ბს-11-11(კ-07) 19 ივნისი, 2007 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე
სხდომის მდივანი _ ლ. ჭანტურია
კასატორი (მოსარჩელეები) _ ვ. ქ.-ა, ლ. მ.-ა, ლ. თ.-ე
წარმომადგენელი _ ზ. თ.-ი
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო
დავის საგანი _ ერთჯერადი დახმარების გაცემა
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ვ. ქ.-მ, ლ. თ.-მ და ლ. მ.-მ სარჩელი აღძრეს თბილისის საქალაქო სასამართლოში, მოპასუხის _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიმართ, რომლითაც მოითხოვეს სანივთე ქონების კომპენსაციისა და ერთჯერადი დახმარების ანაზღაურების მოპასუხისთვის დაკისრება /იხ.ს.ფ./
საქმის გარემოებები:
პოლკოვნიკი ვ. ქ.-ა 2003 წლის 4 აპრილის ¹1118 ბრძანებით დაინიშა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროში, ხოლო 2005 წლის 11 მაისს რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებასთან დაკავშირებით, გათავისუფლდა საქართველოს შეიარაღებული ძალებიდან. სერჟანტი ლ. თ.-ე 1999 წლის 5 მაისს გაიწვიეს საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში, ხოლო 2005 წლის 11 მაისს რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებასთან დაკავშირებით გათავისუფლდა საქართველოს შეიარაღებული ძალებიდან. უფროსი სერჟანტი ლ. მ.-ა 1993 წლის 10 იანვარს გაიწვიეს საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში, ხოლო 2005 წლის 11 მაისს რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებასთან დაკავშირებით გათავისუფლდა საქართველოს შეიარაღებული ძალებიდან. მოსარჩელებს მიაჩნიათ, რომ სამხედრო სამსახურის პერიოდში საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო ვალდებული იყო ისინი უზრუნველეყო სამხედრო ფორმის ტანსაცმლით ან შესაბამისი კომპენსაციით, რაც არ განხორციელებულა.
სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლები:
სამსახურიდან განთავისუფლების გამო, სამინისტრო ვალდებული იყო აენაზღაურებინა ერთჯერადი გასასვლელი დახმარება ,,საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეთა და სამოქალაქო პირთა სოციალური დაცვისა და მატერიალური უზრუნველყოფის შესახებ" საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ბრძანებულების 331-ე და 33-ე მუხლის ,,ბ" ქვეპუნქტის შესაბამისად, მაგრამ მოთხოვნაზე მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ იმ მოტივით, რომ დახმარების გაცემა შეჩერებული იყო 2006 წლამდე. მითითებულ ბრძანებულებაში კონკრეტულად არ არის აღნიშნული, უნდა განხორციელდეს თუ არა გასასვლელი კომპენსაციის გაცემა 2004-2005 წლებში დათხოვნილ პირებზე. ამასთან, ,,საჯარო სამსახურის შესახებ" საქართველოს კანონის ის ნორმა, რომელიც ანალოგიურად კრძალავდა გასასვლელი ერთჯერადი კომპენსაციის გაცემას დათხოვნილ საჯარო მოსამსახურეებზე, შრომითი უფლებების დარღვევისა და საქართველოს კონსტიტუციასთან შეუსაბამობის გამო, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 23 მარტის გადაწყვეტილებით იურიდიულად ძალადაკარგულად იქნა ცნობილი, რაც, მოსარჩელეთა მოსაზრებით სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს წარმოადგენდა /ხის.ფ. 2-4/
საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 3 აპრილის გადაწყვეტილებით ვ. ქ.-ს, ლ. თ.-ის, ლ. მ.-ს სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს დაეკისრა სამსახურიდან გათავისუფლების გამო მიუღებელი ერთჯერადი დახმარების _ 1400 ლარისა და 2003-2004 წლების ნორმით გათვალისწინებული სანივთე ქონების კომპენსაცია 609,03 ლარის ანაზღაურება ვ. ქ.-ს სასარგებლოდ; საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს დაეკისრა სამსახურიდან გათავისუფლების გამო, მიუღებელი ერთჯერადი დახმარების - 615 ლარისა და 2002-2004 წლების ნორმით გათვალისწინებული სანივთე ქონების კომპენსაციის _ 924 ლარის ანაზღაურება ლ. თ.-ის სასარგებლოდ; უარი ეთქვა ლ. თ.-ს 2001 წლის მიუღებელი სანივთე კომპენსაციის ანაზღაურებაზე. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს დაეკისრა სამსახურიდან გათავისუფლების გამო მიუღებელი ერთჯერადი დახმარების _ 1008 ლარის ანაზღაურება ლ. მ.-ს სასარგებლოდ; ლ. მ.-ს უარი ეთქვა სანივთე ქონების კომპენსაციის ანაზღაურებაზე, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:
საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:
ვ. ქ.-ა, ლ. თ.-ე, ლ. მ.-ა მსახურობდნენ საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში, რომლებიც საქართველოს შეიარაღებული ძალებიდან დათხოვნილ იქნენ 2005 წლის 11 მაისს, რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებასთან დაკავშირებით. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ...-ის დეპარტამენტის 2005 წლის 19 აგვისტოს ¹570 ცნობის თანახმად, მოსარჩელე ვ. ქ.-ს მისაღები აქვს 2003-2004 წლების ნორმით გათვალისწინებული სანივთე ქონების კომპენსაცია 609 ლარის და 03 თეთრის ოდენობით, ...-ის დეპარტამენტის ს/ნ ...-ის ცნობით, ლ. თ.-ს მისაღები აქვს 2001-2004 წლების ნორმით გათვალისწინებული სანივთე ქონების კომპენსაცია 232 ლარის და 55 თეთრის ოდენობით. ამავე დეპარტამენტის 2005 წლის 9 აგვისტოს ¹550 ცნობით, მოსარჩელე ლ. მ.-ს მისაღები აქვს 2004 წლები ნორმით გათვალისწინებული სანივთე ქონების კომპენსაცია 174 ლარისა და 60 თეთრის ოდენობით.
საქალაქო სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის 96-ე მუხლი და განმარტა, რომ მუშას ან მოსამსახურეს მისი დათხოვნისას საწარმოსაგან, დაწესებულებისაგან, ორგანიზაციისაგან კუთვნილი მთელი თანხა ეძლევა დათხოვნის დღეს. ამასთან, თუ მუშაკი დათხოვნის დღეს არ მუშაობდა, შესაბამისი თანხა უნდა გაიცეს არა უგვიანეს შემდეგი დღისა, დათხოვნილი მუშაკის მიერ ანგარიშსწორების შესახებ მოთხოვნის წარდგენიდან, რის გამოც, სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელეს აღნიშნული თანხის მოთხოვნის უფლება მოპასუხესთან წარმოეშვა შრომითი სახელშეკრულებო ურთიერთობის შეწყვეტის დღეს.
საქალაქო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 129.1. და 130-ე მუხლების საფუძველზე განმარტა, რომ სახელშეკრულებო მოთხოვნის ვალდებულების ვადა შეადგენს სამ წელს, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. სასამართლოს შეფასებით, ვ. ქ.-ს სარჩელი სასამართლოში აღძრული აქვს 2006 წლის 27 თებერვალს, რის გამოც მოსარჩელეს გაშვებული ჰქონდა საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა 2003-2004 წლების ნორმით გათვალისწინებული სანივთე ქონების კომპენსაციის მოთხოვნის ნაწილში. მოსარჩელე ლ. თ.-ს სარჩელი სასამრთლოში აღძრული ჰქონდა 2006 წლის 27 თებერვალს, ხოლო საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ფინანსების მართვის დეპარტამენტს ფორმის ტანსაცმლის საკომპენსაციო თანხის ანაზღაურების მოთხოვნით მიმართა 2004 წლის 31 მაისს, რის გამოც სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს გაშვებული არ ჰქონდა საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა 2002-2003-2004 წლების ნორმით გათვალისწინებული სანივთე ქონების კომპენსაციის მოთხოვნის ნაწილში, ხოლო 2001 წლის ნორმით გათვალისწინებული სანივთე ქონების კომპენსაციის მოთხოვნის ნაწილში, მოსარჩელეს არ გაუშვია საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა, რის გამოც სასარჩელო მოთხოვნა 2001 წლების მიუღებელი ნორმით გათვალისწინებული სანივთე ქონების კომპენსაციის ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელე ლ. მ.-ს სასარჩელო მოთხოვნა 2004 წლის მიუღებელი ნორმით გათვალისწინებული სანივთე ქონების კომპენსაციის ანაზღაურების ნაწილში არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას, ვინაიდან მოსარჩელის მიერ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე შეუძლებელი იყო სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა, ხოლო საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებული იყო დაესაბუთებინა თავისი სარჩელი და წარედგინა შესაბამისი მტკიცებულებები.
საქალაქო სასამართლომ გამოიყენა ,,სამხედრო მოსამსახურეთა სტატუსის შესახებ" საქართველოს კანონის 12.3. მუხლი და განმარტა, რომ სამხედრო მოსამსახურეს (სავალდებულო სამხედრო მოსამსახურის გარდა) საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი ნორმით, სახელმწიფოს ხარჯზე ეძლევა სასურსათო ულუფა და ფორმის ტანსაცმელი ან შესაბამისი ფულადი კომპენსაცია. საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულებით ,,სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის შესახებ" და ,,საჯარო სამსახურის შესახებ" საქართველოს კანონებით განსაზღვრული სოციალური პირობების მოწესრიგების მიზნით, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეებსა და სამოქალაქო პირებს განესაზღვრათ და დაუდგინდათ სოციალური დაცვისა და მატერიალური უზრუნველყოფის პირობები, კერძოდ, 33-ე პუნქტის თანახმად, სამხედრო მოსამსახურეებს (გარდა სავალდებულო სამხედრო სამსახურის სამხედრო მოსამსახურეებისა, კურსანტებისა და რეზერვიდან ჩარიცხული მსმენელებისა), რომლებიც დათხოვნილი არიან შეიარაღებული ძალების რიგებიდან ავადმყოფობის გამო, ნამსახური წლების (გარდა სავალდებულო სამხედრო სამსახურში ნამსახური წლებისა) მიხედვით (მათ შორის ყოფილი სსრკ-სა და სხვა სახელმწიფოს შეიარაღებულ ძალებში ნამსახური წლების ჩათვლით) ეძლევათ ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარება ფულადი სარგოების, ამ დებულების 33-ე პუნქტით გათვალისწინებული ოდენობით.
სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება, რომ, ვინაიდან მოსარჩელეები საქართველოს შეიარაღებული ძალებიდან დათხოვნილი არიან 2005 წელს, ზემოაღნიშნული ბრძანებულების 331-ე პუნქტი მათზე ვერ გავრცელდებოდა, რამდენადაც აღნიშნული პუნქტის მოქმედება 61I-ე პუნქტით შეჩერებული იყო 2006 წლის 1 იანვრამდე და სასამართლომ განმარტა, რომ სასამართლო იზიარებდა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 23 მარტის პირველი კოლეგიის ¹1/3/301 გადაწყვეტილებით დადგენილ განმარტებები აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით.
საქალაქო სასამართლომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ფინანსების მართვის დეპარტამენტის 2006 წლის 31 მარტის ¹9/886 ცნობის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ ...-ის დეპარტამენტის, უზრუნველყოფის სამმართველოს ლიგისტიკის განყოფილების ყოფილ ...-სს, ვიცე-პოლკოვნიკ ვ. ქ.-ს თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 230 ლარს, ხოლო წოდებრივი სარგო 50 ლარს; ამავე სამსახურის 2006 წლის 31 მარტის ¹9/882 ცნობის თანახმად, ...-ის დეპარტამენტის, უზრუნველყოფის სამმართველოს ლოგისტიკის განყოფილების ...-ის სერჟანტ ლ. თ.-ის თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 119 ლარს., ხოლო წოდებრივი სარგო 4 ლარს; 2006 წლის 31 მარტის ¹9/993 ცნობის მიხედვით, ...-ის დეპარტამენტის ადმინისტრაციული სამმართველოს ... განყოფილების ყოფილი ...-ის, სერჟანტ ლ. მ.-ს თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 121 ლარს, ხოლო წოდებრივი სარგო _ 5 ლარს. შრომის წიგნაკების ქსეროასლების თანახმად, მოსარჩელე ვ. ქ.-ა საქართველოს სახელმწიფო ...-ის დეპარტამეტის სამხედრო სამსახურში ჩაირიცხა 1998 წლის 14 მარტს, ხოლო 2005 წლის 11 მაისს, რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებასთან დაკავშირებით, დაითხოვეს საქართველოს შეიარაღებული ძალებიდან. ლ. თ.-ე საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს შეიარაღებული ძალების რიგებში ჩაირიცხა 1999 წლის 5 მაისს, ხოლო 2005 წლის 11 მაისს, რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებასთან დაკავშირებით, დაითხოვეს საქართველოს შეიარაღებული ძალებიდან. მოსარჩელე ლ. მ.-ა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს შეიარაღებული ძალების რიგებში ჩაირიცხა 1993 წლის 7 იანვარს, ხოლო 2005 წლის 11 მაისს, რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებასთან დაკავშირებით, დაითხოვეს საქართველოს შეიარაღებული ძალებიდან. მოსარჩელეებმა: ვ. ქ.-მ, ლ. თ.-მ და ლ. მ.-მ 2006 წლის 27 თებერვალს შეიტანეს სარჩელი სასამართლოში და მოითხოვეს სანივთე ქონების კომენსაციისა და ერთჯერადი დახმარების თანხის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსთვის დაკისრება. მათ სანივთე ქონების კომპენსაციის მოთხოვნის ნაწილში სასამართლოსათვის არ წარუდგენიათ ის აუცილებელი მტკიცებულებები, რაც დაადასტურებდა მოთხოვნის საფუძვლიანობას, შესაბამისად ამ ნაწილში ლ. თ.-ისა და ლ. მ.-ს სარჩელი არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.
საქალაქო სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელეთა მოთხოვნა გასასვლელი ერთჯერადი დახმარების ნაწილში ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას, რამდენადაც მოსარჩელეები სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნილები იყვნენ 2005 წლის მდგომარეობით, ხოლო იმ დროისათვის ნორმა, რომლითაც სამხედრო მოსამსახურეთა დათხოვნისას მათი გასასვლელი ერთჯერადი დახმარების გაცემა რეგულირდებოდა, არ მოქმედებდა, კერძოდ: საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 611-ე პუნქტის თანახმად: ,,ამ ბრძანებულების 331, 34-ე და 35-ე პუნქტების მოქმედება შეჩერდა 2006 წლის 1 იანვრამდე". აღნიშნული ნორმები ამოქმედდა 2006 წლის 1 იანვრიდან, მაგრამ სასამართლოს შეფასებით, მითითებული არ ყოფილა, რომ ეს ნორმები არ გავრცელდება 2005 წელში წარმოქმნილ სამართალურთიერთობებზე, რის გამოც სარჩელი ამ ნაწილში დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:
მოსარჩელეებმა: ვ. ქ.-მ, ლ. თ.-მ და ლ. მ.-მ 2006 წლის 27 თებერვალს შეიტანეს სარჩელი სასამართლოში, მოითხოვეს სანივთე ქონების კომპენსაციისა და ერთჯერადი დახმარების თანხის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსთვის დაკისრება, ამასთან, მათ სანივთე ქონების კომპენსაციის მოთხოვნის ნაწილში სასამართლოსათვის არ წარუდგენიათ ის აუცილებელი მტკიცებულებები, რაც დაადასტურებდა მოთხოვნის საფუძვლიანობას, მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა სანივთე ქონების საკუთარი ხარჯებით შეძენის ფაქტს.
მოსარჩელეთა მოთხოვნა გასასვლელი ერთჯერადი დახმარების ნაწილში სასამართლომ დააკმაყოფილა და არ გაითვალისწინა, რომ მოსარჩელეები სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნილები იყვნენ 2005 წლის მდგომარეობით, ხოლო იმ დროისათვის ნორმა, რომლითაც სამხედრო მოსამსახურეთა დათხოვნისას მათი გასასვლელი ერთჯერადი დახმარების გაცემა რეგულირდება, არ მოქმედებდა. კერძოდ, საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 611-ე პუნქტის თანახმად: ,,ამ ბრძანებულების 331, 34-ე და 35-ე პუნქტების მოქმედეა შეჩერდა 2006 წლის 1 იანვრამდე". ამდენად, აღნიშნული ნორმები ამოქმედდა 2006 წლის 1 იანვრიდან, მაგრამ არსად არ იყო აღნიშნული, რომ ეს ნორმები გავრცელდებოდა 2005 წელს წარმოშობილ სამართალურთიერთობებზე /ხის.ფ. 72-73/.
სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 3 აპრილის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ვ. ქ.-ს, ლ. თ.-ის, ლ. მ.-ს სარჩელი ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების თანხის გაცემის მოთხოვნის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა, ხოლო დანარჩენ ნაწილში კი გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:
ვიცე პოლკოვნიკი ვ. ქ.-ა, სერჟანტები: ლ. თ.-ე და ლ. მ.-ა მსახურობდნენ სამხედრო სამსახურში: ვ. ქ.-ს თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 230 ლარს, წოდებრივი სარგო - 50 ლარს; ლ. თ.-ის თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 119 ლარს, წოდებრივი სარგო - 4 ლარს; ლ. მ.-ს თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 221 ლარს, წოდებრივი სარგო - 5 ლარს. ვ. ქ.-ა სამხედრო სამსახურში ჩაირიცხა 1998 წლის 14 მარტს, ლ. თ.-ე - 1999 წლის 5 მაისს, ლ. მ.-ა - 1993 წლის 7 იანვარს, ხოლო გათავისუფლდნენ 2005 წლის 11 მაისის ბრძანებებით 2005 წლის 27 აპრილიდან, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს პირადი შემადგენლობის სიებიდან ამორიცხვითა და ყველა სახის კმაყოფიდან მოხსნით, ,,სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის შესახებ" საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტის ,,გ" ქვეპუნქტის საფუძველზე, რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების გამო.
მოსარჩელეებს მოპასუხის 2006 წლის 18 იანვრის ¹6/21, 17 თებერვლის ¹9/347 და 24 იანვრის ¹6/140 წერილებით ,,საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეთა და სამოქალაქო პირთა სოციალური დაცვისა და მატერიალური უზრუნველყოფის შესახებ" საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 331-ე პუნქტის საფუძველზე ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების გაცემაზე უარი ეთქვათ იმ მოტივით, რომ ვინაიდან საქართველოს შეიარაღებული ძალებიდან მათი დათხოვნა 2005 წელს მოხდა, მათზე ბრძანებულების 331-ე პუნქტი ვერ გავრცელდებოდა, მისი მოქმედება აღნიშნული ბრძანებულების 611-ე პუნქტით შეჩერებული იყო რა 2006 წლის 1 იანვრამდე.
მოსარჩელეები 2005 წლის 11 მაისის ბრძანებების გამოცემამდე წარმოადგენდნენ სამხედრო მოსამსახურეებს. საქმეში არსებული ცნობების თანახმად ვ. ქ.-ს მისაღები აქვს 2003-2004 წლების ნორმით გათვალისწინებული სანივთე ქონების კომპენსაცია 609,03 ლარის ოდენობით, ხოლო ლ.ნ თ.-ს-2003-2004 წლების ნორმით გათვალისწინებული სანივთე ქონების კომპენსაცია 924 ლარის ოდენობით. მოსარჩელეებმა მოპასუხისაგან ,,საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეთა და სამოქალაქო პირთა სოციალური დაცვისა და მატერიალური უზრუნველყოფის შესახებ" საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 331-ე პუნქტის თანახმად მოითხოვეს ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების გაცემა ფულადი სარგოების 33-ე მუხლით გათვალისწინებული ოდენობით, რაც არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნულის გამო მათ მიმართეს სასამართლოს და მოითხოვეს მოპასუხისაგან მათ სასარგებლოდ ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების გადახდა ფულადი სარგოებით: ვ. ქ.-სა და ლ. თ.-ის სასარგებლოდ - ხუთმაგი, ლ. მ.-ს სასარგებლოდ - რვამაგი ოდენობით, რაც პირველი ინსტანციის სასამართლომ დააკმაყოფილა.
სააპელაციო სასამართლომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის საფუძველზე განმარტა, რომ ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მხარეები სარგებლობენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლით მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის თანახმად მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით, ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის გზით.
სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელეები მოპასუხისაგან ითხოვენ ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების გაცემას ,,საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეთა და სამოქალაქო პირთა სოციალური დაცვისა და მატერიალური უზრუნველყოფის შესახებ" საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 331-ე პუნქტის საფუძველზე, რომლის თანახმადაც სამხედრო მოსამსახურეებს (გარდა სავალდებულო სამსახურის სამხედრო მოსამსახურეებისა, კურსანტებისა და რეზერვიდან ჩარიცხული მსმენელებისა), რომლებიც დათხოვნილნი არიან შეიარაღებული ძალების რიგეიდან ზღვრული ასაკის მიღწევის, რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებასთან დაკავშირებით, ნამსახურები წლების მიხედვით ეძლევათ ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარება ფულადი სარგოების, ამ ბრძანებულების 33-ე პუნქტით გათვალისწინებული ოდენობით.
სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, იმისათვის, რომ პირმა მიიღოს ბრძანებულების 331-ე პუნქტში მითითებული ერთჯერადი დახმარება, აუცილებელია ისეთი იურიდიული ფაქტის არსებობა (დადგომა, როგორიცაა შეიარაღებული ძალების რიგებიდან დათხოვნა ასაკის მიღწევის, რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების გამო. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეები დათხოვნილ იქნენ შეიარაღებული ძალების რიგებიდან რეორგანიზაციასა და შტატების შემცირებასთან დაკავშირებით 2005 წლის 11 მაისის ბრძანებით, ანუ, სახეზე იყო იურიდიული ფაქტის არსებობა, მაგრამ 2004 წლის 5 ნოემბრის ბრძანებულებაში, რომელიც 2004 წლის 15 ნოემბრიდან შევიდა ძალაში, საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 31 დეკემბრის ¹540 ბრძანებულებით შეტანილი ცვლილებების თანახმად (611-ე პუნქტი), ბრძანებულების 331-ე ქვეპუნქტის მოქმედება შეჩერდა 2006 წლის 1 იანვრამდე, რის გამოც, სასამართლოს მოსაზრებით, როდესაც მოსარჩელეები იქნენ დათხოვნილნი შეიარაღებული ძალების რიგებიდან, ბრძანებულების ის პუნქტი, რომელიც ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების გაცემას აწესებს, არ მოქმედებდა, შესაბამისად იგი ვერ გავრცელდება ურთიერთობებზე, რომლებიც მის იურიდიულ ძალაში შესვლამდე, მოცემულ შემთხვევაში - 2006 წლის 1 იანვრამდე - წარმოიშვა.
სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ის გარემოება, რომ ბრძანებულების 331 –ე პუნქტი 2006 წლის 1 იანვრიდან უკვე მოქმედებს, სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად ვერ ჩაითვლებოდა, რამდენადაც ნორმის გამოყენებისათვის აუცილებელია მისი მოქმედების დროისა და სივრცის განსაზღვრა. 2005 წლის განმავლობაში კი, როდესაც მოსარჩელეები იქნენ დათხოვნილნი, მითითებული ნორმა არ მოქმედებდა და სარჩელის იმ ნორმის საფუძველზე დაკმაყოფილება, რომელიც სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის დროისათვის არ მოქმედებდა, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, კანონსაწინააღმდეგო იყო.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნორმის (ბრძანებულების 611-ე პუნქტი) განმარტებიდან გამომდინარე, ბრძანებულების 611-ე პუნქტით ამავე ბრძანებულების 331-ე პუნქტის მოქმედების შეჩერების მიზანს არ წარმოადგენდა თანხების გაცემის გადავადება, რადგან ასეთ შემთხვევაში 611-ე პუნქტი 2006 წლის 1 იანვრამდე თანხების გაცემას გადაავადებდა და არა ნორმის მოქმედებას შეაჩერებდა.
სააპელაციო სასამართლომ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სანივთე ქონების კომპენსაციის ანაზაურების ნაწილში დატოვა უცვლელად, რამდენადაც, სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელეები 2005 წლის 11 მაისის ბრძანების გამოცემამდე წარმოადგენდნენ სამხედრო მოსამსახურეებს, ვ. ქ.-ს გააჩნდა ვიცე პოლკოვნიკის, ლ. თ.-ს - სერჟანტის სამხედრო წოდება. მოპასუხე ორგანიზაციიდან გაცემული ცნობის თანახმად, ვ. ქ.-ს მისაღები აქვს 2003-2004 წლების ნორმით გათვალისწინებული სანივთე ქონების კომპენსაცია 609.03 ლარის ოდენობით, ლ. თ.-ს კომპენსაცია _ 924 ლარის ოდენობით.
,,სამხედრო მოსამსახურეების სტატუსის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-12 მუხლის თანახმად, სამხედრო მოსამსახურე იმყოფება სრულ სახელმწიფო კმაყოფაზე. სამხედრო მოსამსახურეს (სავალდებულო სამხედრო მოსამსახურის გარდა) საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით სახელმწიფოს ხარჯზე ეძლევა ფორმის ტანსაცმელი ან შესაბამისი ფულადი კომპენსაცია. ის გარემოება, რომ ვ. ქ.- და ლ. თ.-ე სამსახურში სამხედრო ფორმის გარეშე დადიოდნენ, საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა.
სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, ის გარემოება, რომ მოსარჩელეები ვ. ქ.-ა და ლ. თ.-ე ამჟამად სამხედრო მოსამსახურეები არ არიან, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს არ წარმოადგენდა, რამდენადაც ,,სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-12 მუხლის თანახმად მოპასუხე ვალდებული იყო, მოსარჩელისათვის მიეცა დადგენილი ნორმის სანივთე ქონება ან მისი ფულადი კომპენსაცია /იხ.ს.ფ./.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ვ. ქ.-მ, ლ. თ.-მ და ლ. მ.-მ, რომლითაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება ერთჯერადი გასასვლელი დახმარების გაცემაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება /იხ.ს.ფ. 122-126/.
კასაციის მოტივი:
კასატორები სამსახურიდან გათავისუფლდნენ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროში განხორციელებული რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებასთან დაკავშირებით. საქართველოს პრეზიდენტის 5.11.05 წლის ¹493 ბრძანებულება - ,,საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეთა და სამოქალაქო პირთა სოციალური დაცვისა და მატერიალური უზრუნველყოფის შესახებ" ითვალისწინებს სამხედრო სამსახურიდან ვადაზე ადრე დათხოვნილ პირთათვის სოციალური დაცვისა და მატერიალური უზრუნველყოფის მიზნით, ერთჯერადი გასასვლელი დახმარების გაცემის შესაძლებლობას, კერძოდ, აღნიშნული ბრძანებულების 331-ე პუნქტების მიხედვით: ,,სამხედრო მოსამსახურეებს (გარდა სავალდებულო სამხედრო სამსახურის სამხედრო მოსამსახურეებისა, კურსანტებისა და რეზერვიდან ჩარიცხული მსმენელებისა) რომლებიც დათხოვნილნი არიან შეიარაღებული ძალების რიგებიდან ზღვრული ასაკის მიღწევის, რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებასთან დაკავშირებით, ნამსახური წლების (გარდა სავალდებულო სამხედრო სამსახურში ნამსახური წლებისა) მიხედვით (მათ შორის ყოფილი სსრკ-სა და სხვა სახელმწიფოს შეიარაღებულ ძალებში ნამსახური წლების ჩათვლით) ეძლევათ ერთჯერადი (გასასვლელი) დახმარება ფულადი სარგოების ამ დებულების 33-ე პუნქტით გათვალისწინებული ოდენობით". ამასთან, ამავე ბრძანებულების 33-ე პუნქტით განისაზღვრა სამხედრო მოსამსახურეთათვის ერთჯერადი გასასვლელი დახმარების გამოანგარიშების წესი, რომლის მიხედვით კასატორებს: ვ. ქ.-ს და ლ. თ.-ს წელთა ნამსახურობის გათვალისწინებით ერთჯერადი გასასვლელი დახმარების სახით ეკუთვნით ფულადი სარგო ხუთმაგი ოდენობით, ხოლო ლ. მ.-ს ფულადი სარგო რვამაგი ოდენობით, ვინაიდან 31.03.06 წელს გაცემული ¹...; ¹... და ¹...-ე ცნობებით დადგენილია თანამდებობრივი და წოდებრივი სარგოების ოდენობა.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს პრეზიდენტის 31.12.04 წლის ¹640 ბრძანებულებით შეჩერებულ იქნა 5.11.04 წლის ¹493 ბრძანებულების 33-ე და 331-ე პუნქტების მოქმედება 2006 წლის 1 იანვრამდე, რის გამოც 2004-2005 წლებში გათავისუფლებულ პირებს გასასვლელი დახმარება არ ეკუთვნით. სასამართლოს მოსაზრებით, ნორმის გამოყენების აუცილებელ პირობას წარმოადგენს მისი მოქმედება დროში, სივრცეში და პირთა წრის მიხედვით, ხოლო მითითებული პირობების არარსებობა, სამართალურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმის არარსებობას გულისხმობს, რაც სასამართლოს დასკვნით, მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენს.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ არც ერთი მოქმედი საკანონმდებლო ან კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი არ ცნობს ტერმინს - ნორმის შეჩერება. ,,ნორმატიული აქტების შესახებ" საქართველოს კანონი ითვალისწინებს საკანონმდებლო ან/და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის რომელიმე მუხლის ან მისი ნაწილის ამოქმედების გადავადების შესაძლებლობას გარკვეული ვადით, რაც სამართალურთიერთობის წარმოშობის დროისათვის ნორმის არარსებობას ნიშნავს, თუმცა ეს უკანასკნელი თავისი არსით და შინაარსით არსებითად განსხვავდება ნორმის შეჩერების ცნებისაგან. საკანონმდებლო აქტების ზოგადი პრინციპის მიხედვით სამართლის ნორმის შეჩერების შემთხვევაში ხელმძღვანელობენ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 29-ე მუხლით დადგენილი წესით. აღნიშნული მუხლი ითვალისწინებს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების მიზნით, ადმინისტრაციული სამართლებრივი აქტის ან მისი ნაწილის მოქმედების შეჩერების შესაძლებლობას, თუ ამის თაობაზე სასამართლოს მიმართავს დაინტერესებული მხარე შუამდგომლობით და მიუთითებს ნორმის შეჩერების გადაუდებელ პირობებზე, რაზეც სასამართლოს მიერ მიიღება განჩინება. სასამართლო უფლებამოსილია განჩინებაში მიუთითოს აქტის მოქმედების შეჩერების ვადაზე. შეჩერებული ადმინისტრციულ-სამართლებრივი აქტის ამოქმედება კი ხდება ამავე კოდექსის 30-ე მუხლით დადგენილი წესით - თუ სადავო საკითხზე სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა სხვაგვარი გადაწყვეტილება (ანუ არ დაკმაყოფილდა მოთხოვნა აქტის არარად, ბათილად ან ძალადაკარგულად ცნობის თაობაზე), რის შემდეგაც უქმდება სასამართლოს განჩინება აქტის შეჩერების თაობაზე და მოქმედებს იმ ვადით, რა ვადაც მასში არის მითითებული (თუ აქტი გამოცემულია გარკვეული ვადით). ამასთან, ადმინისტრაციული აქტის ამოქმედების შემდეგ, იგი აღსრულდება საერთო წესების დაცვით. მისი ამოქმედების შემდეგ, იგი სრულად გავრცელდება იმ სამართალურთიერთობებზე, რომლებიც მისი მოქმედების შეჩერების დროს წარმოიშვა. აღნიშნული პირობის გათვალისწინებით, შეჩერებული სამართლებრივი ნორმის ამოქმედების (2006 წლის 1 იანვარი) შემდეგ, მისი აღსრულება უნდა განხორციელდეს საერთო წესების დაცვით, რაც გულისხმობს სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნილ პირთათვის, მათი გათავისუფლების ვადის მიუხედავად, ერთჯერადი გასასვლელი დახმარების გაცემას.
კასატორთა მოსაზრებით, საქართველოს კონსტიტუციის მე-14 მუხლი ადგენს ადამიანის კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპს. ამ პრინციპის მიხედვით დაუშვებელია ადამიანთა რაიმე ნიშნით განსხვავება, ვინმესთვის გარკვეული უპირატესობის მინიჭება. საქართველოს პრეზიდენტის ¹493 ბრძანებულებაც სრულად იზიარებს და ეყრდნობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-14 მუხლით დადგენილ მოთხოვნას, რაც გულისხმობს ყველა გათავისუფლებული სამხედრო მოსამსახურისათვის გასასვლელი დახმარების გაცემას, მიუხედავად მათი გათავისუფლების დროისა. საქართველოს კონსტიტუციის 32-ე მუხლის მიხედვით სახელმწიფო ზრუნავს უმუშევრად დარჩენილ მოქალაქეებზე, რაც გულისხმობს მათთვის საარსებო მინიმუმით უზრუნველყოფას, ეხმარება უმუშევრად დარჩენილ პირებს ახალი სამუშაოს შოვნაში, გადამზადებასა და კვალიფიკაციის ამაღლებაში. სახელმწიფოს მხრიდან უმუშევრად დარჩენილი პირებისათვის ერთჯერადი გასასვლელი დახმარების გაცემის ვალდებულება, წარმოადგენს ზემოთ მითითებული დახმარების წინაპირობას, ხოლო მისი გაუცემლობით სახელმწიფო ფაქტობრივად უარს ეუბნება საქართველოს მოქალაქეებს კონსტიტუციით გარანტირებული უფლებების დაცვაზე. ამასთან, კასატორთა მოსაზრებით აღნანიშნავია ის გარემოებაც, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამართლის ნორმის შეჩერება გულისხმობს სამართალურთიერთობის წარმოშობის დროისათვის ასეთი ნორმის არარსებობას, რის გამოც სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. იმ პირობებში, თუ სასამართლო ჩათვლიდა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის ¹493 ბრძანებულების 33-ე და 331-ე პუნქტებ სამართალურთიერთობის წარმოშობის დროისათვის არ მოქმედებდა. ,,ნორმატიული აქტების შესახებ" საქართველოს კანონის 27-ე მუხლისა და სსკ-ის მე-7 მუხლის საფუძველზე, სადავო საკითხის გადასაწყვეტად სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა მსგავსი ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლის ნორმა (კანონის ანალოგია), ხოლო კანონის ანალოგიის გამოყენების შეუძლებლობის შემთხვევაში, სამართლებრივი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად ეხელმძღვანელა სამართლის მთელი სისტემის და ზოგადი პრინციპების საფუძვლების გათვალისწინებით. სასამართლოს სამართლის ნორმის ,,არარსებობის პირობებში" სამართალურთიერთობის მოსაწესრიგებლად უნდა გამოეყენებინა ,,საჯარო სამსახურის შესახებ" საქართველოს კანონის 109-ე მუხლი, როგორც სამართლის ზოგადი პრინციპების განმსაზღვრელი სამართლის ნორმა. 109-ე მუხლის თანახმად: ,,დაწესებულების ლიკვიდაციისას ან შტატების შემცირების გამო სამსახურიდან განთავისუფლებისას მოხელეს კომპენსაციის სახით ეძლევა ორი თვის თანამდებობრივი სარგო". ამ ნორმაზე დაყრდნობით მოსარჩელეებს - როგორც საჯარო მოხელეებს ,,სპეციალური სამართლის ნორმის არარსებობის პირობებში" გასასვლელი დახმარება უნდა მიეღო მსგავსი სამართალურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმის, კერძოდ ,,საჯარო სამსახურის შესახებ" საქართველოს კანონის 109-ე მუხლის შესაბამისად თანამდებობრივი სარგოს ორმაგი ოდენობით. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას არასწორად განმარტა კანონი, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის ,,ე პუნქტის საფუძველზე სააპელაციო საასმართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.
საკასაციო სასამართლოს 2007 წლის 12 აპრილის განჩინებით ვ. ქ.-ს, ლ. თ.-ის და ლ. მ.-ს საკასაციო საჩივარი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3. “ა” მუხლის საფუძველზე მიჩნეულ იქნა დასაშვებად /აბსოლუტური კასაცია/.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმებისა და საქმის სასამართლო განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ვ. ქ.-ს, ლ. თ.-ისა და ლ. მ.-ს საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში და ამ ნაწილში საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ვ. ქ.-ს, ლ. თ.-ისა და ლ. მ.-ს სარჩელი დაკმაყოფილდეს და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს უნდა დაეკისროს სამსახურიდან გათავისუფლებისას მიუღებელი ერთჯერადი დახმარების _ 615 ლარის გადახდა ლ. თ.-ის სასარგებლოდ, 1008 ლარის გადახდა ლ. მ.-ს სასარგებლოდ, 1400 ლარის გადახდა ვ. ქ.-ს სასარგებლოდ შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილება მიღებულია სსსკ-ის 393-ე მუხლის დარღვევით, რადგან სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებულ ნაწილში არასწორად განმარტა კანონი, რის შედეგადაც საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 404.1 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა შეამოწმოს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში.
საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 407.2 მუხლის შესაბამისად, იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, რადგან კასატორებს საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით არ წარმოუდგენიათ დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ სწორად იქნა დადგენილი საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, კასატორი _ ვ. ქ.-ა 1998 წლის 14 მარტს ჩაირიცხა ნამდვილ სამხედრო სამსახურში, მისი თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 230 ლარს, წოდებრივი სარგო _ 50 ლარს (იხ. ს.ფ. 6-8); ლ. თ.-ე საქართველოს შეიარაღებული ძალების რიგებში გაწვეულ იქნა 1999 წლის 5 მაისს და მისი თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 119 ლარს, ხოლო წოდებრივი სარგო _ 4 ლარს (იხ. ს.ფ. 15-17); ლ. მ.-ა საქართველოს შეიარაღებული ძალების რიგებში გაიწვიეს 1993 წლის 4 იანვარს, მისი თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 121 ლარს, წოდებრივი სარგო _ 5 ლარს (იხ. ს.ფ. 28-32). სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ კასატორები საქართველოს შეიარაღებული ძალების რიგებიდან დაითხოვეს 2005 წლის 27 აპრილს, “სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის შესახებ” კანონის 21.2 მუხლის “გ” ქვეპუნქტის საფუძველზე, რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების გამო.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო დასაბუთებულად და დასაშვებად მიიჩნევს კასატორების საკასაციო პრეტენზიას. მოცემულ შემთხვევაში, ერთჯერადი დახმარების გაცემის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს “საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეთა და სამოქალაქო პირთა სოციალური დაცვისა და მატერიალური უზრუნველყოფის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 331 პუნქტი, რომლის თანახმად, სამხედრო მოსამსახურეებს, რომლებიც დათხოვნილნი არიან შეიარაღებული ძალების რიგებიდან ზღვრული ასაკის მიღწევის, რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებასთან დაკავშირებით, ნამსახურები წლების მიხედვით, ეძლევათ ერთჯერადი დახმარება ამავე ბრძანებულების 33-ე პუნქტით დადგენილი ფულადი სარგოების ოდენობით. მითითებული პუნქტი ბრძანებულებას დაემატა საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 31 დეკემბრის ¹640 ბრძანებულებით. ამავე ბრძანებულების 611 პუნქტით ბრძანებულების 331 პუნქტის მოქმედება შეჩერდა 2006 წლის 1 იანვრამდე, ანუ ერთი და იგივე ბრძანებულებით მოხდა ნორმის მიღებაც და შეჩერებაც.
საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის თაობაზე, რომ კასატორების შეიარაღებული ძალების რიგებიდან დათხოვნის დროისათვის არ მოქმედებდა საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 331 პუნქტი, რადგან 331 პუნქტის შეჩერების მიზანს წარმოადგენდა არა თანხების გაცემის გადავადება, არამედ თავად ნორმის მოქმედების შეჩერება. შესაბამისად, იგი ვერ გავრცელდება ურთიერთობებზე, რომლებიც ნორმის იურიდიულ ძალაში შესვლამდე, კონკრეტულ შემთხვევაში, 2006 წლის 1 იანვრამდე წარმოიშვა. საკასაციო სასამართლო იურიდიულად უსაფუძვლოდ და არასწორად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული ორგანოს ნების ამგვარ განმარტებას.
აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საკანონმდებლო ცვლილებით ჩამოყალიბებული ახალი რედაქციის ამოქმედების ვადის დათქმა, არცერთ შემთხვევაში არ განაპირობებს არსებული ნორმის შეჩერებას ან უმოქმედობას, რამდენადაც მოქმედი სამართლებრივი სივრცე _ საკანონმდებლო ბაზა არ იცნობს ისეთ იურიდიულ ტერმინს, როგორიცაა “უმოქმედო ნორმა” - მისი ალოგიკურობის გამო, ასევე, სამართლებრივი ნონსენსია “შეჩერებული ნორმა”. აღნიშნული ვრცელდება ასევე კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტების მიმართაც, რადგან “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის 5.3 მუხლის შესაბამისად, საქართველოს საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტები ქმნიან საქართველოს კანონმდებლობას.
საკასაციო სასამართლო ასევე განმარტავს, რომ სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპი უზრუნველყოფს სამართლებრივ ნდობას, რაც თავის მხრივ მოითხოვს კანონის ნორმების სიცხადეს. კანონმდებლობის “არაწინააღმდეგობრიობის” პრინციპი კი განაპირობებს კანონმდებლობას, როგორც ჰარმონიულ ურთიერთობას, რომელიც თავისუფალი იქნება შიდა წინააღმდეგობისაგან. სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპი აწესებს კანონის ნორმების ერთმანეთთან ისე შეხამების ვალდებულებას, რომ ესა თუ ის მოქალაქე არ აღმოჩნდეს დაუცველი ურთიერთსაწინააღმდეგო მოვალეობისაგან. კანონშემოქმედებითი საქმიანობის განხორციელებისას კანონმდებელი შეზღუდულია ნორმატიული, სოციალური, ლოგიკური, ენობრივი და სხვა ხასიათის შეზღუდვებით, კერძოდ, კანონმდებლის ნორმატიული შეზღუდვა კონსტიტუციიდან და სამართლებრივი სისტემის კონსტიტუციით დაცულ ნორმათა კომპლექსიდან გამომდინარეობს.
აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პირველი კოლეგიის 2005 წლის 23 მარტის ¹1/3/301 გადაწყვეტილებას, რომელიც ეხებოდა კანონის იმ ნორმის შესაბამისობას საქართველოს კონსტიტუციის 30.4 და 32-ე მუხლებთან, რომლითაც შეჩერდა უკვე არსებული ნორმის მოქმედება. საკონსტიტუციო სასამართლომ არაკონსტიტუციურად მიიჩნია ამგვარი ნორმა და სამართლიანად აღნიშნა, რომ “ნორმატიული აქტის მიღებისას კანონმდებელი ვალდებულია სწორად განსაზღვროს მისი მოქმედების სავარაუდო შედეგები. კანონმდებლის პროგნოზი ამ თვალსაზრისით უნდა იყოს დასაბუთებული და გამართლებული, რათა ადგილი არ ჰქონდეს კანონის ამოქმედების ხშირად გადავადებას და ადამიანის უფლებათა მარტოოდენ დეკლარირებას. კანონმდებლის მხრიდან საკანონმდებლო პროცესისადმი ასეთი დამოკიდებულება მიჩნეულ უნდა იქნეს მის ერთ-ერთ კონსტიტუციულ ვალდებულებად”. საკონსტიტუციო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ “ამგვარი მიდგომით ეჭვის ქვეშ დგება არა მარტო უფლების რეალიზაცია, არამედ თვით ამ უფლების არსებობაც. ასეთ ვითარებაში, უფლებები ფიქტიურ ხასიათს იძენენ და შინაარსგამოცლილი ხდებიან”.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოები საკანონმდებლო აქტის საფუძველზე აღჭურვილნი არიან ნორმათშემოქმედების კომპეტენციით, რაც გამოვლენას ჰპოვებს ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების მიღების სახით. ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისთვის უფლებამოსილი ორგანო განისაზღვრება იმ კანონით, რომელიც შესაბამის ორგანოებს აღჭურავს ასეთი აქტის გამოცემის უფლებამოსილებით. შესაბამისი ადმინისტრაციული ორგანოსთვის მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად მინიჭებული ადმინისტრაციული ნორმაშემოქმედების უფლება მისი კომპეტენციის უმნიშვნელოვანესი ელემენტიც არის, ვინაიდან აღმასრულებელი ხელისუფლების ძირითადი ფუნქციაა სამართალგამოყენებითი, ნორმაშეფარდებითი საქმიანობა. ადმინისტრაციული ორგანოების ნორმაშემოქმედებითი ხასიათის საქმიანობა მხოლოდ ამ მიზანს ემსახურება და ამ ფუნქციით არის დეტერმინირებული. ამდენად, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ნორმებს ორგვარი – სამართალგამოყენებითი და სამართალდამდგენი _ იურიდიული დატვირთვა აქვს; ეს ნორმები ემსახურება სამართალგამოყენების, ანუ აღსრულების მიზანს, რის გამოც, მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, აღმასრულებელი ორგანოს ნორმატიული აქტები გამოიცემა კანონის აღსრულების მიზნით, ანუ ისინი კანონქვემდებარე აქტებია.
ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის უფლებამოსილების ზოგადი სამართლებრივი საფუძვლები ჩადებულია საქართველოს კონსტიტუციაში, საქართველოს კანონში “ნორმატიული აქტების შესახებ” და საქართველოს ზოგად ადმინისტრაციულ კოდექსში. ასევე, ცალკეული კანონები შეიცავს სპეციალურ მითითებას, რომ კონკრეტული მმართველობის ორგანო აღჭურვილია, ამავე კანონის საფუძველზე გამოსცეს ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი. საკანონმდებლო აქტის საფუძველზე ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის შემთხვევაში მნიშვნელოვანია, რომ თვით ამ კანონში განისაზღვროს ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის უფლებამოსილების “შინაარსი, მიზანი და მოცულობა”. ე.ი. თვითონ კანონმდებელმა უნდა განსაზღვროს მომავალში ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემით განხორციელებული სამართლებრივი მოწესრიგების ჩარჩოები და მიმართულებები ისე, რომ მმართველობის ორგანოს შეეძლოს კანონმდებლის ნების ფარგლებში და შესაბამისად მოქმედება.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 611 პუნქტი სამართლებრივი თვალსაზრისით გაგებულ უნდა იქნას იმგვარად, რომ ნორმაშემოქმედების მომენტში საქართველოს პრეზიდენტის ნამდვილ ნებას წარმოადგენდა 331 მუხლის ამოქმედების გადავადება, რამდენადაც ნორმის შეჩერების უფლებამოსილებით ადმინისტრაციული ორგანოები არ არიან აღჭურვილნი. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 5.1 მუხლის მიხედვით, ადმინისტრაციულ ორგანოს უფლება არა აქვს კანონმდებლობის მოთხოვნების საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე ქმედება, რაც გულისხმობს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოები თავიანთ საქმიანობაში, მათ შორის ნორმაშემოქმედებითი ფუნქციისას შებოჭილნი არიან საკანონმდებლო აქტით განსაზღვრული უფლებამოსილების ფარგლებით.
ამდენად, მითითებული ბრძანებულების 631 მუხლის ლოგიკური ინტერპრეტაციის საფუძველზე, მოსარჩელეთა მოთხოვნა ექვემდებარება დაკმაყოფილებას, ვინაიდან ნორმით დადგენილი სიკეთის (უფლების) ამოქმედების გადავადება არ იწვევს ამ უფლების არარსებობას, ვინაიდან 2006 წლიდან 631 მუხლის მოქმედება არ გადავადებულა.
ამდენად, საკანონმდებლო ნორმის ინტერპრეტაცია განეკუთვნება რა სასამართლოს იურისდიქციის სფეროს, მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე, საკასაციო სასამართლოს, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მიაჩნია, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 331 პუნქტი უნდა გავრცელდეს კასატორებზე, მათი მოთხოვნა ერთჯერადი დახმარების გაცემის თაობაზე საფუძვლიანია, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ კანონის არასწორად განმარტების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება დაადგინა, რაც გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.
საკასაციო სასასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53.1 მუხლის საფუძველზე მიიჩნევს, რომ მოპასუხე საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს უნდა დაეკისროს სასამართლო ხარჯების სახით 100 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული ასპროცესო კოდექსის 1.2, 261.3, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53.2, 372-ე, 399-ე, 411-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:
1. ვ. ქ.-ს, ლ. თ.-ისა და ლ. მ.-ს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში და ამ ნაწილში საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;
3. ვ. ქ.-ს, ლ. თ.-ისა და ლ. მ.-ს სარჩელი დაკმაყოფილდეს;
4. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს დაეკისროს სამსახურიდან გათავისუფლებისას მიუღებელი ერთჯერადი დახმარების 615 ლარის გადახდა ლ. თ.-ის სასარგებლოდ, 1008 ლარის გადახდა ლ. მ.-ს სასარგებლოდ, 1400 ლარის გადახდა ვ. ქ.-ს სასარგებლოდ;
5. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს დაეკისროს სასამართლო ხარჯების სახით 100 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ;
საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
