18 ივლისი, 2025 წელი

№ას-180-2025 ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფ–მა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ შპს „ტ-ფ–ი“ (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ თ.მ–ი (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 23 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. თ.მ–მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე შპს „ტ-ფ–ის“ მიმართ, 157 653 აშშ დოლარისა და 81 307.43 ლარის დაკისრების მოთხოვნით. (სასარჩელო მოთხოვნა დაზუსტდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 18 მარტის სხდომაზე).

სარჩელის საფუძვლები:

2.1. შპს "ტ-ფ–ი" წარმოადგენს ექსპედიტორ კომპანიას, რომლის საქმიანობის სფეროს განეკუთვნება ტვირთების საერთაშორისო გადაზიდვა-გადატანა. 2006 წლის 10 მარტიდან 2019 წლის 1 თებერვლის ჩათვლით შპს ,,ტ-ფ–ის“ ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი იყო თ.მ–ი.

2.2. შემკვეთები ექსპედიტორს მომსახურების საფასურს უხდიან ექსპედიტორის მხრიდან მომსახურების სრულად გაწევის შემდეგ (მომსახურების გაწევად მიიჩნევა გადასატანი ტვირთის მიღების ადგილამდე გადატანა), შესაბამისად, გადაზიდვის მომსახურებისათვის საჭირო ხარჯებს სრულად სწევს ექსპედიტორი. ტვირთების გადატანა-გადაზიდვის მომსახურების ფარგლებში გასაწევი ხარჯი მოიცავს სატპორტო, საბაჟო-სატერმინალო, გაუთვალისწინებელ ხარჯებს და ა.შ. აღნიშნულის გათვალისწინებით, იმისათვის, რომ შპს ,,ტ-ფ–ს" ბიზნესი ეწარმოებინა და მიეღო შეკვეთები, ესაჭიროებოდა ფინანსები, რომელიც, ხშირ შემთხვევაში, არ გააჩნდა და საჭიროებისას უწევდა მესამე პირებისგან მოეზიდა ფულადი სახსრები, კრედიტის სახით.

2.3. სწორედ ამ მიზეზით და საჭიროებით იყო განპირობებული ის, რომ 2006 წლიდან 2019 წლის თებერვლის ჩათვლით თ.მ–ი, საჭიროების შემთხვევაში, შპს ,,ტ-ფ–ს" გადასცემდა დროებით სარგებლობაში (სესხად) მის კუთვნილ ფულად თანხებს, ან მისი კუთვნილი ფულადი სახსრებით ისტუმრებდა შპს “ტ-ფ–ის“ წინაშე არსებულ ფინანსურ ვალდებულებებს.

2.3. 2012 წლის აპრილში შპს „ტ-ფ–სა" და თ.მ–ს შორის დაიდო ზეპირი სესხის ხელშეკრულება, რომლის ფარგლებშიც, თ.მ–ი შპს ,,ტ-ფ–ს" სხვადასხვა დროს, სხვადახვა ოდენობით, საჭიროებისამებრ, გადასცემდა ფულად სახსრებს განუსაზღვრელი ვადით. ყველა ასეთი ფინანსური ოპერაცია შპს "ტ-ფ–ის" მიერ ბუღალტრულად აღირიცხებოდა, როგორც თ.მ–ის წინაშე არსებული კრედიტორული დავალიანება.

2.4. მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის არსებული სასესხო ურთიერთობის ფარგლებში, 01.01.2015-31.12.2018 წლების პერიოდში თ.მ–ის მიერ შპს „ტ-ფ–ისთვის“ გადაცემული თანხა შეადგენს 356 210 აშშ დოლარს და 144 064.38 ლარს, საიდანაც თ.მ–ს დაუბრუნდა მხოლოდ 180 280 აშშ დოლარი და 70419.2 ლარი. იმის გათვალისწინებით, რომ 01.01.2015 წლის მდგომარეობით კომპანიას ასევე გააჩნდა საკრედიტო ნაშთი - 7662.25 ლარი თ.მ–ის მიმართ, მოპასუხის დავალიანება მოსარჩელის წინაშე შეადგენს 175 930 აშშ დოლარსა და 81 307.43 ლარს.

მოპასუხის პოზიცია:

3. მოპასუხემ შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მამა-შვილ თ. და გ. მ–ს შორის დადებული ე.წ. ზეპირი შეთანხმება არის მართლსაწინააღმდეგო და ამორალური. მათ მიზანს წარმოადგენდა შპს „ტ- ფ–ის“ სახელზე რიცხული უძრავი ქონების, მდებარე: ქ. თბილისი, ........., დაუფლება. თ.მ–ს, სავარაუდოდ, შპს „ტ-ფ–ის“ მოგებული თანხები საკუთარი სახელით შეჰქონდა ბანკში.

სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოპასუხემ სარჩელი ცნო მხოლოდ 27 473.57 ლარის ფარგლებში.

შეგებებული სარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა:

4. შეგებებული სარჩელით მოპასუხე თ.მ–ს, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე შპს „ტ-ფ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 79 061.8 აშშ დოლარის გადახდა.

შეგებებული სარჩელის საფუძვლები:

5.1. 2012 წლის 21 დეკემბრიდან 2017 წლის 22 ნოემბრამდე შპს „ტ–ფ–ის“ 100% წილის მესაკუთრე იყო გ. მ–ი, რომელიც არის თ.მ–ის ოჯახის წევრი - შვილი. შპს „ა–ექსტრას“ დასკვნაზე დაყრდნობით, მოსარჩელე შპს „ტ-ფ–ი“ განმარტავს, რომ 2015 წლის 1 იანვრიდან 2021 წლის 1 აგვისტომდე თ.მ–ს შპს „ტ–ფ–ში“ სხვადასხვა დანიშნულებით შეჰქონდა და გამოჰქონდა თანხები. კერძოდ, შპს ,,ტ–ფ–ის“ სალაროში და საბანკო ანგარიშებზე შეტანილი აქვს 356 210 აშშ დოლარი, მათ შორის, 40 000 აშშ დოლარი დანიშნულებით „სესხის თანხა“ + 5 000 აშშ დოლარი დანიშნულებით „თანხის შემოტანა გადარიცხვისათვის“ + 65 660 აშშ დოლარი დანიშნულებით „ეროვნული ვალუტის გაყიდვის გზით“ + 117 250 აშშ დოლარი დანიშნულებით „დამფუძნებლის შენატანი“ + 128 300 აშშ დოლარი დანიშნულებით „სესხის დაფარვა“. თ.მ–ის მიერ ასევე შეტანილია 122 900 ლარი, მათ შორის, 69 000 ლარი დანიშნულებით „თანხის შემოტანა“, ასევე 53 900 ლარი დანიშნულებით „მომსახურების საფასური“. მოსარჩელე შპს „ტ-ფ–ის“ განმარტებით, დანიშნულება „თანხის შემოტანა გადარიცხვისათვის“, ასევე დანიშნულება „დამფუძნებლის შენატანი“, დანიშნულება „ეროვნული ვალუტის გაყიდვის გზით“ და დანიშნულება „სესხის დაფარვა“ აჩენს გონივრულ ეჭვს, რომ თ.მ–ი შპს „ტ–ფ–ის“ მეშვეობით ათეთრებდა თავის ფულს ან/და თაღლითობას ჰქონდა ადგილი.

5.2. შეგებებული სარჩელის თანახმად, თ.მ–ის მიერ შპს „ტ–ფ–ის“ ანგარიშზე შემოტანილი 356 210 აშშ დოლარიდან, თანხა 117250 აშშ დოლარი დანიშნულებით „დამფუძნებლის შენატანი“ და 128300 აშშ დოლარი დანიშნულებით „სესხის დაფარვა“, ჯამში 245 550 აშშ დოლარი, არ ჩაითვლება მოსარჩელის წინაშე კომპანიის ვალდებულებად, ვინაიდან თ.მ–ი არ წარმოადგენს შპს „ტ–ფ–ის“ დამფუძნებელს, ამასთან შპს „ტ–ფ–ს“ არც სესხი ჰქონია გაცემული, შესაბამისად, ვერც სესხის თანხა დაუბრუნდებოდა.

5.3. რაც შეეხება თ.მ–ის მიერ შეტანილ 122 900 ლარიდან 53 900 ლარს, იგი არ ჩაითვლება მოსარჩელის მიერ სესხის სახით შეტანილ თანხად, ვინაიდან შპს „ტ–ფ–ის“ საქმიანობას წარმოადგენს საექსპედიტორო მომსახურება, ანუ ტვირთების საერთაშორისო გადაზიდვა–გადატანის მომსახურების გაწევა. აქედან გამომდინარე, დანიშნულება „მომსახურების საფასური“ ნიშნავს იმას, რომ კლიენტმა ნაღდი ანგარიშსწორებით გადაიხადა შპს „ტ–ფ–ის“ „მომსახურების საფასური“ და შპს „ტ–ფ–ის“ დირექტორმა ანუ მოსარჩელემ ეს „მომსახურების“ თანხა შეიტანა შპს „ტ–ფ–ის“ ანგარიშზე თავის სახელით და ამჟამად აცხადებს, რომ თითქოს ეს მისი თანხაა და წარმოადგენს სესხს, რაც სიცრუეს წარმოადგენს.

5.4. თ.მ–ს კომპანიიდან სხვადასხვა დროს უსაფუძვლოდ მიღებული აქვს 198 557 აშშ დოლარი და 69 420.2 ლარი. შპს „ა.ე–ას“ დასკვნით დასტურდება, რომ თ.მ–ს თავად აქვს დავალიანება შპს „ტ–ფ–ის“ მიმართ 87 897 აშშ დოლარის ოდენობით, საიდანაც 79 061.8 აშშ დოლარის მისთვის დაკისრებას ითხოვს შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე.

შეგებებული სარჩელის მოპასუხის პოზიცია:

6. თ.მ–მა წარმოდგენილი შესაგებლით შეგებებული სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ არ არსებობს შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლები. უცნობია, რა ფინანსურ დოკუმენტაციას ეფუძნება აუდიტის დასკვნა, რომლის საფუძველზეც გამოთვლილია შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა. ამასთან, თ.მ–ი კომპანიისგან იბრუნებდა თანხებს, რომელიც სესხის სახით უკვე გადაცემული ჰქონდა შპს „ტ-ფ–ისათვის“, შესაბამისად, შეგებებული სარჩელით მოთხოვნილი თანხა თ.მ–ისთვის წარმოადგენდა არა უსაფუძვლოდ მიღებულს, არამედ გაცემული სესხის ნაწილის უკან დაბრუნებას.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე თ.მ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხე შპს „ტ-ფ–ს“ მოსარჩელე თ.მ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა 157 653 აშშ დოლარისა და 81 307.43 ლარის გადახდა. შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე შპს „ტ-ფ–ს“ უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა შპს „ტ-ფ–იმ“ და მოითხოვა გადაწყვეტილების შეცვლის გზით ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ნაწილობრივ უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 23 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია დავისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

10.1. შპს ,,ტ-ფ–ი“ წარმოადგენს 2004 წლის 9 დეკემბრიდან რეგისტრირებულ სამეწარმეო საზოგადოებას, რომლის პარტნიორები არიან გ. მ–ი 50%-იანი წილის საკუთრებით და ო.ბ–ი 50%-იანი წლის საკუთრებით. 2006-2019 წლებში საზოგადოების დირექტორი იყო თ.მ–ი.

10.2. 2019 წლის თებერვლის მდგომარეობით, საზოგადოების 50%-იანი წილის მესაკუთრე პარტნიორია გ. მ–ი, ხოლო 50%-იანი წილის მესაკუთრე პარტნიორია ო.ბ–ი. საზოგადოების ხელმძღვანელობა/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი დირექტორი არის გ. ბ–ი.

10.3. შპს „ტ-ფ–ის” საქმიანობის ძირითადი მიმართულებებია:

- ტვირთების გადაზიდვა;

- საექსპედიტორო მომსახურება;

- კვების პროდუქტების წარმოება, შემოტანა და რეალიზაცია; კაფებარების, რესტორნების მოწყობა და ექსპლუატაცია;

- სამოქალაქო და სამრეწველო ნაგებობების პროექტირება და მშენებლობა; არქიტექტურა;

- სავაჭრო ოპერაციები, საბითუმო და საცალო ვაჭრობა;

- სამრეწველო პროდუქციის წარმოება, გადამუშავება, შესყიდვა, შემოტანა და რეალიზაცია;

- სასურსათო პროდუქციის წარმოება;

- ტურიზმი;

- თამბაქოს ნაწარმის წარმოება, შემოტანა, შესყიდვა და რეალიზაცია; ხე-ტყის გადამუშავება, მრეწველობა და ვაჭრობა;

- უალკოჰოლო და ალკოჰოლური სასმელების, მინერალური და ბუნებრივი სასმელი წყლების ჩამოსხმა და რეალიზაცია;

- საქველმოქმედო საქმიანობა.

10.4. 2015 წლის 1 იანვრიდან 2021 წლის 1 აგვისტომდე პერიოდში თ.მ–ის მიერ სხვადასხვა დანიშნულებით, როგორიცაა: „სესხის თანხა“(40 000 აშშ დოლარი), „თანხის შეტანა გადარიცხვისთვის“ (5 000 აშშ დოლარი), „ეროვნული ვალუტის გაყიდვის გზით“ (65 660 აშშ დოლარი), „დამფუძნებლის შენატანი“ (117 250 აშშ დოლარი), „სესხის დაფარვა“ (128 300 აშშ დოლარი), ჯამში 356 210 აშშ დოლარი შეტანილ იქნა შპს „ტ-ფ–ის“ ანგარიშზე, ხოლო დანიშნულებით: „თანხის შემოტანა“ (69 000 ლარი) და „მომსახურების საფასური“ (53 900 ლარი), ჯამში 122 900 ლარი, სხვადასხვა დროს შეტანილ იქნა შპს „ტ-ფ–ის“ ანგარიშზე. თ.მ–ის მიერ სამეურნეო ხარჯებისთვის გახარჯული საკუთარი თანხები შეადგენს 20 631.52 ლარს. წინა წლის ნაშთი შეადგენს 7662.25 ლარს.

10.5. თ.მ–ის მიერ შეტანილი თანხების აღრიცხვა მოხდა ბუღალტრულ ანგარიშზე კოდით: 3160.

სააპელაციო პალატამ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს მისცა შემდეგი სამართლებრივი შეფასება:

11.1. თ.მ–ის წარმოდგენილი სარჩელი ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ მას შპს „ტ-ფ–ის“ საქმიანობის საჭიროებისათვის პერიოდულად კომპანიის ანგარიშზე შეჰქონდა ფულადი თანხები, ხოლო კომპანიის კლიენტის მიერ მომსახურების საფასურის გადახდის შემდეგ მას თანხა უკან უნდა დაბრუნებოდა. შესაბამისად, მოსარჩელე მიუთითებს, რომ მხარეებს შორის წლების განმავლობაში იყო საკრედიტო ურთიერთობა. მოპასუხე მხარემ უარყო თ.მ–თან ზეპირი სესხის ხელშეკრულების არსებობა და განმარტა, რომ აღნიშნული სესხის შესახებ არ ყოფილა ინფ–მირებული საზოგადოების პარტნიორი და საზოგადოების მხრიდან სესხის აღებაზე არ ყოფილა მოწვეული პარტნიორთა კრება. შესაბამისად, პალატის დასკვნით, სასესხო ურთიერთობის არსებობის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელე მხარეზეა.

11.2. მოსარჩელე მხარე ზეპირი სესხის ხელშეკრულების არსებობის დასადასტურებლად უთითებს მოწმე გ. მ–ის, (თ.მ–ის შვილი, 2012 -2017 წლებში შპს „ტ-ფ–ის“ 100%-იანი წილის მფლობელი) შპს „ტ-ფ–ის“ 50% წილის მფლობელის ჩვენებაზე, რომელიც განმარტავს, რომ მათი საქმიანობის სპეციფიკის გათვალისწინებით, კლიენტები საფასურს იხდიდნენ მომსახურების დასრულების შემდგომ, რის გამოც მოლაპარაკება ჰქონდა თ.მ–თან, რომ იგი შეიტანდა თანხებს, როდესაც გადაზიდვებისთვის დასჭირდებოდათ. შესაბამისად, გადაზიდვების დაფინანსებას მოსარჩელე ახორციელებდა. როდესაც კომპანიას გაუჩნდებოდა თანხები, მაშინ დაუბრუნებდა. თანხის დაბრუნების ვადა არ იყო დათქმული. კომპანია მაშინ აბრუნებდა თანხას, როდესაც თ.მ–ი მოითხოვდა. აღნიშნული თანხების ბუღალტრულ აღრიცხვას და გატარებას ბუღალტერი ახორციელებდა. სესხის ხელშეკრულება წერილობით არ ყოფილა დადებული. როდესაც კომპანიის 50%-ინი წილის მესაკუთრე პარტნიორი ო.ბ–ი გახდა, იგი ფაქტობრივად განაგებდა კომპანიას. კომპანიას გააჩნდა ვალდებულებები და დავალიანებები, თუმცა იმდენს გამოიმუშავებდა, რომ ვალები გაესტუმრებინა, შესაბამისად, შემოსავალი და გასავალი მუდმივად დაბალანსებული იყო. თ.მ–ს ბოლო წლების განმავლობაში ხელფასი არ ჰქონდა აღებული. კომპანიას ყოველთვის ჰქონდა ბანკის ვალი, შესაბამისად დივიდენდი გაიცემოდა მაშინ, როდესაც ამის შესაძლებლობა ექნებოდა კომპანიას. სესხის არსებობის დასადასტურებლად მოსარჩელე ასევე უთითებს კომპანიის ბუღალტრის მ.კ–ძის წერილობით განმარტებასა და მოწმის ჩვენებაზე.

11.3. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლზე (სესხის ხელშეკრულება იდება ზეპირად. მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება გამოყენებულ იქნეს წერილობითი ფ–მაც. ზეპირი ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით) და განმარტა, რომ მოპასუხე სესხის აღების ფაქტს უარყოფს, შესაბამისად, ფაქტი სადავოა. სესხის არსებობას მოსარჩელე მხარე ახსნა-განმარტებებითა და მოწმის ჩვენებით ამტკიცებს, ხოლო დასახელებული ნორმა გამორიცხავს მხოლოდ მოწმის ჩვენებაზე დაყრდნობით მის დადასტურებას, შესაბამისად, პალატამ დადასტურებულად არ მიიჩნია მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობა.

11.4. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „ტ-ფ–ის” ჩვეულებრივ საქმიანობას არ წარმოადგენს საკრედიტო საქმიანობა, თუმცა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ არის წარმოდგენილი პარტნიორის/პარტნიორთა გადაწყვეტილება ან/და კრების ოქმი, რაც დაადასტურდება გარემოებას, რომ საზოგადოების პარტნიორმა/პარტნიორებმა გამოხატეს თანხმობა სესხის აღებაზე, შესაბამისად, მხარეთა ახსნა-განმარტებასა და მოწმეთა ჩვენებაზე დაყრდნობით სესხის ხელშეკრულების არსებობა პალატამ დადგენილად არ მიიჩნია, თუმცა განმარტა, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობა უნდა შემოწმებულიყო კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობების ფარგლებშიც.

12.1. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2015 წლის 1 იანვრიდან 2021 წლის 1 აგვისტომდე პერიოდში სხვადასხვა დანიშნულებით, როგორიცაა: „სესხის თანხა“ (40 000 აშშ დოლარი), „თანხის შეტანა გადარიცხვისთვის“ (5 000 აშშ დოლარი), „ეროვნული ვალუტის გაყიდვის გზით“ (65 660 აშშ დოლარი), „დამფუძნებლის შენატანი“ (117 250 აშშ დოლარი), „სესხის დაფარვა“ (128 300 აშშ დოლარი), ჯამში 356 210 აშშ დოლარი, თ.მ–მა შეიტანა შპს „ტ-ფ–ის“ ანგარიშზე. მანვე, შპს ,,ტ-ფ–ის“ ანგარიშზე ლარის ვალუტაში შეიტანა თანხები შემდეგი დანიშნულებით: „თანხის შემოტანა“ (69 000 ლარი) და „მომსახურების საფასური“ (53 900 ლარი), ჯამში 122 900 ლარი.

12.2. მოპასუხის პოზიცია იმის შესახებ, თუ ვის მიერ არის შეტანილი თანხა, არაერთგვაროვანია. შპს „ტ-ფ–ის“ წარმომადგენელი აღნიშნავს, რომ თანხის ნაწილი არ არის შეტანილი თ.მ–ის მიერ, თუმცა წარმოდგენილი შესაგებლით ის აღნიშნავს, რომ თანხები წარმოადგენდა თ.მ–ის საკუთრებას. სადავო თანხების თ.მ–ისადმი კუთვნილებას ადასტურებს კომპანიის ბუღალტერიც, რომელიც თანხას კომპანიის ანგარიშზე ასახავდა. შესაბამისად, პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნით დასახელებული თანხა შეტანილია თ.მ–ის მიერ.

12.3. მოპასუხე (შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე) სადავოდ ხდის თ.მ–ის მიერ განხორციელებულ შენატანს 117250 აშშ დოლარს, დანიშნულებით - „დამფუძნებლის შენატანი“ და მიუთითებს, რომ აღნიშნული თანხა შპს „ტ-ფ–ისათვის“ არ წარმოადგენს თ.მ–ისათვის დასაბრუნებელ თანხას, ვინაიდან თ.მ–ი არასდროს არ წარმოადგენდა საზოგადოების დამფუძნებელს და იგი როგორც დამფუძნებელი ვერ განახორციელებდა საზოგადოებაში თანხის შეტანას.

12.4. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებითა და ახსნა-განმარტებებით დადგენილია, რომ თ.მ–ი არასდროს არ ყოფილა შპს „ტ-ფ–ის“ დამფუძნებელი და შესაბამისად, ვერც დამფუძნებლის სახელით განახორციელებდა შენატანს. შესაბამისად, პალატამ დაასკვნა, რომ თ.მ–ის მიერ შპს „ტ-ფ–ის“ ანგარიშზე შეტანილი თანხა 117 250 აშშ დოლარი დანიშნულებით „დამფუძნებლის შენატანი“ რეალურად არ წარმოადგენს თ.მ–ის მიერ განხორციელებულ დამფუძნებლის შენატანს.

12.5. აპელანტი უარყოფს გარემოებას იმის შესახებ, რომ თ.მ–ის მიერ შპს „ტ-ფ–ის“ ანგარიშზე შეტანილი თანხა 128 300 აშშ დოლარი დანიშნულებით „სესხის დაფარვა“ წარმოადგენს თ.მ–ის მიერ შპს „ტ-ფ–ის“ მიმართ სესხის დაფარვის მიზნით განხორციელებულ შენატანს, ვინაიდან თ.მ–ს არ ჰქონია შპს „ტ-ფ–ის“ მიმართ სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანება.

პალატის განსჯით, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებით არ დასტურდება გარემოება, რომ თ.მ–ს შპს „ტ-ფ–იდან“ სესხის სახით აღებული ჰქონდა თანხა და აღნიშნული ვალდებულების დასაფარად განხორციელდა მის მიერ საზოგადოების ანგარიშზე თანხის შეტანა.

12.6. რაც შეეხება 122 900 ლარის შეტანას თ.მ–ის მიერ შპს „ტ-ფ–ის“ ანგარიშზე, აპელანტი სადავოდ ხდის თ.მ–ის მიერ შპს „ტ-ფ–ის“ ანგარიშზე „მომსახურების საფასურის“ დანიშნულებით შეტანილ 53 900 ლარს და განმარტავს, რომ აღნიშნული თანხა წარმოადგენდა საზოგადოების მიერ გაწეული მომსახურების საფასურს, რომელიც მიიღო თ.მ–მა ხელზე და ჩარიცხა შპს „ტ-ფ–ის“ ანგარიშზე. აღნიშნული მითითების შესაბამისად, აპელანტს უნდა მიეთითებინა და დაედასტურებინა, კონკრეტულად რომელი კომპანიისა და რა სახის მომსახურების გაწევის შემდეგ აიღო თ.მ–მა მომსახურების საფასური ხელზე. შესაბამისად, სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მსჯელობა, რომ თ.მ–ის მიერ „მომსახურების საფასურის“ დანიშნულებით შეტანილი 53 900 ლარი წარმოადგენდა შპს „ტ-ფ–ის“ მიერ მესამე პირისთვის გაწეული მომსახურების თანხას.

13.1. პალატამ ყურადღება გაამახვილა საბუღალტრო ანგარიშსწორების საერთაშორისო კოდზე - 3160, რომელზეც იქნა გატარებული თ.მ–ის მიერ საზოგადოების ანგარიშზე განხორციელებული შენატანები. აღნიშნული კოდი გულისხმობს საწარმოს ვალდებულებას პერსონალის, მათ შორის დირექტორის მიმართ.

13.2. „ბუღალტრული აღრიცხვის, ანგარიშგებისა და აუდიტის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-11 პუნქტის თანახმად, პირველადი აღრიცხვის დოკუმენტი არის ეკონომიკური მოვლენის დამადასტურებელი დოკუმენტი, რომელიც, საჭიროებისამებრ, ერთ ან რამდენიმე იდენტურ ეგზემპლარად დგება და რომელსაც, თუ საქართველოს კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი, აქვს შემდეგი რეკვიზიტები: ა) დოკუმენტის დასახელება და ნომერი; ბ) დოკუმენტის შედგენის თარიღი; გ) ოპერაციის ეკონომიკური შინაარსი; დ) ოპერაციაში მონაწილე პირის/პირების დასახელება/დასახელებები; ე) ოპერაციაში მონაწილე პირის/პირების საიდენტიფიკაციო მონაცემები და მისამართი/მისამართები (საქონლის/მომსახურების მიწოდების ან სხვა აუცილებელ შემთხვევაში); ვ) ოპერაციის განხორციელების დამადასტურებელი ხელმოწერები; ზ) ოპერაციის თანხობრივი და რაოდენობრივი მონაცემები.

13.3. პალატამ განმარტა, რომ ნორმის და პირველადი აღრიცხვის დოკუმენტის დასახელებული რეკვიზიტების მითითების მიზანს წარმოადგენს ბუღალტრული აღრიცხვის სწორად განხორციელება. საქმეზე მოწმის სახით დაკითხულია მ.კ–ძე, რომელმაც განმარტა, რომ აღრიცხვა ხორციელდებოდა მის მიერ და ყველა ფინანსური გატარება ხორციელდებოდა სწორად. (იხ. მ.კ–ძის ახსნა-განმარტება სხდომის ოქმში, ასევე ტ. 2 ს.ფ.166, ტ.3. ს.ფ. 50-51). მისთვის ცნობილი იყო ის გარემოება, რომ შეტანილი თანხები წარმოადგენდა თ.მ–ის კუთვნილებას და მას უკან უნდა დაბრუნებოდა. შესაბამისად, მის მიერ შენატანები აღირიცხა კოდზე 3160, რაც გულისხმობს საწარმოს ვალდებულებას პერსონალის მიმართ.

14.1. პალატამ დადგენილად მიიჩნია თ.მ–ის მიერ კომპანიის ანგარიშზე თანხის შეტანის ფაქტი. შესაბამისად, ამ ნაწილში მოსარჩელემ თავისი კუთვნილი მტკიცების ტვირთი დაძლია. შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველი მოპასუხე მხარეს სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით უნდა დაედასტურებინა, რომ ვალდებულება არ წარმოშობილა და თ.მ–ს თანხის კომპანიაში შეტანის ვალდებულება ჰქონდა ან თ.მ–ის მიმართ არსებული ვალდებულება შეწყდა შესრულებით - თანხის გადახდით. აღნიშნული მტკიცების ტვირთი მოპასუხემ/აპელანტმა ვერ დაძლია.

14.2. ვინაიდან დასტურდება თ.მ–ის მიერ შპს „ტ-ფ–ის“ ანგარიშზე თანხების ჩარიცხვის ფაქტი, თუმცა არ დგინდება ვალდებულება, რომლის შესასრულებლადაც თ.მ–ს აღნიშნული თანხები შპს „ტ-ფ–ის“ ანგარიშზე შეჰქონდა, პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 385-ე და 976-ე მუხლის პირველი ნაწილზე მითითებით დაასკვნა, რომ თ.მ–ის მიერ სარჩელით მოთხოვნილი თანხების მოპასუხეზე გადასახდელად დაკისრების სამართლებრივ საფუძველს ქმნიდა უსაფუძვლო გამდიდრების - შესრულების კონდიქციის ინსტიტუტი.

14.3. პალატამ მიუთითა, რომ სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობის მართლზომიერების დასადასტურებლად საქმეში წარმოდგენილია შპს „ე.ჯ–ის“ აუდიტორული დასკვნა, რომლის თანახმად, შპს „ტ-ფ–ის“ მიერ შესასრულებელი ვალდებულება თ.მ–ის მიმართ შეადგენს 175 930 აშშ დოლარსა და 81 307.43 ლარს. მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე დააკორექტირა მოთხოვნა აშშ დოლარში და იგი შეამცირა 157 653 აშშ დოლარამდე.

14.4. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ თ.მ–ის სარჩელის დაკმაყოფილება და შპს „ტ-ფ–ისთვის“ 157 653 აშშ დოლარისა და 81 307.43 ლარის გადახდის დაკისრება საფუძვლიანი იყო, რაც გამორიცხავდა შპს „ტ-ფ–ის“ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებას.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:

15. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ტ-ფ–იმ“. მისი საკასაციო მოთხოვნაა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდება მხოლოდ 27 473.57 ლარის ნაწილში, ხოლო შეგებებული სარჩელი დაკიმაყოფილდება სრულად. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ პრეტენზიებს:

16.1. პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მოწმის დაკითხვის შემდგომ, მოსამართლემ წამოჭრა საკითხი ხელახალი ექსპერტიზის დანიშვნაზე, ვინაიდან მოსარჩელისა და მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნები ურთიერთსაწინააღმდეგო იყო, მოსამართლემ მიუთითა კიდეც მხარეებს, მოემზადებინათ შეკითხვები ექსპერტისთვის დასამელად; აღნიშნულის გათვალისწინებით, კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ დანიშნა ექსპერტიზა, თუმცა, საბოლოო ჯამში, საქმე ექსპერტიზისთვის არ გადაუგზავნია, ისე მიიღო საქმეზე გადაწყვეტილება. ამ ნაწილში წარდგენილი სააპელაციო პრეტენზია გასაჩივრებულ განჩინებაში უპასუხოდ დარჩა. ამავდროულად, სააპელაციო სასამართლომ ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე აპელანტს უარი უთხრა სპეციალისტის მოწვევის შესახებ დასაბუთებული შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე, რითაც ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა შეითავსეს სპეციალური ცოდნის მქონე პირის - ექსპერტის ფუნქციები, შედეგად კი მივიდნენ უკანონო გადაწყვეტილებამდე.

16.2. ანგარიშზე შეტანილი 53900 ლარი არათუ ეკუთვნის თ.მ–ს, დასახელებულ თანხასთან მას კავშირიც კი არ აქვს - ანგარიშის ბარათზე აღნიშნულია, რომ 2017 წლის 21 ნოემბერს 26 900 ლარი და 27 000 ლარი ნაღდი ფული შეტანილია ანგარიშვალდებული თ.მ–ის მიერ, როდესაც სს „ს.ბ–ის“ ამონაწერში შავით თეთრზე წერია, რომ 2017 წლის 21 ნოემბერს 26 900 ლარი და 27 000 ლარი დანიშნულებით „მომსახურების საფასური“ შეტანილია ბანკში შპს „ტ-ფ–ის“ ბუღალტრის - მ.კ–ძის მიერ, მით უფრო, საქმეში მოიპოვება დოკუმენტი, რომელიც უტყუარად ადასტურებს, რომ მოსარჩელეს სხვისი თანხები შეჰქონდა საწარმოში და ატარებდა, როგორც საკუთარს, რითაც ხელოვნურად წარმოშობდა მის მიმართ კომპანიის დავალიანებას - პირველ ტომში, მე-80 გვერდზე 17 000 და 24 100 აშშ დოლართან მიმართებით მიწერილია: „ვერ ტარდებოდა! ჩეკი რომ ამერტყა საჭირო იყო მათი მოწმობა. ამისთვის ეს თანხები მე დავიწერე!“

16.3. დასახელებულ თანხებთან მიმართები სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა, თითქოს თანხების თ.მ–ისადმი კუთვნილებას ბუღალტერი მ.კ–ძეც ადასტურებს. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, ბუღალტერმა მიუთითა, რომ თ.მ–ის ფულის წარმომავლობა არ იცოდა და მის მიერ მიტანილი აბსოლუტურად ყველა თანხა ტარდებოდა თ.მ–ზე. რატომ აღრიცხეს ბუღალტრის მიერ შეტანილი თანხები 3160 ანგარიშზე, დაუდგენელია.

16.4. კასატორის მოსაზრებით, მამა-შვილს გ. და თ. მ–ს შორის დადებულია თვალთმაქცური გარიგება ვითომდა სესხის მიწოდების შესახებ, რითაც ეს პირები მიზნად ისახავდნენ, საწარმოსთვის ხელოვნურად შეექმნათ ფინანსური ვალდებულება, რითაც კომპანიის კუთვნილ ერთადერთ უძრავ ნივთს მიითვისებდნენ. ეს ხდება მაშინ, როდესაც გ. მ–მა გადაწყვიტა კუთვნილი 100% წილიდან საწარმოს 50% წილის ო.ბ–ზე გასხვისება.

17. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებული იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:

18. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

19. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ” ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა.

20. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), შესაბამისად, საკასაციო პალატისთვის სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი, საქმის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელობის მქონე, ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც ასახულია წინამდებარე განჩინების 10.1.-10.5. პუნქტებში.

21.1. საკასაციო პალატა თავდაპირველად შეაფასებს იმ საპროცესო-სამართლებრივ პრეტენზიებს, რომელიც საქმეზე სპეციალისტის მოუწვევლობისა და განმეორებითი აუდიტის ჩაუტარებლობის საკითხს მიემართება.

21.2. უწინარესად, საკასაციო პალატა არ იზიარებს მოსაზრებას, თითქოს პირველი ინსტანციის სასამართლომ ჯერ დანიშნა დამატებითი ექსპერტიზა (აუდიტი), ხოლო შემდეგ საქმე არ გადააგზავნა ხელახალი აუდიტორული კვლევის საწარმოებლად; საკასაციო პალატამ ზედმიწევნით შეისწავლა 2023 წლის 06 ნოემბრისა და შემდგომი სხდომების აუდიო ჩანაწერები და მიუთითებს, რომ საოქმო განჩინება საქმეზე დამატებითი ან განმეორებითი ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ გამოტანილა, არამედ სასამართლო მხარეებთან ერთად მსჯელობდა დამატებითი აუდიტორული კვლევის პერსპექტივაზე, რასაც, საბოლოოდ, საოქმო განჩინების ფ–მა არ მიუღია, ამდენად, არარსებულ საოქმო განჩინებაზე მსჯელობის ნაცვლად, საკასაციო სასამართლო შეაფასებს, არსებობდა თუ არა წინამდებარე საქმეზე დამატებითი აუდიტის სასამართლოს ინიციატივით დანიშვნის საფუძველი.

21.3. საქართველოს უზენაესი სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა დადასტურდეს ეს ფაქტები.

21.4. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხსენებული საპროცესო პრინციპი სამოქალაქო დავის გადაწყვეტის ქვაკუთხედია და თითოეული საპროცესო ნორმა მასთან მჭიდრო კავშირში განიმარტება. საქმის განხილვისას, როგორც წესი, დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტებს - იურიდიულ ფაქტებს მიუთითებენ მხარეები, ხოლო, მოსამართლე, როგორც ნეიტრალური არბიტრი, ვალდებულია წარმართოს შეჯიბრებითობა. ხსენებული პრინციპის დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად.

21.5. პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე, რომლის თანახმადაც, 1. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. 2. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

21.6. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა.

21.7. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს.

21.8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის თანახმად, თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია, თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ასეთ შემთხვევაში, სასამართლოს გამოაქვს მოტივირებული განჩინება.

21.9. ციტირებული ნორმა მხარეთა მიერ აღქმული არ უნდა იქნეს მათი წილი მტკიცების ტვირთის შემსუბუქებისა და მტკიცებულების მოპოვებაში სასამართლოს ჩართვის ინსტრუმენტად. დასახელებული ნორმა სასამართლოს დამხმარე ნორმაა, ხოლო ექსპერტიზის დანიშვნა სასამართლოს უფლებამოსილებაა და არა - ვალდებულება. დაუშვებელია, სასამართლოს მიერ ექსპერტიზის დანიშვნის საპროცესო შესაძლებლობაზე მითითებით მხარეებმა მათსავე მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დადასტურებისა თუ უარყოფის ტვირთი სასამართლოს გადააკისრონ (იხ. სუსგ. №ას-1208-1153-2013, 29 ივლისი, 2016 წელი).

21.10. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ ვლინდებოდა სსსკ 162-ე მუხლით გათვალისწინებული უფლებამოსილებით სარგებლობის წინაპირობა, ვინაიდან ორივე მხარის ინიციატივით შედგენილ და საქმეში წარმოდგენილ აუდიტორულ დასკვნებს შორის არსებითი შეუსაბამობის ძირითადი მიზეზი იყო ის, რომ მოსარჩელის წარდგენილ დასკვნაში დოლარის სახით შეტანილ თანხას - 356 210 აშშ დოლარს აუდიტი სრული მოცულობით განიხილავდა კომპანიის ვალდებულებად მოსარჩელის მიმართ, მოპასუხის მიერ წარდგენილი აუდიტორული დასკვნა კი ამ თანხიდან „დამფუძნებლის შენატანისა“ და „სესხის დაფარვის“ დანიშნულებით შეტანილ თანხას (ჯამში 245 550 აშშ დოლარს) საერთოდ არ განიხილავდა კომპანიის ვალდებულებად, ვინაიდან თ.მ–ი არც კომპანიის დამფუძნებელი და არც სასესხო ურთიერთობის მოვალე არ ყოფილა; ანალოგიურად, ლარში შეტანილი თანხიდან 53900 ლარს მოპასუხის აუდიტორული დასკვნა არ მიიჩნევდა კომპანიის ვალდებულებად, ვინაიდან ანგარიშში შეტანის დანიშნულებას „მომსახურების საზღაური“ წარმოადგენდა, ესე იგი, კვალიფიცირებული იყო შპს „ტ-ფ–ის“ მიერ მესამე პირისთვის გაწეული საექსპედიციო მომსახურებისთვის გადახდილ საზღაურად, რომლის სალაროში ტექნიკური შეტანაც უზრუნველყო მოსარჩელემ, ხოლო დასახელებულ 53900 ლარს მოსარჩელის აუდიტორული დასკვნა კი განიხილავდა კომპანიის ვალდებულებად მოსარჩელის მიმართ.

21.11. ამდენად, საკასაციო პალატის განსჯით, საკითხი, თუ რომელი აუდიტორული დასკვნა მიიჩნეოდა მართებულად, დამოკიდებული იყო მოპასუხის სალაროში შესული 53900 ლარისა და 245 550 აშშ დოლარის სამართლებრივი სტატუსის განსაზღვრაზე, რაც ერთმნიშვნელოვნად სასამართლოს პრეროგატივაა და არა აუდიტორისა.

21.12. რაც შეეხება თბილისის სააპელაციო სასამართლოში გამართულ 18.11.2024 წლის სასამართლო სხდომაზე აპელანტის წარდგენილ შუამდგომლობას სპეციალისტის მოწვევის შესახებ და მისი დაკმაყოფილებაზე უარის შესახებ სააპელაციო სასამართლოს საოქმო განჩინების მართლზომიერებას, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთებას და დამატებით მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლი წარმოადგენს ე.წ. „შეზღუდული აპელაციის“ პრინციპის განმსაზღვრელ ნორმას და მხოლოდ საგამონაკლისო წესით მიიჩნევს დასაშვებად მტკიცებულებათა ზემდგომი სასამართლოს მიერ მიღებას; თავის მხრივ, მტკიცებულების წარდგენის საპატიოობაც სრულად უნდა შეესაბამებოდეს ამავე კოდექსით დადგენილ სტანდარტს (სსსკ-ის 215.3 მუხლი), რათა დაუსაბუთებლად არ შეილახოს პროცესის ფუნდამენტური პრინციპები. სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე (სსსკ-ის მე-4 მუხლი), კანონის იმპერატიული ნება სწორედ ამ პრინციპის დაცვით მართლმსაჯულების განხორციელებისკენაა მიმართული. საპროცესო კანონმდებლობის ანალიზი იძლევა დასკვნის საფუძველს, რომ სასამართლოს მთავარი სხდომისათვის საქმის განსახილველად მომზადება მხარეთა წერილობითი პოზიციების სრულყოფასა და დავის ძირითადი სურათის განსაზღვრას ემსახურება, სწორედ ამითაა გამართლებული ამავე კოდექსის 201-ე მუხლის მე-5 ნაწილისა (მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები. მოპასუხე უფლებამოსილია, მტკიცებულებათა წარდგენისათვის მოითხოვოს გონივრული ვადა) და 219-ე მუხლის პირველი ნაწილის (მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული) დებულებების არსებობა პროცესში, რომელთა განუხრელი დაცვა პროცესის სწორად წარმართვაზე მიუთითებს. აპელანტმა შუამდგომლობის სააპელაციო სასამართლოს წინაშე წარდგენისას ვერ დაასაბუთა, რატომ იყო შეუძლებელი, საქმეზე სპეციალისტის მოწვევის შუამდგომლობა წარდგენილიყო საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვისას. ამრიგად, სააპელაციო პალატამ მართებულად უარყო ხსენებული შუამდგომლობა.

22.1. დადგენილია, რომ მოსარჩელე მოპასუხე ორგანიზაციაში იკავებდა დირექტორის თანამდებობას 2006-2019 წლებში; სარჩელს დაერთვის შპს „ტ-ფ–ის“ სააღრიცხვო ბარათი სს „ს.ბ–ის“ ანგარიშზე შეტანილი თანხების შესახებ, რომელიც ასახავს 01.01.2015 წლიდან 31.12.2018 წლამდე დროის პერიოდში თ.მ–ის მიერ კომპანიის ანგარიშზე ნაღდი ფულის შეტანა-გატანას ეროვნულ ვალუტასა და დოლარში, 3160 ბუღალტრული ანგარიშის ქვეშ (ტ.1, ს.ფ. 77-84). დასახელებული დოკუმენტიდან ჩანს, რომ თ.მ–ის მიერ კომპანიის ანგარიშზე შეტანილი თანხა ჯამში შეადგენს 356210 აშშ დოლარს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 77-80; მე-7 გრაფა), ხოლო ლარში - 144 064 ლარს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 81-84; მე-6 გრაფა); დასახელებული თანხებიდან ნაწილი - 180280 აშშ დოლარისა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 77-80; მე-5 გრაფა) და 70419.2 ლარის ოდენობით (იხ. ტ.1, ს.ფ. 81-84; მე-5 გრაფა) - თ.მ–ის უკან დაუბრუნდა.

22.2. მხარეთა შორის სადავო არ არის, რომ საბუღალტრო ანგარიშსწორების საერთაშორისო კოდის - 3160 ქვეშ აღირიცხება საწარმოს ვალდებულებები პერსონალის, მათ შორის დირექტორის მიმართ; სადავო არ არის არც ის, რომ ზემოაღნიშნული თანხები, როგორც ლარში, ისე დოლარში, აღრიცხულია სწორედ დასახელებული კოდით. მხარეთა შორის დავას იწვევს ის გარემოება, თუ რამდენად მართებულად აღინუსხა დასახელებული კოდის ქვეშ დოლარში თ.მ–ის მიერ შეტანილი 117 250 აშშ დოლარი და 128 300 აშშ დოლარი და ლარში შეტანილი 53900 ლარი (21.11.2017 წელს შეტანილი 26900 ლარი და 27000 ლარი).

22.3. მხარეთა შორის დავას არ იწვევს და მათ მიერ წარმოდგენილ აუდიტორულ დასკვნებშიც ასახულია, რომ ანგარიშზე 117 250 აშშ დოლარის შეტანისას დანიშნულებად დაფიქსირებულია „დამფუძნებლის შენატანი“, ხოლო 128300 აშშ დოლარის შეტანის დანიშნულებად მითითებულია „სესხის დაფარვა“; რაც შეეხება ლარში შესრულებულ ოპერაციებს - 26900 ლარისა და 27 000 ლარის (ჯამში 53900 ლარის შეტანის დანიშნულებად ბანკში დაფიქსირებულია „მომსახურების საფასური“.

22.4. მხარეთა შორის სადავო არ არის ის გარემოება, რომ თ.მ–ი არასდროს ყოფილა შპს „ტ-ფ–ის“ დამფუძნებელი, მას ორგანიზაციიდან არც სესხი ჰქონია მიღებული და არც მომსახურება მიუღია; საკასაციო პალატა შენიშნავს, რომ მოპასუხის წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნა, სწორედ იმ დასაბუთებით, რომ თ.მ–ი მოპასუხე ორგანიზაციის დამფუძნებელი არ ყოფილა, კომპანიისგან არც სესხი და არც მომსახურება მიუღია, ანგარიშზე შეტანილ 117 250 აშშ დოლარს, 128 300 დოლარს, 27900 ლარსა და 26 000 ლარს საწარმოსა და მოსარჩელის ურთიერთვალდებულებათა განსაზღვრის პროცესში სრულად ტოვებს მხედველობის მიღმა, რასაც საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს. თვალსაჩინოა, რომ ანგარიშზე თანხის შეტანის დანიშნულებებში დაშვებულია უსწორობები, მაგრამ დანიშნულებაში დაშვებული შეცდომები ვერ აქარწყლებს თავად იმ ფაქტობრივ გარემობას, რომ აღნიშნული ოდენობებით ანგარიშზე თანხების შეტანას ადგილი ნამდვილად ჰქონდა, ამდენად, ამ თანხების სტატუსის განსაზღვრა სამართლის საკითხია, რათა დადგინდეს, წარმოშობილია თუ არა ანგარიშზე თანხის შემტანისათვის მათი დაბრუნების მოვალეობა.

23.1. მოსარჩელე სადავოდ ქცეულ თანხებს ორგანიზაციისთვის გადაცემულ სესხად მიიჩნევს და სწორედ სახელშეკრულებო საფუძვლით ითხოვს მათ დაბრუნებას.

23.2. სესხის ხელშეკრულების ცნება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლშია მოცემული, რომლის თახმად, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. „სესხის დაბრუნების მოთხოვნის რეალიზაციისათვის გამსესხებელმა უნდა დაამტკიცოს სესხის ხელშეკრულების დადება - როგორც შეთანხმება, ისე სესხის საგნის გადაცემა მსესხებლისათვის“ (იხ. ზამბახიძე თ., „სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი“, მუხლი 623, www.gccc.tsu.ge)

23.3. ამდენად, სესხის ხელშეკრულების წარმოშობისათვის შემდეგი წინაპირობების ერთდროულად არსებობაა საჭირო: 1. გამსესხებელს მსესხებლის საკუთრებაში განსაზღვრული თანხა უნდა ჰქონდეს გადაცემული; 2. დათქმულ ვადაში მსესხებელი გადაცემული თანხის უკან დაბრუნების ვალდებულებას უნდა კისრულობდეს. მოცემული წინაპირობების კუმულატიურად დამტკიცება მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენს.

23.4. სესხის ხელშეკრულება წარმოადგენს ცალმხრივ და რეალურ ხელშეკრულებას, ანუ იგი დადებულად მიიჩნევა გამსესხებლის მხრიდან ხელშეკრულების საგნის მსესხებლის საკუთრებაში გადაცემის მომენტიდან. სასესხო ურთიერთობის წარმოშობის წინაპირობების მტკიცების თვალსაზრისით საკასაციო სასამართლოს არაერთხელ განუმარტავს, რომ სადავოობისას სესხის ხელშეკრულების დადების - თანხის გადაცემის ფაქტის დამტკიცების ტვირთი გამსესხებელს ეკისრება (იხ. სუსგ. №ას-1067-1026-2016, 23.06.2017წ.; სუსგ №ას-127-119-2015, 22.07.2015წ.; №ას-183-170-2015, 30.04.2015წ.). მხოლოდ ამ შემთხვევაში მოქმედებს მსესხებლის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის თაობაზე პრეზუმფცია. ამ პრეზუმფციის გაქარწყლების ტვირთი (ვალდებულების შესრულების ტვირთი) კი, მსესხებელს ეკისრება (იხ. სუსგ. №ას-929-891-2014, 22.04.2015წ.).

23.5. განსახილველ შემთხვევაში, დადასტურებულია თ.მ–ის მიერ სხვადასხვა დროს შპს „ტ-ფ–ის“ ანგარიშზე 356 210 აშშ დოლარისა და 122 900 ლარის შეტანის ფაქტი; სადავო არ არის თ.მ–ის მიერ კომპანიის სამეურნეო ხარჯებისთვის 20 631.52 ლარის გახარჯვის ფაქტი, ამასთან, ორივე მხარის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნა მიუთითებს თ.მ–ის მიმართ კომპანიის წინა წლის დავალიანების სახით ნაშთის - 7662.25 ლარის არსებობაზე.

23.6. დასახელებული თანხებიდან თ.მ–ისათვის დაბრუნებულია 180280 აშშ დოლარი და 70419.2 ლარი. სხვაობა მიღებულ და დაბრუნებულ თანხებს შეადგენს 175930 აშშ დოლარსა და 80774.57 ლარს; სარჩელით მოთხოვნილია 157 653 აშშ დოლარისა და 81307.43 ლარის მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრება.

23.7. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები სესხის სახელშეკრულებო ურთიერთობის წარმოშობის მხოლოდ ერთი წინაპირობის არსებობას - თანხების გადაცემას ადასტურებს, ამდენად, უნდა შეფასდეს, იკისრა თუ არა მოპასუხემ მოსარჩელისათვის გადაცემულის დაბრუნების ვალდებულება.

23.8. თანხის სესხის მიზნობრიობით გადაცემას მოპასუხე უარყოფს და მიუთითებს, რომ თ.მ–ის ხელით მოპასუხის სალაროში შეტანილი თანხები რეალურად კომპანიის მიერ გაწეული საექსპედიციო მომსახურების საზღაურს წარმოადგენს, რომლებიც მესამე პირებმა თ.მ–ს ხელზე გადასცეს, ხოლო ამ უკანასკნელმა თანხები საკუთარი და არა მომსახურების მიმღებთა სახელით ასახა საბუღალტრო დოკუმენტაციასა და საბანკო ანგარიშებში.

24.1. საკასაციო პალატა კვლავ მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმადაც, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. სამართალში მოქმედებს პრინციპი „affirmanti, non negati, incumbit probatio“ - „მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს“. ამ დებულებიდან გამომდინარე, სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტურის განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი განაწილებულ უნდა იქნეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცება, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია. მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს.

24.2. პრეზუმფციებს დიდი მიშვნელობა გააჩნიათ როგორც მატერიალურ, ისე საპროცესი სამოქალაქო სამართალში. პრეზუმფციების მეშვეობით კანონმდებელი ანაწილებს მტკიცების ტვირთს მხარეთა შორის (იხ: ილონა გაგუა, მტკიცებით ტვირთი სამოქალაქო საპროცესო სამართალში, თბილისი, 2013 წ., გვ.35; თენგიზ ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი (მეორე გამოცემა), თბილისი, 2005წ., გვ.229.; ჰაინ ბოელინგი/ ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბილისი, 2003 წ., გვ.64.).

24.3. სამართალწარმოებაში პრეზუმციების არსებობა იმითაა განპირობებული, რომ ფაქტების გარკვეული ნაწილი მტკიცებას არ საჭიროებს. სამოქალაქო პროცესში მონაწილეობს ორი ერთმანეთისადმი დაპირისპირებული მხარე - მოსარჩელე და მოპასუხე. შესაბამისად, ერთი ნაწილი მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტებისა ივარაუდება მოსარჩელის სასარგებლოდ, ხოლო დანარჩენი ნაწილი - მოპასუხის სასარგებლოდ. ის, რაც მოსარჩელის სასარგებლოდ ივარაუდება უნდა გააქარწყლოს მოპასუხემ, ხოლო ის, რაც მოპასუხის სასარგებლოდ ივარაუდება პირიქით, უნდა გააქარწყლოს მოსარჩელემ. ეს იმას ნიშნავს, რომ პრეზუმფციები სასამართლოში მტკიცების მოვალეობისაგან კი არ ათავისუფლებს მხარეს, არამედ წარმოადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესს. მოსარჩელე ვალდებულია დაამტკიცოს მტკიცების საგანში შემავალი გარკვეული ფაქტების ნაწილი, ხოლო ამ ფაქტების მეორე ნაწილი ვალდებულია დაამტკიცოს მოპასუხემ. ნორმები, რომლებიც შეიცავს პრეზუმფციებს, წარმოადგენენ კანონის პირდაპირ მითითებას იმის შესახებ, რომელმა მხარემ კონკრეტულად რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს სამოქალაქო პროცესში.

24.4. ფულადი თანხების პირისადმი კუთვნილების დასადასტურებლად ამ თანხის წარმომავლობის მტკიცების ვალდებულებას კანონი არ ითვალისწინებს; თანხის წარმომავლობის დასაბუთება რთულ, ხშირად კი არსებითად შეუძლებელ კატეგორიას წარმოადგენს; სწორედ ამიტომ, პალატის განსჯით, საბუღალტრო და საბანკო დოკუმენტაციაში სადავო ფულის შემტან პირად თ.მ–ის მითითებით ამოქმედდა პრეზუმფცია სადავო თანხის კუთვნილების შესახებ მოსარჩელის სასარგებლოდ; დასახელებული თანხების მოსარჩელისადმი კუთვნილების ვარაუდი არსებობს მანამ, სანამ მოპასუხე, ესე იგი, ის პირი, ვის წინააღმდეგაც მოქმედებს პრეზუმფცია, არ გააქარწყლებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაშვებულ ვარაუდს (იხ. სუსგ. №ას-184-171-2015 20 მაისი, 2016 წელი).

24.5. იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ თ.მ–ის მიერ კომპანიაში შეტანილი თანხები არა მოსარჩელის პირად სახსრებს, არამედ კომპანიის მიერ მესამე პირებისთვის გაწეულ საზღაურს წარმოადგენდა, ეკისრებოდა მოპასუხე მხარეს. ამავდროულად, დასახელებული ტვირთი ობიექტურად დაძლევად მოვალეობას წარმოადგენდა, რამეთუ კომპანიას, სულ მცირე, სადავო პერიოდში დადებული ხელშეკრულებების, მიღებული საზღაურებისა და მათი გადამხდელების ურთიერთშედარებით შეეძლო იმ სუბიექტთა გამოვლენა და სასამართლოში მოწმედ წარმოდგენა, რომლებიც, მოპასუხის ზეპირი განმარტების თანახმად, კომპანიისგან მიღებული მომსახურების საზღაურს ხელზე გადასცემდნენ თ.მ–ს. ამ პირთაგან იმის დადასტურება, კი, რომ გარკვეულ დროს განსაზღვრული ოდენობის თანხა თ.მ–ს ხელზე გადასცეს, მაგრამ დასახელებული თანხები კომპანიის ანგარიშზე შეტანილ იქნა, როგორც მოსარჩელის კუთვნილება, სრულად გააქარწყლებდა მოსარჩელის სასარგებლოდ დაშვებულ სამართლებრივ ვარაუდს სადავო ფულის მოსარჩელისადმი კუთვნილების შესახებ. კასატორს ამ მიმართულებით მტკიცებითი საქმიანობა არ განუხორციელებია, შესაბამისად, ვერც პრეზუმფცია ჩაითვლება გაქარწყლებულად.

24.6. კასატორის განმარტება, რომ დოლარის ანგარიშის 3160 სააღრიცხვო ბარათის ბოლო გვერდზე (ტ.1, ს.ფ. 80) განხორციელებული მინაწერი „ვერ ტარდებოდა! ჩეკი რომ ამერტყა საჭირო იყო მათი მოწმობა. ამისთვის ეს თანხები მე დავიწერე!“, ადასტურებს სწორედ მომსახურების საზღაურის საკუთარ სახელზე გატარების ფაქტს, საკასაციო სასამართლოს მიერ გაზიარებული ვერ იქნება, უპირველესად, იმიტომ, რომ დასახელებული მინაწერით ვერ ირკვევა, აღნიშნული მიემართება 17 000-ს, 24 100-ს, 134 830$-ს (საგულისხმოა, რომ ამ ოდენობებით არც დებეტის და არც კრედიტის მონაცემებში თანხის მოძრაობა არ არის ნაჩვენები) თუ სააღრიცხვო ბარათში ასახულ მთლიან თანხას. რაც ყველაზე მთავარია, დასახელებული მინაწერის თ.მ–ისადმი კუთვნილება დადასტურებული არ არის ხელმოწერით ან რაიმე სხვა ამოსაცნობი ნიშნით. ამ მოცემულობის გათვალისწინებით კი სადავო თანხის მოსარჩელისადმი კუთვნილების პრეზუმფცია დაძლეულად ვერ ჩაითვლება.

24.7. სააღრიცხვო ბარათში ასახული მონაცემების სისწორეს ადასტურებს სასამართლოში მოწმედ დაკითხული მოპასუხე ორგანიზაციის ბუღალტერი მ.კ–ძეც. იგი განმარტავს, რომ სააღრიცხვო ბარათში თ.მ–ის სახელზე გატარებული ყველა თანხა შეტანილ იქნა სწორედ თ.მ–ის მიერ. ის გარემოება, რომ მ.კ–ძე არ დაინტერესებულა თანხის წარმომავლობით, არ გამოდგება მოსარჩელის საწინააღმდეგო გარემოებად, ვინაიდან, როგორც აღინიშნა, სალაროში შეტანილი თანხა ივარაუდება მისი შემტანის საკუთრებად, თუკი თავად ეს პირი არ მიუთითებს თანხის სხვა პირისადმი კუთვნილებაზე ან საწინააღმდეგო არ დადასტურდება მტკიცებულების ძალით. რაც შეეხება 27 000 ლარისა და 26900 ლარის სს „ს.ბ–ში“ მ.კ–ძის ხელით შეტანის ფაქტზე კასატორის აპელირებას, სასამართლო კვლავ მიუთითებს მოწმის კატეგორიულ განმარტებაზე, რომ საწარმოს სალაროში თ.მ–ზე გაპიროვნებული ყველა შენატანი განხორციელებული იყო სწორედ მოსარჩელის მიერ; საწარმოს სალაროში არსებული თანხა კი საბანკო ანგარიშზე შეიძლება შეტანილიყო, მათ შორის, ბუღალტრის ხელითაც.

25.1. ამრიგად, შექმნილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოება _ დადგენილია მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის სხვადასხვა დროს ფულადი თანხების გადაცემის ფაქტი, თუმცა მოსარჩელე ვერ ადასტურებს მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულების არსებობას. თავის მხრივ, ვერც მოპასუხე ადასტურებს თანხის მიღების საფუძველს. აქვე საჭიროა განიმარტოს, რომ თანხის დაკისრების მოთხოვნის არსებობისას, როდესაც მტკიცდება თანხის გადაცემის ფაქტი, თუმცა სადავოა თანხის მიღების საფუძველი, მტკიცების ტვირთის განაწილების ობიექტური და სამართლიანი წესის თანახმად (სსსკ 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი), მოპასუხის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა, დაადასტუროს, რომ მას სადავო თანხების მიღების სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი გააჩნდა, რათა თავი დაიცვას უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელი ნორმების გამოყენებისაგან.

25.2. ვინაიდან სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს პრეროგატივაა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება სასამართლოს საქმიანობის სფეროს წარმოადგენს, ხოლო მოსარჩელის სამართლებრივი ინტერესია, დაიბრუნოს მოპასუხისთვის გადაცემული თანხები, რაც მიღწევადი არ არის მოსარჩელის მიერ დასახელებული სამართლებრივი ნორმებით, სასამართლომ თავად უნდა განსაზღვროს, არსებობს თუ არა მატერიალურსამართლებრივი ნორმა, რომელიც მოსარჩელის ინტერესს აქცევს განხორციელებადად. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას მასზედ, რომ სარჩელის მიზანი მიიღწევა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კონდიქციური ვალდებულებების მომწესრიგებელი ნორმით, კერძოდ, 976-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით, რომლის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში.

25.3. პალატა მიუთითებს, რომ კონდიქციური ვალდებულებების არსებობის მიზანი უსაფუძვლოდ წანაცვლებული ქონებრივი სიკეთის უკუქცევაა. საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, შესრულების კონდიქცია გულისხმობს ვითომ კრედიტორის ქონების შეგნებულ და მიზანმიმართულ გაზრდას, რომელსაც არ გააჩნია სამართლებრივი (სახელშეკრულებო ან კანონისმიერი) საფუძველი ან ამგვარი საფუძველი, ნორმაში მითითებულ გარემოებათაგან ერთ-ერთის არსებობის გამო, არ წარმოშობილა, ან შემდგომ შეწყდა. შესრულების უკან მოთხოვნისათვის აუცილებელია შემდეგი წინაპირობების არსებობა: 1) ერთი პირის მიერ მეორისათვის სამართლებრივი სიკეთის შესრულების საფუძველზე გადაცემა; 2) მეორე პირის მიერ შესრულების საფუძველზე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა; 3) შესრულებისათვის სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობა. შესაბამისად, კონდიქციური ვალდებულების მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებია: მოპასუხის გამდიდრება; ამის შესაბამისად, მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისი; სამართლებრივ სიკეთეთა ამ გადანაცვლების უსაფუძვლობა/გაუმართლებლობა. სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შესრულება სსკ-ის 102.1. მუხლიდან გამომდინარე მოსარჩელის მტკიცების ტვირთია, უფრო ზუსტად კი, მოსარჩელემ უნდა დაასაბუთოს გადაცემით სსკ-ის 976-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელი ვალდებულება უნდა შესრულებულიყო და რომ ეს ვალდებულება, ფაქტობრივად არ არსებობს. ვალდებულების არარსებობა კი, ნიშნავს შესრულების სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობას. ამასთან, მოპასუხემ, პოზიტიურად უნდა დაასაბუთოს საწინააღმდეგო, კერძოდ, რა არის შესრულების სამართლებრივი საფუძველი, მისი აზრით, რისთვის მიიღო შესრულება (იხ. სუსგ. №ას-494-474-2016). საგულისხმოა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მტკიცების ტვირთი განაწილდა ზემოაღნიშნული წესის შესაბამისად.

25.4. დადგენილი ფაქტების სამართლებრივი შეფასების შედეგად, საკასაციო პალატას მართებულად მიაჩნია სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესრულების კონდიქციაზე მითითებით. მსგავსი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობისას, მოსარჩელის მიერ სესხად მიჩნეული თანხის უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებზე დაყრდნობით დაკისრების შესახებ არსებობს მყარად დადგენილი პრაქტიკა (მათ შორის, იხ. სუსგ. №ას-1200-2021, 21.12.2022წ.; №ას-865-2022, 31.10.2022წ.; საქმე №ას-151-2020, 29.09.2022წ.; №ას-686-2019, 19.07.2019წ.) კასატორმა ვერ დაასაბუთა სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა-გადაწყვეტა მატერიალური ან საპროცესო ნორმების დარღვევით, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარს პერსპექტივა არ გააჩნია.

26.1. რაც შეეხება შეგებებული სარჩელის საფუძვლიანობას, კასატორის სასარჩელო მოთხოვნა განსაზღვრულია მის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნის საფუძველზე, რომლითაც, სრულებით დაუსაბუთებლად, 117250 აშშ დოლარი დანიშნულებით „დამფუძნებლის შენატანი“, 128300 აშშ დოლარი დანიშნულებით „სესხის დაფარვა“ და 53900 ლარი დანიშნულებით „მომსახურების საფასური“, არ ჩაითვალა თ.მ–ის წინაშე კომპანიის ვალდებულების მოცულობის განსაზღვრის ანგარიშში. აღნიშნულმა განაპირობა ის, რომ თ.მ–ის მიერ კომპანიაში შეტანილ თანხას გადააჭარბა მის მიერ საწარმოდან გამოტანილმა თანხამ, სწორედ აღნიშნული სხვაობის ანაზღაურებას ითხოვდა კასატორი შეგებებულ სარჩელში.

26.2. წინამდებარე განჩინების 23-25 პუნქტებში განიმარტა, რომ საკასაციო პალატა დასახელებული 117 250 აშშ დოლარის, 128 300 დოლარისა და 53 900 ლარის თ.მ–ის წინაშე არსებული ვალდებულებებიდან ამორიცხვის პოზიციას არ იზიარებს. ამრიგად, შეგებებული მოთხოვნა, თანხებს შორის სხვაობის ნაწილის - 79 061.8 აშშ დოლარის უსაფუძვლო გამდიდრების შემთხვევად მიჩნევისა და კომპანიისთვის უკან დაბრუნების შესახებ, ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით უსაფუძვლო მოთხოვნას წარმოადგენს.

27. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

28. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

კასატორის სახელით საკასაციო საჩივარზე გადახდილია ბაჟი 8000 ლარის ოდენობით, რომლის 70%, რაც შეადგენს 5600 ლარს, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად მიჩნევის მოტივით განუხილველად დატოვების გამო.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ტ-ფ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. შპს „ტ-ფ–ს“ (ს/კ .....) დაუბრუნდეს ო.ბ–ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 8000 ლარის (საგადახდო დავალება №26537535676, გადახდის თარიღი: 27.03.2025წ., გადამხდელის ბანკი: „ს.ბ–ი“) 70% – 5600 ლარი (ხუთიათას ექვსასი) შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ამირან ძაბუნიძე

ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი