარი პრაქტიკა გააჩნია. მეორე მხრივ, კასატორი მიიჩნევს, რომ საერთოდ არ შეფასებულა მოცემულ საქმეში ადგილი ჰქონდა თუ არა „მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას“ და მოპასუხის მიერ გაკეთებული განცხადება სასამართლო ხელისუფლების უმაღლეს წარმომადგენელთა კეთილსინდისიერების შემოწმების საგანგებო მექანიზმის - ე.წ. „ვეთინგის“ შესახებ ეხებოდა თუ არა საზოგადოებრივი ინტერესის საკითხს. კასატორი აცხადებს, რომ მართალია ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა მიუთითეს გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის კანონიერების შემოწმების ევროპულ სტანდარტზე და ხაზი გაუსვეს მის იერარქიულ აღმატებულობას შიდასამართლებრივ ნორმებთან მიმართებით, თუმცა არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცეს მას და რიგ საკითხებთან დაკავშირებით საერთოდ არ მომხდარა სამართლებრივი შეფასება, სახელდობრ, სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია, რომ მ.მ–ი, როგორც საზოგადოებრივი ექსპერტი, იმყოფებოდა ევროპული სასამართლოს მიერ დადგენილი მაღალი სტანდარტით დაცვის ქვეშ.

6.2. კასატორი ამტკიცებს, რომ სადავოდ გამხდარი განცხადება მთლიანობაში წარმოადგენდა მ.მ–ის აზრს, რისთვისაც მას პასუხისმგებლობა ვერ დაეკისრება. ამ მხრივ, ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა ვერ შეძლეს აზრისა და ფაქტის ერთმანეთისგან გამიჯვნა, რის გამოც დაარღვიეს „გამოხატვის შესახებ კანონის“ მე-7 მუხლის მე-5 პუნქტით გათვალისწინებული წესი, რომლის თანახმადაც აზრის ან ფაქტის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს განცხადებაში მოყვანილი ცნობებისათვის აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ. ამ მხრივ, კასატორი აცხადებს, რომ მისი განცხადება შეიცავდა ორ ფაქტობრივ ელემენტს: დივიდენდის ოდენობა - 14000 ლარი და მიწის ნაკვეთის ფართობის მოცულობა - 2,5 ჰა. განცხადებაში ფაქტობრივი ელემენტების მითითების მიუხედავად, იმ შემთხვევაშიც კი თუ სასამართლო სადავო განცხადებას ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნევდა, მაინც არ არსებობდა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობა ვინაიდან ეს ფაქტობრივი ელემენტები არ წარმოადგენდა „არსებითად მცდარ ფაქტს“. ამ არგუმენტის გასამყარებლად, კასატორი აცხადებს, რომ მის მიერ მითითებული მიწის ნაკვეთის ფართობი არასოდეს ყოფილა სადავო, მან მართლაც, პირდაპირი ეთერის მიერ გამოწვეული სტრესის გამო, დაუშვა ტექნიკური უზუსტობა და 2500 კვ.მ. მაგივრად განაცხადა, რომ მოსარჩელე ფლობდა 2,5 ჰა. მიწის ნაკვეთს, რაც იყო ტექნიკური ხასიათის, უნებლიე შეცდომა, რომელიც მოპასუხემ გამოასწორა პირველივე შესაძლებლობისთანავე ტვ. „პ–ას“ ეთერში. რაც შეეხება მის მიერ გაჟღერებულ დივიდენდის ოდენობას, კასატორის მტკიცებით, განცხადების ეს ფაქტობრივი ელემენტი არათუ არსებითად მცდარია, არამედ სრული სიმართლეა. მოსარჩელეს დედის დივიდენდის ან სხვა შემოსავლების დასადასტურებლად არასოდეს გაუსაჯაროებია რაიმე სხვა ინფორმაცია. ერთადერთი რაც მან გაასაჯაროვა იყო სს „ბ–ის“ 2023 წლის 20 აპრილით დათარიღებული ცნობა. შესაბამისად, მ.მ–ის მსჯელობის ლაიტმოტივი იყო, ეჩვენებინა, რომ მოსარჩელეს უნდა დაესაბუთებინა, რაც მისი აზრით, მოსარჩელემ ვერ შეძლო, თუ დედის მიერ მიღებული დივიდენდისგან როგორ შედგა ნაჩუქარი 100 000 აშშ დოლარი. კასატორი ამტკიცებს, რომ მან სასამართლოს წარუდგინა მტკიცებულება, რომელიც მის მიერ გამოთქმული ფაქტობრივი ელემენტის არსებითად სისწორეს ადასტურებს. კერძოდ: დამოუკიდებელი აუდიტორული კომპანიის მიერ შედგენილი ანგარიშგების სახით, რომელიც ატვირთულია ფინანსთა სამინისტროს ანგარიშგების პორტალზე და რომლის მონაცემებიც გამორიცხავს მოსარჩელის მიერ გავრცელებული ციფრების სისწორეს. ხსენებული აუდიტორული დასკვნით, 2022 წელს - ანუ იმ წელს, როდესაც მოსარჩელეს დედამ 100 000 აშშ დოლარი გადასცა საჩუქრად, მოსარჩელის დედის დივიდენდი იყო არა თვეში 17 054 ლარი, რის დამტკიცებასაც ცდილობდა მოსარჩელე, არამედ წელიწადში 16 902 ლარი. ამ ციფრების სისწორე ასევე, დაადასტურა სასამართლოში მოწმის სახით დაკითხულმა აუდიტორული ანგარიშგების ავტორმა და ასევე, მოპასუხის მიერ წარდგენილმა „Appraise Center”-ის 2024 წლის 29 მარტის დასკვნამ. კასატორის მტკიცებით, ამასვე ადასტურებს თავად მოსარჩელის მიერ წარდგენილი სს „ბ–ის“ მიერ გაცემული ახალი 2024 წლის 25 აპრილის ცნობაც, სადაც წერია, რომ 2022 წელს მოსარჩელის დედას, დივიდენდის სახით, მიუღია 17 952 ლარი წლიურად, რაც თვეებზე გაყოფის შემთხვევაში გამოდის მხოლოდ 1496 ლარი. ამასთან, თავად მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი შემოსავლების სამსახურის ცნობით დასტურდება, რომ მოსარჩელის დედაზე დივიდენდი გაიცა მხოლოდ წლიურად, ერთხელ - დეკემბრის თვეში და არა თვიურად, როგორც ამას მოსარჩელე უთითებდა. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, კასატორი ამტკიცებს, რომ მის მიერ გამოთქმულ და სადავოდ გამხდარ განცხადებაში მითითებული დივიდენდის ოდენობას - 14 000 ლარსა და წლიურ 16 902 ლარს შორის არსებითი სხვაობა არ არის, ვერცერთი ობიექტური დამკვირვებელი ამ უმნიშვნელო უზუსტობას (2 902 ლარს), დაშვებულს პირდაპირ ტელეეთერში საუბრისას, ხსენებულ 100 000 აშშ დოლართან მიმართებით, ვერ შეაფასებდა არსებითად მცდარ ფაქტად. კასატორი დასძენს, რომ ასევე დაუსაბუთებელია სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოების სამართლებრივი შეფასებაც, რომელიც შეეხება სადავო განცხადებას მოსარჩელის მიერ მიწის ნაკვეთის შეძენისა და მშენებლობის 1-2 წლის განმავლობაში დასრულების შესახებ. კასატორი აცხადებს, რომ საქმეზე დადგენილი გარემოების მიხედვით, საცხოვრებელი სახლის ხარჯები გაწეულია 2023 წელს, შესაბამისად, მოპასუხის განცხადება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ მიწის ნაკვეთის შეძენისთვის და სამშენებლო საქმიანობისთვის საჭირო ხარჯები 2 წლის განმავლობაში გადაიხადა, ვერ მიიჩნევა არსებითად მცდარ ფაქტად ვინაიდან მისი გაწევა მოხდა 3 წლის განმავლობაში და ამ ორ ციფრს შორის არსებითი სხვაობა არ არის.

6.3. კასატორი აცხადებს, რომ მოსარჩელემ სარჩელის დაკმაყოფილების კუმულატიური ელემენტებიდან, ასევე ვერ დაადასტურა ის ფაქტი, რომ მას ზიანი მიადგა. მოსარჩელე მხოლოდ მორალურ ზიანზე აპელირებდა, თუმცა მას არ წარმოუდგენია მორალური ზიანის განცდის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება, სააპელაციო პალატამ ფაქტობრივად იგი საერთოდ გაათავისუფლა მტკიცების ტვირთისგან, როდესაც აღნიშნა, რომ პირის მიმართ გავრცელებული ცილისმწამებლური განცხადებები ყოველთვის წარმოშობს მიყენებული ზიანის ვარაუდს. კასატორი ამტკიცებს, რომ მოსარჩელეს არ უცდია და რომც ეცადა ვერ დაადასტურებდა, რომ მოპასუხის განცხადებამ მისი მიწის ნაკვეთის ფართის 2500 კვ.მ. ნაცვლად 2,5 ჰა. ოდენობით მითითებისა და დივიდენდის ოდენობის 16 902 ლარის ნაცვლად 14 000 ლარის ხსენება იმდენად დიდი სულიერი ტანჯვის თუ სულიერი განცდების მომტანი შეიძლება იყოს ადამიანისთვის, რომ მან მორალური ზიანი განიცადოს. კასატორი დასძენს, რომ მოსარჩელეს მორალური ზიანის მიყენების დასადასტურებლად არ წარუდგენია რაიმე მტკიცებულება თუნდაც სამედიცინო დასკვნა მისი ფსიქიატრიული თუ ფსიქოლოგიური მდგომარეობის თაობაზე, ან არ მოუყვანია მოწმე, რომელიც მის ძლიერ სულიერ განცდებში ყოფნას დაადასტურებდა. ყოველივე აღნიშნულს კასატორი აღიქვამს, როგორც სასამართლოს მხრიდან მოსარჩელის მტკიცების ტვირთისგან გათავისუფლებას.

6.4. კასატორი აცხადებს, რომ მოსარჩელემ ვერ დაასაბუთა, რომ გაცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისთვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა. მ.მ–ი აცხადებს, რომ სადავო განცხადების გაკეთებამდე მისთვის ცნობილი იყო რეალური მდგომარეობა მოსარჩელის დედის მიერ 2022 წელს მიღებული დივიდენდის შესახებ, რადგან იგი იცნობდა ფინანსთა სამინისტროს მიერ კონტროლირებად საიტზე ატვირთულ სს „ბ–ის“ ანგარიშგებას. ამ ანგარიშგების ფონზე, სრულიად არასანდოდ გამოიყურებოდა სს „ბ–ის“ 2023 წლის 20 აპრილის ცნობა, რომელიც სპეციალურად შეიქმნა, რომ გარეშე პირს, შეჰქმნოდა იმგვარი შთაბეჭდილება თითქოს მოსარჩელის დედა დივიდენდს არა წლიურად არამედ ყოველთვიურად იღებდა 17 054 ლარის ოდენობით. მას შემდეგ რაც, მოპასუხემ სასამართლოში წარადგინა ანგარიშგების დოკუმენტები, მოსარჩელემ პოზიცია შეცვალა და აცხადებდა, რომ 2023 წლის 20 აპრილის ცნობა მხოლოდ 2023 წლის აპრილის მონაცემებს ასახავდა და არა მანამდე არსებულ, მათ შორის, 2019-2022 წლის არსებულ ვითარებას. თუ მოსარჩელის ახალი პოზიცია სწორია, მაშინ გამოდის, რომ მოსარჩელეს მოპასუხის სადავო განცხადების გაკეთებამდე საერთოდ არ ჰქონია გასაჯაროებული რაიმე მტკიცებულება, რომელიც 2019-2022 წლებში დედის ქონებრივ მდგომარეობას ასახავდა და შვილისთვის 100 000 აშშ დოლარის საჩუქრის გადაცემის შესაძლებლობას დაასაბუთებდა. კასატორი განმეორებით დასძენს, რომ ე.წ. „ვეთინგის“ სისტემის კომენტირებისას მოპასუხის მიზანი არ ყოფილა მოსარჩელის დედის მიერ მიღებული შემოსავლის ზუსტი გამოთვლა, არამედ იმის დამტკიცება, რომ მოსარჩელის დედის მიერ მიღებული წლიური შემოსავალი ვერ იქნებოდა საკმარისი, შვილისათვის 100 000 დოლარის ოდენობის საჩუქრის გადასაცემად.

6.5. კასატორი მიიჩნევს, რომ საქალაქო სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე წარმოდგენილი დამატებითი მტკიცებულებები, მათ შორის, სს „ბ–ის“ 2024 წლის 25 აპრილის და შემდგომი ცნობები, სს „ბ–ის“ ბრძანებები თანამშრომელთა წახალისების შესახებ, შემოსავლების სამსახურის ცნობა, ამონაწერები მოსარჩელის მამის საბანკო ანგარიშიდან და სხვა ამგვარი დოკუმენტები და მათში მოცემული ინფორმაცია, მოცემული დავის გადასაწყვეტად, უმნიშვნელოა, რადგან ხსენებული დოკუმენტები მოსარჩელეს 100 000 აშშ დოლარის დასასაბუთებლად საჯარო სივრცეში არასოდეს გაუმჟღავნებია.

6.6. კასატორი მოიხმობს „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მე-7 მუხლს და განმარტავს, რომ იგი ითვალისწინებს დათქმებს, რომლებიც გამორიცხავს ცილისწამებისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრებას, მათ შორისაა, დათქმა ყოველგვარი ეჭვის განცხადების გამკეთებლის სასარგებლოდ გადაწყვეტის, საჯარო ინტერესის საკითხებზე გაკეთებული განცხადებებისა და პოლიტიკური დებატების დროს გაკეთებული განცხადებების მაღალი სამართლებრივი დაცვის თაობაზე.

6.7. კასატორი მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების შემთხვევაში იგი აღუსრულებელი დარჩება, ვინაიდან როგორც სასარჩელო მოთხოვნაა რეგლამენტირებული მისი შესრულება მხოლოდ მოპასუხის განმგებლობის ქვეშ არ არის მოქცეული. მას არანაირი შესაძლებლობა აქვს ტვ „ფ–ს“ სარედაქციო პოლიტიკაზე იქონიოს გავლენა და აიძულოს მათ მოპასუხის განცხადების გაკეთება უზრუნველყოს. ამიტომ, კასატორი მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების აღსრულება ასევე, შეუძლებელია „სააღსრულებო წარმოების შესახებ“ კანონით გათვალისწინებული იძულებითი აღსრულების მექანიზმების გამოყენების შემთხვევაშიც.

6.7. კასატორი საკასაციო საჩივრის მნიშვნელოვან ნაწილს უთმობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის დასაბუთებას, რომელსაც ამყარებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილსა და მე-5 ნაწილს. ამ უკანასკნელთან მიმართებით კასატორი მოიხმობს ვრცელ უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკასა და ე.წ. სტრასბურგის სასამართლოს პრაქტიკას, რომელთან მიმართებითაც აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული განჩინება ეწინააღმდეგება როგორც ეროვნული (ას-591-5912-2018, ას-622-2022, ას-625-593-2014, ას-1152-2020, ას-1278-1298-2011, ას-790-739-2017, ას-928-868-2017, ას-989-2019, 1477-1489-2011, 569-540-2014, ას-1366-2019, ას-57-2023), ასევე საერთაშორისო სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას (N20261/12, 5493/72, 48876/08, 49017/2019, 931/13, 9815/82, 733/06,54968/00).

6.8. კასატორი არსებითი განჩინების გარდა ასაჩივრებს ასევე, შემდეგ წინმსწრებ განჩინებებს: საქმისწარმოების შეწყვეტის შესახებ შუამდგომლობაზე უარის თქმის თაობაზე განჩინება, მოწმის სახით ლუკა ტყებუჩავას დაკითხვაზე უარის თქმის შესახებ განჩინება, მოსამართლე არჩილ კოჭლამაზაშვილის აცილების თაობაზე უარის თქმის შესახებ განჩინება, მოწმის სახით სს "ბ–ის" მთავარი ბუღალტრის ნ.ა–ისა და დირექტორი გ.ბ–ის დაკითხვაზე უარის თქმის თაობაზე განჩინება, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების საქმიდან ამორიცხვაზე უარის თქმის შესახებ განჩინება, მოწმის სახით გ.ბ–ის დაკითხვაზე უარის თქმის თაობაზე განჩინება.

7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:

7.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 01 მაისის განჩინებით, მ.მ–ის საკასაციო საჩივარი, მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

7.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 18 ივლისის განჩინებით, მ.მ–ის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად და მიღებულ იქნა განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინება.

8. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, ვინაიდან კანონის დარღვევა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებას არ უდევს საფუძვლად.

9. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენიათ დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რის გამოც საქმეზე დადგენილად მიიჩნევა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

- მოსარჩელე არის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის მოადგილე, სამოქალაქო საქმეთა პალატის თავმჯდომარე;

- 2024 წლის 14 მარტს ტელეკომპანია „ფ–ს“ ეთერში გავიდა გადაცემა - „ფ–ს დღე“, სადაც მოპასუხემ ისაუბრა მოსარჩელის ქონებრივ მდგომარეობასთან დაკავშირებით;

- მოპასუხემ გადაცემაში განაცხადა - „უნდათ რომ ჩვენ დავიჯეროთ, რომ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეს შეუძლია სადღაც მილიონამდე დახარჯოს ერთ ორ წელიწადში, შეიძინოს მიწა და მშენებლობისთვის გასწიოს ეს ხარჯი ... ეხლა ძალიანაც რომ ეცადოთ, ვერ დამაჯერებთ ამაში. ამას არ დაიჯერებს არავინ ... ამის უკან რა დასაბუთება იყო, რომ დედამ მიიღო დივიდენდი 14 000 ლარი და სამაგიეროდ აჩუქა შვილს 10 000 აშშ დოლარი, დივიდენდი ითვლება წლიურად, წელიწადში რომ მიიღო 14 000 ლარი და კიდევ თვიურად რაღაც ხელფასი, 5 000 ლარი ... მითხარით, აქედან როგორ გამოდის 100 000 აშშ დოლარი ... მითხარით, როგორ შეიძლება იქცეს 14 000 ლარი 100 000 აშშ დოლარად და არ დავსვამ კითხვებს კეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით. მითხარით, როგორ შეიძლება მოსამართლემ თავისი ხელფასით შეიძინოს 2.5 ჰა მიწა, გასწიოს ხარჯი მილიონამდე და დაგიჯერებთ“;

- მოსარჩელემ დედის შემოსავლების შესახებ ინფორმაცია ხელმისაწვდომი გახადა საინფორმაციო საშუალებებისთვის მოპასუხის მიერ დასახელებულ სიუჟეტში („ნ.მ–ძის შაბათი“ 12:35 წუთზე) გამოქვეყნებით;

- მოსარჩელის და მისი მეუღლის საკუთრებაში აღრიცხული უძრავი ქონების საერთო ფართობი შეადგენს 2 500 კვ.მ-ს და არა 2.5 ჰა-ს, რაც 10-ჯერ აღემატება მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართობს.

10. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია მოპასუხის მიერ სატელევიზიო ეთერის ფარგლებში გავრცელებული განცხადება წარმოადგენს, თუ არა, მოსარჩელის სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლით დაცულ სფეროში იმგვარ ჩარევას, რასაც სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება მოჰყვება. კასატორის პრეტენზიების (კასაციის მიზეზების) დასაბუთებულობის შემოწმების მიზნით, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს შემდეგ საკითხებზე: გამოხატვის თავისუფლება; სასამართლო ხელისუფლების ავტორიტეტის შენარჩუნება; საზოგადოებრივი ინტერესი სადავო საკითხთან მიმართებაში და საზოგადოებრივ დებატში წვლილის შეტანა; სადავო განცხადების შინაარსი.

11. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ წინამდებარე დავის ფარგლებში, ორი მნიშვნელოვანი უფლება უპირისპირდება ერთმანეთს: გამოხატვის თავისუფლება და პირის არაქონებრივი უფლება - საქმიანი რეპუტაციის უფლება.

12. საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია. ამავე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, ამ უფლებათა შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად.

13. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-10 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, „ყველას აქვს უფლება გამოხატვის თავისუფლებისა. ეს უფლება მოიცავს პირის თავისუფლებას, ჰქონდეს შეხედულებები, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია თუ მოსაზრებები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად“. კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, გამოხატვის თავისუფლება განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობისაგან. ამიტომ, ის შეიძლება დაექვემდებაროს ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებსა და სანქციებს, რომლებიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ამ პუნქტში მითითებული კანონიერი მიზნების მისაღწევად, რომელთაგან ერთ-ერთია სხვა პირთა რეპუტაციის დაცვა.

14. გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის „აუცილებლობის“ ძირითადი პრინციპები ევროპის ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ (შემდგომში „ევროპული სასამართლო“ ან „სტრასბურგის სასამართლო“) დაადგინა მრავალ საქმეში. ამ გადაწყვეტილებებში სასამართლომ აღნიშნა, რომ გამოხატვის თავისუფლება ვრცელდება არა მხოლოდ იმ „ინფორმაციისა“ და „იდეების“ მიმართ, რომლებიც კეთილგანწყობით მიიღება, არაშეურაცხმყოფელად არის მიჩნეული ან ინდიფერენტული დამოკიდებულების საგანია, არამედ იმათ მიმართაც, რომლებიც შეურაცხმყოფელი, გამაოგნებელი ან შემაშფოთებელია. ამიტომ, გამოხატვის თავისუფლების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა განსაზღვრული იყოს მკაცრად და მისი გამოყენების საჭიროება სარწმუნოდ უნდა იყოს დადასტურებული. შეზღუდვის გამოყენება უნდა იყოს „აუცილებელი“ დემოკრატიულ საზოგადოებაში სხვა პირთა რეპუტაციის დასაცავად. „აუცილებელი“ კი, სასამართლოს განმარტებით, ნიშნავს „მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას“ (Handyside v. the United Kingdom (7 December 1976, Series A no. 24), Stoll v. Switzerland ([GC] no. 69698/01, § 101, ECHR 2007 V); Animal Defenders International v. the United Kingdom [GC], no. 48876/08, § 100, ECHR 2013; Morice v. France [GC], no. 29369/10, § 124, 23 April 2015).

15. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდგომში - „სპეციალური კანონი“) მოქმედი რედაქციის მე-3 მუხლის შესაბამისად, სახელმწიფო ცნობს და იცავს სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებას, როგორც წარუვალ და უზენაეს ადამიანურ ფასეულობებს. ყველას, ადმინისტრაციული ორგანოს გარდა, აქვს გამოხატვის თავისუფლება, რაც გულისხმობს აზრის აბსოლუტურ თავისუფლებას, ნებისმიერი ფორმის ინფორმაციისა და იდეების მოძიების, მიღების, შექმნის, შენახვის, დამუშავებისა და გავრცელების უფლებას.

16. სპეციალური კანონის მე-13 მუხლი კრძალავს ნებისმიერი [კერძო და საჯარო, ფიზიკური და იურიდიული] პირის შესახებ არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი, პირისათვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადების გავრცელებას. ცილისწამებისათვის (რომელიც განიმარტება, როგორც „არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისათვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება“), გათვალისწინებულია სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა (კანონით განსაზღვრული გამონაკლისების გარდა, რომლებიც გათვალისწინებულია მისი მე-5, მე-15 და მე-16 მუხლებით).

17. რეპუტაციის დაცვის უფლება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით გარანტირებული უფლებაა. სტრასბურგის სასამართლომ არაერთ საქმეში აღნიშნა, რომ ორივე უფლება - გამოხატვის თავისუფლებაც და პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობაც - თანაბარ დაცვას იმსახურებს. თუმცა, იმისათვის, რომ მე-8 მუხლით დაცული უფლების დარღვევა დადგინდეს, თავდასხმამ პირის რეპუტაციაზე სერიოზულობის განსაზღვრულ ხარისხს უნდა მიაღწიოს (Ärztekammer Fur Wien And Dorner v. Austria, no. 8895/10, § 62, 16 February 2016).

18. ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა გარკვეული კრიტერიუმები, რომლებიც ამ ორ უფლებას შორის სამართლიანი წონასწორობის უზრუნველყოფის მიზნით ფასდება. აღნიშნული კრიტერიუმებია: (ა) ის წვლილი, რომელიც სადავო განცხადებამ საზოგადოებრივი ინტერესის სფეროში მიმდინარე დებატებში შეიტანა; (ბ) იმ პირის საზოგადოებრივი ცნობადობის ხარისხი, როლი და ფუნქცია, ვისაც სადავო განცხადება ეხებოდა და იმ ქმედებების ბუნება, რომელთა შესახებ ინფორმაციაც სადავო განცხადებაში აისახა; (გ) განცხადებაში ასახულ პირთა ქმედებები განცხადების გამოქვეყნებამდე; (დ) განცხადების გამოქვეყნების ფორმა და მანერა; (ე) რა გზით იქნა მოპოვებული განცხადებაში დაცული ინფორმაცია და რამდენად სარწმუნო იყო ის - აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლოს ჟურნალისტებთან მიმართებაში ნათქვამი აქვს, რომ ისინი უნდა მოქმედებდნენ კეთილსინდისიერად, სათანადო ფაქტობრივ საფუძველზე და, ჟურნალისტური ეთიკის წესების შესაბამისად, საზოგადოებას აწვდიდნენ სარწმუნო და ზუსტ ინფორმაციას (Axel Springer AG v. Germany [GC], no. 39954/08, § 93, ECHR 2012).

19. გამოხატვის ძირითადი უფლება დაკარგავს თავის არსს, თუკი მას მოეხსნება შეზღუდვის კონსტიტუციური საფუძვლები. ამდენად, სხვათა უფლებების და ღირსების დაცვა წარმოადგენს გამოხატვის თავისუფლებისათვის დაწესებულ კონსტიტუციურ საპირწონეს. მითითებული ნორმებიდან ჩანს, რომ ღირსებისა და რეპუტაციის საკითხს, საქართველოს კონსტიტუცია და ევროპული კონვენცია განიხილავს, როგორც გამოხატვის თავისუფლების უფლების შეზღუდვის ერთ-ერთ ლეგიტიმურ მიზანს. პირთა პატივის, ღირსების და საქმიანი რეპუტაციის დაცვა კი, უპირველეს ყოვლისა, მათი უფლებების დაცვაა, რომ ცნობები მათი ქცევის, საქმიანობის შესახებ, რაც გავლენას ახდენს გარშემომყოფთა მიერ მათ შეფასებაზე, სინამდვილეს შეესაბამებოდეს.

20. ევროსასამართლოს განმარტებით, განცხადების შეფასებისას მნიშვნელოვანი ელემენტია, რამდენად შეიცავს იგი შეურაცხმყოფელ ტერმინებს, ასევე, მათი შინაარსი და გავლენა საზოგადოებაზე (Chauvy v France). მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხემ არასწორი სურათი შექმნა მოსარჩელის შემოსავლებთან, ფინანსებთან და შეძენილ ქონებასთან დაკავშირებით, რომელიც საჯარო პირი - მოსამართლეა და შესაბამისად კეთილსინდისიერებისა და მაღალი რეპუტაციის შენარჩუნების განსაკუთრებული ინტერესი აქვს, არა მარტო კონკრეტულად ამ საჯარო პირის ღირსების დასაცავად, არამედ ზოგადად, სასამართლო სისტემის სახელისა და რეპუტაციის შენარჩუნების, საზოგადოებაში ნდობის გამყარებისა და მართლმსაჯულების ინტერესის დაცვის მაღალი ლეგიტიმური ინტერესი აქვს.

21. ამასთან, საკასაციო პალატა იმასაც ითვალისწინებს, რომ დადგენილი სტანდარტით, საჯარო პირებთან მიმართებით „დასაშვები კრიტიკის“ ფარგლები უფრო ფართოა, ვიდრე კერძო პირებთან, თუმცა გამოხატვის თავისუფლება იმდენად არ უნდა გაფართოვდეს, რომ მან დაკარგოს თავისი არსი, რაც სხვათა უფლებების გადაჭარბებულ ხელყოფაში გამოიხატება.

22. სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის თანახმად: საჯარო პირმა, რომელიც თავს ცილისწამების ადრესატად თვლის და აღძრავს სარჩელს ცილისმწამებლისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების მოთხოვნით, სასამართლოს უნდა წარუდგინოს ის განცხადება, რომელიც მას ცილისწამებად მიაჩნია, სარჩელში უნდა მიუთითოს, მის შესახებ რა არსებითად მცდარ ფაქტს შეიცავს ეს განცხადება, და უნდა დაასაბუთოს, რატომ არის აღნიშნული განცხადება მოსარჩელის სახელის გამტეხი. მოცემულ შემთხვვევაში, სადავო არ არის, რომ მოპასუხემ გაავრცელა სადავო განცხადება. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ცილისწამების არსებობის დასადგენად, პირველ რიგში, აუცილებელია შეფასდეს სადავო განცხადებაში დაცული გამონათქვამები აზრის, შეხედულების გამოხატვაა თუ დადასტურებადი ან უარყოფადი ფაქტების შემცველი განცხადება.

23. ამ მიმართებით აღსანიშნავია, რომ ხშირად აზრისა და ფაქტის გამიჯვნა რთულია, აღნიშნულზე მიუთითებს არა მხოლოდ ეროვნული სასამართლოს პრაქტიკა, არამედ საკასაციო საჩივარშიც ფართოდ ციტირებული ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაც. სახელდობრ, თავის გადაწყვეტილებებში საქმეებზე ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ (Lingens v. Austria, 8 July 1986, §46, Series A no. 10) და ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ (Oberschlick v. Austria (no.1), 23 May 1991, §63 Series A no. 204) სტრასბურგის სასამართლომ ზღვარი გაავლო ფაქტის შემცველ განცხადებასა და შეფასებით მსჯელობას შორის და აღნიშნა, რომ ფაქტის არსებობა შეიძლება დემონსტრირებულ იქნას, მაშინ როცა შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე შეუძლებელია მტკიცების საგანი იყოს. ამიტომ შეფასების სიმართლის დამტკიცება არ შეიძლება ვინმეს დაევალოს. ეს შეეწინააღმდეგებოდა თავად გამოხატვის თავისუფლების არსს (De Haes and Gijsels v. Belgium, 24 February 1997, §42, Reports-I). თუმცა, მაშინაც კი, როცა განცხადება შეფასებით მსჯელობად არის მიჩნეული, გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის პროპორციულობა შეიძლება იმაზე იყოს დამოკიდებული, არსებობს თუ არა ასეთი შეფასებისათვის საკმარისი „ფაქტობრივი საფუძველი“. თუ საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი არ არსებობს, მაშინ შეფასება შეიძლება გასცდეს პრივილეგიით დაცულ ზღვარს და მიჩნეულ იქნას, როგორც „გადაჭარბებული“ (De Haes and Gijsels, § 47; Oberschlick v. Austria (no. 2), 1 July 1997, § 33, Reports 1997-IV; Brasilier v. France, no. 71343/01, § 36, 11 April 2006; and Lindon, Otchakovsky-Laurens and July, § 55). იმისათვის, რომ ფაქტობრივი ბრალდება შეფასებითი მსჯელობისაგან გაიმიჯნოს, აუცილებელია საქმის გარემოებებისა და განცხადების ზოგადი ტონის ანალიზი, იმის მხედველობაში მიღებით (Brasilier v. France, no. 71343/01, 11 April 2006, § 37), რომ გამონათქვამები საჯარო ინტერესის საკითხზე, შესაძლებელია, სწორედ აღნიშნულ საფუძველზე (სწორედ აღნიშნულის გამო), უფრო შეფასებით მსჯელობას წარმოადგენდეს, ვიდრე ფაქტის შესახებ განცხადებას (Paturel v. France, no. 54968/00, 22 December 2005, § 37). „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის „ბ“ პუნქტის შესაბამისად, „აზრი“ განიმარტება, როგორც შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე, ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს. ამავე კანონის მე-7 მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, აზრის ან ფაქტის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს განცხადებაში მოყვანილი ცნობებისათვის აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ.

24. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ „სიტყვა აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ. ამიტომ ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნას შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში (იხ. სუსგ №ას-1278-1298-2011, 20 თებერვალი, 2012 წელი).

25. აზრისა და ფაქტის ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირის გამო მათი გამიჯვნა საკმაოდ რთულია, ამიტომ სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (იხ. სუსგ №ას-1477-1489-2011, 3 აპრილი, 2012 წელი). ცილისწამების ერთ-ერთი მაკვალიფიცირებელი ნიშანია განმცხადებლის მიერ იმ ფაქტების მითითება, რომლებიც რეალობასთან არც ისე შორსაა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე სუბიექტური და, რაც მთავარია, მათი დადასტურება (დამტკიცება) შესაძლებელია (იხ. სუსგ №ას-179-172-2012, 1 ოქტომბერი, 2014 წელი).

26. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოპასუხემ გაავრცელა განცხადება რომლის თანახმად: „უნდათ რომ ჩვენ დავიჯეროთ, რომ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეს შეუძლია სადღაც მილიონამდე დახარჯოს ერთ ორ წელიწადში, შეიძინოს მიწა და მშენებლობისთვის გასწიოს ეს ხარჯი ... ეხლა ძალიანაც რომ ეცადოთ, ვერ დამაჯერებთ ამაში. ამას არ დაიჯერებს არავინ ... ამის უკან რა დასაბუთება იყო, რომ დედამ მიიღო დივიდენდი 14 000 ლარი და სამაგიეროდ აჩუქა შვილს 10 000 აშშ დოლარი, დივიდენდი ითვლება წლიურად, წელიწადში რომ მიიღო 14 000 ლარი და კიდევ თვიურად რაღაც ხელფასი, 5 000 ლარი ... მითხარით, აქედან როგორ გამოდის 100 000 აშშ დოლარი ... მითხარით, როგორ შეიძლება იქცეს 14 000 ლარი 100 000 აშშ დოლარად და არ დავსვამ კითხვებს კეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით. მითხარით, როგორ შეიძლება მოსამართლემ თავისი ხელფასით შეიძინოს 2.5 ჰა მიწა, გასწიოს ხარჯი მილიონამდე და დაგიჯერებთ.“ როგორც საკასაციო პალატამ ზემოთმითითებულ სამართლებრივ მსჯელობაში უკვე აღნიშნა, „სიტყვა აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. კასატორი დაჟინებით ცდილობს სტრასბურგის სასამართლო პრაქტიკის საფარველქვეშ მის მიერ გავრცელებული განცხადების აზრად დაკვალიფიცირებას, თუმცა პალატა ყურადღებას მიაპყრობს იმ გარემოებას, რომ მისი გამონათქვამის პირველი ნაწილი, უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის შემოსავლისა და გაწეული ხარჯების არაპროპორციულობის თაობაზე, ფარულად თუმცა ამავდროულად ნიშანდობლივად/ხაზგასმულად აქცენტირებს მოსამართლის მიერ ფულადი სახსრების არაკეთილსინდისიერ მოპოვება/განკარგვაზე, რაც გარდა იმისა, რომ სისხლისსამართლებრივი დანაშაულია, ასევე განსაკუთრებულად აზიანებს მოსამართლის ავტორიტეტს საზოგადოების თვალში და საზოგადოებას უკარგავს ნდობას სახელმწიფოს ამ უმნიშვნელოვანესი შტოსადმი. ამასთან, მოსამართლის/მისი ოჯახის შემოსავლისა და გაღებული ხარჯების კონტროლი შესაძლებელია საჯარო მოხელეების მიერ შევსებულ ყოველწლიურ დეკლარაციაში, რომელიც გამოქვეყნებულია საჯაროდ, რაც ცალსახად მიუთითებს, რომ მოპასუხის განცხადება მოსამართლის შემოსავლებსა და ხარჯებს შორის არაპროპორციულობის თაობაზე წარმოადგენს ფაქტს, რომლის დამტკიცებაც არის შესაძლებელი, საზოგადოებისთვის მარტივად ხელმისაწვდომი წყაროებით, ამიტომ, ადგილი არ რჩება განცხადების ამ ნაწილის მოპასუხის სუბიექტურ დამოკიდებულებად ჩათვლისთვის.

27. რაც შეეხება სადავო განცხადების მეორე ნაწილს, რომელიც მოსარჩელის დედის მიერ მიღებული დივიდენდის ოდენობისა და შვილისთვის გადაცემულ საჩუქარს შორის დისპროპორციულობას შეეხება, ამ მიმართებითაც აღსანიშნავია, რომ ერთი მხრივ, მოპასუხე აპელირებდა განცხადების მოსაზრებად/სუბიექტურ შეხედულებად მიჩნევის თაობაზე, თუმცა მეორე მხრივ, თავადვე, საკასაციო საჩივარშიც კი, გამალებით ცდილობს მოიხმოს არაერთი მტკიცებულება იმის დასადასტურებლად, რომ მოსარჩელის დედას არ მიუღია იმ ოდენობის დივიდენდი, რომ შვილისთვის გადაეცა 100 000 აშშ დოლარის ოდენობის საჩუქარი. ამ მიმართებით, აღსანიშნავია, რომ რადგან საკასაციო სასამართლო დავას იხილავს მხოლოდ საკასაციო საჩივრისა და დავის საგნის ობიექტურ ფარგლებში, კასატორის არგუმენტის გაზიარებაზე უარის თქმისთვის მისი საკასაციო საჩივრის ამ ნაწილის გაცნობაც კი საკმარისია, ვინაიდან თავად კასატორი უთითებს არაერთ ფაქტობრივ საფუძველზე, რომელიც გააჩნდა მის განცხადებას, ამიტომ ცალსახაა, რომ განცხადება ამ ნაწილშიც არ იყო მოპასუხის აზრი და ვერ იქნებოდა დაცული სპეციალური კანონით გათვალისწინებული უფრო მაღალი დაცვით. რაც შეეხება კასატორის მიერ მითითებული მტკიცებულებებისა და თუ ფაქტების სისწორეს, პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის დედის მიერ მიღებული დივიდენდის ოდენობისა და გადაცემული საჩუქრის ოდენობის დადგენა/გამოთვლა განსახილველი დავის საგანს არ წარმოადგენს და არც სასამართლოს განხილვის კომპეტენციაშია. მოპასუხე ირიბად მიუთითებს კონკრეტულ დანაშაულებრივ ქმედებაზე, რომლის დადგენის ინსტრუმენტიც მისთვის, როგორც მრავალწლიანი გამოცდილების მქონე იურისტისთვის, ცნობილი უნდა იყოს და საქმის განხილვის დროისთვის არ გამოუყენებია. ამასთან, კასატორი არაერთგზის მიუთითებს მოსარჩელის მიერ საკუთარი შემოსავლების საჯაროდ განუცხადებლობის შესახებ. ამ მიმართებით პალატა მიუთითებს, რომ საჯარო პირისთვის გარდა ქონებრივი დეკლარაციისა და საჯარო რეესტრში დაცული მონაცემებისა, არცერთი საკანონმდებლო დანაწესით არ არის გათვალისწინებული ყველა სახის ქონებრივი ინფორმაციის გასაჯაროების ვალდებულება, მით უფრო საჯარო პირის ოჯახის წევრების ქონებრივი მდგომარეობისა. ამგვარი ინფორმაციის მოპოვების კანონისმიერი შესაძლებლობა აქვთ კანონის საფუძველზე შექმნილ სპეციალურ ორგანოებს ასევე, კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში. ამდენად, კასატორი სადავო განცხადებების ცილისმწამებლურად მიჩნევისა და შესაბამისი პასუხისმგებლობისგან თავს იმით ვერ დაიცავს, რომ მოსარჩელეს გარკვეული ქონებრივი ინფორმაცია არ ჰქონდა გასაჯაროებული, მით უფრო მაშინ, როდესაც მას სადავო განცხადებების გაკეთებისას არ უხელმძღვანელია საჯარო ქონებრივი დეკლარაციებითა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ამონაწერებით.

28. საკასაციო პალატა ასევე ყურადღებას მიაპყრობს სადავო გამონათქვამის მესამე ნაწილს, სადაც მოპასუხე საუბრობდა სოფელ წავკისში მოსარჩელის მიერ 2.5 ჰექტრის ოდენობის მიწის ნაკვეთის შეძენის თაობაზე, რომელსაც იგი მოგვიანებით, სასამართლოში უნებლიე შეცდომას უწოდებს, რომელიც პირდაპირი ეთერის სტრესმა გამოიწვია. უპირველესად აღსანიშნავია, რომ ამ ნაწილში გაჟღერებული ფაქტის სიმცდარეს თავად კასატორი აღიარებს, რაც პალატას შესაძლებლობას აძლევს აღარ განავითაროს შემდგომი მსჯელობა მისი შინაარსის მიხედვით „აზრად“ თუ „ფაქტად“ დაკვალიფიცირების ნაწილში. თუმცა, ვინაიდან კასატორის შედავება ამ ნაწილში მის არსებით თუ არაარსებით ხასიათს მიემართება საკასაციო პალატა მხარეს განუმარტავს, რომ დღესდღეობით საქართველოში, დედაქალაქთან მიმდებარედ არსებული მიწის ნაკვეთების ფასის ასტრონომიული ზრდისა და სოფელ წავკისის პრესტიჟულობის გათვალისწინებით, შეცდომა, რომელსაც მოპასუხე უნებლიედ აღიქვამს არც ისე უვნებლად გამოიყურება. სახელდობრ, მიწის ნაკვეთის ფართი, რომელსაც იგი მოსამართლის საკუთრებად აცხადებდა (2.5. ჰა) 10 ჯერ აღემატება მოსარჩელის მიერ რეალურად შეძენილ ფართობს (2500 კვ.მ.), რაც არა მხოლოდ კვადრატულობაზე, არამედ იმ ფასთა შორის სხვაობაზეც ახდენს გავლენას, რომელზეც მოპასუხე დაჟინებით აცხადებდა, რომ მოსარჩელეს არ შეეძლო ერთ-ორ წელში დაეფარა და შესაბამისად ამყარებდა მის მიერ პირველად გამოთქმული მოსაზრებას (მოსამართლის ხელფასსა და გაღებულ ხარჯებს შორის დისპროპორციულობაზე) და მიზნად ისახავდა საზოგადოების წინაშე მეტი დამაჯერებლობის შექმნას. ეს ყველაფერი კი, იმის ფონზე, როდესაც საჯარო დეკლარაციასა და საჯარო რეესტრის ამონაწერიდან მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის კვადრატულობა ნებისმიერი პირისთვის უმარტივესად შეიძლებოდა გამხდარიყო ცნობილი. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით ამ ნაწილშიც, პალატა მიიჩნევს, რომ განცხადება შეიცავდა არსებითად მცდარ ფაქტობრივ მსჯელობას.

29. სადავო განცხადების შემდგომი ნაწილი შეეხება მოსარჩელის მიერ ხსენებული მიწის ნაკვეთისა და საცხოვრებელი სახლის სამუშაოებისთვის გაწეული თანხების ერთ-ორ წელში დასრულების შეუძლებლობას მის ხელფასთან მიმართებით. ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა და კასატორს საპირისპირო არ დაუდასტურებია, რომ საცხოვრებელი სახლის სამშენებლო სამუშაოების ხარჯი გაწეულ იქნა 2023 წელს ანუ სულ მცირე, სამი წლის განმავლობაში. კასატორი აცხადებს, რომ არსებითი სხვაობა ერთ-ორ წელსა და სამ წელს შორის არ არსებობს, რაც გაზიარებული ვერ იქნება. პირველ რიგში, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სადავო განცხადების განხილვა ნაწილ-ნაწილ, კონტექსტიდან ამოგლეჯილად, როგორც ამას კასატორი ცდილობს, არ ხდება. მეორეც, სადავო განცხადების ეს ნაწილი, სადაც მოპასუხე საუბრობს გარკვეული თანხების 1-2 წელში დაფარვის შეუძლებლობაზე, ერთი მხრივ, მიემართება მის მიერ გამოთქმული ბრალდების (მოსამართლის ხელფასით შეუძლებელია დაიხარჯოს მილიონამდე თანხა) ლოგიკურ გაგრძელებას და მისივე მოსაზრების დასაბუთებას, ხოლო მეორე მხრივ, ცალსახად მიზანმიმართული უზუსტობის ტირაჟირებას ჰგავს, როგორც ეს მიწის კვადრატულობასთან მიმართებით იყო, რადგანაც პირობითად - მილიონის ერთ წელში გადახდასა და სამ წელში გადახდას შორის, რა საკვირველია, არსებობს არსებითი განსხვავება. ამასთან, კითხვის ნიშანს აჩენს ის გარემოებაც, რომ კასატორი მხოლოდ მოსარჩელის ღირსებისა და რეპუტაციის შემლახავი ფაქტების სასარგებლოდ უშვებს შეცდომას და პირობითად არ ამბობს, რომ 2500 კვ.მ. მიწა შეიძინა მოსამართლემ ან რომ ეს თანხა 4-5 ან თუნდაც 10 წელში დაფარა, რაც სადავო გამონათქვამის საერთო კონტექსტური შეფასების მიზნებისთვის, კიდევ ერთხელ ადასტურებს მის მიერ გამიზნულად, არსებითად მცდარი ფაქტების შემცველი განცხადების გავრცელებას, რისი გადამოწმებაც მას შეეძლო თავად მოსარჩელის მიერ წარდგენილი საჯარო დეკლარაციითა და საჯარო რეესტრის ამონაწერის გადამოწმების გზით. აღნიშნული მტკიცების საპირწონედ არ გამოდგება კასატორის ის შედავება, რომ მან სადავო გამონათქვამის გადამოწმებისას იხელმძღვანელა ფინანსთა სამინისტროს კონტროლირებადი ბაზით და გარკვეული აუდიტორული დასკვნით ვინაიდან იგი საჯარო განცხადების გავრცელებას აპირებდა არა სს „ბ–ზე“ არამედ გ.მ–ძეზე, შესაბამისად, ფაქტების გადამოწმება და განცხადების შინაარსის დაფუძნება უნდა მომხდარიყო, არა მხოლოდ საწარმოს დოკუმენტაციის გადამოწმების, არამედ გ.მ–ძის მიერ საჯაროდ გავრცელებული დოკუმენტაციის საფუძველზეც.

30. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ წარუმატებელია კასატორის მცდელობა მის მიერ გავრცელებული განცხადების პოლიტიკური დებატების ფარგლებში გაცხადებულად მიჩნევისა თუ მისი, როგორც ე.წ. „საზოგადოებრივი ექსპერტის“ მოსაზრებების განსაკუთრებით მაღალი დაცვით სარგებლობის თაობაზე. საკასაციო პალატა უპირველესად განმარტავს, რომ მოპასუხე არ არის პოლიტიკოსი, იგი ყოფილი მოსამართლე და იურისტია, რაც შეეხება მის მიერ საკასაციო საჩივარში ხსენებულ ე.წ. „საზოგადოებრივი ექსპერტის“ ცნებას, ამგვარი კატეგორიის პირებისთვის სტრასბურგის სასამართლო პრაქტიკა განსაკუთრებულად მაღალი დაცვის სტანდარტს არ ითვალისწინებს და განსხვავდება „Public Watchdog”-ის სტატუსისგან, რომელიც მოპასუხეს არ აქვს და სავარაუდოდ გულისხმობს. ამავე არგუმენტაციით საკასაციო საჩივარში მითითებული სტრასბურგის სასამართლო პრაქტიკის სრული უმრავლესობა ირელევანტურია და მათ შესაბამისობაზე საკასაციო პალატა არ იმსჯელებს თუმცა მოიხმობს, ორ უახლეს გადაწყვეტილებას, რომელიც აზრისა და გამოხატვის უფლების შეზღუდვის ლეგიტიმურ საფუძვლად სასამართლოს ავტორიტეტსა და ღირსებას მიიჩნევს. საქმეზე CASE OF BACKOVIĆ v. SERBIA (No. 2) 47600/17), 8 April 2025 სტრასბურგის სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართლმსაჯულების სამართლიანად ადმინისტრირების პროცესში ადვოკატები განსაკუთრებულ როლს ასრულებენ. მართალია სასამართლოში წარსადგენ არგუმენტებთან დაკავშირებით ადვოკატები გარკვეული თავისუფლებით სარგებლობენ, რადგან მათ თავიანთი კლიენტების გულმოდგინედ დაცვის ვალდებულება აკისრიათ, თუმცა ადვოკატის გამოხატვის თავისუფლება არ არის აბსოლუტური და სასამართლოს ავტორიტეტის დაცვის მიზნით ის შეიძლება შეიზღუდოს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ კიდევ ერთხელ აღნიშნა, რომ სასამართლო ხელისუფლება დაცული უნდა იყოს უსაფუძვლო თავდასხმებისგან, განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებით, რომ მოსამართლეს, რომელსაც თავს ესხმიან, არ აქვს შეპასუხების შესაძლებლობა. ერთმანეთისგან მკაცრად უნდა გაიმიჯნოს კრიტიკა და შეურაცხყოფა. თუ გამოხატვის ერთადერთი მიზანი სასამართლოს ან სასამართლოს წევრების შეურაცხყოფაა, ასეთ გამოხატვასთან მიმართებით შესაბამისი პასუხისმგებლობის დაკისრება არ არღვევს კონვენციის მე-10 მუხლს (37-ე პარაგრაფი). კრიტიკასა და შეურაცხყოფას შორის მკაფიო განსხვავება უნდა იყოს. თუ გამოხატვის ნებისმიერი ფორმის ერთადერთი მიზანი სასამართლოს ან ამ სასამართლოს წევრების შეურაცხყოფაა, შესაბამისი სანქცია, პრინციპში, კონვენციის მე-10 მუხლის დარღვევას არ იწვევს (ibid., § 61 in fine; see, also, Skałka v. Poland, no. 43425/98, §§ 39-42, 27 May 2003, and Kincses v. Hungary, no. 66232/10, § 33, 27 January 2015).

31. ასევე, საქმეზე „პერუზი იტალიის წინააღმდეგ“ №39294/09, 2015 სადავო გარემოებას არ წარმოადგენდა, რომ აპლიკანტის გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევა განსაზღვრული იყო კანონით, კერძოდ სისხლის სამართლის კოდექსითა (იხ. §31) და სამართლებრივი დეკრეტის 595-ე მუხლის 52-ე მუხლის მე-2 ნაწილით (იხ. §32). თუმცა მომჩივნის მსჯავრდება ემსახურებოდა ლეგიტიმური მიზნის მიღწევას, კერძოდ X-ის უფლებებისა და რეპუტაციის დაცვას (იხ. mutatis mutandis, საქმე: ნიკულა ფინეთის წინააღმდეგ (Nikula v. Finland), №31611/96, §38, ECHR 2002-II; , ასევე, საქმე: პერნა იტალიის წინააღმდეგ [დიდი პალატა] (Perna v. Italy)[GC], 48898/99, §42, ECHR 2003-V, საქმე: ორმანი იტალიის წინააღმდეგ (Ormanni v. Italy), №30278/04, §57, 17, ECHR 2007, და ზემოთ ციტირებული საქმე ბელპიეტრო, §45). ჩარევის მიზანს, ასევე, წარმოადგენდა სასამართლოს ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის დაცვა. (იხ. მაგალითად, mutatis mutandis, საქმე: კიპრიანუ კვიპროსის წინააღმდეგ [დიდი პალატა] (Kyprianou v. Cyprus) [GC], №73797/01, §168, ECHR 2005 XIII, საქმე: ფოგლია შვეიცარიის წინააღმდეგ, (Foglia v. Switzerland), №35865/04, §83, ECHR2007, საქმე: შპს Libération-ი საფრანგეთის წინააღმდეგ, (SARL Libération v. France), №20893/03, §59, ECHR 2008, და საქმე: დი ჯოვანი იტალიის წინააღმდეგ (Di Giovanni v. Italy), №51160/06, §74, ECHR 2013). ამავე საქმეზე სასამართლომ განმარტა, რომ იმისათვის, რათა დადგინდეს იყო თუ არა ჩარევა „აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში“, სასამართლომ უნდა განსაზღვროს არსებობდა თუ არა „მწვავე საზოგადოებრივი საჭიროება“. ამგვარი საჭიროების დასადგენად, სახელმწიფოებს გააჩნიათ შეფასების გარკვეული ზღვარი, თუმცა იგი არსებობს მხოლოდ ევროპულ ზედამხედველობასთან ერთად, რაც მოიცავს, როგორც კანონმდებლობის, ასევე დამოუკიდებელი სასამართლოების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების ზედამხედველობას. შესაბამისად, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო უფლებამოსილია მიიღოს საბოლოო გადაწყვეტილება და დაადგინოს, უფლების შეზღუდვა შეესაბამებოდა თუ არა კონვენციის მე-10 მუხლით გარანტირებულ გამოხატვის უფლებას (იხ. საქმე: იანოვსკი პოლონეთის წინააღმდეგ (Janowski v. Poland), [დიდი პალატა], №25716/94, §30, ECHR 1999-I; საქმე: ასოციაცია Ekin-ი საფრანგეთის წინააღმდეგ №39288/98, §56, ECHR 2001‑VIII, და საქმე: სტოლი შვეიცარიის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], (Stoll v. Switzerland)[GC], №69698/01, §101, ECHR 2007-V). სასამართლომ აღნიშნა, რომ იურისტის, როგორც სასამართლოსა და კერძო პირებს შორის შუამავლის, სპეციფიკური სტატუსი, მათ მართლმსაჯულების განხორციელებაში ცენტრალურ პოზიციას ანიჭებს (კასატორი ადვოკატთა ერთიან საჯარო სიაში რეგისტრირებულია ადვოკატად, საერთო სპეციალიზაციით, ასევე არის ყოფილი მოსამართლე). მათი ამგვარი პოზიციით აიხსნება ადვოკატთა კორპუსის წევრების მიმართ არსებული შეზღუდვებიც. გარდა ამისა, სასამართლოები, როგორც მართლმსაჯულების განხორციელების გარანტები, რომელთა როლიც უმნიშვნელოვანესია კანონის უზენაესობაზე დაფუძნებული სახელმწიფოსთვის, უნდა სარგებლობდნენ საზოგადოების ნდობით. იურისტების განსაკუთრებულ როლის გათვალისწინებით, სამართლიანია მათ მიმართ არსებობდეს მოლოდინი, რომ ხელს შეუწყობენ მართლმსაჯულების სათანადო ადმინისტრირებასა და საზოგადოების ნდობის შენარჩუნებას (იხ: საქმე: „შოპფერი შვეიცარიის წინააღმდეგ“, §29-30). გარდა ამისა, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა შემდეგ გარემოებებზე: (ა) ადვოკატებს უფლება აქვთ, საჯაროდ გააკეთონ კომენტარები მართლმსაჯულების ადმინისტრირების შესახებ, თუმცა მათმა კრიტიკამ არ უნდა გადალახოს გარკვეული საზღვრები, რათა სასამართლო სისტემა დაცული იყოს უსაფუძვლო თავდასხმებისგან; (ბ) ადვოკატებმა არ უნდა გააკეთონ ისეთი კომენტარები, რომლებიც ისეთი სერიოზულია, რომ ცდება დასაშვებ კრიტიკას და არ გააჩნია ფაქტობრივი საფუძვლები; (გ) ადვოკატების მიერ გამოთქმული კომენტარები განხილულ უნდა იქნეს ზოგად კონტექსტში, რათა შემოწმდეს კავშირი გამონათქვამებსა და საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს შორის, განსაკუთრებით კი მაშინ, როდესაც უნდა დადგინდეს წარმოადგენდა თუ არა გამონათქვამი უსაფუძვლო, პირად ანგარიშსწორებას. ასევე, ამავე საქმეზე, მოსამართლემ აღნიშნა, რომ ცილისწამების მსხვერპლი X იყო მოქმედი მოსამართლე, როგორც ეს განსახილველ საქმეზეა. სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის თანახმად, დასაშვები კრიტიკის ფარგლები შეიძლება უფრო ფართო იყოს იმ მოსამართლეების მიმართ, რომლებიც ახორციელებენ უფლებამოსილებას, ვიდრე კერძო პირების მიმართ (იხ. ზემოთ ციტირებული საქმე მორისი §131). თუმცა, არ შეიძლება ითქვას, რომ საჯარო მოხელეები გამიზნულად ხდიან საკუთარ ქმედებებს კრიტიკის ობიექტად, როგორც ამას პოლიტიკოსები აკეთებენ, შესაბამისად, როდესაც საქმე ეხება საჯარო მოხელეების ქმედებების კრიტიკას, მათი გათანაბრება ამ უკანასკნელთან (პოლიტიკოსთან) დაუშვებელია. იმისათვის, რათა საჯარო მოხელეებმა წარმატებით შეასრულონ მათზე დაკისრებული მოვალეობა, საჭიროა საზოგადოებას მათ მიმართ ნდობით იყოს აღჭურვილი. შესაბამისად, უფლებამოსილების განხორციელებისას, შეიძლება საჭირო გახდეს მათი შეურაცხმყოფელი და დამამცირებელი ვერბალური შეტევებისგან დაცვა (იხ. ზემოთ ციტირებული საქმეები „იანოვსკ“ §33, და „ნიკულ“ §48). აღნიშნული საქმე განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმდენად რამდენადაც მასში მომჩივანის მიერ გავრცელებული განცხადება დაკვალიფიცირდა არა „ფაქტად“, როგორც ეს განსახილველ შემთხვევაშია, არამედ „აზრად“, რომელიც კონვენციით უფრო მაღალი დაცვით სარგებლობს და განმარტა, რომ აღნიშნული კრიტიკით იგულისხმებოდა, რომ მან უგულებელყო მოსამართლის პროფესიული ეთიკა ან უფრო მეტიც, ჩაიდინა სისხლისსამართლებრივი დანაშაული. მოსამართლის მიერ განზრახ არასწორი გადაწყვეტილების მიღება შეიძლება წარმოადგენდეს უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებას. ნებისმიერ შემთხვევაში, სადავო წერილში საუბარი იყო, რომ ამ მოსამართლეს არ გააჩნდა ის თვისებები, რომლებიც აუცილებელი იყო სამოსამართლო საქმიანობის განსახორციელებლად, კერძოდ, მიუკერძოებლობა, დამოუკიდებლობა და ობიექტურობა. თუმცა, მომჩივანს არ უცდია დაემტკიცებინა მის მიერ გაჟღერებული ბრალდებების ჭეშმარიტება; მას აგრეთვე არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რომელიც დაამტკიცებდა მის მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებების მიმართ x-ის განზრახვას. სასამართლოს მოსაზრებით, მომჩივნის ბრალდებების ერთადერთ საფუძველს წარმოადგენდა მოსამართლის მიერ მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (იხ. მორისის საქმე §§156-61).

32. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ წინამდებარე განჩინების 30-ე-31-ე პუნქტებით, დეტალური პასუხი გაეცა საკასაციო საჩივარში მითითებულ იმ კრიტიკას, რომლის თანახმადაც ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა ყურადღების მიღმა დატოვეს ის ფაქტი, რომ სადავო განცხადება გაკეთდა საზოგადოებისთვის მაღალი ინტერესის მქონე საკითხზე და რომ არ არსებობდა კასატორის უფლებაში ჩარევის „მწვავე სოციალური საჭიროება“. გასაჩივრებული განჩინების არცერთ პუნქტში არ ყოფილა უარყოფილი ე.წ. „ვეტინგის“ სისტემის აქტუალურობა თუ მისდამი მაღალი სოციალური ინტერესი, თუმცა ეს ფაქტი მოპასუხის მიერ გამოთქმული ნებისმიერი ცილისმწამებლური განცხადებებისთვის ინდულგენციის მინიჭებას არ ნიშნავს. ზუსტად იმ პირობებში, როდესაც კასატორი აცხადებს, რომ მოსარჩელე არის ის მოსამართლე, რომელიც მხარს არ უჭერდა მოხმობილ სისტემას, და ამასთანავე იგი წინასწარ შეცნობით, ავრცელებს არსებითად მცდარ ფაქტობრივი ელემენტებით სავსე განცხადებას, პალატა მიიჩნევს, რომ ზუსტად საზოგადოების მწვავე ინტერესშია სასამართლო ხელისუფლება დაცულ იქნეს დაუსაბუთებელი თავდასხმებისგან და სათანადო სიმაღლეზე იდგეს სასამართლოს ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის დაცვა, ვინაიდან განცხადება ირიბად ადანაშაულებს მოსარჩელეს ვეტინგის სისტემის დისკრედიტაციაში მისი და მისი კოლეგების ფინანსური გამჭვირვალობის თავიდან ასაცილებლად. ამგვარი დაუსაბუთებელი განცხადებები, დარჩენილი შესაბამისი რეაგირების გარეშე, ძირს უთხრის დემოკრატიულ საზოგადოებაში სასამართლო სისტემის სტაბილურობას, მისდამი მოსახლეობის ნდობის ამაღლებას, აღვივებს შუღლს სასამართლო სისტემის მიმართ და აყენებს რეპუტაციულ ზიანს. შესაბამისად, პალატა ასკვნის, რომ კასატორმა ვერ დაასაბუთა რომ არსებობდა ცილისწამებისათვის პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოებები, კერძოდ, განცხადება სპეციალური კანონის მე-5 მუხლით გათვალისწინებული პოლიტიკური დებატების ან სასამართლო სიტყვის თავისუფლების ფარგლებში არ გავრცელებულა, ამასთან არ არსებობდა ამავე კანონის მე-15 და მე-16 მუხლით დადგენილი გამონაკლისებიც.

33. კასატორის შემდგომი შედავებაა, რომ მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი არ დასტურდებოდა და იგი ფაქტობრივად გათავისუფლდა მტკიცების ტვირთისგან, რაც გაზიარებული ვერ იქნება. ამ შემთხვევაში, საჭიროა დადასტურდეს, რომ გავრცელებული განცხადებით მოსარჩელეს საქმიანი რეპუტაცია შეელახა, რამაც მას მორალური ზიანი მიადგა. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა: „საქმიანი რეპუტაციის ქვეშ იგულისხმება საზოგადოების მიერ პირის პროფესიული თუ სხვა საქმიანი თვისებების შეფასება. პროფესია არის ხელობა, საქმიანობა, სპეციალობა, რომელსაც გარკვეული მომზადება სჭირდება და რომლითაც ადამიანი თავს ირჩენს, ხოლო საქმიანი თვისებები, რომელთაც საქმიანი რეპუტაცია გულისხმობს, გააჩნიათ მათ, ვინც მონაწილეობს ეკონომიკურ (კომერციულ) საქმიანობაში. აქედან გამომდინარე, საქმიანი რეპუტაციის შელახვა, რასაც სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლი ითვალისწინებს, მიმართული უნდა იყოს პირის მიერ განხორციელებული (ან განსახორციელებელი) საქმიანი ოპერაციებისათვის. ასეთი ხელყოფით პირს შეიძლება მიადგეს მატერიალური ზიანიც, ე.ი ხელიდან გაუშვას მოგება, დაეკარგოს კლიენტი და სხვა“ (იხ.: სუსგ-ები №ას-1084-1034-2014, 11 მაისი, 2015 წელი; №3/კ376-01, 18 ივლისი, 2001 წელი). „რეპუტაცია მოპოვებული საზოგადოებრივი შეფასებაა, შექმნილი საერთო აზრია ვინმეს ან რაიმეს თვისებების, ღირსებათა და ნაკლის შესახებ, რომელიც ყალიბდება ობიექტის შესახებ არსებული ინფორმაციის საფუძველზე. რა თქმა უნდა, რეპუტაცია შეიძლება იყოს როგორც კარგი, ისე ცუდი, შესაფასებელი ობიექტის დადებით და უარყოფით თვისებათა (ღირსებათა) პროპორციის მიხედვით“ (თოდუა მ., ქურდაძე შ., ცალკეული კატეგორიის სამოქალაქო საქმეზე გადაწყვეტილებათა მიღების თავისებურებანი, თბილისი, 2005, გვ. 50). საქართველოს უზენაესი სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ მოსამართლეა და მისი საქმიანობის ჯეროვანი განხორციელებისათვის საზოგადოების ნდობა, მისი შენარჩუნება და მაღალი რეპუტაცია მნიშვნელოვანია. გაჟღერებული ცნობები საზოგადოებაზე ტოვებს შთაბეჭდილებას, რომ მოსარჩელე ახორციელებდა არაკანონიერ და არაკეთილსინდისიერ საქმიანობას. შესაბამისად, ამგვარი ცილისმწამებლური განცხადებები, მოსამართლეებზე ბოლო დროს გავრცელებული უწყვეტი და დაუსაბუთებელი თავდასხმების გათვალისწინებით, რა თქმა უნდა, რეპუტაციის შელახვასთან დაკავშირებული არაქონებრივი (მორალური) ზიანის მიყენების პრეზუმფციას ქმნის, რის დასადასტურებლადაც არ არის საჭირო რაიმე სახის სამედიცინო ცნობა, რასაც კასატორი უთითებს.

34. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აშკარად დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზიები წინმსწრებ სასამართლო განჩინებებთან მიმართებით. იმის გათვალისწინებით, რომ წინამდებარე განჩინებით არ დაკმაყოფილდა საკასაციო საჩივარი და საკასაციო პალატა სრულად გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს, როგორც ფაქტობრივი ასევე სამართლებრივი შეფასებები, სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმისწარმოების შეწყვეტის შესახებ შუამდგომლობაზე უარის თქმის თაობაზე განჩინება, მოწმის სახით ლუკა ტყებუჩავას დაკითხვაზე უარის თქმის შესახებ განჩინება, მოსამართლე არჩილ კოჭლამაზაშვილის აცილების თაობაზე უარის თქმის შესახებ განჩინება, მოწმის სახით სს "ბ–ის" მთავარი ბუღალტრის ნ.ა–ისა და დირექტორი გ.ბ–ის დაკითხვაზე უარის თქმის თაობაზე განჩინება, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების საქმიდან ამორიცხვის შესახებ განჩინება და მოწმის სახით გ.ბ–ის დაკითხვაზე უარის თქმის თაობაზე განჩინება კანონიერია და მათი დაკმაყოფილების შეუძლებლობის თაობაზე სათანადო დასაბუთება განახორციელა, როგორც პირველი ინსტანციის ასევე, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომაც. საკასაციო პალატა იზიარებს ამ დასკვნებს და დასძენს, რომ დამატებითი მტკიცებულებების მოპოვების გამო მოწმეების გამოძახება არ ემსახურებოდა სადავო საკითხის დასაბუთებას ან/და მიემართებოდა ერთგვაროვანი მტკიცებულების მოპოვების მოთხოვნას, რაც საპროცესო ეკონომიურობის პრინციპიდან არ გამომდინარეობს. მოსამართლის აცილების თაობაზე შუამდგომლობა არსებითად დაუსაბუთებელია და არ ქმნიდა საქმიდან მოსამართლის ჩამოცილების ფაქტობრივ საფუძვლებს, რის გამოც საკასაციო საჩივარი ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია. რაც შეეხება საქმისწარმოების შეწყვეტის თაობაზე შუამდგომლობას, იმ მოტივით რომ სადავო განცხადება გაკეთდა პოლიტიკური დებატების ფარგლებში, ამ არგუმენტზე პალატამ ნაწილობრივ უკვე იმსჯელა ძირითად არგუმენტაციაში და განმეორებით განმარტავს, რომ მოპასუხე არ არის პოლიტიკოსი და იგი ამაოდ ცდილობს კანონით განსაზღვრული ე.წ. „იმუნიტეტის“ მოპოვებას. პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი კანონით დადგენილი პროცედურების დარღვევის დამადასტურებელ დასაბუთებას არ შეიცავს შესაბამისად, დასაშვები საკასაციო პრეტენზია საოქმო განჩინებების გაუქმების შესახებ არ წარმოდგენილა.

35. საკასაციო სასამართლო მოპასუხის საკასაციო პრეტენზიების არსებითად შესწავლის გზით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, რაც სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 28 თებერვლის განჩინების უცვლელად დატოვების საფუძველია.

36. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, არ არსებობს კასატორის (მოპასუხის) მიერ გაღებული ხარჯის მხარეთა შორის განაწილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები და აღნიშნული ხარჯი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

მ.მ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს; უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 28 თებერვლის განჩინება საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი