№ას-746-2024

13 თებერვალი, 2025 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სსიპ „სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ნ.ბ–ძე (მოსარჩელე), ზ.ა–ია (ნ.ქ–ას უფლებამონაცვლე, მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 10 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ნ.ბ–ძემ (შემდეგში - პირველი მოსარჩელე) და ნ.ქ–ამ (შემდეგში - მეორე მოსარჩელე) სარჩელით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს (შემდეგში - მოპასუხე, კასატორი ან ექსპროპრიატორი) წინააღმდეგ და მოითხოვეს, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის მოსარჩელეთა მიწის ნაკვეთების რეალურ საბაზრო ღირებულებასა და კომპენსირებულ თანხას შორის სხვაობის, 73 962.36 ლარისა და 124 479.36 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება.

1.1. მოპასუხემ სასამართლოში წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

2.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს ნ.ბ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 73962.36 ლარის გადახდა. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს მოსარჩელე ნ.ქ–ას სასარგებლოდ დაეკისრა 124479.36 ლარის გადახდა.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 24 სექტემბრის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 24 სექტემბრის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 14 აპრილის განჩინებით Nას-1393-2020 სამოქალაქო საქმეზე მოწინააღმდეგე მხარე ნ.ქ–ას (მოსარჩელე) უფლებამონაცვლედ ჩაბმულ იქნა მზ.ა–ია.

6.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 აპრილის განჩინებით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. გაუქმდა გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

7. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

7.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 10 ივლისის განჩინებით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

8. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივი დასაბუთება:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

8.1. 2000 წლის 1 აგვისტოდან პირველი მოსარჩელის საკუთრებაში ირიცხებოდა ზუგდიდის რაიონის სოფელ ........... მდებარე 872 კვ.მ მიწის ნაკვეთი (შემდეგში - პირველი მიწის ნაკვეთი) და 659კვ.მ მიწის ნაკვეთი (შემდეგში - მეორე მიწის ნაკვეთი).

8.2. 2000 წლის 1 აგვისტოდან მეორე მოსარჩელის საკუთრებაში ირიცხებოდა ზუგდიდის რაიონის სოფელ ....... მდებარე 1 376 კვ.მ მიწის ნაკვეთი (შემდეგში - მესამე მიწის ნაკვეთი) და 1 155კვ.მ მიწის ნაკვეთი (შემდეგში - მეოთხე მიწის ნაკვეთი).

8.3. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის 2017 წლის 21 ივნისის ბრძანებით, საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის აუცილებელი ნაგებობის და ობიექტის მშენებლობისათვის, „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში - სპეციალური კანონი) 2.2 მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ......... ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის მშენებლობის პროექტი ჩაითვალა აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროების მქონე პროექტად და მოპასუხეს მიენიჭა ექსპროპრიაციის უფლება - ......... ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის მშენებლობის პროექტის ფარგლებში მოქცეული მესაკუთრეების უძრავ ქონებაზე, რომელთა შორის იყვნენ მოსარჩელეებიც.

8.4. ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილებით: მოპასუხის განცხადება დაკმაყოფილდა და ......... ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის მშენებლობის პროექტის შესრულების მიზნით, ზემოქმედების ზოლში არსებული უძრავი ქონების მესაკუთრის სათანადო კომპენსაციით უზრუნველყოფის აუცილებელი პირობით, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ექსპროპრიაციის უფლება მიენიჭა მოპასუხეს, მათ შორის, მეორე მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებასა (მესამე და მეოთხე მიწის ნაკვეთი) და პირველი მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე (პირველი მიწის ნაკვეთი და მეორე მიწის ნაკვეთი).

8.5. საჯარო რეესტრიდან ამონაწერების თანახმად, 2017 წლის 5 სექტემბრიდან და 2017 წლის 6 სექტემბრიდან, პირველი მიწის ნაკვეთი და მეორე მიწის ნაკვეთი სახელმწიფოს საკუთრებაში აღირიცხა.

8.6. საჯარო რეესტრიდან ამონაწერების მიხედვით, 2017 წლის 21 აგვისტოდან, მეორე მიწის ნაკვეთი და მესამე მიწის ნაკვეთი, სახელმწიფო საკუთრებაში აღირიცხა.

8.7. მოპასუხის დაკვეთით, შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც- გ–ის“ მიერ შესრულებული ......... ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის განსახლების სამოქმედო გეგმის მომსახურების შეფასების 2016 წლის 15 ნოემბრის ანგარიშის შესაბამისად, მოპოვებული ინფორმაციის ანალიზის შედეგად განსაზღვრული ღირებულების საბოლოო მაჩვენებელი დაიყო 4 ჯგუფად, საიდანაც მეოთხე ჯგუფში შემავალი მიწის ნაკვეთები 17 ლარად და 12 ლარად (1კვ.მ.) შეფასდა.

8.8. 2017 წლის 6 მარტის გამოსყიდვის შეთავაზების წერილებით, მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებების სანაცვლოდ, მეორე მოსარჩელეს, 21 100.20 ლარი და 23 997.44 ლარი შესთავაზეს, რაზეც ამ უკანასკნელმა უარი განაცხადა და ხსენებული თანხები შესაბამის ანგარიშზე ჩაირიცხა.

8.9. 2017 წლის 6 მარტის გამოსყიდვის შეთავაზების წერილებით, მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებების სანაცვლოდ, პირველ მოსარჩელეს 13 406.96 ლარი და 15 207.68 ლარი შესთავაზეს, რაზეც ამ უკანასკნელმა უარი განაცხადა და აღნიშნული თანხები შესაბამის ანგარიშზე ჩაირიცხა.

8.10. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 11 აპრილის დასკვნის (დამკვეთი გ.ლ–ა) თანახმად, ზუგდიდის რაიონის სოფელ ........... ექსპერტიზაზე წარდგენილი უძრავი ქონების (ს/კ ......) საბაზრო ღირებულება იმ დღის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენდა 77 140 ლარს, საიდანაც 1 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 72.5 ლარს. ამასთან, ზუგდიდის რაიონის, სოფელ ........... ექპერტიზაზე წარმოდგენილი უძრავი ქონების (ს/კ .........) საბაზრო ღირებულება იმ დღის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენდა 77 210 ლარს, საიდანაც 1კვ.მ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 72.5 ლარს.

8.11. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 17 ივლისის წერილით მოპასუხეს ეცნობა, რომ მოქალაქე გ.ლ–ას მიერ 2017 წლის 27 თებერვალს დანიშნული სასაქონლო ექსპერტიზის შესაბამისად (სადაც მოთხოვნილი იყო, ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის სოფელ ........... მდებარე მიწის ნაკვეთების (ს/კ ....... და N.......) შეფასება), 2017 წლის 11 აპრილს გაცემულ ექსპერტიზის დასკვნაში შეფასებისას მოხდა ტექნიკური შეცდომა, რაც ზეგავლენას ახდენდა დასკვნის საბოლოო შედეგზე, კერძოდ: მიწის ნაკვეთების საბაზრო ღირებულების ციფრებში გამოსახვისას მოხდა ბეჭდური შეცდომა და ნაცვლად 77 140-ისა უნდა ყოფილიყო 17 140 ლარი, ხოლო ნაცვლად 77 210 ლარისა - 17 210 ლარი, საიდანაც თითოეული მიწის ნაკვეთის 1 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება, დამრგვალებით, 16 ლარს შეადგენდა.

8.12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 სექტემბრის განინებით სამოქალაქო საქმეზე N2ბ/2579-22 დაინიშნა სასაქონლო ექსპერტიზა. ექსპერტიზის ჩატარება დაევალა შპს „ს–ას“.

8.13. შპს „ს–ას“ 2023 წლის 10 მარტის დასკვნის თანახმად, ნ.ბ–ძის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების (ს/კ N........ და N........) და ნ.ქ–ას საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების (ს/კ N....... და N......) 1 კვ.მ. საბაზრო ღრებულება, 2017 წლის 01 ივნისიდან 2017 წლის აგვისტოს მდგომარეობით შეადგენდა 6.2 აშშ დოლარს. შესაბამისად, შესაფასებელი ობიექტის საბაზრო ღრებულება 2017 წლის 01 ივნისიდან 2017 წლის აგვისტოს მდგომარეობით, შეადგენდა: ს/კ ....... - 4100 აშშ დოლარს; ს/კ ........ - 8500 აშშ დოლარს; ს/კ ....... - 5400 აშშ დოლარს; ს/კ ........ - 7000 აშშ დოლარს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება:

8.14. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მესამე პუნქტზე, რომლის თანახმად, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას, წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურებით. ასევე მიუთითა, „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონზე და აღნიშნა, რომ ექსპროპრიაციის აუცილებელი შემადგენელი ელემენტია მესაკუთრისთვის სათანადო ანაზღაურების გადახდა, რომლის ოდენობის სათანადოობა პირველ რიგში დადგენილ უნდა იქნეს ექსპერტის შეფასების მიხედვით.

8.15. პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე. კერძოდ, მოსარჩელეების მიერ წარმოდგენილია, დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრის შპს „ვ–ის“ 2017 წლის 31 ოქტომბრის ექსპერტიზის N04/26 დასკვნა, რომლის თანახმად, მოსარჩელეების საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების 1 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება, 2017 წლის მარტის თვის მდგომარეობით, შეადგენდა 67 ლარს. აღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნის საპირისპიროდ, მოპასუხეების მიერ წარმოდგენილია სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს დაკვეთით შედგენილი, შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც- გ–ის“ 2016 წლის 15 ნოემბრის „......... ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის განსახლების სამოქმედო გეგმის შეფასების ანგარიში“, რომლის თანახმად, მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების 1 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება 17 ლარია. მოპასუხის მიერ წარმოდგენილია სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 11 აპრილის დასკვნაზე (დამკვეთი - გ. ლ–ა) 2018 წლის 17 ივლისს გაცემული წერილი, რომლის მიხედვით, მოსარჩელეთა მეზობლად მდებარე ერთ-ერთი ნაკვეთის 1 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება 16 ლარია. შპს „ს–ას“ 2023 წლის 10 მარტის დასკვის თანახმად, მოსარჩელეების საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების 1 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება, 2017 წლის 01 ივნისიდან 2017 წლის აგვისტოს მდგომარეობით შეადგენდა 6.2 აშშ დოლარს.

8.16. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელეების მოსაზრება, რომ მათ მიერ წარმოდგენილ დასკვნას კონკურენციას ვერ უწევდა საქმეში წარმოდგენილი სხვა დასკვნები. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნა შეეხებოდა კონკრეტულად ექსპროპრირებული ქონების ინდივიდუალურ შეფასებას, მისი მახასიათებლების გათვალისწინებით. შემფასებელმა გამოიყენა გაყიდვების შედარების მეთოდი, რაც გულისხმობს შესაფასებელი ობიექტის პირდაპირ შედარებას ანალოგების იმ მონაცემებთან, რომლებიც გაიყიდა ან რომლებიც გაცხადებულია გასაყიდად. დასკვნაში დეტალურად არის აღწერილი ნაკვეთის მახასიათებლები, აქცენტი არის გაკეთებული ურბანული განვითარების პერსპექტივაზე. შპს „ს–ის“ დასკვნა ეფუძნებოდა ანალოგის შედარების მეთოდს და შესადარებელ ობიექტებზე განხორციელებული ტრანზაქციები თარიღდებოდა არა დროის იმ მონაკვეთით, რაც პალატის ინტერესს წარმოადგენდა, არამედ სხვა პერიოდს. შესაბამისად, აღნიშნული დასკვნა სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ვერ ადასტურებდა კონკრეტულ პერიოდში დაფიქსირებულ, უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებას. დასკვნით ასევე არ დგინდებოდა, თუ საიდან იქნა აღებული შესადარებელი ობიექტების ნასყიდობის ღირებულება და რამდენად სარწმუნო იყო იგი. შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც- გ–ის“ დასკვნის თანახმად, ქონების შეფასება არ მომხდარა ინდივიდუალურად, დაკონკრეტებით. გაყიდვების ბაზიდან განხილულ იქნა ტრანზაქციები 2016 წლის 01 იანვრიდან მიმდინარე თარიღამდე (შეფასება 2016 წლის 15 ნოემბერს მომზადდა). დასკვნაში წარმოდგენილი ცხრილის მიხედვით გაყიდვების ბაზის მონაცემები აღებულია 2016 წლის მარტი-აპრილი-სექტემბრის პერიოდში, ანუ ექსპროპრიაციამდე 1 წლით ადრე. პალატამ ასევე მიიჩნია, რომ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 11 აპრილის დასკვნა არ იყო სარწმუნო, ვინაიდან, მასში მოცემული მსჯელობა და მოპასუხე მხარისათვის გაგზავნილი წერილი, რითაც გასწორდა დასკვნაში არსებული უსწორობა, არ შეესაბამებოდა ერთმანეთს.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 10 ივლისის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 ივნისის განჩინებით, სსსკ-ის 396-ე მუხლის საფუძველზე საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად.

11. საკასაციო საჩივრის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

11.1. კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ ზედაპირულად, სათანადოდ დასაბუთებული არგუმენტაციის გარეშე გაიზიარა მოსარჩელეების მიერ წარმოდგენილი დასკვნა, რომელიც არ ეხება გ–ის დასკვნის სისწორეს და კვალიფიციურობას და მხოლოდ დამოუკიდებლად გვთავაზობს საკუთარ დასკვნას კონკრეტული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებასთან მიმართებით. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც სააგენტოს დაკვეთით შესრულებულმა საექსპერტო კვლევამ განსაზღვრა კონკრეტული მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება და ამ დასკვნის უკანონობა და უსწორობა არ დადგენილა საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულებით, სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა მოსარჩელეების მიერ წარმოდგენილი დასკვნა.

11.2. კასატორი მიიჩნევს, რომ გ–ის მიერ ჩატარებული კვლევა მისი მასშტაბურობიდან გამომდინარე, სწორედ მის კვალიფიციურობასა და სრულყოფილებაზე მიუთითებს. მოსარჩელეების მიერ წარმოდგენილი დასკვნით კი დასტურდება, რომ უფრო მცირე რაოდენობის მიწის ნაკვეთების შეფასება განხორციელდა.

11.3. საკასაციო პრეტენზია ასევე შეეხება შპს „ს–ის“ დასკვნისა და სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის სასამართლოს მიერ გაუთვალისწინებლობას. კასატორი მიიჩნევს, რომ აღნიშნული დასკვნები დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა სასამართლომ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

12. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

15. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

16. საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა. შესაბამისად, წინამდებარე განჩინებით, საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავების საფუძვლიანობა.

17. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში პალატის შეფასების საგანია, მოპასუხისათვის კომპენსაციის დაკისრების შესახებ, სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერება.

18. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მესამე პუნქტის თანახმად, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას, წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურებით. საექსპროპრიაციო ქონების ღირებულების განსაზღვრის საკითხს კი აწესრიგებს „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონი. დასახელებული კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ექსპროპრიატორი, რომელმაც მიიღო ექსპროპრიაციის უფლება, წინასწარ უთანხმდება ქონების მესაკუთრეს საექსპროპრიაციო ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ. ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპროპრიატორი თავისი ხარჯით, დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით აფასებს ქონებას და განსაზღვრავს კომპენსაციის სახით მესაკუთრისათვის გადასაცემ სავარაუდო საკომპენსაციო თანხას ან სხვა ქონებას საექსპროპრიაციო ქონების საბაზრო ღირებულების შესაბამისად. მესაკუთრე უფლებამოსილია, თავისი ხარჯით ისარგებლოს სხვა დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით. ამასთან, თუ ექსპროპრიატორი და ქონების მესაკუთრე ვერ თანხმდებიან საკომპენსაციო თანხაზე, იმავე კანონის მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, მაშინ თითოეულ მხარეს უფლება აქვს სარჩელი შეიტანოს სასამართლოში განსჯადობის მიხედვით, საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი წესით. კანონის მე-9 მუხლის მიხედვით კი, სასამართლო უფლებამოსილია ქონების შეფასების მიზნით დანიშნოს დამოუკიდებელი ექსპერტი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით. დამოუკიდებელი ექსპერტის დასკვნისა და მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, საექსპროპრიაციო ქონების სანაცვლოდ ქონების მესაკუთრისათვის გადასაცემი კომპენსაციის საბოლოო შეფასებას ახორციელებს სასამართლო.

19. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ჩამორთმეული საკუთრების სანაცვლოდ კომპენსაციის სამართლიან კომპენსაციამდე გასათანაბრებელი თანხის განსაზღვრის დროს მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ქონების არა მარტო არსებული დანიშნულების მიხედვით გამოყენების შესაძლებლობა, არამედ ქონების პოტენციური გამოყენების შესაძლებლობაც, რადგან ნებისმიერ შემთხვევაში ქონების ჩამორთმევა საკუთრების უფლების შეზღუდვას წარმოადგენს და დაცულია ევროპული კონვენციის N1 დამატებითი ოქმით. საკუთრების უფლების დარღვევის შემთხვევების განხილვისათვის ევროპის სასამართლომ პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი სამ ნაწილად გაჰყო. საქმეში „სპორონგი და ლონროთი შვედეთის წინააღმდეგ“ სასამართლომ დაადგინა: „აღნიშნული დებულება მოიცავს სამ განსხვავებულ ნორმას: პირველი ნორმა, რომელიც მუხლის პირველ წინადადებაშია ჩამოყალიბებული, არის საერთო ხასიათის და იცავს საკუთრებით დაუბრკოლებლად სარგებლობის უფლებას. მეორე ნორმა, რომელსაც მუხლის მეორე წინადადება ეხება, ითვალისწინებს საკუთრების ჩამორთმევის უფლებას და ამას უკავშირებს კონკრეტულ გარემოებებს. მესამე ნორმა, რომელიც მოცემულია მუხლის მეორე ნაწილში, აცხადებს, რომ სახელმწიფოებს შეუძლიათ აკონტროლონ საკუთრებით სარგებლობის უფლება საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე“. სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია: „მეორე და მესამე ნორმა, რომლებიც ითვალისწინებენ საკუთრებით სარგებლობაში ჩარევის უფლებას, ყოველთვის განხილული უნდა იქნას პირველ ნორმასთან ერთად“. როგორც უკვე აღინიშნა, საქართველოს კონსტიტუციითა და სპეციალური კანონის საფუძველზე, ცხადია, სახელმწიფოს აქვს უფლება, შეზღუდოს საკუთრებით სარგებლობის უფლება საზოგადოებრივი ინტერესების არსებობისა და კანონით დადგენილ შემთხვევებში. სახელმწიფოს ასევე შეუძლია, უზრუნველყოს ისეთი კანონების შესრულება, რომლებიც მას ესახება სავალდებულოდ, საკუთრებით სარგებლობაზე კონტროლის განხორციელების გზით საზოგადოებრივი ინტერესებისათვის, ჯარიმებისა თუ გადასახადების გადახდის ან სხვა მიზნებისათვის. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო პირველი დამატებითი ოქმის პირველ მუხლს განმარტავს, როგორც სამი კონკრეტული წესის მომცველს. ეს სამი წესია: ა) ქონებით მშვიდობიანად სარგებლობის პრინციპი (პირველი ნაწილის პირველი წინადადება); ბ) ქონების ჩამორთმევა (პირველი ნაწილის მეორე წინადადება); გ) ქონებით სარგებლობის კონტროლი (მეორე ნაწილი), თუმცა, მნიშვნელოვანია რომ ჩამორთმეული ქონების სანაცვლოდ წინასწარი, სრული და სამართლიანი კომპენსაცია იქნეს გაცემული (სუსგ-ებს: N ას- 804-2019, 19.03.2021წ; N ას-1133-2019, 30.07.2021წ.).

20. ექსპროპრიაციისას ჩამორთმეული ქონების წინასწარი, სრული და სამართლიანი კომპენსაციის განსაზღვრისას სასამართლო არ არის შებოჭილი მხოლოდ ექსპერტიზის დასკვნებით, არამედ სასამართლომ შეჯიბრებითობის პრინციპის სრული დაცვით უნდა მიიღოს მხარეთა პოზიციები და მათი დამადასტურებელი მტკიცებულებები და საბოლოოდ, მტკიცებულებათა ერთობლივი შესწავლით განსაზღვროს ქონების სამართლიანი ღირებულება (სუსგ Nას-592-2019, 30.06.2021წ.).

21. საქართველოს უზენაესი სასამართლო მიუთითებს სსსკ-ის 105-ე მუხლზე, რომლის პირველი და მეორე ნაწილების შესაბამისად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ამ მუხლით დადგენილი წესი სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას მტკიცებულებათა თავისუფალი შეფასების თაობაზე, საყოველთაოდ აღიარებული პრინციპია და იგი მომდინარეობს საქართველოს კონსტიტუციიდან, რომლის ძალითაც მოსამართლე თავის საქმიანობაში დამოუკიდებელია და ემორჩილება მხოლოდ კონსტიტუციასა და კანონს. კანონის დანაწესი, რომ არავითარ მტკიცებულებას სასამართლოსათვის წინასწარ დადგენილი ძალა არა აქვს, გულისხმობს იმას, რომ მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ყველა მტკიცებულება, მიუხედავად დოკუმენტის გამცემი ორგანოს კომპეტენციისა, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს და გამოიკვლიოს. აღნიშნული მოთხოვნა გამომდინარეობს სსსკ-ის მე-4 და მე-5 მუხლებიდანაც, რომლებიც შეჯიბრებითობისა და მართლმსაჯულების განხორციელებისას სასამართლოს წინაშე მხარეთა თანასწორობის პრინციპებს განამტკიცებენ. სამართალწარმოების მხარის უფლება, წარადგინოს თავისი არგუმენტაცია და მტკიცებულებები განსახილველ საქმესთან დაკავშირებით, იმავდროულად წარმოშობს სასამართლოს ვალდებულებას, ამ მტკიცებულებათა დასაშვებობისა და განკუთვნადობის პრინციპით მიღებაზე და შემდეგ მისი კანონით დადგენილი წესით შემოწმებასა და შეფასებაზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, უნდა დავასკვნათ, რომ, ვინაიდან სამართალწარმოების მხარეები სარგებლობენ სამართლებრივ საშუალებათა თანასწორობის პრინციპით, ხოლო სასამართლოსათვის წინასწარ არცერთი მტკიცებულების მნიშვნელობა და უპირატესი იურიდიული ძალა არ არის დადგენილი, სადავოობის შემთხვევაში სასამართლო უფლებამოსილია, ფაქტობრივად კი ვალდებული, შეამოწმოს მტკიცებულებით დადგენილი ფაქტების უტყუარობა ამ ფაქტების საწინააღმდეგოდ მოდავე მხარის მიერ წარმოდგენილ ფაქტებთან ურთიერთშეჯერებით და, შესაბამისად, შეფასება მისცეს მათ: გაიზიაროს ან არ გაიზიაროს მტკიცებულებით დადასტურებული ესა თუ ის ფაქტობრივი გარემოება (იხ. სუსგ №ას-579-554-2016, 28.12.2016 წ.).

22. დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, ექსპერტიზის ჩატარება და დასკვნის სასამართლოში წარდგენა მხარის საპროცესო უფლებაა. საბოლოოდ, როგორც სხვა მტკიცებულებების, ასევე, ექსპერტის დასკვნის იურიდიული ძალას აფასებს სასამართლო. რაც შეეხება ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას, იგი თანაბარი იურიდიული ძალის მქონეა საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან მიმართებით. ამ შემთხვევაშიც სსსკ-ის 105-ე მუხლის მიხედვით, მოქმედებს მტკიცებულებათა სასამართლოს შინაგანი რწმენის საფუძველზე შეფასების პრინციპი. სსსკ-ის 172-ე მუხლის მიხედვით, მოსამართლე არ არის დამოკიდებული ექსპერტის აზრზე. ექსპერტიზის დასკვნისათვის, როგორც მტკიცებულების წყაროსათვის, მნიშვნელოვანია, რომ ის წარმოადგენდეს საპროცესო კოდექსით ნორმატიულად დადგენილ წესებს დაქვემდებარებულ დოკუმენტს, ყურადღება უნდა მიექცეს კვლევის მეთოდებს, საკვლევ მასალას და სხვადასხვა სპეციფიკურ დეტალებს, გამომდინარე ჩატარებული ექსპერტიზის სახეობიდან. შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით. მტკიცებულების სრულყოფილად გამოკვლევა კი, გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას. ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი ძალა დამოკიდებულია მთელ რიგ პროცედურულ ასპექტებზე, კერძოდ, სწორად გაიგო თუ არა ექსპერტმა დასმული კითხვა და რამდენად სწორად არის ეს გადმოცემული მის დასკვნაში; რამდენად სწორ საფუძვლებსა და წინაპირობებს ეყრდნობა ექსპერტი; მოყვანილია თუ არა დასკვნაში ის ხერხები და მეთოდები, რომელთა საშუალებითაც ექსპერტი მივიდა შესაბამის შედეგებამდე; იყო თუ არა გამოსაკვლევი მასალა (ნიმუში) საკმარისი; არის თუ არა გასაგები დასკვნის შედეგი. ამასთან, ერთი მხარის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის შეფასება დამოკიდებულია მეორე მხარის კვალიფიციურ შედავებაზე“ (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-122.)

23. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილებით: მოპასუხის განცხადება დაკმაყოფილდა და ......... ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის მშენებლობის პროექტის შესრულების მიზნით, ზემოქმედების ზოლში არსებული უძრავი ქონების მესაკუთრის სათანადო კომპენსაციით უზრუნველყოფის აუცილებელი პირობით, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ექსპროპრიაციის უფლება მიენიჭა მოპასუხეს, მათ შორის, მოსარჩელეების საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე. ნ.ბ–ძეს ექსპროპრიაციისათვის კომპენსაციის სახით ანგარიშზე ჩაერიცხა 13406.96 ლარი და 15207.68 ლარი, ხოლო ნ.ქ–ას ექსპროპრიაციისათვის კომპენსაციის სახით ანგარიშზე ჩაერიცხა 21100.20 ლარი და 23997.44 ლარი.

24. კასატორი (მოპასუხე) სადავოდ ხდის მისთვის, მოსარჩელეების სასარგებლოდ, კომპენსაციის დაკისრების საფუძვლის არსებობას, არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს განჩინებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი სააპელაციო საჩივარი და ექსპროპრიატორს, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით განსაზღვრული თანხის მოსარჩელეებისათვის გადახდა დაეკისრა. კასატორს მიაჩნია, რომ მოსარჩელეების სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

24. საკასაციო პრეტენზია შეეხება დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრის შპს „ვ–ის“ დასკვნის შესაბამისად, საექსპროპრიაციო ქონების საბაზრო ღირებულების განსაზღვრას და საქმეში წარმოდგენილი სხვა დასკვნების გაუთვალისწინებლობას. შესაბამისად, საკასაციო პალატა შეაფასებს საქმეში წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნებს.

24.1. დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრის შპს „ვ–ის“ 2017 წლის 31 ოქტომბრის ექსპერტიზის N04/26 დასკვნის თანახმად, დასკვნა შედგენილია კონკრეტულად ექსპროპრირებული ქონების ინდივიდუალური შეფასების შედეგად, მისი მახასიათებლების გათვალისწინებით. დასკვნის კვლევითი ნაწილით დგინდება, რომ ექსპერტიზისას შემფასებელმა გამოიყენა გაყიდვების შედარების მეთოდი, რაც გულისმობს შესაფასებელი ობიექტის პირდაპირ შედარებას ანალოგების იმ მონაცემებთან, რომლებიც გაიყიდა ან რომლებიც გაცხადებულია გასაყიდად. გაყიდვების შედარებაზე დაფუძნებული მიდგომის გამოყენებისას შემფასებელმა გამოიკვლია ბაზარი, დადგინა ინფორმაციის სისწორე, შეარჩია შედარების ის ელემენტები, რომელთა მეშვეობითაც შესაფასებელი ქონების ობიექტი შედარდა ანალოგებთან, შეაჯერა გაყიდვადი ქონების ობიექტები განსახილველ ქონებასთან, შედარების ელემენტების გამოყენებით. დაადგინა შესაფასებელი უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება ანალოგებთან დაკირექტირებული ფასების შეჯერების გზით. აღნიშნულ დასკვნაში დეტალურად არის აღწერილი ნაკვეთის მასახიათებლები, ყურადღება გამახვილებულია ურბანული განვითარების იმ პერსპექტივაზე, რომელიც კომერციული მიზნებისთვის ვარგის მიწის ნაკვეთად მიიჩნევს მოსარჩელეების კუთვნილ მიწის ნაკვეთებს. დასკვნის თანახმად, „ნაკვეთი არის სწორ, ვაკე ადგილას, ცენტრიდან არ არის შორ მანძილზე, ზღვის სანაპიროდან დაშორებულია 570-590 მეტრით, ტრანსპორტით მისადგომლობა აქვს შეუზღუდავი, ნაკვეთს აქვს ურბანული განაშენიანების პერტსპექტივა - მის საუკეთესო გამოყენებას წარმოადგენდა სააგარაკე დანიშნულებით გამოყენება, ზღვასთან სიახლოვის გამო.

24.2. შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც- გ–ის“ 2016 წლის 15 ნოემბრის „......... ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის განსახლების სამოქმედო გეგმის შეფასების ანგარიშის“ თანახმად, ქონების შეფასება განხორციელდა სხვა მიწის ნაკვეთებთან ერთობლიობაში. სულ შეფასებულ იქნა 522 მიწის ნაკვეთი, რომლებიც დაიყო 4 ჯგუფად. თავის მხრივ, თითოეული ჯგუფი გაიყო 2 ნაწილად და გამოყვანილ იქნა 8 ღირებულება, ერთმანეთისგან განსხვავებული მიწის ნაკვეთებისთვის. თითოეულ ჯგუფში, საცხოვრებელი უბნების მიხედვით შერეულ იქნა მინიმუმ სამი ანალოგი, რომელთა მეშვეობით განხორციელდა შედარებითი ანალიზი. განხილულ იქნა გაყიდვების ბაზის ანგარიში 2016 წლის 01 იანვრიდან შეფასების თარიღამდე (2016 წლის 15 ნოემბერი). დასკვნაში წარმოდგენილი ცხრილით დასტურდება, რომ გაყიდვების ბაზის მონაცემები აღებულია 2016 წლის მარტი-აპრილი-სექტემბრის პერიოდში, ექსპროპრიაციამდე 1 წლით ადრე. აღნიშნული დასკვნით დასტურდება, რომ ქონების შეფასება არ მომხდარა ინდივიდუალურად, დაკონკრეტებით. სადავო უძრავი ქონება მოხვდა შეფასების მეოთხე ჯგუფში, სადაც ერთდროულად შეფასდა 80-ზე მეტი ნაკვეთი. მათგან 50-ზე მეტი ნაკვეთი შეფასდა ერთნაირი ღირებულებით - 1 კვ.მ. 17 ლარით. შემფასებელს მხედველობაში არ მიუღია, თუ რა მანძილით იყო დაშორებული მესაკუთრის მიწის ნაკვეთი ზღვის ზოლიდან. დასკვნაში მითითებულია, რომ ნაკვეთი ნესტიანია და მხოლოდ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით შეიძლება მისი გამოყენება. ამავდროულად, დასკვნაში საუბარია მიწის ნაკვეთის ურბანული განვითარების პერსპექტივაზე, თუმცა, მისი დანიშნულებით გამოყენებაში მითითებულია, მხოლოდ სასოფლო-სამეურნეო მიზანი.

24.3. საქმეში წარმოდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 11 აპრილის დასკვნა (დამკვეთი - გ. ლ–ა), აღნიშნული დასკვნაში მოცემულია მოსარჩელეების საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების მეზობლად მდებარე ორი უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება, რომელიც განსაზღვრულია 72.5 ლარით. მოპასუხის მიერ მითითებული დასკვნის მონაცემების შედავების შემდგომ დასკვნაზე წარმოდგენილია 2018 წლის 17 ივლისს გაცემული წერილი, რომლის მიხედვით, მოსარჩელეთა მეზობლად მდებარე ერთ-ერთი ნაკვეთის 1 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება 16 ლარია. შესაბამისად, შეფასებული ქონებების ფართობის გათვალისწინებით, მათი ღირებულება შეადგენს 17024 ლარს (1064 კვ.მ.) და 17040 (1065 კვ.მ.) ლარს.

24.4. რაც შეეხება შპს „ს–ის“ 2023 წლის 10 მარტის დასკვას, აღნიშნული დასკვნა შედგენილია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 21 სექტემბრის განჩინების საფუძველზე. სასაქონლო ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ განჩინების კითხვა მიმართული იყო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების დადგენისკენ დროის კონკრეტულ მონაკვეთში. კერძოდ, ექსპერტიზას უნდა განესაზღვრა საექსპროპრიაციო ქონებების ღირებულება 2017 წლის 01 ივნისიდან 2017 წლის აგვისტოს ჩათვლით პერიოდისათვის, თითოეული მიწის ნაკვეთის ღირებულება ცალ-ცალკე 1 კვ.მ. ფასის მითითებით. შპს „ს–ის“ დასკვნა ეფუძნება ანალოგის შედარების მეთოდს, გამოყენებულია 3 ანალოგი. შესადარებელ ობიექტებზე განხორციელებული ტრანზაქციები თარიღდება არა 2017 წლის 01 ივნისიდან 2017 წლის აგვისტოს ჩათვლით დროის მონაკვეთით, არამედ, 2017 წლის 23 იანვრით, 2017 წლის 15 მაისით და 2017 წლის 18 აპრილით.

25. მითითებული ექსპერტიზის დასკვნების ერთობლიობაში შესწავლის შედეგად, პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომლის თანახმად, სასამართლომ დამაჯერებლად მიიჩნია საექსპროპრიაციო ქონების შპს „ვ–ის“ მიერ განსაზღვრული საბაზრო ღირებულება. აღნიშნული დასკვნიდან დგინდება, რომ ქონების შეფასებისას ექსპერტის მიერ განხორციელდა ექსპროპრირებული ქონების ინდივიდუალური შეფასება, კონკრეტულად მისი მახასიათებლების მიხედვით. დასკვნაში დეტალურად აღიწერა ნაკვეთის მახასიათებლები, ყურადღება მიექცა ურბანული განვითარების პერსპექტივას (საუკეთესო გამოყენებას წარმოადგენს სააგარაკე დანიშნულებით გამოყენება), გამოყენებულ იქნა გაყიდვების შედარების მეთოდი, რაც გულისხმობს შესაფასებელი ობიექტის პირდაპირ შედარებას ანალოგების იმ მონაცემებთან, რომლების გაიყიდა ან გაცხადებულია გასაყიდად. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას მასზედ, რომ მოპასუხეს ექსპროპრიატორის სტატუსი მიენიჭა 2017 წლის 04 აგვისტოს და შესაბამისად, ამ დროიდან წარმოეშვა კანონით გათვალისწინებული საექსპროპრიაციო შეფასების ღონისძიებების დაწყების უფლება, ნაცვლად 2016 წლისა, როგორც ეს მოცემულ შემთხვევაშია განხორციელებული. შესაბამისად, პალტის მოსაზრებით, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოპასუხემ დაარღვია „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისთვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 და მე-7 მუხლების მოთხოვნები. პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნა, რომელიც 2017 წლის 31 ოქტომბერს არის შესრულებული, ემთხვევა ექსპროპრიაციის პერიოდს, მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ დასკვნასთან (შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც- გ–ის“ 2016 წლის 15 ნოემბრის ანგარიში) შედარებით (სადაც ქონების შეფასება განხორციელებულია 2016 წლის მარტი-აპრილი-სექტემბრის გაყიდვების ბაზის მონაცემების შესაბამისად) განახლებულ მონაცემებს ასახავს და დასკვნის შედგენის პერიოდი უფრო ახლოსაა საექსპროპრიაციო ქონების შეფასების ღონისძიებების დაწყების კანონით გათვალისწინებულ პერიოდთან. მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი დასკვნა ასევე არ შეიცავს ქონებების ინდივიდუალურ და დაკონკრეტებულ შეფასებას, მაშინ როდესაც, კანონით დადგენილი სამართლიანი ანაზღაურების პირობებში მნიშვნელოვანი იყო თითოეული მესაკუთრის ქონების ინდივიდუალური შეფასება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ შპს „ს–ის“ დასკვნა დაუსაბუთებელია და ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად თქვა უარი მის გაზიარებაზე, ვინაიდან, მასში გამოკვლეული ანალოგებზე განხორციელებული ტრანზაქციების პერიოდი არ შეესაბამება ექსპერტიზის წინაშე დასმულ შეკითხვას. გარდა აღნიშნულისა, დასკვნაში მოცემული არ არის, თუ საიდან იქნა აღებული შესადარებელი ობიექტების ნასყიდობის ღირებულება და რამდენად სარწმუნოა. საექსპერტო დასკვნის შეფასების მიზნით ექსპერტის გამოკითხვისას კი გამოირკვა, რომ შესადარებელი ობიექტები არ წარმოადგენდა მოსარჩელეთა ექსპროპრირებული ქონების მახასიათებლებთან ანალოგიურ მიწის ნაკვეთებს. მოსარჩელეთა მიწის ნაკვეთები მდებარეობდა ზღვის სანაპიროდან უახლოეს პერიმეტრში და გზასთან ახლოს, ხოლო ანალოგების მკვეთრად მოშორებულია სანაპირო ზოლს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკით განმარტებულია, რომ ექსპერტიზის დასკვნის შეფასებისას მნიშვნელოვანია შესადარებელ ობიექტებს ახასიათებდეთ იდენტური თუ არა, მაქსიმალურად მსგავსი მახასიათებლები. აღნიშნულს კი, პალატის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში არ ჰქონია ადგილი. საკასაციო სასამართლო ექსპროპრირებული ქონების შეფასებას ასევე ვერ დაუდებს საფუძვლად სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნას, ვინაიდან, თავად დასკვნასა და მასში არსებული ტექნიკური შეცდომის გასწორების შესახებ ზემოაღნიშნულ წერილში მოცემული გაანგარიშება არ შეესაბამება მიწის ნაკვეთის ფართობისა და 1 კვ.მ. ფართის შეფასების შემდგომ მის მთლიან ღირებულებას. დასკვნაში არსებული ტექნიკური უსწორობის გასწორების შესახებ წერილში მითითბულია, რომ მოსარჩელეთა მეზობლად მდებარე ერთ-ერთი ნაკვეთის 1 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება 16 ლარია. შესაბამისად, შეფასებული ქონებების ფართობის გათვალისწინებით, მათი ღირებულება შეადგენს 17024 ლარს (1064 კვ.მ.) და 17040 (1065 კვ.მ.) ლარია. 1 კვ.მ.-ის 16 ლარად შეფასების შემდგომ, მითითებული მიწის ნაკვთების ღირებულება ვერ იქნება დასკვნაში მითითებული 17024 ლარისა (1064 კვ.მ.) და 17040 (1065 კვ.მ.) ლარის ტოლი. ამდენად, აღნიშნული დასკვნა არ არის დამაჯერებელი და ამ დასკვნის შესაბამისად, მესაკუთრისათვის გადასაცემი კომპენსაციის განსაზღვრა ვერ ჩაითვლება სრულ და სამართლიან ანაზღაურებად.

26. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნების სააპელაციო პალატის მიერ არამართლზომიერად შეფასებისა და შპს „ვ–ის“ დასკვნის არამართლზომიერად გაზიარების შესახებ, დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიას არ შეიცავს. კასატორმა ვერ შეძლო კვალიფიციური შედავება სასამართლოს მიერ გაზიარებული საშემფასებლო ანგარიშის სისწორის ეჭვქვეშ დასაყენებლად, რაც მოპასუხის საკასაციო საჩივრის საფუძველზე, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებასა და მოპასუხის საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობას განაპირობებდა. აღნიშნული კი საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

27. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

28. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

29. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

30. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

31. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

32. განსახილველ საქმეში კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ „სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე