23 ივლისი 2024 წელი

საქმე №ას-1303-2021 ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები _ რ. მ–ი, ხ. მ–ი

მოწინააღმდეგე მხარეები _ ი.შ–ძე, შ.ძ–ძე, კ. მ–ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ საზიარო უფლების გაუქმება უძრავი ნივთების რეალიზაციის გზით

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. რ. მ–მა და ხ. მ–მა (შემდგომში მოხსენიებულნი, როგორც „მოსარჩელეები“, „კასატორები“) სარჩელით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას ი.შ–ძის, შ.ძ–ძისა (შემდგომში მოხსენიებულნი, როგორც „I მოპასუხები“, „აპელანტები“) და კ. მ–ის (შემდგომში მოხენიებული, როგორც „II მოპასუხე“) მიმართ, მხარეების თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის, მდებარე: ქ. თბილისში, ....... (ყოფ. .......) ქ. №22/16, ს/კ ........, აუქციონზე რეალიზაციის გზით საზიარო უფლების გაუქმებისა და ამონაგები თანხის თანამესაკუთრეებს შორის წილთა პროპორციულად გაყოფის მოთხოვნით (სასარჩელო მოთხოვნა დაზუსტდა 28.01.2021 წლის სასამართლო სხდომაზე).

სარჩელის საფუძვლები:

2.1. მოსარჩელეების, ი.შ–ძის, შ.ძ–ძის და კ. მ–ის თანასაკუთრებაშია უძრავი ნივთი, მდებარე ქ. თბილისში, .......... ქ. №22/16, ს/კ ........... საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, მესაკუთრეები ფლობენ არათანაბარ ფართებს, ერთმანეთის გვერდი-გვერდ. მათ შორის წარმოშობილია უთანხმოება ქონების გამოყოფასთან დაკავშირებით, ვინაიდან თანასაკუთრებაში არსებული ქონების გაყოფა ვერ ხერხდება ისე, რომ ყოველ მესაკუთრეს შეხვდეს საკუთარი წილის შესაბამისი ფართობი. ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნით გადაჭრით დასტურდება, რომ ქონების გამიჯვნა ყველა თანამესაკუთრეს შორის შეუძლებელია. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მოსარჩელე მხარეს საზიარო უფლების გაუქმების საშუალებად მიაჩნია ქონების აუქციონზე რეალიზაცია.

მოპასუხეების პოზიცია:

3.1 მოპასუხეებმა ი.შ–ძემ და შ.ძ–ძემ, როგორც თავდაპირველი, ისე დაზუსტებული შესაგებლით, სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მათთვის გაუგებარია დავის წამოწყების მოტივაცია, რადგან წლების განმავლობაში ურთიერთშეთანხმებით ეწეოდნენ ჩვეულებრივ სამეურნეო საქმიანობას, ერთმანეთისთვის ზიანის მიყენების გარეშე და მათთვის უცნობია, რა უთანხმოებაზე საუბრობს მოსარჩელე მხარე, მიუთითებს რა, რომ მათ შორის ვერ ხერხდება ფართების გამოყოფა.

3.2 ყველა თანამესაკუთრის ფართი იდენტიფიცირებულია, ისინი გამიჯნულია, იზოლირებულია და მათში მოხვედრა, სარგებლობა, ფლობა და განკარგვა შესაძლებელია ერთმანეთის თანხმობის გარეშე, დამოუკიდებლად.

3.3. მოსარჩელეების მიერ წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნასთან დაკავშირებით მოპასუხე მხარე აღნიშნავს, რომ დასკვნაში არ არის მითითებული, თუ რა სამშენებლო სამუშაოებია განსახორციელებელი, რაც გამოიწვევს სამშენებლო ნორმების დარღვევას.

3.3. სადავო მიწის ნაკვეთი ვერ აკმაყოფილებს სამშენებლოდ გამოყენების მინიმალურ პარამეტრებს, კერძოდ, სიგანის პარამეტრს და კ-1 კოეფიციენტისთვის დადგენილ პარამეტრს, რის გამოც ნაკვეთი ავტომატურად იძენს იძულებით (განპირობებული) შეუსაბამო უძრავი ნივთის სტატუსს, რომლის ნებისმიერი სახით განვითარება საჭიროებს სპეციალურ ზონალურ შეთანხმებას, რაზედაც ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის ბრძანებით უარია ნათქვამი. ეს ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოება ყველა მესაკუთრისთვის თანაბარ პრობლემას წარმოადგენს, რადგან უძრავი ნივთის რეალიზება მოხდება უკიდურესად დაბალ ფასად. ფაქტობრივად გამორიცხულია, ინფორმირებული არჩევანის პირობებში ვინმემ შეიძინოს ისეთი ქონება, რომელიც თავისი კონფიგურაციით შეუსაბამო უძრავი ობიექტის სტატუსის მატარებელია. აღნიშნული გავლენას იქონებს შეფასებაზე, ამდენად მოსარჩელეების მიერ შემოთავაზებული გზა არც მათ ინტერესშია და, არც მოპასუხე მხარის.

3.4. საცხოვრებელ ფართებს, რომლებზეც მხარეებს საკუთრების უფლება მოპოვებული აქვთ კანონის შესაბამისად, ფლობენ საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტებით განსაზღვრული მონაცემების მიხედვით და მხარეებს არავინ ზღუდავს, ფლობდნენ მათ. ყველა რეგისტრირებული მესაკუთრის კუთვნილი ფართი ინდივიდუალურად განსაზღვრული და ერთმანეთისგან გამიჯნული საცხოვრებელი ფართებია, შესაბამისად, მასზე ვრცელდება „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონი, რომელიც ამხანაგობის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის იძულებით გაყიდვას არ ითვალისწინებს ამხანაგობის ლიკვიდაციის შემთხვევაშიც კი. სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს დასახელებული კანონით და არა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლით, შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა მიწის ნაკვეთის იძულებით გაყიდვის შესახებ ეწინააღმდეგება კანონს.

4. მოპასუხე კ. მ–ს შესაგებელი არ წარუდგენია და არც სასამართლო სხდომებზე გამოცხადებულა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 იანვრის გადაწყვეტილებით რ. მ–ის და ხ. მ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა რ. მ–ს, ხ. მ–ს, ი.შ–ძეს, შ.ძ–ძესა და კ. მ–ს შორის საზიარო უფლება უძრავ ნივთზე, მდებარე ქ. თბილისში, ....... (ყოფ. ........) ქ. №22/16, ს/კ ........, უძრავი ნივთის აუქციონის წესით რეალიზაციის გზით და დადგინდა ამონაგები თანხის ნივთის თანამესაკუთრეებს შორის განაწილება, მათი საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული წილების პროპორციულად.

6. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს ი.შ–ძემ და შ.ძ–ძემ, მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილებით:

7.1. ი.შ–ძისა და შ.ძ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა;

7.2. ნაწილობრივ, კერძოდ, ი.შ–ძისა და შ.ძ–ძის ნაწილში, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 28 იანვრის გადაწყვეტილება;

7.3. რ. მ–ისა და ხ. მ–ის სარჩელი ი.შ–ძისა და შ.ძ–ძის მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

8. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

8.1. უძრავ ნივთის, მდებარე ქ. თბილისში, .......... (ყოფ. ........) ქ. №22/16, მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული ფართობი 525 კვ.მ. შენობა-ნაგებებობების საერთო ფართი 229.34 კვ.მ., საცხოვრებელი ფართი 154.42 კვ.მ. ს/კ ........, მესაკუთრეები არიან: ი.შ–ძე (პ/ნ .......), შ.ძ–ძე (პ/ნ ......), კ. მ–ი (პ/ნ ........), რ. მ–ი (პ/ნ ..........) და ხ. მ–ი (პ/ნ .........).

თითოეულ მათგანის საკუთრების უფლება განსაზღვრულია სხვადასხვა წილობრივი მონაცემით, კერძოდ:

ი.შ–ძის საკუთრებაშია №1, №3, №4 შენობა-ნაგებობებში I სართულზე - საერთო ფართი 75.23 კვ.მ; №5-დან 16.7 კვ.მ.; №7 საერთო ფართი 1.60 კვ.მ.; №2 და №6 შენობა-ნაგებობებში: I სართულზე - საერთო ფართი 32.50 კვ.მ.;

შ.ძ–ძის საკუთრებაშია I სართულის 19/154 ნაწილი;

კ. მ–ის საკუთრებაშია შენობა-ნაგებობა №3-ის II სართულზე ფართი 13.73 კვ.მ.; №6-ის I სართულის ნაწილი ფართით 32.88 კვ.მ., II სართული ფართით 64.23 კვ.მ., II სართულზე აივანი 22.72 კვ.მ.;

ხ. მ–ის და რ. მ–ის საკუთრებაშია შენობა-ნაგებობი: №1-ის II სართული ფართით 64.21 კვ.მ.; №3-ის II სართულზე ფართი 22.62 კვ.მ.; №4 ფართით 8.23 კვ.მ.; №5 -დან 6.83 კვ.მ.; №8 ფართით 2 კვ.მ.; №9 ფართით 37.96 კვ.მ..

8.2. ს.ს.ი.პ. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნაში მითითებულია, რომ ქ. თბილისში, ......... (ყოფ. ......) ქ. №22/16-ში მდებარე შენობების თავისებური განლაგების და მხარეთა კუთვნილი ოთახებისა და სათავსოების ურთიერთგანლაგების, ასევე განაშენიანებისგან თავისუფალი (ცარიელი) მიწის ნაკვეთის სიმცირის გამო შეუძლებელია აღნიშნული უძრავი ქონების სრული იზოლირებით გამიჯვნა, წილების შესაბამისად, ფუნქციური ღირებულების შემცირების გარეშე, ისე, რომ არ დაირღვეს სამშენებლო ნორმებისა და წესების მოთხოვნები.

9. დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სააპელაციო პალატამ შემდეგი სამართლებრივი შეფასება მისცა:

9.1. ვინაიდან მოსარჩელეები საზიარო უფლების გაუქმებას ითხოვენ, მათი მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადენდა ის ფაქტი, რომ საზიარო საგანი არსებობდა, რაც საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით ვერ დადასტურდა. მოცემულ შემთხვევაში, ერთ მიწის ნაკვეთზე მოთავსებულია ოთხი ფაქტობრივად გამიჯნული ფართი/ბინა, რომლის გამიჯვნაც, ასევე, საჯარო რეესტრის ამონაწერშია ასახული. ამავე ამონაწერით მიწა მესაკუთრეების თანასაკუთრებას წარმოადგენს.

9.2. ფართების ,,de facto" გამიჯვნისა და ამ გამიჯვნის საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის დადგენილად მიჩნევის შედეგად პალატამ გამორიცხა სადავო საგანზე საზიარო უფლების არსებობა და სადავო ფართები ინდივიდუალური საკუთრების ობიექტებად დააკვალიფიცირა. საჯარო რეესტრის ამონაწერის საფუძველზე პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეების (მოწინააღმდეგე მხარე) საკუთრების უფლება ვრცელდება მხოლოდ სადავო საცხოვრებელი სახლის მეორე სართულზე, ხოლო აპელანტების საკუთრების უფლება კი მხოლოდ პირველ სართულზე და მათ ერთმანეთში დავა არ აქვთ, რადგან მათი განმარტებით, მათივე ფართები ათეული წლებია ფაქტობრივადაც გამიჯნულია. აღნიშნული ვითარება მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლისაგან (საცხოვრებელი კორპუსისგან) მარტოოდენ იმით განსხვავდება, რომ მრავალბინიან კორპუსში თითოეულ ფართს დამოუკიდებელი საკადასტრო კოდი აქვს მინიჭებული. მოცემულ შემთხვევაში კი ყველა საცხოვრებელი ფართი ერთი საკადასტრო კოდის ქვეშ არის მოქცეული, თუმცა საკადასტრო კოდის მინიჭება მარტოოდენ იურიდიული ფიქციაა მაშინ, როდესაც აღნიშნული კოდის მინიჭების გარეშე მესაკუთრეებს ერთ შენობაში საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართები, თავისი დამოუკიდებელი შესასვლელებითა და დამხმარე ფართებით ფაქტობრივად გამოყოფილი და ინდივიდუალიზებული აქვთ. ასეთ ვითარებაში სახეზეა ინდივიდუალური საკუთრების ობიექტები, ხოლო მიწაზე თანასაკუთრების რეჟიმი ფართზე არსებული წილობრივი მონაცემის პროპორციულია.

9.3. მარტოოდენ მიწის ნაკვეთის გაუმიჯნაობა თითოეული ინდივიდუალური ფართის მესაკუთრეს არ აძლევს მთლიანი ქონების რეალიზაციის მოთხოვნის უფლებას, რადგან აღნიშნული უფლება ქონების საზიარო ბუნებიდან გამომდინარეობს. მოცემულ შემთხვევაში კი, შენობა-ნაგებობა ფაქტობრივად გამიჯნულია და საკუთრების ობიექტიც ფაქტობრივად წილობრივად დაყოფილია, შესაბამისად, საკუთრების ობიექტის გამიჯნული ნაწილის მესაკუთრის მიერ სხვა გამიჯნული ნაწილების რეალიზაციის მოთხოვნა დაუშვებელია, რადგან აღნიშნული ობიექტი, მარტოოდენ ცალკეული საკადასტრო კოდების არარსებობის გამო, საზიარო საგნად არ უნდა იქნეს მიჩნეული და მთელი ქონება რეალიზაციას არ უნდა დაექვემდებაროს.

9.4. ამრიგად, სააპელაციო პალატამ მიიჩია, რომ წინამდებარე დავაში საზიარო უფლების დანაწესების გამოყენება დაუშვებელი იყო, ვინაიდან მიწის ნაკვეთზე თანასაკუთრებას აფუძნებდა მასზე მრავალბინიანი სახლის არსებობა, რაც საზიარო უფლებისგან განსხვავებული მოწესრიგების საგანს წარმოადგენს და ქონების აუქციონზე რეალიზაციის უფლებას არ წარმოშობს.

10. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

10.1. სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა მრავალბინიან სახლში თანასაკუთრების მომწესრიგებელი ნორმები, ვინაიდან ექსპერტიზის კატეგორიული დასკვნით მტკიცდება, რომ ქონება არის საზიარო და მოდავე მხარეები არიან ქონების მესაკუთრეები; არასწორია სასამართლოს დასკვნა საცხოვრებელი ფართების გამიჯვნის და თანასაკუთრების უფლების მარტოოდენ მიწის ნაკვეთზე არსებობის შესახებ. სასამართლო არასწორად უთითებს, რომ მესაკუთრეები ფლობენ ინდივიდუალურ საკუთრებას, რომელიც თითქოს გამიჯნულია ერთმანეთისგან და ინდივიდუალურ ბინებად არის აღრიცხული საჯარო რეესტრში, აღნიშნული დასკვნა საქმეში უდავო მტკიცებულებას - საჯარო რეესტრის ამონაწერსაც კი ეწინააღმდეგება, რომელშიც მითითებულია როგორც წილობრივი მონაცემები, ისე საერთო ფართები სხვადასხვა სართულზე; ყველა მესაკუთრის ქონებას აქვს ერთი სველი წერტილი, რომლითაც ყველა სარგებლობს, საერთოა აივანი და ერთმანეთთან შესასვლელი და დამხმარე ფართებიც კი.

10.2. სასამართლომ არასწორად განმარტა, თითქოს მოპასუხეთა ფართები მდებარეობს მხოლოდ პირველ სართულზე, ხოლო მოსარჩელეებისა მეორეზე; აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, კასატორი განმარტავს, რომ მოსარჩელეთა კუთვნილი ფართები მდებარეობს როგორც პირველ სართულზე, ისე ეზოშიც, ასევე პირველ და მეორე სართულზე ცხოვრობს კ. მ–ი, რომელსაც მეორე სართულთან ერთად, ეკუთვნის პირველი სართულის 32.88 კვ.მ ფართი, ხოლო შ.ძ–ძეს რეგისტრირებული აქვს პირველი სართულის 19/154 ნაწილი (საერთო ქონების მეწილეა), აქედანაც კი ცხადია, რომ ქონება არის საზიარო.

10.3. მესაკუთრეს შეუძლია გაასხვისოს თავისი წილი იმ სახით, რა სახითაც იგი რეგისტრირებულია, შესაბამისად, არასწორია სასამართლოს მოსაზრება, რომ ვინაიდან მხარეებს ფართები სხვადასხვა დროს აქვთ შეძენილი, ესე იგი, ისინი გამიჯნულიც არის.

11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2022 წლის 31 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილი იქნა დასაშვებად და დადგინდა მისი განხილვა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

12. საკასაციო პალატამ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმეზე მიღებული უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

13.1. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404.1 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ” ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა.

13.2. ამავე კოდექსის 396.1 მუხლი „ვ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს მითითებას იმ ფაქტებსა და მტკიცებულებებზე, რომლებიც ადასტურებენ საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევას, თუ საკასაციო საჩივარი საპროცესო ნორმების დარღვევას ემყარება.

13.3. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407.1 მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

14. საკასაციო პალატის განსჯით, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებათა დასადგენად რელევანტური მტკიცეულებების ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად გამოკვლევის წესი, რამაც საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენა განაპირობა, სახელდობრ:

15.1. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესი, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. ამ გარემოებების დამტკიცება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, შეიძლება მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

15.2. სამოქალაქო სამართალში მოქმედებს პრინციპი „affirmanti, non negati, incumbit probatio“ - „მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს“. ამ დებულებიდან გამომდინარე, უნდა განისაზღვროს, ვინ რა უნდა ამტკიცოს.

15.3. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს (იხ. სუსგ. №ას-833-833-2018, 16.11.2018წ.; №ას-867-834-2016, 22.11.2018წ.).

16.1. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რის მიღწევასაც ემსახურებოდა წარმოდგენილი სარჩელი, მოთხოვნის დამფურძნებელი ნორმებია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის ნაწილი, 963-ედა 964-ე მუხლის პირველი ნაწილი.

16.2. აუქციონზე რეალიზაციის გზით საზიარო უფლების გაუქმების მოთხოვნისას მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებებს განეკუთვნება: 1. საზიარო უფლების არსებობა; 2. საგნის დაყოფის შეუძლებლობა მათი ფუნქციური ღირებულების შენარჩუნების გზით (იხ. სუსგ. №ას-1111-2019 31.01.2020წ.).

16.3. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.3 მუხლის შესაბამისად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. უძრავ ნივთზე საკუთრების საჯარო ბუნებიდან გამომდინარე, მასზე საზიარო უფლების არსებობა უნდა დასტურდებოდეს ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან.

16.4. სადავო უძრავი ნივთის ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დგინდება, რომ უძრავი ნივთის, მდებარე ქ. თბილისში, ....... (ყოფ. .........) ქ. №22/16, მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული ფართობი 525 კვ.მ. შენობა-ნაგებებობების საერთო ფართი 229.34 კვ.მ., საცხოვრებელი ფართი 154.42 კვ.მ. ს/კ ........., მესაკუთრეები არიან: ი.შ–ძე შ.ძ–ძე კ. მ–ი რ. მ–ი და ხ. მ–ი, კერძოდ:

Ø ი.შ–ძის საკუთრებაშია №1, №3, №4 შენობა-ნაგებობებში: I სართულზე - საერთო ფართი 75.23 კვ.მ; №5-დან 16.7 კვ.მ.; №7 საერთო ფართი 1.60 კვ.მ.; №2 და №6 შენობა-ნაგებობებში: I სართულზე - საერთო ფართი 32.50 კვ.მ.;

Ø შ.ძ–ძის საკუთრებაშია I სართულის 19/154 ნაწილი;

Ø კ. მ–ის საკუთრებაშია შენობა-ნაგებობა №3-ის II სართულზე ფართი 13.73 კვ.მ.; №6-ის I სართულის ნაწილი ფართით 32.88 კვ.მ., II სართული ფართით 64.23 კვ.მ., II სართულზე აივანი 22.72 კვ.მ.;

Ø ხ. მ–ის და რ. მ–ის საკუთრებაშია შენობა-ნაგებობი: №1-ის II სართული ფართით 64.21 კვ.მ.; №3-ის II სართულზე ფართი 22.62 კვ.მ.; №4 ფართით 8.23 კვ.მ.; №5-დან 6.83 კვ.მ.; №8 ფართით 2 კვ.მ.; №9 ფართით 37.96 კვ.მ..

16.5. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312.1 მუხლის შესაბამისად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ამრიგად, სასამართლო სადავო უძრავ ნივთზე უფლებრივი მდგომარეობის განსაზღვრისას ხელმძღვანელობს სწორედ ზემოაღნიშნული მონაცემებით.

17.1. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

17.2. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე. თითოეულ თანამესაკუთრეს შეუძლია მოთხოვნები წარუდგინოს მესამე პირებს საერთო საკუთრებაში არსებული ქონების გამო. ყოველ თანამესაკუთრეს აქვს ნივთის გამოთხოვის უფლება მხოლოდ ყველა თანამესაკუთრის სასარგებლოდ.

17.3. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 953-ე მუხლი ადგენს, რომ თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება ამ თავის წესები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს.

17.4. წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დგინდება ნივთზე საზიარო უფლების არსებობა, სახელდობრ, შ.ძ–ძის საკუთრებაშია უძრავი ქონების 19/154 ნაწილი პირველ სართულზე; წილადი საკუთრების მოცულობის განსაზღვრის მიუხედავად, ამონაწერი არ შეიცავს რაიმე მითითებას, თუ პირველი სართულის რომელ კონკრეტულ ნაწილში მდებარეობს დასახელებული 19/154 ნაწილი; თუკი დანარჩენი თანამესაკუთრეების ფართების იდენტიფიცირების მიზნებისათვის, ამონაწერი შეიცავს შენობა-ნაგებობის ნომრებზე მითითებას, შ.ძ–ძის შემთხვევაში წილის ადგილმდებარეობის განმსაზღვრელი მონაცემები არც ამონაწერში და არც მოპასუხეების მიერ წარმოდგენილ შიდა აზომვით ნახაზებში (ს.ფ. 73-78) განსაზღვრული არ არის. პალატის განსჯით, მარტოოდენ ეს გარემოებაც კი, ცალკე აღებული, საკმარისია დასკვნისათვის, რომ ...... საკადასტრო კოდის ქვეშ რეგისტრირებულ უძრავ ნივთზე არსებობს საზიარო საკუთრების უფლება.

17.5. რაც შეეხება დანარჩენ თანამესაკუთრეთა საკუთრებად აღრიცხული ფართების ადგილმდებარეობას, საკასაციო პალატა შენიშნავს, რომ მათი იდენტიფიცირების მიზნით თავდაპირველ შესაგებელზე დართულია შენობა №1/2, №3/2 და №4/1, №2/1, №6/2, №5/1, 7/1, №2/1, №9/1-ის 1-ლი სართულისა და მე-2 სართულის შიდა აზომვითი ნახაზები, თუმცა არცერთი ნახაზი დამოწმებული არ არის საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ბეჭდით (განსხვავებით საკადასტრო გეგმისაგან, ს.ფ. 72), შესაბამისად, ის გარემოება, რომ ი.შ–ძეს, ხ. და რ. მ–ებსა და კ. მ–ს შორის ცალკეული შენობებში ფართები სწორედ ამ აზომვით ნახაზებზე დაფუძნებით არის განაწილებული, საქმის მასალებით არ მტკიცდება. ამასთან, წარმოდგენილი აზომვითი ნახაზები საჯარო რეესტრში დაცულ მონაცემსაც რომ წარმოადგენდეს, მათზე მონიშნულია მხოლოდ ი.შ–ძის, რ. და ხ. მ–ებისა და კ. მესტვრიშვილის რეგისტრირებული ფართები, შესაბამისად, აღნიშნული აზომვითი ნახაზებიც ვერ სცემს პასუხს შეკითხვას - თუკი საზიარო უფლების საგანი მხარეთა შორის ნატურით არის გამიჯნული, მაშინ სად მდებარეობს შ.ძ–ძის კუთვნილი ფართი და რატომ არ არის იგი მონიშნული პირველი სართულის გეგმაზე. ამრიგად, წარმოდგენილი ნახაზები არ გამოდგება დასკვნისათვის, რომ ერთი მხრივ, შ.ძ–ძეს, მეორე მხრივ, ი.შ–ძეს, მესამე მხრივ, რ. და ხ. მ–ებსა და მეოთხე მხრივ, კ. მ–ს შორის, საზიარო უფლება ნატურით გამიჯვნის გზით ,,de facto" გაუქმებულია, რის შედეგადაც წარმოშობილია ინდივიდუალური საკუთრების ობიექტები.

17.6. ნატურით გამიჯვნის ფაქტობრივი გარემოების არარსებობაზე მეტყველებს საქმეში დაცული ს.ს.ი.პ. ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს №5007077819 დასკვნა, რომლის სარეზოლუციო ნაწილი („ქ. თბილისში, ..........(ყოფ. .........) ქ. №22/16-ში მდებარე შენობების თავისებური განლაგების და მხარეთა კუთვნილი ოთახებისა და სათავსოების ურთიერთგანლაგების, ასევე განაშენიანებისგან თავისუფალი (ცარიელი) მიწის ნაკვეთის სიმცირის გამო შეუძლებელია აღნიშნული უძრავი ქონების სრული იზოლირებით განიჯვნა, წილების შესაბამისად, ფუნქციური ღირებულების შემცირების გარეშე, ისე, რომ არ დაირღვეს სამშენებლო ნორმებისა და წესების მოთხოვნები“) საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ორ გარემოებაზე მითითებს - 1. თანამესაკუთრეთა შორის ფართები, წილების შესაბამისად, სრული იზოლირებით გამიჯნული არ არის; 2. ქონების ფუნქციური დანიშნულების შეუმცირებლად და სამშენებლო კანონმდებლობის დაურღვევლად ამგვარი განაწილება მომავალშიც შეუძლებელია.

სასამართლო განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს დასკვნის კვლევით ნაწილს, რომელშიც მითითებულია, რომ აღნიშნულ დასკვნამდე ექსპერტი მივიდა საკვლევი ქონების არამარტო დოკუმენტური შესწავლის, არამედ ადგილზე დათვალიერების გზითაც.

18.1. საკასაციო სასამართლო შენიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ხსენებული ექსპერტიზის დასკვნა არ გაიზიარა, თუმცა არც მისი გაუზიარებლობის მოტივები დაუსაბუთებია. ამრიგად, პალატა აუცილებლად მიიჩნევს, ყურადღება მიაპყროს ექპერტიზის დასკვნის, როგორც მტკიცებულების, მნიშვნელობასა და მისი გაქარწყლების წესზე.

18.2. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 161-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილების შესაბამისად, თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს გამოაქვს მოტივირებული განჩინება; მხარეებს შეუძლიათ სასამართლოსგან დამოუკიდებლად უზრუნველყონ ექსპერტიზის ჩატარება. ასეთ შემთხვევაში ექსპერტის დასკვნა სასამართლოს უნდა წარედგინოს სასამართლოში საქმის აღძვრის ან საქმის მომზადების სტადიაზე. სარჩელის (შესაგებლის) წარდგენისას მხარეს უფლება აქვს, მოითხოვოს ვადა ექსპერტის დასკვნის წარმოსადგენად.

18.3. სსსკ 172-ე მუხლის შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, მაგრამ სასამართლოს უარი დასკვნის მიღებაზე დასაბუთებულ უნდა იქნეს საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში ან განჩინებაში.

18.4. სსკ-ის 102-ე-105-ე, 172-ე მუხლების შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ როდესაც საქმეშია ერთი მხარის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების დადასტურების მიზნით სპეციალური ცოდნის მქონე პირის მიერ ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნა, ამავე დასკვნით დადგენილი გარემოებების უარყოფისა და გაქარწყლების საშუალებად მეორე მხარის მხოლოდ ზეპირსიტყვიერი განმარტება ვერ გამოდგება.

18.5. საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკის თანახმად, „ერთი მხარის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის შეფასება დამოკიდებულია მეორე მხარის კვალიფიციურ შედავებაზე. ცხადია, აქ მხოლოდ მოწინააღმდეგე მხარის ზეპირსიტყვიერი, ექსპერტიზის დასკვნის საწინააღმდეგო მოსაზრება არ იგულისხმება. ამდენად, ერთი მხარის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის გაქარწყლების ვალდებულება, მტკიცებულებათა შეფასების ეტაპზე უაღრესად დიდი მნიშვნელობის მქონეა. კერძო დავებზე წარმატების მისაღწევად კი, მხარეებმა ჯეროვნად უნდა განკარგონ თავიანთი საპროცესო უფლებები, რაც დავის ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებისა და მათი რელევანტური მტკიცებულებებით დამტკიცების ტვირთის რეალიზებაში მდგომარეობს. ამ უფლებით თანაბრად სარგებლობს როგორც მოსარჩელე (სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურება), ასევე, მოპასუხე (სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების გაქარწყლება)“ (იხ.: სუსგ. №ას-671-2023, 12.09.2023წ.; ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 117-121)

18.6. მოპასუხეს, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, შეეძლო, სასამართლოსათვის შეეთავაზებინა ალტერნატიული ექსპერტიზის დასკვნა, რომელიც მოსარჩელის მიერ წარდგენილ დასკვნას ეჭვქვეშ დააყენებდა (იხ. სუსგ. №ას-501-2024 28.06.2024წ.), სასამართლოს კი დაარწმუნებდა, რომ თანასაკუთრებაში არსებული ქონება ფაქტობრივი მოცემულობით ნატურით უკვე გამიჯნულია ან ქონების ნატურით გამიჯვნის შესაძლებლობა არსებობს. კასატორის მიერ წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნას მოპასუხე მხარემ დაუპირისპირა მარტოოდენ საკუთარი ახსნა-განმარტება. დასკვნის საპირწონე ვერცერთი კონკრეტული მტკიცებულება, რაც დადასტურებდა მოპასუხეთა პოზიციის მართებულობას საზიარო საგნის ნატურით გამიჯვნის გზით თანასაკუთრების რეჟიმიდან ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმზე გადასვლის შესახებ, საქმის მასალებში დაცული არ ყოფილა, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მხარეთა კუთვნილი ფართების ინდივიდუალური საკუთრების ობიექტებად განხილვისა და დავის გადასაწყვეტად „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის“ შესახებ საქართველოს კანონის გამოყენების საფუძველი არ გააჩნდა.

19. ამასთან, დადგენილად რომც იქნეს მიჩნეული მოპასუხეთა მტკიცება ქონების ფაქტობრივად გაყოფის თაობაზე, აღნიშნული გარემოება საზიარო უფლების გაუქმების მოთხოვნას მაინც ვერ დააბრკოლებს, რამდენადაც უდავოა, რომ საჯარო რეესტრის მონაცემებით უძრავი ქონება მხარეთა საზიარო საკუთრების საგანს წარმოადგენს. საზიარო უფლების რეგისტრაციის განმავლობაში, ნებისმიერი ფაქტობრივი გაყოფა სამოქალაქო კოდექსის 957-ე მუხლით განსაზღვრული საზიარო საგნით სარგებლობის წესზე შეთანხმებას წარმოადგენს, ხოლო ამგვარი შეთანხმება ვერავითარ გავლენას ვერ იქონიებს თანამესაკუთრის მოთხოვნაზე, მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება (იხ. სუსგ. №ას-583-2019 31.01.2020წ.)

20. ამრიგად, საკასაციო პალატის განსჯით, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა საზიარო უფლების არარსებობის მოტივით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, მოკლებულია ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლიანობას. სადავო უძრავ ნივთზე საზიარო უფლების არსებობის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელის მხრიდან დაძლეულია ერთი მხრივ, საჯარო რეესტრის ამონაწერისა და მეორე მხრივ, შეუდავებელი ექსპერტიზის დასკვნით.

21.1. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება.

21.2. ამავე კოდექსის 963-ე მუხლის შესაბამისად, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე, თანაბარი წილების განაწილება მონაწილეთა შორის ხდება კენჭისყრით.

21.3. სამოქალაქო კოდექსის 964-ე მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია, მაშინ საზიარო უფლება გაუქმდება საზიარო საგნის, დაგირავებული ნივთის ან მიწის ნაკვეთის გაყიდვითა და ამონაგების განაწილებით. მიწის ნაკვეთის შემთხვევაში გამოიყენება აუქციონზე უძრავი ქონების იძულებით გაყიდვის წესები. თუ დაუშვებელია საზიარო საგნის გასხვისება მესამე პირზე, მაშინ საგანი აუქციონზე უნდა გაიყიდოს მოწილეებს შორის.

22.1. თანასაკუთრების რეჟიმში არსებული ნივთის მესაკუთრე, ერთპიროვნულ მესაკუთრესთან შედარებით, ნივთის ფლობის, სარგებლობისა თუ განკარგვის უფლების გამოყენებისას ყოველთვის შეზღუდულია სხვა თანამესაკუთრის ნებითა და ინტერესებით, შესაბამისად, იგი ვერ ახორციელებს ნივთზე იმ მასშტაბის ფაქტობრივ თუ სამართლებრივ ბატონობას, როგორც ეს საკუთრების ბუნებითი შინაარსიდან გამომდინარეობს. სწორედ ამიტომ, თითოეულ თანამესაკუთრეს ნებისმიერ დროს შეუძლია საზიარო უფლების გაუქმების გზით მიაღწიოს თანამესაკუთრის სამართლებრივი ბოჭვიდან გასვლას. გასათვალისწინებელია, რომ თანამესაკუთრის პირად კავშირს ნივთთან კანონმდებელი იმგვარ ანგარიშგასაწევ ფაქტორად განიხილავს, რომელიც საზიარო უფლების გაუქმების მექანიზმებს შორის გარკვეულ იერარქიულ მიმართებას აწესებს, კერძოდ, პირველ რიგში, მოწმდება ნივთის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობა, ხოლო თუ აღნიშნული ვერ მიიღწევა ღირებულების შეუმცირებლად, მხოლოდ ამის შემდეგ დგება დღის წესრიგში საზიარო საგნის გაყიდვისა და ამონაგების გაყოფის შესაძლებლობა. ამრიგად, საზიარო უფლების გაუქმება წარმოადგენს მოსარჩელის მოთხოვნას, რომლის დისპოზიციური უფლებამოსილება – შეარჩიოს საზიარო უფლების გაუქმების კონკრეტული საშუალება, შეზღუდულია მატერიალური კანონმდებლობით (იხ. სუსგ. №ას-1148-1094-2014 19.03.2015წ.).

22.2. საკასაციო პალატას არაერთხელ განუმარტავს, რომ სსკ 963-ე მუხლი მიუთითებს ორ აუცილებელ პირობაზე, კერძოდ, საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი, ამასთან, ორივე შემთხვევაში ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვალისწინებს საგნის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობას, თუ იგი არ დაკარგავს თავის ფუნქციურ დანიშნულებას. ღირებულებაში ნივთის საბაზრო ღირებულება (ფასი) კი არ იგულისხმება, არამედ მოიაზრება მისი საგნობრივი (ფუნქციური) დანიშნულება, რომლის შემცირება ნივთის გაყოფამ არ უნდა გამოიწვიოს. ნატურით გასაყოფმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებს გაყოფამდე (მრავალთა შორის იხ. სუსგ. №ას-67-65-2014, 31.07.2014წ.; №ას-1653-1550-2012, 15.04.2013წ.; №ას-1089-1020-2012, 08.10.2012წ.; №ას-932-875-2012, 17.09.2012წ.; №ას-1665-1562-2012, 04.02.2013წ.)

22.3. ამდენად, დაუშვებელია საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით, თუ შეუძლებელია ყველა თანამესაკუთრის საკუთრების უფლების ღირებულების შენარჩუნება საკუთარი იდეალური წილის შესაბამისად. მხოლოდ ერთი თანამესაკუთრის იდეალური წილის იმგვარი გამოყოფა, რომლითაც დაცულია ამ უკანასკნელის საზიარო საგნის გაყოფამდე არსებული მდგომარეობა (ღირებულება), საზიარო უფლების გაუქმებას ნატურით გაყოფის გზით სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის კონტექსტში ლეგიტიმურს არ ხდის, თუ დაცული და შენარჩუნებული არ არის სხვა თანამესაკუთრეთა იდეალური წილის მდგომარეობა (ღირებულება) (იხ. სუსგ. №ას-1977-2018, 22.03.2019წ.; №ას-1080-1000-2017, 27.10.2017წ.).

22.4. საქმეში მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით დგინდება, რომ ექსპერტს ქ. თბილისში, ......... (ყოფ. ........) ქ. №22/16-ში მდებარე (1) შენობების თავისებური განლაგების და (2) მხარეთა კუთვნილი ოთახებისა და სათავსოების ურთიერთგანლაგების, ასევე (3) განაშენიანებისგან თავისუფალი (ცარიელი) მიწის ნაკვეთის სიმცირის გამო შეუძლებლად მიაჩნია აღნიშნული უძრავი ქონების სრული იზოლირებით განიჯვნა, წილების შესაბამისად, ფუნქციური ღირებულების შემცირების გარეშე, ისე, რომ არ დაირღვეს სამშენებლო ნორმებისა და წესების მოთხოვნები.

22.5. ექსპერტიზის კატეგორიული დასკვნა ერთმნიშვნელოვნად მოწმობს თანამესაკუთრეთა შორის სადავო ქონების ნატურით გამიჯვნის შეუძლებლობას, რაც საპირწონე მტკიცებულების არარსებობის პირობებში საკასაციო პალატასაც დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიაჩნია. საზიარო უფლების ნატურით გაუქმების შეუძლებლობა კი განაპირობებს საზიარო საგნის აუქციონზე რეალიზაციისა და ამონაგები თანხის თანამესაკუთრეთა შორის განაწილებას, საზიარო უფლებაში მათი წილების კვალობაზე.

23. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თავად მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე. პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელეთა საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, კერძოდ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს.

სასამართლო ხარჯები:

24.1. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა.

24.2. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

24.3. საკასაციო პალატა მიუთითებს სსსკ 39-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოში სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა შეადგენს დავის საგნის ღირებულების 3 პროცენტს, მაგრამ არანაკლებ 100 ლარისა, ხოლო ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მაგისტრ. მოსამართლის განსჯად საქმეზე სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა ყველა ინსტანციის სასამართლოში შეადგენს ამ მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ოდენობის ნახევარს.

24.4. სსსკ 41-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „კ“ ქვეპუნქტის თანახმად, თუ ქონებრივ-სამართლებრივ დავაში (საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა, სამეზობლო დავა და სხვა) შეუძლებელია დავის საგნის ფასის განსაზღვრა, დავის საგნის ფასი განისაზღვრება 4000 ლარით. ამავე კოდექსის მე-14 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მაგისტრ. მოსამართლეები პირველი ინსტანციით განიხილავენ ქონებრივ დავებს, თუ სარჩელის ფასი არ აღემატება 5000 ლარს.

24.5. რ. და ხ. მ–ების სარჩელზე სახელმწიფო ბაჟის სახით პირველი ინსტანციის სასამართლოში გადახდილია 120 ლარი; ვინაიდან წინამდებარე სარჩელი მაგისტრ. მოსამართლის განსჯად საქმეს წარმოადგენდა, სარჩელზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა შეადგენდა 60 ლარს, შესაბამისად, სხვაობა ფაქტობრივად გადახდილსა და გადასახდელ სახელმწიფო ბაჟს შორის, რაც შეადგენს 60 ლარს, წარმოადგენს ზედმეტად გადახდილს, რაც მოსარჩელეებს უკან უნდა დაუბრუნდება; ამასთან, ვინაიდან სარჩელი დაკმაყოფილდა, სარჩელსა და საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი, ჯამში 210 ლარის ოდნობით, მოსარჩელეების სასარგებლოდ გადასახდელად მოპასუხეებს ეკისრებათ.

25.1. საკასაციო პალატა შენიშნავს, რომ ჯერ კიდევ სასარჩელო წარმოების ეტაპზე მოსარჩელე შუამდგომლობდა მოპასუხეებისთვის წარმომადგენლის დახმარებისთვის გაწეული ხარჯის - 2000 ლარის გადასახდელად დაკისრებას.

25.2. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეებსა და მის რწმუნებულს შორის ურთიერთობის მატერიალურ საფუძველს წარმოადგენს დავალების ხელშეკრულება (სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლი). საქმის მასალებში განთავსებულია კასატორების მიერ ადვოკატ ზ.ბ–ზე გაცემული რწმუნებულებებები (იხ. ს.ფ. 1-22; 281-283).

25.3. ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის მეორე მხარისათვის დაკისრების საკითხის გადაწყვეტის წესი მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლში. ნორმის პირველი ნაწილის დანაწესით, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4%-ისა.

25.4. ნორმის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვნ ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოებს, გონივრულეობის კრიტერიუმად კი, კანონმდებელი მიიჩნევს დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს, რომლის ფარგლებშიც ხდება წარმომადგენლის ხარჯების ოდენობის სასამართლოსმიერი განსაზღვრა და ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში მიიღება კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები განახორციელა ადვოკატმა, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ გასწია იგი და სხვ. (იხ. სუსგ. №ას-818-784-2016, 02.11.2016წ.) გაწეული საადვოკატო ხარჯის დაკისრებისას სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმის სირთულით, სასამართლო სხდომებში მონაწილეობისათვის დახარჯული დროის, წარმოდგენილი მოსაზრებებისა თუ მტკიცებულებების სიმრავლით და სხვა ამგვარი გარემოებებით, რაც მეორე მხარისათვის დასაკისრებელი საადვოკატო ხარჯის გონივრულობას განაპირობებს (იხ. სუსგ. №ას-1125-2019, 31.10.2019წ.).

25.5. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, „როგორც წესი, მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოსგარეშე ხარჯებთან... ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამგვარი მტკიცებულების არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს მხარის მოთხოვნის საფუძველზე თვითონაც შეუძლია გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „პინკოვა და პინკი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ“). სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“). ამდენად, სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება.

25.6. საქმის სირთულისა და მოსარჩელეთა ადვოკატის მიერ გაწეული საპროცესო ძალისხმევის გათვალისწინებით, პალატას მიაჩნია, რომ საადვოკატო ხარჯის გაღების მამტკიცებელი დოკუმენტის საქმეში არარსებობის პირობებშიც კი, დავის საგნის 4%-ის _ 160 ლარის _ ოდენობით წარმომადგენლის დახმარებისთვის გაღებული ხარჯის მოპასუხეებზე გადასახდელად დაკისრება გონივრული და სამართლიანია.

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით,

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. რ. მ–ის და ხ. მ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 სექტემბრის №2ბ/1741-21 გადაწყვეტილება და მიღებული იქნას ახალი გადაწყვეტილება.

3. რ. მ–ის და ხ. მ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს.

4. გაუქმდეს რ. მ–ს, ხ. მ–ს, ი.შ–ძეს, შ.ძ–ძესა და კ. მ–ს შორის საზიარო უფლება უძრავ ნივთზე, რომლის მისამართია: ქ. თბილისი, ....... (ყოფ. ........) ქ. N22/16, ს/კ ........, უძრავი ნივთის აუქციონის წესით რეალიზაციის გზით და ამონაგები თანხა განაწილდეს ნივთის თანამესაკუთრეებს შორის, მათი საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული წილების პროპორციულად.

5. ი.შ–ძეს, შ.ძ–ძეს და კ. მ–ს დაეკისროთ რ. მ–ის და ხ. მ–ის სასარგებლოდ 160 (ასსამოცი) ლარის ანაზღაურება, პირველი ინსტანციით საქმის განხილვის ეტაპზე იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის სანაცვლოდ.

6. ი.შ–ძეს, შ.ძ–ძეს და კ. მ–ს დაეკისროთ 210 (ორასათი) ლარის გადახდა რ. მ–ის და ხ. მ–ის სასარგებლოდ ამ უკანასკნელთა მიერ სარჩელსა და საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სანაცვლოდ.

7. რ. მ–ს და ხ. მ–ს დაუბრუნდეთ პირველი ინსტანციის სასამართლოში ზ.ბ–ძის (პ/ნ ........) მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 120 ლარიდან (საგადახდო დავალება № 0, გადახდის თარიღი: 14.11.2019წ, ს.ს. "თიბისი ბანკი") ზედმეტად გადახდილი 60 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

8. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი