საქმე №ას-459-2025 7 ივლისი, 2025 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: თეა ძიმისტარაშვილი,

არჩილ კოჭლამაზაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (აპელანტი, მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ა.ა–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 დეკემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკამყოფილება

დავის საგანი – საიჯარო ქირისა და პირგასამტეხლოს დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ნინოწმინდის რაიონის გამგეობასა (უფლებამონაცვლე-სსიპ-სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო) და ა.ა–ს (პ/ნ: .......) შორის 2005 წლის 11 ივნისს დაიდო სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთის საიჯარო ხელშეკრულება N022/05, რომლითაც ა.ა–ს იჯარის უფლებით გადაეცა, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, თ–ი-2, 200 ჰა მიწის ნაკვეთი (ს/კ: .......). ხელშეკრულების თანახმად, საიჯარო ქირის ოდენობა შეადგენდა 600 ლარს, რომლის გადახდა უნდა განხორციელებულიყო ყოველი წლის არაუგვიანეს 15 ნოემბრისა.

2. 2005 წლის 11 ივნისის ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა 5 წელი, რომელიც ძალაში შედიოდა საქართველოს სამინისტროს ეროვნული სააგენტოს საჯარო რეესტრის რაიონული სამსახურის რეგისტრაციის მომენტიდან. აღნიშნული მიწის ნაკვეთის (ს/კ: .......) იჯარის ხელშეკრულება საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სარეგისტრაციო სამსახურში დარეგისტრირდა 2006 წლის 26 ივლისს.

3. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 31 ოქტომბრის N882019890202-03 გადაწყვეტილებით, ნინოწმინდის რაიონში, ...... (ს....) 190343,5 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო (საძოვარი) დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე (........., წინა საკადასტრო კოდი: ........), დარეგისტრირდა იჯარის უფლების შეწყვეტა.

4. სასარჩელო მოთხოვნა და საფუძვლები

4.1. ახალქალაქის რაიონული სასამართლოს სარჩელით მიმართა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ მოპასუხე ა.ა–ის მიმართ და მოითხოვა ა.ა–ს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს საიჯარო ქირის - 8 375.34 ლარის და პირგასამტეხლოს - 19 812 ლარის გადახდა.

4.2. მოსარჩელის განმარტებით, ნინოწმინდის რაიონის გამგეობასა (უფლებამონაცვლე სსიპ- სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო) და ა.ა–ს (პ/ნ: ........) შორის 2005 წლის 11 ივნისს დაიდო სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთის საიჯარო ხელშეკრულება N022/05, რომლითაც ა.ა–ს იჯარის უფლებით გადაეცა, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, თ–ი-2,

4.3. 200 ჰა მიწის ნაკვეთი (ს/კ: ........). 2005 წლის 11 ივნისის ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა 5 წელი, რომელიც ძალაში შედიოდა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს რაიონული სამსახურის რეგისტრაციის მომენტიდან. ა.ა–მა 2006 წლის 25 ივლისს მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სარეგისტრაციო სამსახურს და მოითხოვა მიწის ნაკვეთის იჯარის ხელშეკრულების რეგისტრაცია (ს/კ: ......). აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე, 2006 წლის 26 ივლისს დარეგისტრირდა მიწის იჯარის ხელშეკრულება. ნინოწმინდის რაიონში, თ–ის მასივი-2 (ს.....) 190343,5 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო (საძოვარი) დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე (......, წინა საკადასტრო კოდი: ......), სსიპ-საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 31 ოქტომბრის N882019890202-03 გადაწყვეტილებით დარეგისტრირდა იჯარის უფლების შეწყვეტა. ხელშეკრულების თანახმად, საიჯარო ქირის ოდენობა შეადგენდა 600 ლარს, რომლის გადახდა უნდა განხორციელებულიყო ყოველი წლის არაუგვიანეს 15 ნოემბრისა. ა.ა–მა არაჯეროვნად შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება. კერძოდ, არ გადაიხადა საიჯარო ქირა. შესაბამისად, იჯარის უფლების რეგისტრაციის თარიღიდან (26.07.2006 წელი), იჯარის უფლებით სარგებლობის სარეგისტრაციო ჩანაწერების გაუქმების დღემდე (31.10.2019 წელი) გადასახდელი საიჯარო ქირის ოდენობამ შეადგინა - 8375.34 ლარი. იჯარის ხელშეკრულების მე-7 მუხლით განისაზღვრა მხარეთა პასუხისმგებლობის ფორმები. კერძოდ, ამავე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საიჯარო გადასახადის გადაუხდელობის გამო, ამ ხელშეკრულების მუხლებში მითითებულ განსაზღვრულ დროის განმავლობაში მიწებისა და სხვა ობიექტების იჯარით აღებისათვის, „მეიჯარეს“ დაეკისრება ჯარიმა ყოველი ვადაგადაცილებული დღისთვის, 0.1 პროცენტის ოდენობით, ხოლო საიჯარო გადასახადის გადაუხდელობის შემთხვევაში 3 თვის იჯარის ხელშეკრულება ჩაითვლება გაუქმებულად. ა.ა–მა არ გადაიხადა საიჯარო ქირა, რაც პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველია. კერძოდ, 2019 წლის 31 ოქტომბრისათვის პირგასამტეხლოს ოდენობამ შეადგინა 19 812 ლარი. ა.ა–ს არაერთი წერილი გაეგზავნა, რომლითაც ეცნობა საიჯარო ქირისა და პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულების შესახებ, თუმცა ვალდებულება დღემდე არ შესრულებულა. აღნიშნულიდან გამომდინარე მოსარჩელემ ითხოვა ა.ა–ს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს საიჯარო ქირა - 8 375.34 ლარი და პირგასამტეხლო - 19 812 ლარი.

5. მოპასუხის შესაგებელი

მოპასუხემ მოპასუხის წარმომადგენელმა სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის და მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო. მოპასუხე ადასტურებს სახელმწიფოსთან 5 წლიან საიჯარო ურთიერთობის არსებობას, თუმცა განმარტავს, რომ საიჯარო ურთიერთობა შეწყდა ვადის გასვლით და არა რეესტრში რეგისტრაციით. „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონი და მის საფუძველზე გამოცემული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით გამორიცხულია ხელშეკრულებით განსაზღვრული იჯარის ვადის გასვლის შემდგომ მისი ავტომატური გაგრძელება განუსაზღვრელი ვადით. ამდენად, 2006 წლის 26 ივლისს დაწყებული საიჯარო ურთიერთობები დასრულდა ხელშეკრულებით განსაზღვრული იჯარის ვადის, 5 წლის გასვლით 2011 წლის 26 ივლისს. საიჯარო ვადის განმავლობაში ა.ა–ს ყველა ვალდებულება დროულად და სრულად აქვს შესრულებული. მოსარჩელემ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 პუნქტის გათვალისწინებით სათანადო მტკიცებულების (საფინანსო დოკუმენტი) წარმოდგენით უნდა დაადასტუროს ა.ა–ის მიერ ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობა. ასეთი მტკიცებულება წარმოდგენილი არ არის. შესაბამისად მტკიცება, რომ ა.ა–ს 2005-2010 წლებში არ აქვს შესრულებული ფულადი ვალდებულება, უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია. გასათვალისწინებელია, რომ მოსარჩელე არის სახელმწიფო დაწესებულება, რომელსაც მოქალაქისგან განსხვავებით აქვს საფინანსო-საბუღალტრო აღრიცხვის და დოკუმენტაციის წარმოება-შენახვის ვალდებულება. მოპასუხე ადასტურებს იჯარის ხელშეკრულებაში მე-7 მუხლის არსებობასა და შინაარსს, რომელიც მოსარჩელის საწინააღმდეგო გარემოებას ადასტურებს. თუკი ა.ა–ი საიჯარო ვადის, 5 წლის განმავლობაში არ შეასრულებდა ფულად ვალდებულებას და არ გადაიხდიდა საიჯარო ქირას, ხელშეკრულების მე-7 მუხლის მიხედვით მოსარჩელეს პირველი დარღვევისთანავე შეეძლო დაეკისრებინა პირგასამტეხლო, ხოლო პირგასამტეხლოს დაკისრებიდან 3 თვის განმავლობაში ვალდებულების კვლავ შეუსრულებლობის შემთხვევაში იჯარის ხელშეკრულება და საიჯარო ურთიერთობები ავტომატურად წყდებოდა. ამდენად, თუკი დავუშვებთ, რომ ა.ა–ს საერთოდ არ გადაუხდია საიჯარო ქირა (2005 ან 2006 წლის), მაშინ მაქსიმუმ 2006 წლის 15 ნოემბრიდან 3 თვის გასვლისთანავე ანუ 2007 წლის 15 თებერვლიდან საიჯარო ურთიერთობა შეწყვეტილი, ხელშეკრულება კი გაუქმებულია. იმის გათვალისწინებით, რომ აღნიშნული არ მომხდარა, დასტურდება ა.ა–ის მიერ ფულადი და სხვა ვალდებულების სრულად და დროულად შესრულება. მოსარჩელე უთითებს, რომ ა.ა–ს გაეგზავნა წერილები, რომლითაც ეცნობა საიჯარო ქირისა და პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ. იჯარის პერიოდში ა.ა–ის მიერ ვალდებულების დარღვევის მტკიცებულებით დადასტურებული ფაქტი არ არსებობს, იგი ვალდებულებებს სრულად ასრულებდა. სწორედ ამიტომ, ამ პერიოდში (2005-2010 წწ.) ა.ა–ს მოსარჩელისგან არ მიუღია რაიმე გაფრთხილების წერილი. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი წერილები გაგზავნილია 2020 წელს, ამ დროისთვის კი საიჯარო ურთიერთობის 5 წლიანი ვადაც და სახელშეკრულებო მოთხოვნათა ხანდაზმულობის ვადაც უკვე გასული იყო, ამდენად მათი გაგზავნით მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა არ შეჩერდებოდა. ა. ა–მა იჯარის მოქმედების პერიოდში, 2009 წელს მოსარჩელეს მიმართა იჯარით აღებული მიწის პრივატიზების მოთხოვნით. იჯარით გაცემული სასოფლო- სამეურნეო დანიშნულების მიწის პრივატიზების უფლებასა და საშუალებას ითვალისწინებდა განცხადების წარდგენის მომენტისთვის მოქმედი კანონი „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის პრივატიზების შესახებ“. მოსარჩელემ 2009 წლის 3 ნოემბრის N199 ბრძანებით უარი უთხრა ა. ა–ს მიწის პრივატიზებაზე, მიწის პრივატიზების თანხის დადგენილ ვადაში გადაუხდელობის გამო. იმ დროისათვის (2009 წ.) ა.ა–ს იჯარიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულება შეუსრულებელი რომ ჰქონდა, ამის შესახებ მიუთითებდა მოპასუხე ან ბრძანებაში ან ცალკე წერილით. ამასთან, მოსარჩელეს 2009 წლისთვის შეეძლო ჰქონოდა ინფორმაცია და შეემოწმებინა ა.ა–ის მიერ ფულადი ვალდებულების შესრულება-შეუსრულებლობა, ანუ დარღვეული ხომ არ ჰქონდა 2005 წლის შემდგომ საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება. ამდენად დასტურდება, რომ 2009 წელს მოსარჩელემ იცოდა და შეეძლო კიდეც სცოდნოდა საიჯარო ურთიერთობებისა და ვალდებულების შეუსრულებლობის შესახებ და მიეღო კიდეც შესაბამისი გადაწყვეტილებები. ხანდაზმულობის ვადა 2009 წლის 3 ნოემბრიდან აითვლება. 2005 წლის იჯარის ხელშეკრულებით განსაზღვრული არ არის ფულადი ვალდებულების შესრულების ადგილი. მოპასუხე არის სახელმწიფო, საჯარო დაწესებულება და სახელმწიფო ქონებით სარგებლობისთვის საიჯარო ქირა სახელმწიფო ხაზინაში/ბიუჯეტში ირიცხება, რომელიც ერთიანი და ცენტრალიზებულია და არის საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში. ხელშეკრულების მე-7 მუხლის მიხედვით მოსარჩელეს პირველი დარღვევისთანავე შეეძლო დაეკისრებინა პირგასამტეხლო, ხოლო პირგასამტეხლოს დაკისრებიდან 3 თვის განმავლობაში ვალდებულების კვლავ შეუსრულებლობის შემთხვევაში იჯარის ხელშეკრულება და საიჯარო ურთიერთობები ავტომატურად წყდებოდა. ამდენად, თუკი დავუშვებთ, რომ ა.ა–ს საერთოდ არ გადაუხდია საიჯარო ქირა, მაშინ მაქსიმუმ 2006 წლის 15 ნოემბრიდან 3 თვის გასვლისთანავე ანუ 2007 წლის 15 თებერვლიდან საიჯარო ურთიერთობა შეწყვეტილი, ხელშეკრულება კი გაუქმებულია. სწორედ ამ დროიდან აითვლება ხანდაზმულობის ვადები. გარდა ამისა, მოპასუხეს 2009 წლისთვის ჰქონდა საშუალება ჰქონოდა ინფორმაცია და შეემოწმებინა ა.ა–ის მიერ ფულადი ვალდებულების შესრულება-შეუსრულებლობის თაობაზე, ანუ დარღვეული ხომ არ ჰქონდა 2005 წლის შემდგომ საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება. ამდენად, მოპასუხის 2009 წლის 3 ნოემბრის N199 ბრძანებით დასტურდება, რომ 2009 წელს მოპასუხემ იცოდა და შეეძლო კიდეც სცოდნოდა საიჯარო ურთიერთობებისა და ვალდებულების შეუსრულებლობის თაობაზე და მიეღო კიდეც შესაბამისი გადაწყვეტილებები. ამ შემთხვევაში ხანდაზმულობის ვადის ათვლის მომენტად 2009 წლის 3 ნოემბერი მიიჩნევა. მოსარჩელე თავად უთითებს, რომ ერთი მხრივ მხარეებს შორის ხელშეკრულება წარმოშობილია 2006 წლის 26 ივლისიდან, მეორე მხრივ ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა 5 წელი. ასევე, თავად მოსარჩელის მითითებით ა.ა–ს ხელშეკრულების ამოქმედების დროიდან არ შეუსრულებია მის მიერ ნაკისრი ვალდებულება. ხანდაზმულობის ვადა კი სწორედ 2006 წლიდან აითვლება. დასახელებულ 3 შემთხვევაში სახელშეკრულებო ხანდაზმულობის ვადების ამოწურვის თარიღებია, შესაბამისად, 2009 წლის 3 ნოემბერი, 2012 წლის 26 ივლისი და 2013 წლის 15 თებერვალი. საგულისხმოა, რომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლის ყველა ამ შემთხვევაში ასევე გასულია ხანდაზმულობის ზოგადი, 10 წლიანი ვადაც.

6. ახალქალაქის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება

ახალქალაქის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;

7. სააპელაციო საჩივარი

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილება მოითხოვა.

8. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, ძალაში დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

9. საკასაციო საჩივარი

9.1. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

9.2. კასატორის მტკიცებით, მოპასუხემ 2019 წლის 1 ნოემბრის განცხადებით ფაქტობრივად აღიარა სახელმწიფოს სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონებით სარგებლობა. შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა არა 2012 წლიდან, არამედ 2019 წლიდან უნდა დაწყებულიყო. ასევე, რადგან უძრავ ქონებას შეეხება ხელშეკრულების შინაარსი, ამოქმედდა 6 წლიანი ხანდაზმნულობის ვადა.

9.3. კასატორი ასევე უთითებს სასარჩელო მოთხონის გადაანგარიშების წესსა და მოთხოვნის არსებითად დაკმაყოფილების საფუძვლებზე.

10. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 7 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

11. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ-ის) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

14. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

15. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურ სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

16. სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნას და შესაგებელს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება მხარეთა ახსნა- განმარტებებით, მოწმეთა ჩვენებებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

17. სსსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

18. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს (იხ. სუსგ საქმე №ას-833-833-2018, 16 ნოემბერი, 2018 წელი; №ას-867-834-2016, 22 ნოემბერი, 2018 წელი).

19. განსახილველ შემთხვევაში, რადგან სააპელაციო სასამართლომ უცვლელად დატოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულად იქნა ცნობილი, საკასაციო პალატა პირველ რიგში აღნიშნულ საკითხს შეაფასებს და თუ კი დადასტურდება, რომ მოთხოვნა ნადმვილად ხანდაზმულია, აღარ შეფასდება სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილების საფუძვილანობა.

20. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით, კანონმდებლის მიზანია გამორიცხოს კრედიტორის უფლების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. გარდა ამისა: ა) ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას; ბ) ხელს უწყობს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილიზაციას; გ) აძლიერებს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტების ურთიერთკონტროლსა და იძლევა დარღვეული უფლების დაუყოვნებლივ აღდგენის სტიმულიზაციას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე; თბილისი 2007; ასევე სუსგ N ას-547-515-2012, 11.06.2012წ.);

21. ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა სასამართლოს ან სხვა ორგანოს მეშვეობით პირის მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა, მაგრამ არა სასამართლოსათვის ან სხვა ორგანოსათვის მიმართვის უფლება. ხანდაზმულობის ვადა სპობს უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობას მატერიალური და არა პროცესუალური თვალსაზრისით. ხანდაზმულობის ვადის საფუძველია უფლების დარღვევა, რომელიც შესაძლოა კანონიდან გამომდინარეობდეს ან ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვას. ხანდაზმულობის ვადების გათვალისწინება სასამართლოს მიერ ხორციელდება არა საკუთარი ინიციატივით, არამედ - მხოლოდ საქმის განხილვაში მონაწილე მხარეების (მხარის) მიერ აღნიშნულზე მითითების შემთხვევაში. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების სამართლებრივი გზით (იძულებით) განხორციელება ან დაცვა. ამ ვადის გაცდენა კი გულისხმობს ამ პირთა მიერ ასეთი შესაძლებლობის გამოყენების უფლების მოსპობას, გაქარწყლებას. „მხარეთა სასარჩელო შესაძლებლობები ხშირად არის ვადით შეზღუდული. სამოქალაქო სამართალში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ პირი კარგავს უფლების სასამართლო გზით დაცვის შესაძლებლობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2003 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება #1/3/161 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ოლღა სუმბათაშვილი და იგორ ხაპროვი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“).სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები საქმის სწორად გადაწყვეტის ერთ–ერთ ეფექტურ გარანტიად მიიჩნევა. გადაწყვეტილება ეფუძნება მხარეთა მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს, შესაბამისად, მტკიცებულებათა უტყუარობა, მათი ვარგისიანობის, ნამდვილობის უტყუარად დადგენის შესაძლებლობა უმნიშვნელოვანესია სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად. სამართალწარმოებაში შეცდომის თავიდან აცილება უპირველესი მიზანია. ამასთან, ხანგრძლივი დროის გასვლამ შეიძლება გამოიწვიოს მტკიცებულებების შეცვლა ან მათი მოპოვების უკიდურესად გართულება, ზოგჯერ კი – განადგურება, რაც, საბოლოო ჯამში, სადავოდ გამხდარი მტკიცებულებების საიმედოობის დადგენას გაართულებს. როდესაც ხანგრძლივი დროა გასული იმ მოვლენიდან, რომელმაც სადავო გარემოებები წარმოშვა, მაღალია ალბათობა, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე არსებობდა, შეიძლება დაკარგული ან სახეშეცვლილი იყოს, ასევე გაფერმკრთალდება მოწმეთა მეხსიერება, რომელთა ჩვენებებს სასამართლო დავის გადაწყვეტისას უნდა დაეყრდნოს, გაიზრდება სავარაუდო, არასანდო მტკიცებულებათა რიცხვი. შედეგად, მეტი ალბათობით შეიქმნება ნიადაგი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არაობიექტური შეფასებისათვის. ხანდაზმულობის ვადა წარმოადგენს მცდელობას, დაიცვას მხარეები ასეთი საფრთხეებისგან.

22. ზემოთ ჩამოთვლილი ლეგიტიმური მიზნების არსებობას იზიარებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოც. 1996 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაში საქმეზე „სტაბინგი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ” სასამართლო განმარტავს: „...ხანდაზმულობის ვადები ემსახურება რამდენიმე მნიშვნელოვან მიზანს, კერძოდ, სამართლებრივ განსაზღვრულობას და საბოლოობას, პოტენციური მოპასუხეების დაცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და უსამართლობის თავიდან აცილებას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან გადაწყვიტონ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა, იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც შესაძლოა, დროის გასვლის გამო არასაიმედო ან არასრული იყოს მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან ანუ იმ მომენტთან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ, ამასთან ივარაუდება, რომ მან დარღვევის განხორციელებისთანავე შეიტყო აღნიშნულის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს“ (იხ. სუსგ N ას-988-1021-2011, 15.11.2011წ.).

23. საკასაციო პალატა აგრეთვე მიუთითებს, სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლზე, რომელიც ხანდაზმულობის ვადის გამოთვლის მიზნებისთვის ცენტრალური მნიშვნელობისაა. ნორმის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ, ე.ი. თუ ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს, ამასთან იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანმხვედრია, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ ეთანხმება ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტების თანხვედრას, მაშინ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, იმის გასარკვევად, თუ როდიდან უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის ათვლა.

24. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე მხარის მიერ წარდგენილია მოთხოვნის შემაფერხებელი შესაგებელი. ამ ტიპის შედავების წარდგენისას მოპასუხე შესაძლოა ეთანხმებოდეს სარჩელში გაჟღერებულ მხარეთა შორის წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობას (სადავოდ არ ხდიდეს სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს); ასევე, ეთანხმებოდეს ვალდებულების არსებობას და აღიარებდეს მისი მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობას, თუმცა უარს აცხადებდეს მის შესრულებაზე, რადგან მოთხოვნას ხანდაზმულად მიიჩნევს (სსკ-ის 144-ე მუხლი). ასევე მოთხოვნის შემაფერხებელ შესაგებელთან გვაქვს საქმე, როდესაც მოპასუხე უთითებს მოსარჩელის მხრიდან საპასუხო მოქმედების შესრულებაზე (სსკ-ის 369-ე მუხლი), შესრულების ვადის დაუდგომლობაზე (სსკ-ის 361.2 მუხლი). ხანდაზმულობა სამართალში ფაქტის საკითხია. შესაბამისად, თუ ამის თაობაზე მოპასუხეს არ მიუთითებია შესაგებელში, ან მოსამზადებელ სხდომაზე მაინც, იგი ვერ გახდება სასამართლოს განხილვის საგანი.

25. საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებულ განჩინებაში მოყვანილ მსჯელობას და მიიჩნევს, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილი სამართალურთიერთობა თავისი არსით პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებაა, რომლის ხანდაზმულობასაც სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილითაა განსაზღვრული. ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დანაწესი ითვალისწინებს ერთგვარ სპეციფიკას იმ ვალდებულებათა მიმართ ხანდაზმულობის ვადის ათვლასთან დაკავშირებით, რომლებიც გარკვეული პერიოდულობით სრულდება, რაც იმაში მდგომარეობს, რომ ხსენებული ვადა აითვლება ყოველი პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებისათვის დამოუკიდებლად (იხ. სუსგ. საქმეზე №ას-868-830-2014, 19 მარტი, 2015 წელი; №ას-1432-1351-2012, 20 მაისი, 2013 წელი; №ას-1049-2019, 18 ოქტომბერი, 2019 წელი). თანხის გადახდის თითოეული პერიოდისათვის ვალდებულების შეუსრულებლობა ცალ-ცალკე განიხილება, როგორც პირის უფლების დარღვევა და ხანდაზმულობის ვადის ათვლა თავიდან იწყება (იხ. სუსგ. საქმეზე №ას-599-562- 2010, 01 დეკემბერი, 2010 წელი; №ას-902-2018, 06 ნოემბერი, 2018 წელი). ამრიგად, თითოეული შესრულების დარღვევა დამოუკიდებლად წარმოშობს უფლებამოსილი პირის მიერ მოვალის მიმართ მოთხოვნის უფლებას და ეს მოთხოვნა მისი წარმოშობიდან სამი წლის ვადაში უნდა წარედგინოს ვალდებულების დამრღვევ მხარეს.

26. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებში წარმოდგენილი ხელშეკრულებით დასტურდება, იჯარის საგანს მიწის ნაკვეთს მოპასუხე არ ფლობს 2011 წლიდან იჯარის ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ. მოსარჩელის, კასატორის განმარტებით კი 2019 წლის ნოემბრამდე მოპასუხე ფლობდა აღნიშნული მიწის ნაკვეთს, თუმცა აღნიშნულის დამადასტურებელი დოკუმენტი მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი არ არის. კასატორის მიერ მითითებული, არსენი ა–ის 2019 წლის 01 ნოემბრის განცხადება კი, სადაც იგი მიმართავს სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს საიჯარო ხელშეკრულების გაგრძელების მოთხოვნით, ვერ მიიჩნევა რელევანტულ მტკიცებულებად, რადგან აღნიშნული განცხადებით არ დასტურდება მოპასუხის მიერ მიწის ნაკვეთის 2019 წლის ნოემბრამდე ფლობა, ვინაიდან აღნიშნულ განცხადებაში მითითებულია შემდეგი: „2010 წელს შეუწყდა იჯარა ნინოწმინდის რაიონში, თრიალეთის მასივი საკადასტრო კოდი ......... მიწის ნაკვეთზე, რის შემდეგაც სარგებლობდა იგივე ნაკვეთით და ყოველწლიურად იხდიდა გადასახადს.“ შესაბამისად, აღნიშნული განცხადებით არ დგინდება თუ რა დრომდე ფლობდა მოპასუხე სადაო მიწის ნაკვეთს. შესაბამისად, სააპელაციო საჩივარი მართებულად არ დაკმაყოფილდა, რადგან სარჩელი სწორად მიიჩნია ხანდაზმულად ცნობილად, რამდენადაც გასული იყო სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა.

27. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ნათელია, რომ ვინაიდან მხარეთა შორის საიჯარო ურთიერთობა შეწყდა 2006 წლის 26 ივლისს დაწყებული ხელშეკრულების ვადის გასვლით, მოთხოვნა გახდა ხანდაზმული ხელშეკრულებით განსაზღვრული იჯარის ვადის, 5 წლის გასვლით - 2011 წლის 26 ივლისს და არა საჯარო რეესტრში იჯარის ხელშეკრულების რეგისტრაციის შეწყვეტის გზით, 2019 წლის 31 ოქტომბერს.

28. საბოლოოდ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

29. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: თ. ძიმისტარაშვილი

ა. კოჭლამაზაშვილი