საქმე №ას-202-2024 05 ივლისი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ა.ა–ნი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ჰ.ვ–ა (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე - „შპს გ.გ–ი“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 21 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ჰ.ვ–ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა.ა–ნისა და „შპს გ.გ–ის“ მიმართ თანხის დაკისრების თაობაზე, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხეებისთვის 510 635 ლარისა და 59 276 აშშ დოლარის დაკისრება.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. ჰ.ვ–ასა და ა.ა–ნს შორის, 2018 წლის იანვრის თვეში, დაიდო ზეპირი სესხის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, ალირეზამ ამირჰასსანხანმა 2018 წლის იანვრიდან 2019 წლის მაისის ჩათვლით პერიოდში, როგორც პირადად ასევე, როგორც შპს „გ.გ–ის“ (ს/კ ......) დირექტორმა ჰ.ვ–ასგან ისესხა ჯამში 510635 ლარი და 59276 აშშ დოლარი.

2.2. ა.ა–მა მოსარჩელეს განუცხადა, რომ აპირებდა მისი დაფუძნებული კომპანიის შპს „გ.გ–ის“ მეშვეობით სასტუმროსა და აუზის აშენებას, რის გამოც სჭირდებოდა გარკვეული თანხების მობილიზება, ხოლო შემდეგ, როდესაც გახსნიდა ხსენებულ ცენტრს, დაუბრუნებდა სესხის სახით გადაცემულ თანხებს. ამავდროულად მოპასუხემ განუცხადა, რომ მოსარჩელეს დანიშნავდა მის კომპანიაში მენეჯერის თანამდებობაზე და ის მიიღებდა სარგებელს ყოველთვიურად ხელფასის სახით. აღნიშნულზე მოსარჩელემ განაცხადა თანხმობა, რის შემდეგაც ის მის კუთვნილ თანხას გადასცემდა მოპასუხეს ეტაპობრივად, პირად საბანკო ანგარიშზე გადარიცხვის გზით. ა.ა–ნს მოსარჩელისთვის თანხა არ დაუბრუნებია.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მხარეთა შორის ზეპირი სესხის ხელშეკრულება არ დადებულა.

3.2. შესაგებლის თანახმად, ამირჰასსანხანმა ქ. თბილისში მდებარე უძრავი ქონების საყიდლად აიღო სესხი, მისი ღირებულების დასაფარად კი, სს „თ.ბ–თან“ გააფორმა სესხის ხელშეკრულება. სს „თ.ბ–ის“ ანგარიშზე შესული თანხებით იფარებოდა ალირეზას მიერ გამოტანილი სესხი, რომელსაც თავად ალირეზა აგზავნიდა სხვადასხვა პირის მეშვეობით და პირადად გადასცემდნენ ჰაშემს.

3.3. ა.ა–ნმა ჰ.ვ–ა მენეჯერის თანამდებობაზე დანიშნა, როგორც მისი ძმის ოჯახის ახლო ნათესავი, რომელსაც ენდობოდა და უნდოდა რომ დაესაქმებინა. ა.ა–ნმა, როგორც შპს „გ.გ–ის“ დირექტორმა ჰ.ვ–ას დაავალა შპს „გ.გ–ის“ საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთზე სასტუმროს ტერიტორიაზე მუშებისათვის ყურადღების მიქცევა და ზედამხედველობა. ა.ა–ნის დავალებით მის მიერ გადაცემული თანხები ანგარიშებზე შეჰქონდა ჰ.ვ–ას (ოფისში დასაქმების პერიოდში).

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე ჰ.ვ–ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ.

3.2. მოპასუხე ა.ა–ნს მოსარჩელე ჰ.ვ–ას სასარგებლოდ დაეკისრა 510 635 ლარისა და 59 276 აშშ დოლარის გადახდა. მოსარჩელე ჰ.ვ–ას უარი ეთქვა მოპასუხე შპს „გ.გ–ის“ მიმართ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. მოპასუხე ა.ა–ნს მოსარჩელე ჰ.ვ–ას სასარგებლოდ დაეკისრა იურიდიული მომსახურების ხარჯის - 3000 ლარის გადახდა.

3.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა.ა–ნმა.

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

4.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 21 დეკემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

4.2. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოდავე მხარეთა შორის ზეპირი სესხის ხელშეკრულების არსებობის თაობაზე მტკიცება და აღნიშნა, რომ სესხი წარმოადგენს რეალურ გარიგებას, რაც ნიშნავს იმას, რომ სესხის ხელშეკრულება დადებულად ითვლება გამსესხებლის მიერ მსესხებლისთვის თანხის გადაცემის მომენტიდან. სესხის ხელშეკრულების არსებობა უნდა დადასტურდეს ობიექტური მტკიცებულებებით, რომელთა წარმოდგენაც მოსარჩელემ ვერ შეძლო. ამასთან, პალატამ მიუთითა, რომ სესხის ხელშეკრულების დადება მხოლოდ მხარის ახსნა-განმარტებაზე და მოწმის ჩვენებაზე დაყრდნობით დაუშვებელია.

4.3. სააპელაციო პალატამ მხედველობაში მიიღო საქმის მასალებში წარმოდგენილი თანხის საბანკო ანგარიშზე შეტანის ქვითრები, რის გამოც არსებობდა დავის კონდიქციური სამართლის ნორმებით მოწესრიგების წინაპირობები. სააპელაციო პალატამ აქვე განმარტა, რომ მოპასუხე/აპელანტმა ვერ დაძლია მასზე კანონით დაკისრებული მტკიცების ტვირთი და ვერ წარმოადგინა სათანადო მტკიცებულებები, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ ჰ.ვ–ას ანგარიშიდან გადარიცხული თანხები წარმოადგენდა ა.ა–ნის თანხებს, რომელიც გადაეცა ჰ.ვ–ას მისი ვალდებულების შესასრულებლად. ამდენად, რადგან სწორედ მოპასუხე მხარე იყო ვალდებული ასეთი ფაქტის არსებობა დაედასტურებინა, და მას რაიმე რელევანტური მტკიცებულება, რომლითაც მის მიერ მითითებული გარემოება დადასტურდებოდა, სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია, ამიტომ პალატამ აპელანტისთვის ჩარიცხული თანხები მიიჩნია უსაფუძვლოდ მიღებულად.

4.4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა ა.ა–ნმა, რომლითაც ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

5. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

5.1. კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო პალატამ მხარეთა შორის არასწორად გადაანაწილა მტკიცების ტვირთი, არასწორად დაადგინა დავის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, რის შედეგადაც არასწორი გადაწყვეტილება მიიღო.

5.2. კასატორი ამტკიცებს, რომ მოპასუხემ დაადასტურა სადავო თანხების მოპასუხის კუთვნილების ფაქტი, რომლის სამტკიცებლადაც საქმეში წარმოდგენილ იქნა ხმოვანი შეტყობინებები, ხელწერილები, მხარეთა შორის არსებული მიმოწერა და ირანიდან ჩამოყვანილი ხუთი მოწმის ჩვენება. კასატორის მტკიცებით, ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა, აბსოლუტურად უგულებელყვეს საქმის გადაწყვეტისთვის უმნიშვნელოვანესი მტკიცებულება - ხმოვანი ჩანაწერი და საერთოდ არანაირი სამართლებრივი ძალა არ მიანიჭეს მას.

5.3. კასატორის აზრით, განსახილველ დავაში დარღვეულია შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპებიც, რადგან ხმოვანი ჩანაწერების წარდგენის დროს, მოსარჩელეს არ გამოუთქვამს რაიმე პრეტენზია და არ წაუყენებია დასაბუთებული შედავება, რის გამოც სასამართლოს ეს მტკიცებულება უდავოდ უნდა მიეჩნია და საქმის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები სწორედ მის საფუძველზე უნდა დაედგინა. კასატორის აზრით, ხსენებული მტკიცებულებით დასტურდება, რომ მოსარჩელე ფინანსურად სრულად იყო დამოკიდებული მოპასუხეზე, რაც შეუძლებელს ხდიდა მას მოპასუხისთვის სადავო თანხები სესხის სახით გადაეცა.

5.4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 27 მარტის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

6. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

7. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

8. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

9. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

10. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რის გამოც საქმეზე დადგენილად მიიჩნევა სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად ცნობილი შემდეგი გარემოებები:

- შპს „გ.გ–ი“ წარმოადგენს სამეწარმეო საზოგადოებას, რომლის 100 %-იანი წილის მფლობელი და დირექტორი არის ა.ა–ნი;

- 2018-2019 წლებში ჰ.ვ–ა ა.ა–ნის ანგარიშზე პერიოდულად რიცხავდა სხვადასხვა ოდენობის თანხებს, კერძოდ: სს „თ.ბ–ის“ 2020 წლის 28 ივლისის ცნობის თანახმად, ჰ.ვ–ას ანგარიშიდან 2018 წლის 11 იანვარს განხორციელდა 510 635 ლარის ოდენობის თანხის ტრანზაქცია უძრავი ქონების შესაძენად, მდებარე: ქ. თბილისი, ....... ცნობის შესაბამისად აღნიშნული თანხის მიმღებს წარმოადგენს ა.ა–ნი;

- სს „თ.ბ–ის“ 2020 წლის 28 ივლისის ცნობის თანახმად, ჰ.ვ–ას მიერ ა.ა–ნის ანგარიშზე 25.04.2018 წლიდან 29.05.2019 წლამდე პერიოდში ასევე ფიქსირდება ჯამში: 59 276 აშშ დოლარის შეტანა;

- 2017 წლის 28 დეკემბერს სს „თ.ბ–სა“ და ა.ა–ნს შორის გაფორმდა „ბეს“ ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, „გამყიდველი“ (სს „თ.ბ–ი“) იღებს ვალდებულებას, მიყიდოს „მყიდველს“ (ა.ა–ნს) უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ....... (ნაკვ. 11/19) ს.კ. ......... – 610 000 აშშ დოლარად დღგ-ს ჩათვლით, ხოლო მეორეს მხრივ „მყიდველი“ კისრულობს ვალდებულებას „გამყიდველისაგან“ შეიძინოს უძრავი ქონება არაუგვიანეს 2018 წლის 7 იანვრისა;

- დადგენილია, რომ 2018 წლის 8 თებერვალს სს „თ.ბ–სა“ და ა.ა–ნს შორის გაფორმდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, მდებარე: ქ. თბილისი, ......... (ნაკვ. 11/19), ს/კ ........, ფართი: 277.38 კვ.მ. ანტრესოლის ფართი: 23.52კვ.მ;

- ხელშეკრულების თანახმად, ნასყიდობის ფასიდან (1 521 165 ლარიდან) 536 265 ლარს მყიდველი გადაიხდის ხელშეკრულების ხელმოწერის მომენტში, ხოლო 984 900 ლარის გადახდა მოხდება ხელშეკრულების გაფორმებიდან ხუთი საბანკო დღის ვადაში სრულად, სს „თ.ბ–ის“ მიერ უძრავი ნივთის შეძენის მიზნობრიობით „მყიდველზე“ გადაცემული სესხის საფუძველზე.

11. იმ შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მხარეს სურს, კერძოდ, სადავო თანხის მოწინააღმდეგე მხარისთვის დაკისრება, სამართლებრივი საფუძველი გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის 385-ე და 976.1-ე მუხლებიდან, რომელთა თანახმად, ის, რაც ვალდებულების გარეშეა გადახდილი, შეიძლება უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ წესების მიხედვით უკან იქნეს მოთხოვნილი. პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ა) ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში; ბ) ვალდებულების საწინააღმდეგოდ ისეთი შესაგებელი იქნა წარდგენილი, რომ ხანგრძლივი დროის განმავლობაში გამორიცხულია მოთხოვნის წარდგენა. სასამართლოს ვალდებულებაა მითითებული მუხლების შინაარსში შემავალი ელემენტების არსებობა შეამოწმოს და დაადგინოს, გამდიდრდა თუ არა მოპასუხე.

12. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის უფლების პირველი წინაპირობა 976.1-ე მუხლის მიხედვით არის ის, რომ მიმღებს რაღაც „გადაეცა“. გადაცემა წარმოადგენს მოქმედებას, როდესაც მიმღებს გადაეცემა ან მის მიმართ განხორციელდება გარკვეული სახის შესრულება შეგნებულად და ნებაყოფლობით (Gursky, Schuldrecht Besonderer Teil, 5. Auflage 2005, 185). სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლში მოცემული გადაცემა უნდა განხორციელებულიყო „ვალდებულების შესრულების მიზნით“ (König, Ungerechtfertigte Bereicherung, in: Gutachten und Vorschläge zur Überarbeitung des Schuldrechts, herausg. vom Bunderminister der Justiz, 1541). ამასთან სულ ერთია, თუ რა სახის ვალდებულებას ეხება საქმე. მაგალითად, შეიძლება საქმე ეხებოდეს შემთხვევას, როდესაც ვინმეს გადახდით სურს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების შესრულება.

13. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976.1-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით მოთხოვნის უფლების მეორე წინაპირობაა, რომ ვალდებულება, რომელიც შესრულების განხორციელების შედეგად უნდა დაიფაროს, ფაქტობრივად არ არსებობდა (Münchener Kommentar zum BGB, Sprau, 2007, § 812, Rdn. 71). ვალდებულების არარსებობა ნიშნავს შესრულების სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობას. ამაში შესაძლებელია წინააღმდეგობის დანახვა, რადგან არსებული ვალდებულება ხომ ყოველთვის წყდება მას შემდეგ, რაც ის შესრულებულია (სამოქალაქო კოდექსის 427-ე მუხლი). თუმცა, მას აქვს კიდევ ერთი, ასე რომ ვთქვათ განგრძობითი მნიშვნელობა, იმდენად რამდენადაც ის ახლა წარმოადგენს იმის დასაბუთებას, რომ მიმღებს უფლება აქვს დაიტოვოს მიღებული (Thomale, Leistung als Freiheit. Erfüllungsautonomie im Bereicherungsrecht, Tübingen 2012, 173; Medicus/Petersen, Bürgerliches Recht, München 2013, Rdn. 727). ამასთან, შესრულების დატოვების საფუძველი განსხვავებულია შესრულების კონდიქციასა და არა შესრულების კონდიქციის შემთხვევაში (ამაზე დეტალურად იხ.: Larenz/Canaris, Lehrbuch des Schuldrechts, Band II, Besonderer Teil, 13. Auflage, 1994, 136). ვალდებულება, არსებობს როგორც სამართლებრივი საფუძველი მისი შესრულების შემდეგაც. არა აქვს მნიშვნელობა იმას, თუ რამ გამოიწვია შესასრულებელი ვალდებულების არარსებობა. ასევე სულერთია მოთხოვნის საფუძვლებისთვის, ვალდებულება თავიდანვე არ არსებობდა, თუ მოგვიანებით შეწყდა. შემთხვევები, როდესაც სამართლებრივი საფუძველი თავიდანვე არ არსებობდა, უმეტესწილად ეფუძნება შემსრულებლის მიერ დაშვებულ შეცდომას.

14. სამოქალაქო კოდექსის 976.1-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტში დასახელებული მესამე შემთხვევა „ვალდებულება არ წარმოიშვა“ ეხება ისეთ ვითარებას, როდესაც სამომავლო ვალდებულებაზე ხორციელდება წინმსწრები შესრულება (König, Ungerechtfertigte Bereicherung, in: Gutachten und Vorschläge zur Überarbeitung des Schuldrechts, herausg. vom Bunderminister der Justiz, 1526). იგულისხმება შემთხვევები, როდესაც, მაგალითად, ვიღაც იხდის მომავალში დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის ავანსს იმ მოლოდინით, რომ ეს ხელშეკრულება განხორციელდება, ან მოქირავნეს განკარგვის უფლებით იმაზე ადრე გადაეცემა სივრცე, ვიდრე მოხდებოდა ქირაზე საბოლოოდ შეთანხმება და ხელშეკრულების გაფორმება. ამ შემთხვევებში საქმე ეხება შესრულებას, რომელიც უკავშირდება „სამომავლო“ ვალდებულებას. იმ შემთხვევაში, თუ საბოლოოდ - არ მოხდება ხელშეკრულების დადება, ხორციელდება უკუმოთხოვნა 976-ე მუხლის მიხედვით (ხსენებულ საკითხთან დაკავშირებით უფრო ვრცლად იხილეთ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ელექტრონული კომენტარები, 976-ე მუხლის კომენტარი, ხელმისაწვდომია, აგრეთვე ვებგვერდზე - http://www.gccc.ge/).

15. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა სრულიად მართებულად განსაზღვრეს, რომ სადავოობისას სესხის ხელშეკრულების დადებისა და თანხის გადაცემის ფაქტის დამტკიცების ტვირთი გამსესხებელს ეკისრება (შდრ. სუსგ, Nას-1067-1026-2016, 23.06.2017წ), რომელიც მხარემ სათანადო მტკიცებულებათა წარმოდგენით ვერ შეასრულა. თუმცა განსახილველ მოცემულობაში (როცა მოპასუხე არ უარყოფს სადავო თანხის მიღების ფაქტს და არც ის არის სადავო, რომ მან ეს თანხები მოსარჩელეს არ დაუბრუნა) მოპასუხის მიერ თანხების მიღების ფაქტი, როგორც ასეთი, თავისთავად უკვე წარმოშობს ორ სავარაუდო შემთხვევას: 1. მოპასუხემ ეს თანხები მიიღო სამართლებრივი საფუძვლით: 2. მოპასუხემ ეს თანხები მიიღო სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე (იხ. სუსგ საქმე Nას-1062-1022-2016, 19 თებერვალი, 2018 წელი). ამიტომ, მიიჩნევა, რომ კონდიქციური წესების შესაბამისად, გადარიცხული თანხის კონკრეტული სამართლებრივი საფუძვლით მიღების დამტკიცების მოვალეობა მოპასუხის მხარეს გადავიდა.

16. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხემ უარყო მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულების არსებობა და თანხის მიღება სხვა ვალდებულების არსებობას დაუკავშირა, კერძოდ, აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მის კომპანიაში მუშაობდა და ასრულებდა მის სხვადასხვა მითითებას, მათ შორის სადავო თანხები (რომელიც მოპასუხის საკუთრება იყო), მოსარჩელეს გადაეცემოდა მესამე პირის მეშვეობით და მოპასუხისვე მითითებით შეჰქონდა მის ანგარიშზე. აღნიშნული მითითება არ იქნა გაზიარებული ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ და საკასაციო საჩივრის მთავარი შედავებაც სწორედ გადაცემული თანხის მიზნობრიობის ანუ სამართლებრივი საფუძვლის დასადგენად, მოპასუხის მიერ წარდგენილი მტკიცებულების არასათანადო შეფასებას მიემართება. კერძოდ, კასატორი ამტკიცებს, რომ მოპასუხემ (კასატორმა) დაადასტურა სადავო თანხების მოპასუხის კუთვნილების ფაქტი, რომლის სამტკიცებლადაც საქმეში წარმოდგენილ იქნა ხმოვანი შეტყობინებები, ხელწერილები, მხარეთა შორის არსებული მიმოწერა და ირანიდან ჩამოყვანილი ხუთი მოწმის ჩვენება. კასატორის მტკიცებით, ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა, აბსოლუტურად უგულებელყვეს საქმის გადაწყვეტისთვის უმნიშვნელოვანესი მტკიცებულება - ხმოვანი ჩანაწერი, და საერთოდ არანაირი სამართლებრივი ძალა არ მიანიჭეს მას. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლო პროცესუალური დარღვევების კუთხით გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შემოწმებისას, ამ დარღვევების შემეცნებას, ახორციელებს პროცესუალური ფაქტების დამდგენი მტკიცებულებების მეშვეობით. ამ შემთხვევაში სასამართლო ფაქტს „უყურებს“ მტკიცებულებების მეშვეობით. მტკიცებითი საქმიანობა უკავშირდება მტკიცების საგანს და მიმართულია ობიექტურად არსებული მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა-უარყოფის დადასტურებისაკენ. მტკიცებითი საქმიანობა, პროცესუალური თვალსაზრისით, წარმოადგენს კანონით დადგენილი წესით სასამართლოს წინაშე მხარეთა პოზიციების ჭეშმარიტების დადასტურებას. პროცესუალურ სამართალში, მტკიცებულებით თეორიაში ხშირად ამ საკითხებთან დაკავშირებულ პრობლემებზე საუბრობდნენ და სხვადასხვა მოსაზრებას გამოთქვამდნენ ჭეშმარიტების არსის შესახებ (http://www.msk-arbitr.ru/upload/article.php?id=372), მაგრამ ამ შემთხვევაში უნდა დაზუსტდეს, თუ რას წარმოადგენს ჭეშმარიტება მტკიცებულებათა თეორიაში და საბოლოოდ რა მიზანს ისახავს პროცესუალური დარღვევების შემოწმება სასამართლოში. პოზიტიურ სამართლებრივ ჭრილში ჭეშმარიტების განსაზღვრას მეტად დიდი მნიშვნელობა გააჩნია. როგორც აღინიშნა, მტკიცებითი საქმიანობა ხორციელდება მტკიცებითი საშუალებებით (სახეებით). კონკრეტული მტკიცებულებები ფასდება მოსამართლის შინაგანი რწმენის საფუძველზე. ხოლო შინაგანი რწმენა პირდაპირპროპორციულია ჭეშმარიტების დადგენის პროცესთან. უნდა აღინიშნოს, რომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ჭეშმარიტების კრიტერიუმს წარმოადგენს პრაქტიკა (შდრ. იხ. სუსგ. საქმეზე №ას-1492-2023 5 ივლისი, 2024 წელი).

17. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, მტკიცებულებათა შეფასების დროს სასამართლო ხელმძღვანელობს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც თავისუფალია და იმავდროულად კანონის დანაწესითაა შეზღუდული. შინაგანი რწმენა საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად ყალიბდება. მტკიცებულებათა შეფასება არა სპონტანური და ინტუიციური, არამედ სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყოს (შდრ. სუსგ N ას-279-264-17, 21.04.2017 წ.). მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტი მიუთითებს სასამართლოსათვის არა სუბიექტურ მოსაზრებებზე დაყრდნობით მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დადგენილად მიჩნევაზე, არამედ, მოსამართლის შინაგან რწმენაზე, რომელიც შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ შეფასებაზეა დაფუძნებული (შდრ. სუსგ-ებს: N ას-895-2021, 23.12.2022წ; N ას-441-2020, 20.02.2022წ; N ას-52-2022, 19.10.2022წ; N ას-1142-2022, 23.03.2023წ; N ას-183-2023, 11.05.2020წ; N ას-266-2023, 25.05.2023წ.). შესაბამისად, კასატორის მითითება მხარეთა შორის გაგზავნილ ხმოვანი შეტყობინებების იურიდიული ძალის შესახებ ვერ იქნება გაზიარებული, რადგან შეუძლებელია დადგინდეს ხმოვანი შეტყობინების გამგზავნი პირების ვინაობა, მისი ავთენტურობა და კონტექსტი. ამასთან, მოხმობილი მსჯელობის შესაბამისად, ვერც კასატორის ის აპელირება იქნება გაზიარებული, რომ რადგან ხმოვანი შეტყობინების მტკიცებულების სახით წარდგენისას, მოწინააღმდეგემ არ განახორციელა დასაბუთებული შედავება, ამიტომ, სასამართლოს იგი უდავო მტკიცებულებად უნდა მიეჩნია და სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას სწორედ მისით უნდა ეხელმძღვანელა. საკასაციო პალატა განმეორებით აღნიშნავს, რომ მტკიცებულებები უნდა შეფასდეს ყველა იმ ობიექტური და სუბიექტური ფაქტორით, რაც მათ იურიდიულ ბუნებას ახლავს. თითოეული მტკიცებულების სათანადოდ გამოკვლევის გარეშე შეუძლებელია მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებებზე საუბარი. მტკიცებულებათა შეფასება ეფუძნება შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას და არა - სასამართლოს სუბიექტურ მოსაზრებებს. მტკიცებულების გამოკვლევა, უპირველესად, გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას (სუსგ №ას-406-383-2014, 17.04.2015წ.). შესაბამისად, მხოლოდ ის გარემოება, რომ მტკიცებულების წარდგენისას მოწინააღმდეგე მხარემ არ განახორციელა დასაბუთებული შეფასება შეიძლება მტკიცებულების დასაშვებად ცნობის ეტაპზე რელევანტური არგუმენტი იყოს, თუმცა არა მისი სავალდებულო იურიდიული ძალის მინიჭების კონტექსტში.

18. საკასაციო პალატა დამატებით ყურადღებას გაამახვილებს კასატორის იმ არგუმენტზეც, რომლის თანახმად, მოსარჩელე რეალურად ე.წ. გამტარ/შუამავალ რგოლს წარმოადგენდა, რომელსაც გადასცემდნენ მოპასუხის მიერ გაგზავნილ თანხებს და მას შეჰქონდა მოპასუხის კუთვნილი თანხები მისივე ანგარიშზე. როგორც უკვე არაერთგზის აღინიშნა, სამოქალაქო პროცესში თითოეულ მხარეს ეკისრება მის მიერ მითითებული გარემოებების მტკიცების ტვირთი, შესაბამისად იმ პირობებში როდესაც, ვერ მოხერხდა ვერც მოპასუხის მიერ ინდივიდუალურად და ვერც სასამართლოს მეშვეობით) მესამე პირის - მ.რ.რ–ის, მოძიება, რა თქმა უნდა, მხოლოდ მოპასუხის ახსნა-განმარტება მითითებული გარემოების სამტკიცებლად ვერ იქნება საკმარისი. შესაბამისად, საკასაციო პალატა სრულად ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას, რომ მოპასუხის მიერ რეალურად წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება მოპასუხის მიერ არათუ, მესამე პირი-მ.რ.რ–ისათვის თანხის ჩარიცხვა, არამედ სადავო თანხის მოსარჩელისათვის გადაცემაც. ამასთან, არც კასატორის იმ შედავებას აქვს წარმატების პერსპექტივა, რომლის თანახმად, მოსარჩელე სრულად იყო ფინანსურად დამოკიდებული მოპასუხეზე და რეალურად მას არ გააჩნდა სადავო თანხის სესხად გაცემის შესაძლებლობა. მართალია აღნიშნული გარემოების სამტკიცებლად საქმის მასალებში წარმოდგენილია ცნობა შემოსავლების სამსახურიდან, თუმცა ამ მიმართებითაც გასაზიარებელია სააპელაციო პალატის ის შეფასება, რომლის თანახმადაც, მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოსარჩელეს საქართველოში არ უფიქსირდება შემოსავალი, არ ადასტურებს, რომ მას არ ჰქონდა თუნდაც თავის წარმოშობის ქვეყანაში გარკვეული სახის შემოსავლები, ან/და სათანადო დანაზოგი.

19. შეჯამების სახით, ვინაიდან მოპასუხემ მისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში ვერ დაადასტურა აღნიშნული თანხის მისთვის ჩარიცხვის მიზნობრიობა, განსახილველ შემთხვევაში ადგილი აქვს მოპასუხის უსაფუძვლო გამდიდრებას. შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სახეზე იყო სარჩელის დაკმაყოფილებისა და მოპასუხის მიერ უსაფუძვლოდ მიღებული 510 635 ლარისა და 59 276 აშშ დოლარის მოსარჩელისათვის დაბრუნების სამართლებრივი საფუძველი, რაც ქვემდგომი სასამართლოების მიერ სრულიად მართებულად დადგინდა.

20. აგრეთვე, საკასაციო პალატა მხარეს მიუთითებს, რომ იგი მოკლებულია შესაძლებლობას იმსჯელოს განსახილველი დავის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკასთან შეუსაბამობის შესახებ, რადგან საკასაციო საჩივარში მითითებული საქმის ნომერი (ას-1065-22) საძიებო სისტემაში არ იძებნება. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სრულად იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივ დასაბუთებას და მიუთითებს, საქმეში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთმიმართება, ასევე მტკიცებულებათა შეპირისპირება და ერთობლივი გაანალიზება, არ ადასტურებს კასატორის (მოპასუხის) შედავებების საფუძვლიანობას. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორმა ვერ დაასაბუთა სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა-გადაწყვეტა მატერიალური ან საპროცესო ნორმების დარღვევით, ამრიგად, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

21. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

22. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

23. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 399-ე, 372-ე და 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

ა.ა–ნის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; ა.ა–ნს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს მ.ც–ის მიერ 20/03/2024 წელს №9643 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

თეა ძიმისტარაშვილი