საქმე №ას-718-2023 05 ივლისი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „თ.ბ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.თ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. მ.თ–მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „თ.ბ–ის“ მიმართ, რომლითაც მოითხოვა დისკრიმინაციული ფაქტის დადგენა, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანებისა და დისციპლინური პასუხისმგებლობის შესახებ აქტის ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. მ.თ–ი სს „თ.ბ–ში“ დასაქმებული იყო 2014 წლიდან. 2019 წლის 13 მარტიდან იგი შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, განუსაზღვრელი ვადით, დაინიშნა მოლარე ოპერატორად რუსთავის ფილიალში. მოსარჩელე პირნათლად, მაღალი პასუხისმგებლობის გრძნობით ასრულებდა შრომით ვალდებულებებს, რაზეც კლიენტთა შეფასებაც მეტყველებს.

2.2. მოსარჩელის მიმართ დევნა და დისკრიმინაცია დაიწყო მისი რუსთავის ფილიალში გადასვლის დროს მას შემდეგ, რაც შეიცვალა დირექტორი. იგი კოლეგების მიერ იქნა სოციალურად გარიყული, მოსარჩელე რომ არასასურველ თანამშრომლად იქცა ადასტურებს ორი დაუმსახურებელი გაფრთხილების მიცემა - 2020 წლის 6 მაისს და 14 ივლისს. 2020 წლის 6 მაისის დისციპლინური აქტის თაობაზე მოსარჩელეს არ ჰქონია ინფორმაცია, არ გასცნობია მას და არ მისცემია საშუალება დაეფიქსირებინა პოზიცია.

2.3. მოსარჩელის მიმართ ფსიქოლოგიური ზეწოლა გამძაფრდა მას შემდეგ, რაც მან უარი განაცხადა ვაქცინაციაზე, თუმცა იგი იკეთებდა კვირაში ორჯერ სწრაფ ტესტს. განსაკუთრებული გაღიზიანება გამოიწვია მოსარჩელის მოთხოვნამ, მის მსგავსად, კოვიდ ტესტირება ჩაეტარებინათ ვაქცინირებულ პირებსაც, რადგან ისინიც შესაძლებელია ყოფილიყვნენ ვირუსის მატარებლები.

2.4. მოსარჩელის მტკიცებით, დამსაქმებელმა მოსარჩელის პროტესტი გამოიყენა სამუშაოდან გათავისუფლების საბაბად. გათავისუფლების შესახებ ბრძანების გამოცემას საფუძვლად დაედო დაკისრებული მოვალეობის არაჯეროვანი შესრულება, რაც გამოიხატა სესხის კლიენტის ხელმოწერის გარეშე გაცემაში. მოსარჩელის მტკიცებით, სესხის ხელშეკრულება დადება მოხდა ზეპირად, რომელიც კლიენტის მიერ მეორე დღეს წერილობითაც დადასტურდა. მოსარჩელის განმარტებით, მსგავსი პრაქტიკა სხვა თანამშრომლებსაც ჰქონიათ, თუმცა მათ მიმართ არ ყოფილა არანაირი პასუხისმგებლობის საკითხი დაყენებული. ამასთან, ერთადერთი მიზეზი, რატომაც მოხდა წინსწრებით სესხის დამტკიცება გახლდათ პროგრამული ხარვეზი, რაც მოპასუხის პასუხისმგებლობას წარმოადგენდა.

2.5. მოსარჩელის მტკიცებით, ახსნა-განმარტების დაწერა განხორციელდა ფსიქოლოგიური ზეწოლის ქვეშ. უსაფრთხოების უფროსმა ა.მ–მა მოსარჩელეს ახსნა-განმარტება მის მიერ ნაკარნახევი ტექსტის მიხედვით დააწერინა.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელის მიმართ დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტი არ არსებობდა. დასაქმებულთა სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის მაქსიმალურად უსაფრთხო და ჯანსაღი სამუშაო გარემოს შექმნის მიზნით, ნამდვილად შემუშავდა ვაქცინაციის პროცედურა, რომელიც ვრცელდებოდა ბანკის ყველა თანამშრომელზე მასში განსაზღვრული წესის დაცვით. პროცედურას გაეცნო ყველა თანამშრომელი. მოსარჩელის მითითება ვაქცინაციის პროცედურით განსაზღვრული პირობის ვაქცინაციის ან/და ანტიგენის სწრაფი ტესტის ჩატარების დამადასტურებელი ცნობის (იმ დროისთვის მოქმედი პროცედურით არანაკლებ კვირაში ერთხელ) დისკრიმინაციულობაზე არის დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლო. ამასთან, სარჩელში მითითებული არცერთი გარემოებით არ დასტურდება მოსარჩელის მიმართ განსხვავებული მოპყრობის ფაქტი, ასევე დაუსაბუთებელია მითითება თითქოს მასზე მიმდინარეობდა „ფსიქოლოგიური ზეწოლა“.

3.2. მოპასუხის მტკიცებით, 2021 წლის 25 ნოემბრის განკარგულება მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების თაობაზე გამოცემულია კანონის მოთხოვნათა დაცვით და არ არსებობს მისი ბათილად ცნობის არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი საფუძველი. 2021 წლის 28 ოქტომბერს, მ.თ–მა ბანკის №55-1 სტანდარტის უხეში დარღვევით, შესაბამის პროგრამაში განახორციელა კლიენტის ხელმოწერის გარეშე სესხის განაცხადის რეგისტრაცია, სესხის ანგარიშზე დასმა და შემდგომ სასესხო ვალდებულებების რესტრუქტურიზაცია. ამდენად მოხდა კლიენტის ანგარიშის განკარგვა იმდაგვარად, რომ განკარგვის მომენტისთვის არ არსებობდა კლიენტის ნება. მითითებული ტრანზაქცია განხორციელდა 10:50:51 საათზე, რა დროსაც კლიენტი ფილიალში არ იმყოფებოდა. აღნიშნული ქმედება მის მიერ აღწერილია ახსნა-განმარტებაში, სადაც ასევე უთითებს, რომ მისთვის ცნობილია ბანკის სტანდარტის დარღვევის შესახებ.

3.3. სს „თ.ბ–ის“ მითითებით, 2020 წლის პერიოდში მოსარჩელის მიმართ გამოყენებულ სახდელებს გავლენა არ მოუხდენიათ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტაზე, ამასთან, სარჩელზე დართული მტკიცებულებით დასტურდებოდა, როგორც ინფორმირების, ისე ქმედების განხორციელების ფაქტი.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მ.თ–ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4.2. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მ.თ–მა წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილებით, მ.თ–ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით მ.თ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ბათილად იქნა ცნობილი სს „თ.ბ–ის“ 2021 წლის 25 ნოემბრის ბრძანება მ.თ–თან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე. შედეგად, სს „თ.ბ–ს“ მ.თ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის ანაზღაურება 5000 ლარის (ხელზე მისაღები) ოდენობით, ასევე სს „თ.ბ–ს“ მ.თ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება ყოველთვიურად 772,28 ლარის ოდენობით (ხელზე მისაღები), 2021 წლის 25 ნოემბრიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე. სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

5.2. თბილისის სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მ.თ–თან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანება გამოიცა კანონის დარღვევით, რაც მისი ბათილად ცნობის საფუძველი უნდა გამხდარიყო.

5.3. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა სს „თ.ბ–ის“ მოსაზრება, რომ მოსარჩელის მხრიდან ადგილი ჰქონდა შრომითი ხელშეკრულებისა და შინაგანაწესის იმგვარ დარღვევას (ბანკში არსებული შიდა პროცედურების დარღვევა, სესხის გაცემა კლიენტის ხელმოწერის გარეშე, დაკისრებული მოვალეობების არაჯეროვანი შესრულება), რაც შესაძლებელია დასაქმებულთან დადებული უვადო ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერი საფუძველი გამხდარიყო. კერძოდ, სადავო ბრძანების თანახმად, 2021 წლის 28 ოქტომბერს, მ.თ–მა კლიენტის ბანკში არყოფნის დროს, მისი ხელმოწერის გარეშე განახორციელა სესხის განაცხადის რეგისტრაცია, სესხის ანგარიშზე დასმა და შემდგომ სასესხო ვალდებულებების რესტრუქტურიზაცია. მოსარჩელის შეფასებით, მისი ქმედება განპირობებული იყო კლიენტის კმაყოფილების უპირატესობით, რადგან წინა დღით ტექნიკური ხარვეზის გამო ვერ შეძლო კლიენტის მომსახურება. სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ სანამ მოსარჩელე პროგრამას ხელახლა შეავსებდა და სესხს დაამტკიცებდა კლიენტთან, იმ დღესვე ჰქონდა სატელეფონო საუბარი და კლიენტმა დაადასტურა, რომ იგი თანახმა იყო არსებული სესხების გაერთიანებაზე და მხოლოდ ამის შემდეგ შეავსო მოსარჩელემ განაცხადი. ისიც არა იმიტომ, რომ წინსწრებით სურდა სესხთა რესტრუქტურიზაციის დამტკიცება, არამედ იმიტომ, რომ გადაემოწმებინა პროგრამა მუშაობდა თუ არა, რადგან მოსარჩელეს არ სურდა კლიენტის კვლავ ერთხელ ტყუილად მოყვანა და ლოდინის რეჟიმში ხანგრძლივი დაყოვნება.

5.4. პალატამ გაიზიარა აპელანტის ის პოზიციაც, რომ ვინაიდან კლიენტი ერთხელ უკვე ნამყოფი იყო მომსახურების მისაღებად, მისთვის ცნობილი იყო ხელშეკრულების პირობებიც. ამასთან, კლიენტმა ზეპირსიტყვიერად გამოავლინა თანხმობა. კლიენტის ნების საწინააღმდეგოდ სესხის გაცემა, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოში მოპასუხის მხრიდან გაკეთებული განმარტებით დადგინდა, რომ სადავო სესხის ხელშეკრულება ძალაში იყო, დამსაქმებლის მხრიდან არ მომხდარა კლიენტის გამოკითხვა და რომ სატელეფონო თანხმობის არსებობა უარყოფილი არ ყოფილა. შესაბამისად პალატამ მიიჩნია, რომ არ დასტურდებოდა მ.თ–ის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების იმგვარი დარღვევა, რომლისთვისაც დისციპლინური ღონისძიების სახით მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის გამოყენება იქნებოდა გამართლებული, რაც სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველი გახდა.

5.5. სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევ სამართლებრივ შედეგებზე იმსჯელა და მიუთითა, რომ სს „თ.ბ–ს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა კომპენსაციის ანაზღაურება 5000 ლარის (ხელზე მისაღები) ოდენობით. ამასთან, სს „თ.ბ–ს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, ყოველთვიურად 772,28 ლარის ოდენობით (ხელზე მისაღები), 2021 წლის 25 ნოემბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

5.6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა სს „თ.ბ–მა", რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო პალატამ გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაუდო მხოლოდ მოსარჩელის ახსნა-განმარტება, რომლის დამადასტურებელი მტკიცებულებებიც საქმის მასალებში არ მოიპოვება. კასატორის აზრით, იმისათვის რომ სასამართლომ იმსჯელოს თანამშრომლის უფლებამოსილების გადაცდომის ხარისხზე და სიმძიმეზე უნდა გაითვალისწინოს დამსაქმებლის საქმიანობის მარეგულირებელი კანონმდებლობა და მათი დარღვევით გამოწვეული შედეგი. კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა და შეაფასა დასაქმებულის მხრიდან ჩადენილი ქმედება, რადგან გადაწყვეტილება არ მოიცავს იმ წესების სამართლებრივ შეფასებას, რომლებიც მოსარჩელემ დაარღვია. სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა ის საკითხი თუ რა საფრთხის შემცველია საბანკო სექტორში დასაქმებული პირის მიერ ბანკის რეგულაციების დაუცველობა.

6.2. კასატორი მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგინდა პრეცედენტი, რომლითაც ბანკის თანამშრომლებს მიეცათ საკუთარი ნება-სურვილით განკარგონ დამსაქმებლის ფულადი სახსრები, რის შედეგადაც ბანკს არ ექნება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესაძლებლობა.

6.3. კასატორი აცხადებს, რომ სს „თ.ბ–ის“ სტანდარტი N55-1 შემუშავებულია კონკრეტულად იმ პოზიციაზე მომუშავე პირთათვის, რომელიც მოსარჩელეს ჰქონდა დაკავებული. სადავო არ გამხდარა, რომ სესხის გაცემისა და ანგარიშის განკარგვის ეტაპზე კლიენტი ფილიალში არ იმყოფებოდა, შესაბამისად, შეუძლებელია თანამშრომელს მისთვის განემარტა საფინანსო პროდუქტების შესახებ უტყუარი და გასაგები ინფორმაცია, რის შემდეგაც იგი მიიღებდა გადაწყვეტილებას სესხის აღების შესახებ. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილია სესხის ხელშეკრულება, რომელიც თარიღდება სწორედ სესხის გაცემის თარიღით, რაც ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ იგი არ გაფორმებულა წინა დღეს, როგორც ამას მოსარჩელე უთითებდა.

6.4. კასატორის მტკიცებით, მოსარჩელემ დაარღვია არა მხოლოდ შიდა სტანდარტით, არამედ საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დაწესებული რეგულაციებით განმტკიცებული ინფორმირებულობის სტანდარტი, რაც შესაძლებელია საბანკო დაწესებულებისთვის საკმაოდ სოლიდური ჯარიმის დაკისრების საფუძველი გამხდარიყო. კასატორის აზრით, თანამშრომელი, რომელიც არღვევს რეგულაციებს და ბანკს აყენებს მარეგულირებლის სანქციის წინაშე, ბანკისთვის მაღალი რისკის მატარებელია და ასეთი თანამშრომლის მიმართ უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენება დაუშვებელია.

6.5. კასატორი აცხადებს, რომ არასწორია სააპელაციო პალატის აქცენტირება თითქოს მსესხებელმა სესხის აღებაზე ზეპირად გამოხატა ნება, ვინაიდან საბანკო პროდუქტებზე ზეპირი ფორმით ნების გამოვლენა არცერთი სამართლებრივი აქტით არ არის განმტკიცებული. ამავდროულად კასატორი დაუშვებლად მიიჩნევს, იმგვარი მსჯელობის განვითარების შესაძლებლობას, რომლითაც კლიენტთა კმაყოფილების მიზანი შეიძლება ამართლებდეს კანონისა და ბანკის შინაგანაწესის/საკანონმდებლო რეგულაციების დარღვევას.

6.6. სს „თ.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 27 ივნისის განჩინებით, მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

7. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

10. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

12. საკასაციო პალატის განსჯის საგანია მ.თ–ის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასება. საქართველოს შრომის კოდექსის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შრომითი ხელშეკრულება შეუწყდა, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით, ამავე კოდექსის 58-ე მუხლის მიხედვით, ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისთვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ასევე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილით მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება, ხოლო 409-ე მუხლის თანახმად, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება.

13. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დასაქმებულის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, პირველ რიგში უნდა შემოწმდეს სამსახურიდან გათავისუფლების ბრძანების ბათილობის საფუძვლიანობა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სასამართლო ზედამხედველობის ფარგლებში ყოველთვის უნდა შეფასდეს ის სუბიექტური და ობიექტური ფაქტორები, რომლებზე დაყრდნობითაც განისაზღვრება დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების მოშლის შესახებ გამოვლენილი ცალმხრივი ნების კანონიერების, თანაზომიერების საკითხი (იხ. სუსგ-ები №ას-887-854-2016, 08.02.2019წ.; №ას-252-2023, 8.06.2018წ.; Nას-523-2023, 6.07.2023წ.; Nას-146-2023, 11/04/2023წ.; Nას-1284-2023, 26.12.2023წ.; Nას-1392-2023, 25.01.2024წ.).

14. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ განსახილველ შემთხვევაში, შრომითი ხელშეკრულების საფუძველია საქართველოს შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტი, შესაბამისად სადავოა დაარღვია თუ არა დასაქმებულმა შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, დარღვევის სიმძიმე და გამოყენებული დისციპლინური ღონისძიების ადეკვატურობა და პროპორციულობა დარღვევასთან. კასატორის მტკიცებით, მოსარჩელის მიერ შრომითი მოვალეობის უხეში დარღვევა გამოვლინდა კლიენტის წინასწარი წერილობითი ნებართვის გარეშე სესხის ხელშეკრულების დადებასა და რესტრუქტურიზაციის ხელშეკრულების დადებაში, რა დროსაც მოხდა, როგორც ბანკის სახსრების არამართლზომიერი განკარგვა, ასევე დაირღვა კლიენტის ინფორმირებულობის სტანდარტი, რაც კასატორის მტკიცებით, არა მხოლოდ ბანკის შიდა მომწესრიგებელი სამართლებრივიო აქტების არამედ, საქართველოს ეროვნული ბანის მიერ დამტკიცებული რეგულაციების უხეში დარღვევაა.

15. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებების თანახმად, უმნიშვნელოვანესი პრინციპი, რომელიც უნდა იყოს გათვალისწინებული აღნიშნული „უხეში დარღვევის“ საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების კანონიერების შეფასებისას, არის პროპორციულობისა და გონივრული საფუძვლის პრინციპი. პროპორციულობის, იგივე თანაზომიერების პრინციპი ნიშნავს, რომ კანონის მიზნის მისაღწევად გამოყენებული ღონისძიება უნდა იყოს დასაშვები, აუცილებელი და პროპორციული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დამსაქმებლის მიერ დასაშვები უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაუმართლებელია ამ უკანასკნელის უფლების დაცვის სხვა საფუძვლების გამოყენება (იხ. სუსგ-ები №ას-106-101-2014, 2.10.2014წ.; №ას-1183-1125-2014, 13.02.2015წ.; Nას-1300-2022, 25.05.2023წ.; Nას-1446-2023, 27.12.23.; Nას-650-2023, 7.07.2023წ.; Nს-1446-2023, 27.12.2023წ.).

16. საქართველოს სასამართლოების მიერ, შრომით დავებთან დაკავშირებით მიღებულ გადაწყვეტილებებში განმარტებულია, რომ პირის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილების მართლზომიერების შეფასებისას მნიშვნელოვანია შრომის სამართალში მოქმედი პრინციპის „Ultima Ratio“-ს დაცვა, რომელიც გულისხმობს, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების ზომა გამოყენებული უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაქმებულის მიმართ, მის მიერ ჩადენილი გადაცდომის ხასიათიდან და სიმძიმიდან გამომდინარე, უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი აქვს დაკარგული. აღნიშნულიდან გამომდინარე, დასაქმებულის მიერ დარღვევის ჩადენისას დამსაქმებელმა უნდა გამოიყენოს ისეთი ზომები, რომლებიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს (იხ. სუსგ-ები: №ას-1183-1125-2014, 13.02.2015 წ.; №ას-1276-1216-2014, 18.03.2015 წ.; №ას-127-123-2016, 13.06.2016 წ.; Nას-253-253-2018, 30.04.2020წ.; Nას-1259-2019, 28.02.2020წ.; Nას-124-2020, 30.09.2020წ.; Nას-521-2022, 7.07.2022წ.; Nას-463-2023, 16.06.2023წ.; Nს-1284-2023, 26.12.2023წ.).

17. ამდენად, დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს რამდენად მართლზომიერად გამოიყენა დამსაქმებელმა უფლება, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარმოდგენილი მოთხოვნის მართებულობას. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის გათავისუფლების მართლზომიერების შემოწმების მიზნით დადგინდეს დასაქმებულის მიერ, მასზე დაკისრებული მოვალეობის უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე, ადმინისტრაციის მიერ გამოცემულ ბრძანებაში მითითებული გათავისუფლების საფუძვლების კვლევის შედეგად (იხ. სუსგ-ები: №ას-1391-1312-2012, 10.01.2014 წ.; №ას-483-457-2015, 07.10.2015 წ.; №ას-127-123-2016, 13.06. 2016 წ.; Nას-932-2022, 11.11.2022წ.; Nას-1446-2023, 27.12.2023წ.; Nას-1110-2023, 11.20.2023წ.; Nას-1392-2023, 25.01.2024წ.;).

18. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე უთითებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. მოსარჩელის მტკიცება, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (იხ. სუსგ-ები: N ას-475-456-2016, 24.06.2016 წ; N ას-890-857-2016, 9.10.2017 წ; N ას-641-2020, 18.09.2020წ; N ას-1746-2019, 09.10.2020წ N ას-259-2020, 29.12.2020წ; N ას-1726-2018, 05.02.2021წ; N ას-1208-2018, 18.02.2021წ; N ას-1280-2021, 11.03.2022წ.; Nას-703-2023, 30.10.2023წ.; Nას-983-2023, 26.01.2024წ. ).

19. დამსაქმებელმა შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს უნდა დაასაბუთოს და დაამტკიცოს, რომ მოსარჩელემ უხეშად დაარღვია შრომითი ხელშეკრულებით დაკისრებული ვალდებულება და იგი დაკავებული თანამდებობიდან მართლზომიერად გათავისუფლდა. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი არასწორ ინტერპრეტაციას უკეთებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას, როდესაც აღნიშნავს, რომ სასამართლომ სესხის ხელშეკრულება მიიჩნია ზეპირი თანხმობით დადებულად. პალატა განმარტავს, რომ ბანკსა და კერძო პირს შორის დადებული ხელშეკრულების ნამდვილობა მოცემული დავის ფარგლებს სცდება და დავის გადაწყვეტის მიზნებისთვის უსარგებლოა. ამ მტკიცების საპირისპიროდ, საქმის მასალებში წარმოდგენილი მ.თ–ის 2021 წლის 5 ნოემბრის ახსნა-განმარტების თანახმად, 2021 წლის 27 ოქტომბერს მასთან მივიდა ბანკის კლიენტი, რომელსაც სურდა სესხების გაერთიანება, რაზედაც დათანხმდა, შეავსო განაცხადი საბანკო პროგრამა „ლოსში“ და დაუმტკიცდა სესხი ავტომატურად, სესხის განაცხადი ამობეჭდა, მოაწერინა ხელი, ასევე ხელი მოაწერინა კრედიტ ინფოს განაცხადზე და სესხის ხელშეკრულებაზე. სესხის დასრულების მომენტში გაირკვა, რომ ირღვეოდა 1.5 მაგი კეპი, რომელიც ჩადებულია „ლოსში“ ეროვნული ბანკის რეგულაციებიდან გამომდინარე. აღნიშნულის თაობაზე აცნობა დირექტორს, რომელმაც ურჩია განაცხადის თავიდან შევსება მეორე დღეს და გადასაფარ სესხებში მიეთითებინა ნაკლები ვალდებულებები. მეორე დღეს, 28 ოქტომბერს, დილიდანვე შეავსო კლიენტის განაცხადი, ვინაიდან ჰქონდა კრედიტ ინფოს ხელმოწერილი განაცხადი, რომელიც ლოსის პროგრამაში ავტომატურად დამტკიცდა, ჩამოეჭრა გარკვეული ვალდებულებები. მოსარჩელე იმავე დღეს, კლიენტს დაუკავშირდა და უთხრა, რომ სესხი დამტკიცებული იყო და სთხოვა ხელშეკრულებაზე ხელის მოსაწერად გამოცხადებულიყო ბანკში. კლიენტმა განუცხადა, რომ სამსახურიდან გამომდინარე ვერ ახერხებდა მისვლას და საღამოს აუცილებლად მივიდოდა. კლიენტი ნამდვილად გამოცხადდა და მოაწერა ხელი ხელშეკრულებას. სესხის დასმა კლიენტის ანგარიშზე განახორციელა ისე, რომ კლიენტს ხელი არ ჰქონდა მოწერილი ხელშეკრულებაზე. ასე მოიქცა იმიტომ, რომ მას წინა დღეს ჰქონდა ხელი მოწერილი და ვინაიდან წინა საღამოს კლიენტს შეექმნა პრობლემა იმოქმედა კლიენტის ინტერესებიდან გამომდინარე, რადგან პროგრამული ხარვეზის ალბათობა ისევ არსებობდა. ითვალისწინებს, რა მის მიერ ჩადენილ ქმედებას, კლიენტის ხელმოწერის გარეშე ანგარიშზე სესხი არ უნდა დაესვა და არ უნდა დაეფარა არსებული ვალდებულებები, რითაც დაარღვია ბანკის სტანდარტი. ამ ახსნა-განმარტების შეფასების შედეგად პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საბანკო კრედიტის ზეპირი თანხმობის საფუძველზე გაცემის მართლზომიერად მიჩნევა კი არ მომხდარა, არამედ სასამართლომ მართებულად გაიზიარა მოსარჩელის ახსნა-განმარტებაში მითითებული გარემოებები, რადგან მოპასუხეს, მისთვის კანონით დაკისრებული ვალდებულების ფარგლებში, სათანადო მტკიცებულებებით არ გაუქარწყლებია დასაქმებული პირის მტკიცება.

20. გასაზიარებელია სააპელაციო პალატის ის მოსაზრებაც, რომ კლიენტის ნების საწინააღმდეგოდ სესხის გაცემა საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება. სახელდობრ, ბანკმა ვერ შეძლო დაედასტურებინა, რომ კლიენტი წინა დღეს ბანკში არ ყოფილა და არ გაუცია წერილობითი თანხმობა ყველა იმ დოკუმენტზე, რომლებზეც აპელანტი მიუთითებდა. ასევე ვერ დაადასტურა, ის გარემოება, რომ სესხის რესტრუქტურიზაცია იმ ფორმით, რაც კლიენტს ჰქონდა მოთხოვნილი არ არღვევდა 1.5 მაგი კეპის სტანდარტს და შესაბამისად პროგრამა ვერ შეზღუდავდა ამგვარი ხელშეკრულების დარეგისტრირებას, ამასთან, კასატორმა ვერ შეძლო დაედასტურებინა ის გარემოებაც, რომ დასაქმებულ პირს დირექტორთან არ ჰქონდა შეთანხმებული არსებული პრობლემა, ამგვარი მტკიცებულებების წარდგენის შესაძლებლობა კი, შრომით ურთიერთობებში არსებული უფლებათა უთანასწორობის პირობებში. მხოლოდ ძლიერ მხარეს (ბანკს) შეეძლო. გარდა ამისა, საკითხის სრულად შესწავლის მიზნით, საბანკო დაწესებულებას არ გამოუკითხავს კლიენტი, შესაბამისად ვერც იმ გარემოების გაქარწყლება მოხდა, რომ კლიენტმა წინა დღეს ხელი მოწერა ყველა საჭირო დოკუმენტს რა დროსაც განემარტა უფლება-მოვალეობები, ხოლო ხელშეკრულებაზე განმეორებითი ხელმოწერა საჭირო გახდა პროგრამული ხარვეზის არსებობის გამო.

21. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ შრომით სამართალში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალური სტანდარტის შესაბამისად, არ დადასტურდა მ.თ–ის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების იმგვარი დარღვევა, რომლისთვისაც დისციპლინური ღონისძიების სახით მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის გამოყენება იქნებოდა გამართლებული. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახულ ფაქტობრივ და სამართლებრივ მსჯელობას და დასკვნას, რომ კასატორმა არამართლზომიერად გაათავისუფლა მოსარჩელე სამსახურიდან, დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა შრომით ხელშეკრულების უხეში დარღვევის შედეგად მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა, ვერ წარმოადგინა სათანადო არგუმენტები, რომლითაც ის ხელმძღვანელობდა გადაწყვეტილების მიღებისას. კასატორის მტკიცების საწინააღმდეგოდ, საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება, თუ რამდენად ობიექტურ და სამართლიან კრიტერიუმებს ემყარებოდა სამსახურიდან მოსარჩელის გათავისუფლების თაობაზე დამსაქმებლის გადაწყვეტილება.

22. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რის შედეგადაც მიიღო კანონიერი და უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისი გადაწყვეტილება.

23. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

24. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

26. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, კასატორს დაუბრუნდება 1716 ლარის 70% – 1201,2 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 399-ე, 372-ე და 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

სს „თ.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; სს „თ.ბ–ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს მის მიერ 01/05/2023 წელს №190636 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1716 ლარის 70% – 1201,2 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

თეა ძიმისტარაშვილი