21 იანვარი 2025 წელი

№ას-538-2024 ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

გიზო უბილავა

თეა ძიმისტარაშვილი

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენა

კასატორი _ მ.ა–ძე

მოწინააღმდეგე მხარეები _ ი.ე-გ–ძე, რ.ვ–ძე

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 22 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მიწის ნაკვეთის ¼ ნაწილის მოსარჩელის საკუთრებად აღრიცხვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. მ.ა–ძემ (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „აპელანტი“, „კასატორი“) სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას ი.ე-გ–ძისა და რ.ვ–ძის (შემდგომში მოხსენიებულნი, როგორც „მოპასუხეები“, „მოწინააღმდეგე მხარეები“) მიმართ, ი.ე-გ–ძესა და რ.ვ–ძეს შორის 2022 წლის 19 დეკემბერს, მიწის ნაკვეთზე, მდებარე: ქ.თბილისი, ......... მე-14 კმ.-ზე №200-ში მდებარე 76400 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ჩუქების ხელშეკრულების ¼ ნაწილში ბათილად ცნობისა და ამავე მიწის ნაკვეთის ¼ ნაწილის - 19100 კვ.მ.-ის მესაკუთრედ მოსარჩელის აღრიცხვის მოთხოვნებით.

დაზუსტებული სარჩელის საფუძვლები:

2.1. მოსარჩელე მ.ა–ძეს და ტ.ვ–ძეს ჰქონდათ ახლო მეგობრული ურთიერთობა და იყვნენ ბიზნეს პარტნიორები. მათ საერთო საკუთრებაში იყო ს.ს.ბ–ი, რომლის აქციების 50%-ის მესაკუთრე იყო მ.ა–ძე, ხოლო მეორე 50%-ის მესაკუთრე - ტ.ვ–ძე. ტ.ვ–ძეს თბილისში სურდა საავტომობილო ქარხანის გაკეთება, სადაც უკრაინიდან ჩამოტანილი ნაწილებით ააწყობდნენ შევროლე ნივას. იდეა გაუზიარა მ.ა–ძეს და შეთანხმდნენ, რომ ერთად გაეკეთებინათ. მოიძებნა 7,64 ჰექტარი მიწის ნაკვეთი, დიღომში ...... გვერდით, რომელიც იყო საქართველოს რკინიგზის ყოფილი ხელმძღვანელის, ა.ჩ–ძის სიძის, ა.თ–ძის, საკუთრებაში, ხოლო ნაკვეთის გაყიდვასთან დაკავშირებულ საკითხებზე გადაწყვეტილებას იღებდა ა.ჩ–ძე. ტ.ვ–ძე და მ.ა–ძე შეთანხმდნენ, რომ მ.ა–ძე გაარკვევდა აღნიშნული ნაკვეთის შესყიდვის საკითხებს და აწარმოებდა მოლაპარაკებას გამყიდველთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მ.ა–ძე შეხვდა ა.ჩ–ძეს და გაირკვა, რომ მას სურდა მიწის ნაკვეთის გაყიდვა, მაგრამ ნაკვეთს ედო ყადაღა და ჰქონდა გარკვეული იურიდიული პრობლემები, რის გამოც გაყიდვა ვერ მოხერხდებოდა. მ.ა–ძემ თავის თავზე აიღო ამ პრობლემის მოგვარება. მოსარჩელემ საკუთარი ხარჯებით საქმეში ჩართო იურისტები, რომელთა სწორი სამართლებრივი რჩევებისა და ქმედების შედეგად, აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე ყადაღა მართლაც მოიხსნა. რადგან იურიდიული საკითხები მოაგვარა, მ.ა–ძე შეუთანხმდა ა.ჩ–ძეს, რომ ნაკვეთს იყიდდა იაფად. ფასის დაკლებაზე ასევე იმ გარემოებამ იქონია მნიშვნელოვანი გავლენა, რომ მ.ა–ძესა და ა.ჩ–ძეს ჰყავდათ საერთო მეგობარი, საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების ყოფილი მინისტრი, ვ.ქ–ძე. ზემოაღნიშნული ფაქტორების გათვალისწინებით, შეთანხმდნენ ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებასთან შედარებით სამჯერ ნაკლებ ფასზე.

2.2. 2005 წლის 10 იანვარს მიწის ნაკვეთი ტ.ვ–ძისა და მ.ა–ძის შეთანხმებით დარეგისტრირდა ტ.ვ–ძის დისშვილის - ი.ეს საკუთრებაში, ვინაიდან ფიქრობდნენ, რომ არსებობდა ალბათობა, იმდროინდელ ხელისუფლებასთან პრობლემები შექმნოდათ, რადგან არაერთი ბიზნესმენი გახდა მთელი რიგი უკანონო მოქმედებების მსხვერპლი. მიწის ნაკვეთი ი.ე-გ–ძის საკუთრებაში იყო 2005 წლიდან 2022 წლის 19 დეკემბრამდე, სანამ მოპასუხე შეიტყობდა მ.ა–ძის თავდაპირველი სარჩელის შესახებ და მიწის ნაკვეთს ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცემდა დედას - რ.ვ–ძეს.

2.3. სარჩელის თანახმად, საქართველოში წინა ხელისუფლების დროს მნიშვნელოვანი პრობლემები შეექმნა როგორც ტ.ვ–ძეს, ისე მ.ა–ძეს. 2006 წელს მ.ა–ძე თავის მეგობარ ვ.ქ–ძესთან ერთად წავიდა კიევში და ტ.ვ–ძეს შეხვდნენ მის ოფისში. საუბარი შეეხებოდა მიწის ნაკვეთის განაწილებას. საუბრის დროს, რომელსაც ვ.ქ–ძე ესწრებოდა, ტ.ვ–ძემ განაცხადა, რომ მ.ა–ძეს მისცემდა მიწის ნაკვეთის 25%-ს. მ.ა–ძის პოზიცია იყო, რომ მას მეტი ეკუთვნოდა, თუმცა არ უნდოდა მეგობართან და ბიზნეს პარტნიორთან რაიმე სახის გაუგებრობა და დასთანხმდა 25%-ს. აღნიშნულის შემდეგ მ.ა–ძეს არ მოუთხოვია მიწის ნაკვეთის ნაწილის გადმოფორმება, რადგან ენდობოდა ტ.ვ–ძის სიტყვას, რომელიც მან ვ.ქ–ძესთან ერთად თქვა. მ.ა–ძე დარწმუნებული იყო, რომ მიწის ნაკვეთის მინიმუმ 25%-ს მაინც მიიღებდა.

2.4. წინა ხელისუფლების დროს მ.ა–ძემ დაკარგა მნიშვნელოვანი ბიზნესი, აიძულეს სახელმწიფოსთვის ეჩუქებინა საგურამოში მდებარე 16 ჰექტარი მიწის ნაკვეთი, დაკარგა სამშენებლო ბიზნესი, გაკოტრდა მის საკუთრებაში არსებული ბანკი, იმყოფებოდა უკანონო პატიმრობაში, ასევე უკანონო პატიმრობაში იმყოფებოდა მისი შვილი. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელე ხედავდა რისკს, რომ თუ ......... მდებარე დიდი ღირებულების მქონე მიწის ნაკვეთს გადმოიფორმებდა, შეიძლება ისიც დაეკარგა. ამიტომ, მ.ა–ძეს არ მოუთხოვია ნაკვეთის გადმოფორმება. გარდა აღნიშნულისა, მოსარჩელე ვარაუდობდა, რომ ადრე თუ გვიან ტ.ვ–ძესთან ერთად შეძლებდა აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე საავტომობილო ქარხნის მშენებლობის დაწყებას. პირადად მოსარჩელეს ამისათვის საჭირო ფინანსური რესურსი უკვე აღარ გააჩნდა. შესაბამისად, მ.ა–ძე ვარაუდობდა, რომ საავტომობილო ქარხნის აშენება მის თანასაკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე მისთვის კომერციულად უფრო საინტერესო იქნებოდა, ვიდრე 25% წილი მიწის ნაკვეთის გამოყოფა.

2.5. სარჩელის თანახმად, მ.ა–ძემ, მძიმე მატერიალური მდგომარეობის გამო, სცადა ტ.ვ–ძესთან დაკავშირება და მიწის ნაკვეთის 25%-ის საკუთრებაში რეგისტრაციის მოთხოვნა, თუმცა ტ.ვ–ძე იმყოფება უკრაინაში და მასთან პირდაპირ დაკავშირება ვერ მოხერხდა. მ.ა–ძე დაუკავშირდა ტ.ვ–ძის დისშვილს, ი.ე–ას, რომლის მეშვეობითაც გადასცა ვ–ძეს თავისი მოთხოვნა, რაზეც გაურკვეველი პასუხი მიიღო. სწორედ ამიტომ, მოსარჩელემ გადაწყვიტა სასამართლოში სარჩელის წარდგენა.

მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხეებმა შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მათთვის უცნობია სადავო მიწის ნაკვეთის მოძიებაში მ.ა–ძის მონაწილეობის, აგრეთვე, მოსარჩელისა და ა.ჩ–ძის შესაძლო შეხვედრისა და საუბრის დეტალების შესახებ. მიწის ნაკვეთს იურიდიული პრობლემები ჰქონდა ი.ე-გ–ძის მიერ ნასყიდობის საგნის შეძენის შემდეგ, თუმცა არ დასტურდება მოსარჩელის მონაწილეობა ყადაღის მოხსნასა თუ სამართლებრივი პრობლემების მოგვარებაში.

3.2. სადავო ქონების სახელშეკრულებო ღირებულების განსაზღვრაში მოსარჩელის მონაწილეობა საქმეში არსებული არცერთი მტკიცებულებით არ დგინდება. 2005 წლის 10 იანვრის ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეებმა (გამყიდველი - ა.თ–ძე და მყიდველი - ი.ე - გ–ძე) ნასყიდობის საგნის ღირებულებად განსაზღვრეს 1200000 ლარი. ი.ე-გ–ძის საკუთრებაში მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის საფუძველი გახდა 2005 წლის 10 იანვრის ნასყიდობის ხელშეკრულება და არა ე.წ. შეთანხმება მოსარჩელესა და ტ.ვ–ძეს შორის, რომელიც არანაირი ფორმით არასდროს არ არსებობდა. ი.ე-გ–ძე წარმოადგენდა მიწის ნაკვეთის არა ფორმალურ, არამედ რეალურ მესაკუთრეს. დღიდან მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში მიღებისა, ი.ე. იხდიდა ქონების გადასახადს, იბრძოდა მის მიმართ წარმოებულ სასამართლო დავებში, აქირავებდა ქონებას და იღებდა სარგებელს, ჩატარებული აქვს მიწის GPS იდენტიფიკაცია. ი.ე-გ–ძე ზრუნავდა სადავო მიწის ნაკვეთზე და სარგებლობდა მისით, როგორც ნამდვილი უფლების მქონე მესაკუთრე. რაც შეეხება მოსარჩელის თანასაკუთრების უფლებას, ასეთი არასდროს არსებულა, ვინაიდან მ.ა–ძეს არანაირი ფორმით მონაწილეობა არ მიუღია ი.ე-გ–ძის მიერ სადავო ქონების შეძენაში.

3.3. 2005 წლის 10 იანვრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნასყიდობის ღირებულება ი.ე-გ–ძის მიერ სრულად არის გადახდილი. კერძოდ, ნასყიდობის მთლიანი ფასიდან 774 000 ლარის გადახდა მოხდა 2 კვირის შემდეგ გამყიდველ ა.თ–ძის მეუღლის მ.თ–ძის სახელზე უძრავი ნივთების გადაფორმებით (რომელი ღირებულებაც მ.თ–ძის მიერ ი.ე-გ–ძისათვის არ გადახდილა და გამოიქვითა 2005 წლის 10 იანვრის ხელშეკრულებით ი.ე-გ–ძის მიერ გადასახდელი თანხიდან), ხოლო დარჩენილი 426 000 ლარი გამყიდველმა მიიღო ფულადი სახით. ერთადერთი უტყუარი და კანონით განსაზღვრული ვარგისი მტკიცებულებით (2005 წლის 10 იანვრის ნასყიდობის ხელშეკრულება) დასტურდება, რომ გამყიდველ ა.თ–ძესთან ნასყიდობის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდა და შესაბამის ხელშეკრულებას ხელი მოაწერა ი.ე-გ–ძემ.

3.4. დაუსაბუთებელია მოსარჩელის მტკიცება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთს მოსარჩელე წლების განმავლობაში უვლიდა, მეთვალყურეობდა და პატრონობდა როგორც საკუთარს. მოსარჩელეს ნაცნობობა და გარკვეული საქმიანი ურთიერთობა ჰქონდა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის ი.ე-გ–ძის მეუღლესთან - თ. გ–ძესთან. მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში მიღების შემდეგ ი.ე-გ–ძის მიმართ სხვადასხვა პირებმა დაიწყეს სამოქალაქო და ადმინისტრაციული სარჩელების შეტანა და უძრავ ქონებაზე უფლების შემზღუდველი ღონისძიებების გამოყენება, რამაც დროში შეაფერხა უძრავი ქონების საინვესტიციოდ გამოყენება. აღნიშნულის გამო მოსარჩელემ ი.ე-გ–ძის მეუღლეს სთხოვა ნებართვა, რომ ტერიტორია გამოეყენებინა თავისი დაცვის კომპანიის პირადი შემადგენლობის დისლოკაციის ადგილად. თ. გ–ძემ, ქონების მესაკუთრესთან შეთანხმებით მოსარჩელეს მართლაც ათხოვა ტერიტორია და რამდენიმე წლის განმავლობაში მოსარჩელის კუთვნილი შ.პ.ს. „ა–ი” უძრავ ქონებას ნამდვილად იყენებდა თავისი საქმიანობისთვის. კერძოდ, ტერიტორიაზე დისლოცირებული იყო კომპანიის ცოცხალი ძალა და ავტომანქანები. თხოვების საფუძველზე შ.პ.ს. „ა–ი“ ვალდებული იყო, გადაეხადა კომუნალური გადასახადები, ხოლო მის მიერ გადახდილი გადასახადის თანხები ვისი დივიდენდიდან უნდა გაქვითულიყო, ეს კომპანიის პარტნიორთა შეთანხმების საკითხია და განსახილველი საქმისთვის მნიშვნელობა არ აქვს.

3.5. ქონების მოვლა-პატრონობას, ყურადღება, დათვალიერებას, სარგებლობას მესაკუთრე ახორციელებდა მეუღლის, თ. გ–ძის, მეშვეობით და თუ მოსარჩელეს ან შ.პ.ს. „ა–ი“-ს თანამშრომლებს მიწის მესაკუთრე ქალბატონი ტერიტორიაზე მისული არ უნახავთ, ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ქონების მესაკუთრე მ.ა–ძეა. უფრო მეტიც, ი.ე-გ–ძე წლების განმავლობაში იჯარით გასცემდა ქონებას და იღებდა შემოსავალს. სარგებლობა და სარგებლის მიღება გრძელდებოდა მეორე მოპასუხისათვის ქონების ჩუქებამდე.

3.6. შესაგებლის თანახმად, ტ.ვ–ძე არის მოპასუხე ი.ე-გ–ძის ბიძა და მოპასუხე რ.ვ–ძის ძმა. მათ ტ.ვ–ძისგან არასდროს სმენიათ, რომ ნაკვეთის გარკვეული ნაწილის თანამესაკუთრე მ.ა–ძეა, ან, რომ ამ საკითხზე სასაუბროდ იგი შეხვდა მ.ა–ძეს. ტ.ვ–ძე წარმატებული ბიზნესმენია და მისთვის კარგად არის ცნობილი, თუ რა წესით ხდება საკუთრების წარმოშობა საქართველოში. შესაბამისად, ის ვერასდროს აღიარებდა თავისი დისშვილის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის თანამესაკუთრედ მ.ა–ძეს და ვერც აღნიშნული ქონების ნაწილის გადაცემას დაპირდებოდა.

3.7. მოსარჩელესა და ტ.ვ–ძეს პარტნიორული ურთიერთობა ჰქონდათ ს.ს. „ს.ს.ბ–ს" და ს.ს. „კ.ე“-ში, შესაბამისად, არც ის არის გამორიცხული, რომ აღნიშნულ ბიზნეს აქტივებზე სასაუბროდ მათ შორის მართლაც შემდგარიყო შეხვედრა, თუმცა ი.ე-გ–ძის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე ტ.ვ–ძეს და მ.ა–ძეს არასდროს არანაირი შეთანხმება არ დადებულა და ვერც დაიდებოდა. ამასთან, მოთხოვნა, არსებობის შემთხვევაშიც კი, ხანდაზმულია.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 11 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მ.ა–ძემ და მოითხოვა გადაწყვეტილების შეცვლის გზით სარჩელის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 22 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

7. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია დავისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7.1. ტ.ვ–ძე არის მოპასუხე ი.ე-გ–ძის ბიძა და მოპასუხე რ.ვ–ძის ძმა.

7.2. მ.ა–ძეს და ტ.ვ–ძეს პარტნიორული ურთიერთობა ჰქონდათ ს.ს. „ს.ს.ბ–სა“ და ს.ს. „კ.ე“-ში.

7.3. 2005 წლის 10 იანვარს ა.თ–ძესა და ი.ეს შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება. ნასყიდობის საგანს წარმოადგენდა მცხეთის რაიონი, დიღომი, .......... მე-14 კმ., საკადასტრო კოდი .........., 76 400 კვ.მ მიწის ნაკვეთი შენობა-ნაგებობებით.

7.4. 2005 წლის 26 იანვარს ი.ე–სა (გამყიდველი) და ა.თ–ძის მეუღლეს - მ.თ–ძეს (მყიდველი) - შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებები, რომლითაც მ.თ–ძეს საკუთრებაში გადაეცა 774 000 ლარის ღირებულების უძრავი ქონებები, მდებარე: ქ. თბილისი, ......... (180 000 ლარად) და მდებარე: ქ. თბილისი, ........ ქუჩა 48-50 (330 000 აშშ დოლარად, რომელიც ხელშეკრულების გაფორმების დღეს საბაზრო კურსით ეროვნულ ვალუტაში შეადგენდა 594 000 ლარს). ნასყიდობის ხელშეკრულების ღირებულება მყიდველმა მ.თ–ძემ არ გადაიხადა და იგი გამოიქვითა 2005 წლის 10 იანვარს ა.თ–ძესა და ი.ეს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით გადასახდელი თანხიდან.

7.5. მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 24 აგვისტოს №2/271-07 გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელე შ.პ.ს. „კ.დ.მ“-ს სარჩელი 10.01.2005წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ. ამავე გადაწყვეტილებით გაუქმდა მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 04 ივლისის განჩინება, რომლითაც ყადაღა დაედო ი.ეს საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს, მდებარე: მცხეთის რაიონი, ......... სექტორი - დიღომი, კოდი - .. კვარტალი - №17, ნაკვეთის №.... და მასზე განთავსებულ შენობა-ნაგებობებს. გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

7.6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე ა.თ–ძის სარჩელი 10.01.2005 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა. იმავე გადაწყვეტილებით გაუქმდა სადავო მიწის ნაკვეთზე გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება. გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

7.7. 2005 წლის 10 იანვარს დამოწმებული №1-111 ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, .........., ს/კ ........, საკუთრების უფლებით აღირიცხა ი.ეს სახელზე. 2017 წლის 26 დეკემბრის №892017279246 განაცხადის საფუძველზე, უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ..........., ს/კ .........., საკუთრების უფლებით აღირიცხა ი.ე-გ–ძის სახელზე.

7.8. საქმეში წარმოდგენილი ქვითრებით დგინდება, რომ 2005 წლის 15 ნოემბრიდან ი.ე-გ–ძის დიღომში მდებარე მიწის ნაკვეთზე ქონების გადასახადს იხდის. 2009 წელს ი.ეს სადავო მიწის ნაკვეთზე შეკვეთილი აქვს მიწის ნაკვეთის გარდატეხის წერტილების GPS-ით იდენტიფიკაციის (დაკვალვა) და ადგილზე 2-10 სმ სიზუსტით მონიშვნის მომსახურება, რაც ჩაბარდა 20.10.2009 წელს შ.პ.ს. „ა“-სგან.

7.9. ი.ე-გ–ძე მის საკუთრებაში რიცხულ მიწის ნაკვეთზე (მდებარე ქ. თბილისი, დიღომი, ..........) 01.08.2020 წელს, 10.12.2020 წელს, 01.11.2021 წელს, 01.06.2018 წელს, 07.06.2011 წელს, 01.01.2012 წელს, 01.12.2020 წელს, 23.03.2018 წელს, 13.01.2017 წელს, სხვადასხვა იურიდიულ პირებთან დებდა იჯარის ხელშეკრულებებს.

7.10. 2022 წლის 19 დეკემბრის ჩუქების ხელშეკრულებით ი.ე-გ–ძემ, უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, .........., ს.კ. .........., საერთო ფართით 76400 კვ.მ., საკუთრებაში გადასცა დედას - რ.ვ–ძეს, რის საფუძველზეც ქონება საკუთრების უფლებით საჯარო რეესტრში ირიცხება რ.ვ–ძის სახელზე.

8. სააპელაციო პალატამ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს მისცა შემდეგი სამართლებრივი შეფასება:

8.1. მ.ა–ძის ძირითად სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს ქ. თბილისში, ........... მდებარე 76 400 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის 1/4 ნაწილის - 19100 კვ.მ._ის - მესაკუთრედ ცნობა. სასარჩელო მოთხოვნა ემყარება იმ გარემოებას, რომ მ.ა–ძესა და ტ.ვ–ძეს შორის არსებობდა შეთანხმება ერთობლივი საქმიანობის განხორციელებაზე, რისთვისაც ტ.ვ–ძემ მ.ა–ძის დახმარებით შეიძინა სადავო უძრავი ქონება. მხარეთა შეთანხმებით, აღნიშნული ქონების 25% ეკუთვნოდა მ.ა–ძეს. ქონებაზე საკუთრების რეგისტრაცია ტ.ვ–ძის დისშვილზე - ი.ეზე, მოხდა ფორმალურად, რეალურად კი, წლების მანძილზე მ.ა–ძე ფლობდა აღნიშნულ მიწის ნაკვეთს. მოსარჩელის პრეტენზიასთან მიმართებით მოპასუხემ განმარტა, რომ 10.01.2005წ. ნასყიდობის ხელშეკრულება იყო ნამდვილი გარიგება, მოპასუხე მხარემ უარყო მ.ა–ძესა და ტ.ვ–ძეს შორის რაიმე სამომავლო საქმიანობის განხორციელების შეთანხმება და, ამასთან, აღნიშნა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.

8.2. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა სარჩელის არახანდაზმულობასთან მიმართებით და დაასკვნა, სადავო უძრავი ქონების 25%-ის მესაკუთრედ ცნობაზე სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული იყო, შემდეგ გარემოებათა გამო:

8.2.1. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მსჯელობის მიზნებისთვის, თეორიულად დაუშვებდა, რომ მოსარჩელეს ჰქონდა სადავო ქონების 25%-ის მოთხოვნის უფლება, რაც არ ნიშნავდა, რომ სააპელაციო სასამართლო სასარჩელო მოთხოვნას დადასტურებულად მიიჩნევდა. ამ დაშვების შესაბამისად, პალატამ შენიშნა, რომ ქ. თბილისში, ......... მდებარე 76 400 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე ნასყიდობის ხელშეკრულება ა.თ–ძესა და ი.ეს შორის დაიდო 2005 წლის 10 იანვარს და 2022 წლის 19 დეკემბრის ჩუქების ხელშეკრულებამდე მიწის ნაკვეთი ირიცხებოდა ი.ე-გ–ძის საკუთრებად. თუკი მიწის ნაკვეთის ი.ეზე აღრიცხვა მოხდა ფორმალურად, ხოლო ქონების რეალური მესაკუთრეები იყვნენ მ.ა–ძე და და ტ.ვ–ძე, მ.ა–ძისთვის 10.01.2005 წლიდანვე ცნობილი იყო გარიგების ფორმალურობისა და საკუთარი წილის თაობაზე. შესაბამისად, მ.ა–ძეს მიწის ნაკვეთის 25%-ზე საკუთრების მოთხოვნის უფლება წარმოეშვებოდა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების მომენტიდან. თუმცა, ნაცვლად იმისა, რომ მოსარჩელეს კანონის შესაბამისად სადავო უძრავ ქონებაზე დაერეგისტრირებინა საკუთრების უფლება, იგი დასთანხმდა კანონსაწინააღმდეგო (თვალთმაქცური) გარიგების გაფორმებას, რაც ვერ იქნება მიჩნეული მოთხოვნის განხორციელების დამაბრკოლებელ ობიექტურ გარემოებად ხანდაზმულობაზე მსჯელობისას.

8.2.2. ამრიგად, პალატამ მიიჩნია, რომ მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნა საფუძვლიანიც რომ ყოფილიყო, უძრავი ქონების წილზე საკუთრების რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლება მ.ა–ძეს წარმოეშვებოდა 10.01.2005 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების მომენტიდან, საიდანაც ხანდაზმულობის 6 წლიანი ვადა გავიდა 10.01.2011 წელს. წინამდებარე სარჩელი სასამართლოში წარდგენილია 2022 წლის 18 აგვისტოს.

8.2.3. 2022 წლამდე ქონების მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნის წარუდგენლობის მიზეზად მოსარჩელე ასახელებდა მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროისთვის საქართველოს ხელისუფლებასთან გართულებული ურთიერთობის ქონასა და ქონების ჩამორთმევის შიშს, ამასთან ტ.ვ–ძის მიმართ არსებულ ნდობას, რომელმაც აღუთქვა, რომ მიწის ნაკვეთის 25% მოსარჩელეს ეკუთვნოდა.

8.2.4. პირველ არგუმენტთან მიმართებით სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოსარჩელეს საკუთარი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა საქართველოს ხელისუფლების მხრიდან მოსარჩელის შევიწროვების ფაქტს. ასეთად არ იქნა მიჩნეული საქმეში წარმოდგენილი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 18.11.2011წ. გამამტყუნებელი განაჩენი, ვინაიდან ხსენებული განაჩენი დღემდე ძალაშია და მ.ა–ძისთვის სასჯელის სახედ და ზომად განსაზღვრული 7 წლისა და 6 თვის ვადით თავისუფლების აღკვეთის აღსრულება გადავადებულია მის გამოჯანმრთელებამდე, ან ჯანმრთელობის მდგომარეობის არსებითად გაუმჯობესებამდე. ის ფაქტი, რომ მ.ა–ძე ცნობილი იქნა დამნაშავედ დანაშაულის ჩადენისთვის და მის მიმართ მოხდა სისხლის სამართლის საქმის წარმოება, არ გულისხმობს, რომ იგი სახელმწიფო ორგანოების, ან თანამდებობის პირების მხრიდან შევიწროების მსხვერპლი იყო. ასეთ გარემოებებს შესაბამისი მტკიცებულებებით დადასტურება სჭირდება, ასეთად ვერ იქნება განხილული მოსარჩელის პარტნიორის (ვ.ქ–ძის) ჩვენება. შესაბამისად აპელანტის ის არგუმენტი, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროს იგი ქონებას თავის სახელზე ვერ გაიფორმებდა იმდროინდელ ხელისუფლებასთან პრობლემების გამო, სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად არ მიიჩნია. ამგვარი ვარაუდის დაშვების შემთხვევაშიც კი, მოსარჩელეს სადავო ქონების მესაკუთრედ რეგისტრაცია 2012 წლის არჩევნების შედეგად ხელისუფლების ცვლილების შემდგომაც არ მოუთხოვია, თუმცაღა საკუთარი მოთხოვნის განხორციელება შეეძლო 2012 წლიდან 2018 წლამდე პერიოდში, ხანდაზმულობის 6 წლიანი პერიოდის გათვალისწინებით, რაც ასევე გაშვებულია.

8.2.5. ტ.ვ–ძის მიმართ განსაკუთრებული ნდობის ფაქტორის გამო მოთხოვნის სასამართლოში წარუდგენლობის არგუმენტის საპირწონედ სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საკუთარი უფლების განხორციელების შეფერხების საფუძვლად ნდობაზე მითითებისას, მხარემ უნდა დაადასტუროს, რომ მეორე მხარესთან ისეთი ურთიერთობა აკავშირებდა, რაც მის მიმართ განსაკუთრებულ დამოკიდებულებას წარმოშობდა და რომ მეორე მხარე მისი აქტიური მოქმდებებით ხელს უწყობდა ასეთი ნდობის ჩამოყალიბებასა და დროში არსებობას, მაგალითად: მუდმივად ინარჩუნებდა კომუნიკაციას მოსარჩელესთან და პერიოდულად კვლავ ჰპირდებოდა ვალდებულების შესრულებას, ან უდასტურებდა უფლების არსებობას და ა.შ.. მოცემულ შემთხვევაში, მ.ა–ძე და ტ.ვ–ძე ფლობდნენ წილებს ორ საწარმოში. რაიმე სხვა ახლო მეგობრული, ან ნათესაური კავშირი ამ პირებს შორის საქმის მასალებით არ დასტურდება, ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის განსაკუთრებული ნდობის არსებობა, რაც აიძულებდა მოსარჩელეს, წლების მანძილზე უარი ეთქვა საკუთარი ინტერესების დაცვაზე, მოცემულ საქმეში არ ვლინდებოდა. პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელემ ვერც ის გარემოება დაადასტურა, რომ ტ.ვ–ძე მას მიწის ნაკვეთის 25%-ს შეჰპირდა, თუმცა რომც ჩაითვალოს, რომ ტ.ვ–ძის მხრიდან მართლაც ჰქონდა დაპირებას ადგილი, მოსარჩელის განმარტებით, აღნიშნული ფაქტი მოხდა 2006 წელს, როდესაც იგი კიევში იყო ჩასული. 2006 წლის შემდეგ განმეორებით დაპირებაზე, ან დაპირების დადასტურებაზე მოსარჩელე აღარ მიუთითებს, ხოლო დაპირების გაცემიდან წინამდებარე სარჩელის წარმოდგენამდე გასულია 16 წელი. მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება, ან ლოგიკური არგუმენტი, თუ რის საფუძველზე ჰქონდა განსაკუთრებული ნდობა ტ.ვ–ძის დაპირების მიმართ 16 წლის მანძილზე.

8.2.6. პალატამ მიუთითა, რომ 2021 წლის ბოლოს, ი.ე–ას შუამავლობით ტ.ვ–ძისთვის მ.ა–ძის მიერ წარდგენილი მოთხოვნა ქონების 25%-ის გადაფორმებაზე ხანდაზმულობის მიმდინარე ვადის შეწყვეტისა და ახალი ვადის ათვლის სსკ 137-ე მუხლით განსაზღვრულ საფუძველს არ წარმოადგენს, რადგან საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულებიდან არ დგინდება მოვალე ტ.ვ–ძის მიერ ვალდებულების არსებობის დადასტურების ფაქტი. სსკ 138-ე მუხლის ძალით ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტილად მიჩნევისთვის კი, მოსარჩელის მიერ განხორციელებული ქმედება უნდა იყოს მიზნის მიღწევისა და დარღვეული უფლების აღდგენისთვის ვარგისი საშუალება, ასეთად კი ვერ იქნება მიჩნეული მოსარჩელის მიერ მოვალისთვის მოთხოვნის ზეპირსიტყვიერად წაყენება. მოსარჩელემ საკუთარი ინტერესების დასაცავად ქმედითი ნაბიჯი გადადგა მხოლოდ 2022 წლის 18 აგვისტოს სასამართლოში სარჩელის წარდგენით. 2005 წლის 10 იანვრიდან 2022 წლის 18 აგვისტომდე პერიოდში მოსარჩელის მხრიდან საკუთარი უფლების დასაცავად სსკ-ის 138-ე მუხლით გათვალისწინებული რაიმე ქმედება განხორციელებული არ ყოფილა.

8.2.7. ამდენად, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელე მ.ა–ძის სარჩელი სადავო მიწის ნაკვეთის 25%-ის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე ხანდაზმულია ყველა იმ ათვლის წერტილის გათვალისწინებით, რასაც მოსარჩელე მიუთითებს.

8.3. პალატამ არსებითად შეაფასა აპელანტის პრეტენზიები სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობასთან მიმართებითაც. მოსარჩელის მტკიცება იმის თაობაზე, რომ მას სადავო უძრავი ქონების 25% წილი ეკუთვნის, გამომდინარეობს იმ ფაქტობრივი მოცემულობიდან, რომ მოსარჩელე და ტ.ვ–ძე, რომელიც არის ი.ე-გ–ძის ბიძა და რ.ვ–ძის ძმა, შეთანხმდნენ, რომ თბილისში უნდა გაეკეთებინათ საავტომობილო ქარხანა, რისთვისაც შეიძინეს სადავო მიწის ნაკვეთი. ამასთან, მოსარჩელის განმარტებით, იგი მონაწილეობდა მიწის ნაკვეთის შეძენის პროცესში და ფასზე შეთანხმებაც მისი წყალობით მოხდა. აღნიშნული განმარტებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოსარჩელეს საკუთარი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში უნდა დაედასტურებინა მასსა და ტ.ვ–ძეს შორის ერთობლივი საქმიანობის ურთიერთობის არსებობა საავტომობილო ქარხნის აშენების მიზნით, შემდეგ მხარეთა შეთანხმება, რომ მიწის ნაკვეთის 25% მ.ა–ძეს ეკუთვნოდა და, ბოლოს, 10.01.2005 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების თვალთმაქცურობა.

8.4. პალატამ შენიშნა, რომ მოსარჩელეს საკუთარი პოზიციის დასადასტურებლად საქმეში მტკიცებულების სახით წარმოდგენილი აქვს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებები. სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე დაყრდნობით მიუთითა, რომ მოწმის ჩვენება დასაშვებ მტკიცებულებათა ნუსხას მიეკუთვნება, ამავე კოდექსის 105-ე მუხლით კი, განსაზღვრულია, რომ არცერთ მტკიცებულებას წინასწარ დადგენილი ძალა არ გააჩნია და სასამართლომ ისინი ინდივიდუალურად და ერთობლივად უნდა შეაფასოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად.

8.4.1. საქმის განხილვის პროცესში მოწმის მოწმედ დაკითხულმა ვ.ქ–ძემ მიუთითა, რომ ტ.ვ–ძეს საქართველოში სურდა ბიზნესის წარმოება საავტომობილო კუთხით, რისთვისაც ესაჭიროებოდა მიწის ნაკვეთი და ტ.ვ–ძემ მას და მ.ა–ძეს სთხოვა საქართველოს რკინიგზის ყოფილი ხელმძღვანელის - ა.ჩ–ძის საკუთრებაში არსებული, სუპერმარკეტ „.........“ მდებარე მიწის ნაკვეთის შეძენა. უშუალო კომუნიკაცია ნაკვეთის ნასყიდობასთან და ფასთან დაკავშირებით შედგა ა.ჩ–ძესთან. მოწმის განმარტებით, ტ.ვ–ძეს სურდა მათთან ერთად ბიზნესის წარმოება, რისთვისაც გამოყენებული იქნებოდა აღნიშნული მიწის ნაკვეთი. მიწის ნაკვეთის შესყიდვაზე მოლაპარაკებების პროცესი მ.ა–ძემ და ვ.ქ–ძემ აწარმოეს. სწორედ მათი დამსახურებაა, რომ ნასყიდობის საფასურად შეთანხმდა 1 200 000 ლარი, რაც საბაზრო ღირებულებასთან შედარებით მნიშვნელოვნად დაბალი თანხაა. მოწმის მითითებით, მ.ა–ძესა და ტ.ვ–ძეს შორის მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის შემდეგ ორი შეხვედრა შედგა უკრაინაში, რომელსაც ესწრებოდა მოწმეც. შეხვედრა შედგა ტ.ვ–ძის კაბინეტში, რა დროსაც, მოწმის განმარტებით, იგი, დაახლოებით, 2-3 მეტრის მოშორებით იჯდა, ხოლო მ.ა–ძე და ტ.ვ–ძე მაგიდასთან ისხდნენ. საუბარში უშუალოდ არ მონაწილეობდა, მაგრამ იქვე იჯდა და ესმოდა საუბრის შინაარსი. ტ.ვ–ძემ თქვა, რომ მ.ა–ძის წილი უნდა ყოფილიყო 25%. ვ.ქ–ძის მითითებით, მიწის ნაკვეთის გასხვისება პრობლემური იყო, რადგან ედო ყადაღა. როგორც მისთვის არის ცნობილი, ეს სამართლებრივი პრობლემები სრულად მ.ა–ძემ მოაგვარა. მოწმის განმარტებით, ტ.ვ–ძე ამ ყველაფერს აფასებდა 25%-ად...მიუხედავად მიწის ნაკვეთის შესყიდვისა, ქარხნის აშენება ამ მიწის ნაკვეთზე ვერ მოხერხდა, რადგან წინა ხელისუფლების დროს როგორც ტ.ვ–ძეს, ისე მ.ა–ძეს, პრობლემები შეექმნათ. მიწის ნაკვეთი რომ ი.ე-გ–ძეზე იყო გაფორმებული, მოწმისთვის არ იყო ცნობილი. ნდობის გამო, როდესაც მიწის ნაკვეთის გაფორმების საკითხი დადგა, არ დაირეგისტრირა მ.ა–ძემ. იგი არ თვლიდა საჭიროდ რომ მიწის ნაკვეთის წილი მის სახელზე აღრიცხულიყო...

8.4.2. მოწმე ს.ნ–ძის განმარტებით, 2005 წელს მ.ა–ძემ აცნობა, რომ სურდა ერთ-ერთი ობიექტის დაცვის ქვეშ აყვანა დიდ დიღომში, „გ–ის“ გვერდით, დაახლოებით 8 ჰექტრამდე მიწის ნაკვეთის. აღნიშნულ ნაკვეთს და მასზე განთავსებულ შენობა-ნაგებობებს 2005 წლიდან მოყოლებული რამდენიმე წლის განმავლობაში კომპანია „ა–ი“ და მასში დასაქმებული პირები იცავდნენ. როგორც მოწმე განმარტავს, მ.ა–ძემ განუცხადა, რომ ყველა ხარჯი, რაც აღნიშნული ობიექტის დაცვას სჭირდებოდა, გაღებული იქნებოდა პირადად მ.ა–ძის დივიდენდიდან. აღნიშნული ობიექტის დასაცავად ხელშეკრულება გაფორმებული იყო თუ არა, არ ახსოვს. ობიექტს მთლიანობაში 5 თანამშრომელი იცავდა.

8.4.3. მოწმე ა.ჩ–ძის განმარტებით, სპორტული სკოლის დაარსების მიზნით შეიძინა თბილისში, დიღომში, ......... მდებარე 8 ჰა მიწის ნაკვეთი. მ.ს–ის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ იძულებული იყო მიწის ნაკვეთი გაესხვისებინა, თუმცა მყიდველი არ ჩანდა. დაუკავშირდა ტ.ვ–ძეს და უთხრა, რომ ყიდდა მიწის ნაკვეთს, მაგრამ, მოწმის განმარტებით, ვ–ძემ უთხრა, რომ რა ბიზნესიც ჰქონდა საქართველოში, არ გამოვიდა და აღარ სურდა ბიზნესის წამოწყება. ა.ჩ–ძის განმარტებით, იგი შეხვდა მ.ა–ძესა და ვ.ქ–ძეს ცეკავშირის შენობაში, რა დროსაც შედგა მოლაპარაკება, რომ მ.ა–ძე შეიძენდა მის მიწის ნაკვეთს და მოხსნიდა კიდეც ყადაღას. მიწის ნაკვეთის გაფორმება მოხდა ი.ეზე, ტ.ვ–ძის დის შვილზე. როდესაც გაიყიდა მიწის ნაკვეთი, მერე გაირკვა, რომ იყიდა ტ.ვ–ძემ. მოწმის განმარტებით, თანხის გადახდაზე შეიქმნა პრობლემა და გადახდას ი.ესა და თ. გ–ძეს სთხოვდა, რამდენიმეჯერ ჩავიდა კიევში ტ.ვ–ძესთან, რომელმაც პირადად მისცა 60 000 აშშ დოლარი. მოწმის განმარტებით, მოლაპარაკებებში მონაწილეობდნენ არა ი.ე და თ. გ–ძე, არამედ მხოლოდ მ.ა–ძე და ვ.ქ–ძე, ხოლო გადახდის პრობლემის წარმოშობის შემდეგ მ.ა–ძემ მიუთითა ტ.ვ–ძეზე.

8.4.4. მოწმე კ.ყ–ი იყო კომპანია „ა–ის“ დირექტორის მოადგილე. იგი ამოწმებდა დასაცავ ობიექტებს. სადავო ობიექტი „გ–ს“ ესაზღვრებოდა და ემსახურებოდა 6 თანამშრომელი. ეს ობიექტი იყო მ.ა–ძისა და უკრაინაში მოღვაწე პირის საკუთრება. როგორც ბუღალტერისგან იცის, მ.ა–ძეს ობიექტის ხარჯებს (შუქი, წყალი, დაცვის თანამშრომლების ხელფასი, მიწის გადასახადი) უქვითავდნენ დივიდენდიდან. სხვა მესაკუთრე ობიექტზე არ უნახავს. ოფიციალურად ქონება გაფორმებული იყო ქალბატონზე, რომელიც ტ.ვ–ძის ახლობელი იყო. გარდა მ.ა–ძისა, სხვა მესაკუთრე არავინ მისულა. თუ მივიდოდა, გააჩერებდა, პირადობას ნახავდა, შეამოწმებდა, თუმცა ასეთი შემთხვევა არ ყოფილა. დაცვის მომსახურებაზე ხელშეკრულება არ ახსოვს თუ ჰქონდათ გაფორმებული. ობიექტს გარკვეული დროის განმავლობაში სპეცრაზმიც იცავდა და აღნიშნული ტერიტორია იყო სპეცრაზმის დისლოკაციის ადგილი.

8.4.5. მოწმე დ.ნ–ძე იყო შ.პ.ს. „ა–ი“-ს თანამშრომელი. დაცვის სამსახურში სამ დღეში ერთხელ მუშაობდა. ხელფასს უხდიდა კომპანია. სადავო ტერიტორიაზე მუშაობდა 6 თვის განმავლობაში. ობიექტი მდებარეობდა „გ–ის“ გვერდით. დაცვის უფროსი იყო მ.ს–ა. იცოდა, რომ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე იყო მ.ა–ძე. სადავო ობიექტის კომუნალურ გადასახადებს ვინ იხდიდა არ იცის. მიწის ნაკვეთით არავინ სარგებლობდა.

8.4.6. მოწმე ა.თ–ძის განმარტებით, ა.ჩ–ძე არის მისი სიმამრი, რომელმაც შეიძინა 8 ჰა მიწის ნაკვეთი, რაც რეგისტრირებული იყო ა.თ–ძის სახელზე, თუმცა რეპრესიების გამო გადაწყვიტა მიწის ნაკვეთის გაყიდვა. ა.ჩ–ძე დაუკავშირდა ტ.ვ–ძეს, რომ ეყიდა ეს მიწის ნაკვეთი, თუმცა უარი მიიღო. შემდეგ ვ.ქ–ძესა და მ.ა–ძესთან ერთად დაიწყეს მოლაპარაკება. აღმოჩნდა, რომ მიწას ედო ყადაღა, რომლის მოხსნაც მ.ა–ძემ თავის თავზე აიღო. ყიდვის პირობებზე შეთანხმდნენ მ–თან. ნოტარიუსთან შესვლის დროს გაიცნო მყიდველი ი.ე და მისი ქმარი თ. გ–ძე. მ.ა–ძემ მიწის ნაკვეთზე მოახსნევინა ყადაღა და გადაუფორმეს ი.ეს. თანხა ფიზიკურად არ მიუღია. თავდაპირველად მიიღეს 430 000 ლარი. შემდეგ ფულის გადაუხდელობის გამო მ.ა–ძემ თქვა, რომ მიწის ნაკვეთი მხოლოდ მისი არ იყო. ა.ჩ–ძე იყო ჩასული უკრაინაში და ტ.ვ–ძემ 60 000 აშშ დოლარი მისცა. მ.ა–ძემ ცეკავშირის შენობაში გადასცა 100 000 აშშ დოლარი. დანარჩენი თანხა დარჩა გადასახდელი. ვ.ქ–ძეს და მ.ა–ძეს მოლაპარაკებების პროცესში ხვდებოდა ცეკავშირის შენობაში. მოლაპარაკებების პროცესში ი.ე არ მონაწილეობდა. თ. გ–ძეს ხვდებოდა და ელაპარაკებოდა იმიტომ, რომ დაკონტაქტებოდნენ ტ.ვ–ძეს. მისთვის ცნობილი იყო, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი იყო მ.ა–ძის და ტ.ვ–ძის. თანხასაც მათ სთხოვდა. მოწმის განმარტებით, 2005 წელს, როდესაც მიწის ნაკვეთი გაიყიდა, 1 კვ.მ.-ის ფასი იყო 20 აშშ დოლარი. გაყიდვის პროცესს პრობლემას უქმნიდა მიწაზე არსებული ყადაღა. მისთვის მიწის მყიდველი იყო მ.ა–ძე, რადგანაც ასე უთხრა ვ.ქ–ძემ. ფულის გადახდის ვალდებულებაც მ.ა–ძეს ევალებოდა, შესაბამისად, თანხასაც მ.ა–ძეს სთხოვდა გაყიდვის შემდეგ. საუბარში ყური მოკრა, რომ მისი წილი იყო 25% და როდესაც მ.ა–ძემ 100 000 აშშ დოლარი გადასცა, ჩათვალა, რომ მან მისი წილის თანხა გადაიხადა.

8.4.7. მოწმე მ.ს–ა 2005-2009 წლებში მუშაობდა შ.პ.ს. „ა–ში“, დაცვის უფროსის თანამდებობაზე. დაცვის ობიექტი იყო „გ–ის“ მიმდებარე ტერიტორიაზე, რომლის მესაკუთრეც იყო მ.ა–ძე. ვის სახელზე იყო ობიექტი რეგისტრირებული, არ იცის. ობიექტზე 24 საათიანი მორიგეობა იყო დაწესებული და 2-2 თანამშრომელი მორიგეობდა. სადავო ობიექტზე ი.ე ან თ. გ–ძე მისული არ უნახავს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, დაცვის თანამშრომლები ეტყოდნენ. სადავო ტერიტორიაზე ბიზნეს საქმიანობა არ ხორციელდებოდა. ტერიტორიას იყენებდნენ სპეცრაზმელების დისლოკაციის ადგილად. დ.ნ–ძემ (დირექტორის შვილმა) ტერიტორია რამდენიმეჯერ გამოიყენა სატვირთო მანქანების დასაყენებლად. როდის შეწყდა ობიექტის დაცვა, არ იცის.

8.4.8. მოწმე ტ.ვ–ძის (რ.ვ–ძის ძმა და ი.ე-გ–ძის ბიძა) განმარტებით, 2004-2005 წლებში დაუკავშირდა ა.ჩ–ძე და უთხრა, რომ სასწრაფო საქმე ჰქონდა, რის გამოც უნდა შეხვედროდნენ კიევში. რამდენიმე დღეში იგი ჩაფრინდა კიევში და შეხვდა მოწმეს. ა.ჩ–ძემ უთხრა, რომ ჰქონდა რთული მდგომარეობა მთავრობასთან და ართმევდნენ ქონებას. სთხოვა დახმარება, რომ შეესყიდა სადავო მიწის ნაკვეთი. ს–ის მთავრობამ ტ.ვ–ძეს უმიზეზოდ ჩამოართვა ენერგო დისტრიბუცია კახეთში და ბანკი. მოწმის განმარტებით, მაშინდელი მთავრობის გამო არ სურდა საქართველოში ბიზნესის დაწყება, რაც აუხსნა ა.ჩ–ძეს და ასევე უთხრა, რომ საქართველოში ჰყავდა დის შვილი, რომელსაც, თუ ექნებოდა სურვილი, შეიძენდა მიწის ნაკვეთს. საბოლოოდ, მათ შორის გარიგება შედგა. უნდოდა ა.ჩ–ძეს დახმარებოდა, ამიტომ შესთავაზა მიწის შეძენა საკუთარ დისშვილს. თ. გ–ძეს რაიმე სხვა ბიზნესი თუ ჰქონდა, არ იცის. ა.ჩ–ძესთან მეტი შეხვედრა არ ჰქონია. მიწის ნაკვეთის საფასური კი გადაიხადა მისმა დისშვილმა და მისმა ქმარმა. მას არ უსესხებია თანხა, არც სხვა რაიმე სახით მიუღია მონაწილეობა მიწის ნაკვეთის შეძენაში. მოწმის განმარტებით, იგი მ.ა–ძეს ხვდებოდა ბანკისა და ენერგო დისტრიბუციის საკითხებზე, რათა გადაეწყვიტათ როგორ გადაერჩინათ ბანკი. ხშირად ხვდებოდა ვ.ქ–ძეს. იცის, რომ მ.ა–ძესაც ჩამოართვეს ქონებები. არანაირი საუბრები მიწის ნაკვეთის წილთან დაკავშირებით არ ყოფილა. როდესაც ადამიანები რამეზე თანხმდებიან, წერილობით აფორმებენ შეთანხმებას. მოწმის მითითებით, მას მ.ა–ძესთან არანაირი ბიზნესი არ ჰქონია. ფოსტის ბანკში ჰქონდა მინიმალური წილი, რაც ეკუთვნოდა იურიდიულ კომპანიას, რომელსაც იგი ფლობდა. სადავო მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებით არანაირი ბიზნესი არ ჰქონიათ. მას წილებთან დაკავშირებით მ.ა–ძესთან საუბარი არ ჰქონია, მით უმეტეს, საერთო ბიზნესის კეთებაზე. მანქანის ქარხნის გაკეთებაზე საუბარი არ შემდგარა.

8.4.9. მოწმე თ. გ–ძის (ი.ე-გ–ძის მეუღლე) განმარტებით, მისმა მეუღლემ სადავო მიწის ნაკვეთი შეიძინა 2005 წელს, ხოლო 2022 წელს გადაუფორმა საკუთარ დედას. ყიდვის შემდეგ მრავალი წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა სასამართლო დავები. აღნიშნული მიწის ნაკვეთის შესახებ მათ შეატყობინა ტ.ვ–ძემ - მეუღლის ბიძამ. როგორც მისთვის არის ცნობილი, მიწის ნაკვეთს ყიდდა ა.ჩ–ძე, თუმცა მესაკუთრე იყო ა.თ–ძე. ნასყიდობა გაფორმდა ნოტარიუსთან. აღნიშნულ პროცესში ჩართული იყო როგორც მოწმე, ასევე მისი მეუღლე. თავდაპირველი ფასი არ ახსოვს. რაც დაფიქსირდა ხელშეკრულებაში, ის თანხა გადაიხადეს. ფასი მისაღები და ხელსაყრელი იყო მათთვის. 18 წელია გასული და დეტალები არ ახსოვს. ასევე ვერ იხსენებს მ.ა–ძის მონაწილეობას აღნიშნული მიწის ნაკვეთის შეძენისას. მიწის ნაკვეთი შეიძინეს ბიზნესისათვის. მოლაპარაკებები მიმდინარეობდა ოფისში, ზუსტად არ ახსოვს მისამართი. მიწის ნაკვეთს ყადაღა ყიდვის მომენტში არ ედო. შემდეგ დაედო ყადაღები სხვადასხვა საქმეებიდან გამომდინარე. მოწმის მითითებით, იგი 2005 წელს იყო საფოსტო ბანკის აქციონერი და ბანკის მენეჯერი. აქციები შეიძინა მეუღლესთან ერთად. სხვადასხვა დროს სხვადასხვა შემოსავალი ჰქონდა. 2000-2004 წლებში ჰქონდა დანაზოგი, რომლითაც შეიძინა სადავო მიწის ნაკვეთი. მიწის ნაკვეთის საფასური გადაიხადა ორ ეტაპად. პირველ ეტაპზე მოხდა უძრავი ქონების გამყიდველისათვის გაფორმება და მეორე ეტაპზე - თანხის ხელზე გადაცემა გამყიდველისათვის. ზუსტად არ ახსოვს გადახდის თარიღი. თანხის ნაწილი ბანკიდან გამოიტანა. თანხა მიიღო გამყიდველმა. ვის გადასცა თანხა, ზუსტად არ ახსოვს (426 000 ლარი). მოწმე განმარტავს, რომ თანხის ნაწილი ნატურით არის გადახდილი, ნაწილი კი უძრავი ქონებით იქნა გადახდილი გამყიდველისათვის. ორი ნაკვეთი იყო, რომელიც მეუღლესთან ერთად იყიდა (თბილისი, მარუხის და მცხეთის ქუჩებზე), რა თანხა გადაიხადეს არ ახსოვს. ეს მიწის ნაკვეთი ჩათვლილი იქნა ა.ჩ–ძისათვის 774 000 ლარში. მოწმის გამარტებით, სადავო მიწის ტერიტორიაზე შ.პ.ს. „ა–ი“-ს განთავსება წარმოადგენდა მ.ა–ძის ინტერესს. დაცვის სამსახური ოპერატიულ ცენტრად იყენებდა მათ მიწის ნაკვეთს. მ.ა–ძესთან პარტნიორული ურთიერთობა ჰქონდა, რის გამოც ათხოვა მიწის ნაკვეთი. იგი მეუღლესთან ერთად ზოგჯერ მიდიოდა სადავო ტერიტორიაზე. მისივე განმარტებით, მ.ა–ძეს აღნიშნული მიწის ნაკვეთის შეძენაში არანაირი მონაწილეობა არ მიუღია.

8.5. პალატამ შეაფასა მოსარჩელის მტკიცება იმ ფაქტთან მიმართებით, რომ მასსა და ტ.ვ–ძეს შორის არსებობდა მოლაპარაკება საერთო საქმიანობის თაობაზე, რომლის ფარგლებშიც, მათ თბილისში უნდა გაეხსნათ მანქანათმშენებელი ქარხანა და ამ მიზნით მოხდა სადავო მიწის ნაკვეთის შეძენა. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლზე, რომლის თანახმადაც, ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად. პალატამ მიუთითა, რომ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების მიმართ კანონი არ ადგენს ხელშეკრულების ფორმას, შესაბამისად, მისი დადება შესაძლებელია ზეპირადაც, თუმცა ხელშეკრულების ზეპირად დადების თაობაზე დავისას, მხარემ, რომელიც უთითებს ხელშეკრულების არსებობაზე, შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენით უნდა დაადასტუროს სსკ-ის 327-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილებით გათვალისწინებულ ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმების ფაქტი.

8.6. მოსარჩელე მის მტკიცებას ამყარებს მხოლოდ საკუთარ ახსნა-განმარტებითა და მოწმე ვ.ქ–ძის ჩვენებით, რასაც კატეგორიულად უარყოფს ე.წ. „ხელშეკრულების“ მეორე მხარე - ტ.ვ–ძე და განმარტავს, რომ იმდროინდელმა ხელისუფლებამ მას ჩამოართვა ენერგო დისტრიბუცია და ბანკი, შესაბამისად, საქართველოში ბიზნესის წარმოება მისთვის ხელსაყრელი არ იყო. აღნიშნულს ადასტურებს მოწმე ა.ჩ–ძეც, რომელიც აღნიშნავს, რომ ქ. კიევში ტ.ვ–ძესთან ვიზიტისას, ამ უკანასკნელმა განუმარტა, რომ საქართველოში ბიზნესის წარმოებას არ აპირებდა. ამ განმარტებებს ამყარებს თავად მოსარჩელის მითითებაც, რომ მიწის ნაკვეთის რეალურ მყიდველზე გაფორმება იმ მიზნით არ მოხდა, რომ არსებობდა შევიწროებისა და ქონების ჩამორთმევის საშიშროება იმდროინდელი ხელისუფლების მხრიდან. ამ განმარტებების შეფასებით პალატამ დაასკვნა, რომ მოსარჩელის პოზიციები ურთიერთსაწინააღმდეგოა, ვინაიდან, ერთ შემთხვევაში, აცხადებს, რომ ის და ტ.ვ–ძე იყვნენ შევიწროების მსხვერპლნი იმდროინდელი ხელისუფლების მხრიდან და ვერ იფორმებდნენ ქონებას, ხოლო, მეორე მხრივ, უთითებს რომ ერთობლივად ახალი, მასშტაბური ბიზნეს პროექტის განხორციელებას გეგმავდნენ, მაშინ, როდესაც, მათივე განცხადებით, სახელმწიფომ მათ ჩამოართვა და გააკოტრა სხვა ბიზნესები.

8.7. პალატამ შენიშნა, რომ ტ.ვ–ძე არასდროს ყოფილა აღნიშნული ნაკვეთის მესაკუთრედ რეგისტრირებული; საქმის მასალებიდან არ დგინდება და არც მხარე მიუთითებს, რომ ტ.ვ–ძე 2005 წლის შემდეგ რაიმე ფორმით იყო ჩართული მიწის ნაკვეთის მოვლა-პატრონობაში; გარდა მოწმე ვ.ქ–ძის ჩვენებისა, საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულებით დასტურდება მრავალმილიონიანი პროექტის განხორციელების მიზანი, ან ამ მიზნის მისაღწევად ტ.ვ–ძის მხრიდან გადადგმული რაიმე ნაბიჯი, მოწმის ჩვენება კი, არ წარმოადგენს იმ სახის მტკიცებულებას, რომელზე დაყრდნობითაც სასამართლოს შეუძლია ასეთი პროექტისა და შეთანხმების არსებობის დადასტურება. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ მოსარჩელის მტკიცება, რომ მასსა და ტ.ვ–ძეს შორის არსებობდა ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება, რომლის ფარგლებშიც მოქმედებდა იგი მიწის ნაკვეთის შეძენასთან დაკავშირებულ მოლაპარაკებებში, არც საქმის მასალებით დასტურდება და არც მხარეთა კონკლუდენტური მოქმედებებით.

8.8. პალატამ, უძრავი ქონების 25%-ის მესაკუთრედ მ.ა–ძის ცნობის თაობაზე შეთანხმების არსებობა-არარსებობის კვლევის მიზნით, მიუთითა სსკ-ის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესზე, ასევე სსკ 328-ე მუხლის პირველ ნაწილსა და სსკ-ის 323-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, მოითხოვს წერილობით ფორმას. აღნიშნული ნიშნავს იმას, რომ უძრავ ქონებაზე საკუთრების რაიმე ფორმით გადაცემის, ან შეძენის ხელშეკრულებისათვის აუცილებელი ყველა არსებითი პირობის წერილობითი ფორმით ასახვა და ხელმოწერით დადასტურება მხარეებს წარმოუშობს ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უფლებებსა და მოვალეობებს.

8.9. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ უძრავი ნივთის ნასყიდობაზე შეთანხმება სანივთო გარიგებაა, რომლის ნამდვილობისთვის კანონმა იმპერატიულად დაადგინა კონკრეტული ფორმა, კერძოდ, სსკ-ის 183-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების წარმოშობისთვის აუცილებელია წერილობითი ფორმა, ხოლო თუ ნება გამოვლენილია ფორმის დაუცველად, სამართლებრივი შედეგი არ მიიღწევა (სსკ-ის 59-ე მუხლი).

8.10. სააპელაციო სასამართლომ შენიშნა, რომ სსკ 323-ე მუხლით იმპერატიულად დადგენილი ხელშეკრულების ფორმა გავლენას ახდენს მხარეთა მტკიცების ტვირთზე და განსაზღვრავს იმ მტკიცებულებათა წრეს, რომლითაც შესაძლებელია სადავო გარემოებების დადგენა. უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების გადაცემის თაობაზე შეთანხმების არსებობის დადგენა შესაძლებელია მხოლოდ მხარეთა შორის გაფორმებული წერილობითი ხელშეკრულებით, რაც ასეთი შეთანხმების ნამდვილობის წინაპირობას წარმოადგენს. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების გადაცემა ვერ დადასტურდება მოწმეთა ჩვენებებით, თუ არ არსებობს წერილობით გაფორმებული ხელშეკრულება.

8.11. ზემოაღნიშნული განმარტებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სასამართლო გაიზიარებდა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მოწმეთა ჩვენებებს და დადგენილად მიიჩნევდა, რომ ტ.ვ–ძესა და მ.ა–ძეს შორის არსებობდა მოლაპარაკება სადავო მიწის ნაკვეთის 25%-ის მ.ა–ძისთვის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ და ტ.ვ–ძეს მიიჩნევდა მიწის ნაკვეთის განკარგვაზე უფლებამოსილ პირად, აღნიშნული შეთანხმება კანონით დადგენილი წერილობითი ფორმით დაუდებლობის გამო, სსკ-ის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილ შეთანხმებად ჩაითვლებოდა და ვერ წარმოშობდა შესაბამის სამართლებრივ შედეგებს.

8.12. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადგენილია ი.ე-გ–ძესა და ა.თ–ძეს შორის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება, სადაც სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ და გამყიდველად მითითებულია ა.თ–ძე, ხოლო მყიდველად - ი.ე; პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2005 წლის 26 იანვარს ი.ესა და ა.თ–ძის მეუღლეს - მ.თ–ძეს შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებები, რომლის მიხედვითაც მ.თ–ძეს საკუთრებაში გადაეცა 774 000 ლარის ღირებულების უძრავი ქონებები, მდებარე: ქ. თბილისი, ........... (180 000 ლარად) და მდებარე: ქ. თბილისი, .......... (594 000 ლარად); დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ უძრავი ქონების ღირებულება მყიდველმა მ.თ–ძემ არ გადაიხადა და იგი გამოიქვითა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით გადასახდელი თანხიდან. საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხე იხდიდა მიწის ნაკვეთის გადასახადს, ასევე, იჯარის ხელშეკრულებების საფუძველზე განკარგავდა სადავო მიწის ნაკვეთს. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება სადავო უძრავ ქონებაზე მ.ა–ძის საკუთრების უფლების არსებობა. იგი არათუ საჯარო რეესტრში არ არის მესაკუთრედ/მომავალ მესაკუთრედ დარეგისტრირებული, არ არსებობს სარწმუნო და დამაჯერებელი მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა მოსარჩელის მითითებულ უფლებას.

8.13. სააპელაციო პალატამ, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა უძრავი ქონების 1/4 ნაწილის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა, მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მოსარჩელის მეორე სასარჩელო მოთხოვნის - ი.ე-გ–ძესა და რ.ვ–ძეს შორის 2022 წლის 19 დეკემბერს დადებული მიწის ნაკვეთის ჩუქების ხელშეკრულების 1/4 ნაწილში ბათილობის საფუძველი, ვინაიდან არ იკვეთებოდა მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი სასარჩელო მოთხოვნის მიმართ.

9. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ. საკასაციო მოთხოვნაა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ პრეტენზიებს:

9.1. სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა ხანდაზმულობის ვადის ათვლის საწყის მომენტად 2005 წლის 10 იანვრის ხელშეკრულების დადება. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება ი.ესთან დაიდო სწორედ მ.ა–ძის მხრიდან გამოვლენილი ნების საფუძველზე და ეს გარიგება არ იყო თვალთმაქცური, ვინაიდან ი.ე ხსენებულ ურთიერთობაში ზეპირი დავალების ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოადგენდა ტ.ვ–ძისა და მ.ა–ძის ინტერესებს და ეს სამივე პირისთვის ცნობილი იყო. შესაბამისად, ი.ეს მონაწილეობა ნასყიდობის ხელშეკრულებაში და მასზე მიწის ნაკვეთის საკუთრების აღრიცხვა არ წარმოადგენდა მ.ა–ძის უფლების დარღვევას სსკ 130-ე მუხლის მიზნებისათვის. სარჩელში მითითებულია, რომ მიწის ნაკვეთის 25%-ის საკუთრებაში გადაცემაზე პირობა მამუკა ვ–ძემ 2006 წელს მიიღო ტ.ვ–ძისგან, ამ წილის გადაფორმების მოთხოვნა კი მოსარჩელემ მხოლოდ 2021 წელს წაუყენა ტ.ვ–ძეს ი.ე–ას შუამავლობით, რაზედაც გაურკვეველი პასუხი მიიღო. ამდენად, 2006-2021 წლებში მამუკა ვ–ძეს მიაჩნდა, რომ ტ.ვ–ძესთან შეთანხმება იყო ძალაში და მას ამ პირობაში ეჭვის შეტანის არავითარი საფუძველი არ ჰქონია. პირველი შემთხვევა, როდესაც მ.ა–ძემ შეიტყო, რომ მისი უფლება დაირღვა, სწორედ 2021 წლის ეპიზოდი იყო.

9.2. სასამართლოს მითითება მ.ა–ძესა და ტ.ვ–ძეს (ი.ე-გ–ძეს) შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობის სამტკიცებლად წერილობით დადებული ხელშეკრულების აუცილებლობაზე კასატორს მიაჩნია არარელევანტურად, ვინაიდან ი.ეს სახელზე სადავო ქონების რეგისტრაციამდე არსებობდა სამმხრივი ზეპირი შეთანხმება საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებულ წარმომადგენლობაზე, რომლითაც ი.ე ამ ურთიერთობაში იყო მ.ა–ძისა და ტ.ვ–ძის წარმომადგენელი, დავალების ხელშეკრულების დადება კი ზეპირადაც არის შესაძლებელი.

9.3. დავალების ხელშეკრულების არსებობას ადასტურებს ის გარემოება, რომ ი.ეს ნასყიდობის ხელშეკრულება საკუთარი ძალისხმევით არ დაუდია, ნივთის ღირებულების საფასური არ გადაუხდია, არამედ ნასყიდობის ხარჯი გაიღეს წარმოდგენილმა პირებმა - მ.ა–ძემ და ტ.ვ–ძემ; მოპასუხეს არ უწარმოებია მოლაპარაკება მიწის ნაკვეთის გამყიდველთან; მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის საბაზრო ღირებულებასთან შედარებით მცირე საფასური მ.ა–ძემ შეათანხმა, მიწის ნაკვეთზე არსებული ყადაღის მოხსნის პასუხისმგებლობა აიღო მ.ა–ძემ და მოხსნა კიდეც ყადაღა; მიწის ნაკვეთის გამყიდველისთვის მყიდველად აღიქმებოდა მ.ა–ძე; მიწის ნაკვეთის გამყიდველი ი.ეს არ იცნობდა, არამედ გაიცნო ხელშეკრულების დადების დღეს სანოტარო ბიუროში და ჩათვალა, რომ იყო მ.ა–ძის ახლობელი და მასთან მხოლოდ ფორმალურად იდებოდა ნასყიდობის ხელშეკრულება; მ.ა–ძემ ნაკვეთის ღირებულებიდან 100 000 აშშ დოლარი საკუთარი სახსრებით გადაიხადა; წლების განმავლობაში მოსარჩელე პირადი ხარჯებით უვლიდა, იცავდა და პატრონობდა ნაკვეთს.

9.4. სასამართლოს სასარჩელო მოთხოვნა უნდა შეეფასებინა უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტთან მიმართებით, ვინაიდან ი.ემ საკუთრებაში მიიღო მიწის ნაკვეთის 100% მაშინ, როდესაც გადაიხადა მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების 40%. ა.ჩ–ძემ, რომელიც იღებდა გადაწყვეტილებას მიწის ნაკვეთის გასხვისების შესახებ, საბაზრო ღირებულება სამჯერ შეამცირა სწორედ იმის გამო, რომ მყიდველი მ.ა–ძე მისი ახლობელი და ნდობით აღჭურვილი პირი იყო. რომ არა მ.ა–ძე, ტ.ვ–ძეს ამ მიწის ნაკვეთში 2.5-ჯერ მეტი თანხის გადახდა მოუწევდა, ამიტომ, მ.ა–ძის კუთვნილი წილი მოპასუხემ უსაფუძვლოდ მიიღო. თუ ჩაითვლება, რომ ტ.ვ–ძესა და მ.ა–ძეს შორის არსებული შეთანხმება მიწის თანასაკუთრებაზე ფორმის დაუცველობის გამო ბათილი იყო, მაშინ მ.ა–ძეს უნდა გადაეცეს მისი უშუალო ძალისხმევის, კონტაქტებისა და ფინანსების საშუალებით შეძენილი მიწის ნაკვეთის 25%, სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის საფუძველზე.

9.5. სარჩელში მითითებული ცენტრალური გარემოებები - მოლაპარაკებებში მ.ა–ძის ჩართულობა, ბიზნეს საქმიანობის დაწყებასთან დაკავშირებული შეთანხმების არსებობა, სასამართლოს უნდა დაედგინა მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე. სასამართლომ ვერ ახსნა, მოწმეთა ჩვენებებზე დაყრდნობით რატომ არ მიიჩნია დადგენილად მ.ა–ძესა და ტ.ვ–ძეს შორის ზეპირი შეთანხმების არსებობა ერთობლივ ბიზნეს საქმიანობისა და მისი განხორციელების მიზნით უძრავი ქონების შეძენის შესახებ.

9.6. სასამართლომ დაადგინა, რომ მიწის ნაკვეთის ღირებულების ნაწილი - 774000 ლარი გადაიხადა ი.ემ, კუთვნილი ორი უძრავი ნივთის ა.თ–ძის მეუღლის საკუთრებაში გადაცემის გზით, რომელთა ღირებულება გამოიქვითა, თავის მხრივ, ი.ეს მიერ ა.თ–ძისგან შეძენილი სადავო უძრავი ნივთის ღირებულებიდან. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ მ.თ–ძესა და ი.ეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები ვაკის რაიონში მდებარე უძრავ ნივთებზე ფორმალური იყო, სახელდობრ: ი.ეს მათზე საკუთრება გადაეცა ა.ჩ–ძის ოჯახისაგან, ტ.ვ–ძის მიერ სადავო მიწის ნაკვეთის ანგარიშში ავანსად (ნაკვეთის გადაფორმებამდე) გადახდილი 430 000 აშშ დოლარის დაბრუნებადობადობისთვის გარანტიის შექმნელად, მაგრამ რაკი უძრავი ქონების გადაფორმების პრობლემა არ შექმნილა, აღარც ავანსის გარანტიის შენარჩუნების აუცილებლობა არსებობდა, შესაბამისად, ი.ემ ა.ჩ–ძის ოჯახს (შვილს, მ.თ–ძეს) ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების გზით უკან დაუბრუნა გარანტიის საგნებზე საკუთრება. ამდენად, კასატორის შეფასებით, ანგარიშსწორების გაქვითვის გზით განხორციელების არგუმენტი სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა. ამასთან, დანარჩენი 426 000 ლარის გადახდასთან დაკავშირებით კი მოპასუხე და მისი მეუღლე იძლეოდნენ ბუნდოვან და არადამაჯერებელ პასუხებს, ამასთან, თანხის ი.ესგან ან მისი მეუღლისგან მიღების ფაქტს უარყოფდა სადავო უძრავი ნივთის გამყიდველი და ნივთის გაყიდვაზე გადაწყვეტილების მიმღები, სასამართლოში მოწმედ დაკითხული პირებიც. აღნიშნული ჩვენებებით კი, სასამართლოს უნდა დაედგინა, რომ ი.ეს სადავო უძრავი ნივთის შეძენასა და ანგარისწორებაში რეალური მონაწილეობა არ მიუღია და ნასყიდობის ფასიდან 490 000 აშშ დოლარი გადაიხადა ტ.ვ–ძემ, ხოლო 100 000 აშშ დოლარი - მ.ა–ძემ. 100 000 აშშ დოლარის მოსარჩელისგან მიღება მოწმედ დაკითხვისას დაადასტურა როგორც ა.ჩ–ძემ, ისე და ა.თ–ძემ. აღნიშნული გარემოება კი, მოსარჩელეს საქმის მოსამზადებელი ეტაპის დასრულებამდე სასამართლოსთვის იმიტომ არ მიუთითებია, რომ მოწმედ დასაკითხ პირებთან მოსარჩელის დაძაბული ურთიერთობის გამო, ამ უკანასკნელს მოლოდინი ჰქონდა, რომ თანხის გადაცემის ფაქტს მოწმეები უარყოფდნენ.

9.7. მოწმეთა - ა.ჩ–ძის, ა.თ–ძისა და ვ.ქ–ძის ჩვენებებით მტკიცდება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთის გამყიდველთან მოლაპარაკებას აწარმოებდნენ მხოლოდ მ.ა–ძე და ვახტანგ ქუთათათელაძე, პროცესში ი.ე-გ–ძე ან/და მისი მეუღლე ჩართულნი არ ყოფილან, არ შეხვედრიან გამყიდველს, მეტიც, სატელეფონო კომუნიკაციაც კი არ ჰქონიათ მათთან, მიწის ნაკვეთის შესყიდვის წინარე პროცესის შესახებ დასმულ შეკთხვებს პასუხი ვერ გასცა ვერც მოპასუხეთა წარმომადგენელმა და ვერც მოპასუხის მოწმედ დაკითხულმა მეუღლემ თ. გ–ძემ.

9.8. სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა ის გარემოება, რომ მ.ა–ძეს სადავო მიწის ნაკვეთს წლების განმავლობაში უვლიდა და მეთვალყურეობდა, საკუთარი სახსრებით იცავდა და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს. ამ პერიოდში მოპასუხე ან მისი მეუღლე არ ფლობდა, არ უვლიდა მიწის ნაკვეთს, არ მეთვალყურეობდა მას, რაც საკუთრების უფლების ფორმალურობაზე მეტყველებს. ი.ე-გ–ძემ, მას შემდეგ, რაც წინამდებარე სარჩელის აღძვრის შესახებ შეიტყო, მიწის ნაკვეთი მოჩვენებითად, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, საკუთარ დედას, რ.ვ–ძეს, გადაუფორმა, რათა ხელი შეშლოდა მ.ა–ძის უფლების რეალიზებას.

9.9. სასამართლოს დადგენილ გარემოებად არ უნდა მიეჩნია, რომ ი.ე-გ–ძე, 2005 წლის 15 ნოემბრიდან მოყოლებული, დიღომში მდებარე მიწის ნაკვეთზე ქონების გადასახადს იხდიდა. ამ გარემოების დასადასტურებლად წარმოდგენილ არცერთ საგადახდო დავალებაში მითითებული არ არის, რომ ქონების გადასახადი მიემართებოდა უშუალოდ წინამდებარე საქმეში სადავოდ ქცეულ მიწის ნაკვეთს. სასამართლოს უნდა დაედგინა, რომ 2005 წლის 10 იანვრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საგანი - 7.64 ჰა მიწის ნაკვეთი რეალურად იყო რკინიგზის ყოფილი ხელმძღვანელის - ა.ჩ–ძის საკუთრება, რომელიც გაფორმებული ჰქონდა თავისი სიძის - ა.თ–ძის სახელზე. სასამართლოს უნდა დაედგინა, რომ ა.ჩ–ძეს 2004-2005 წლებში ჰქონდა სამართლებრივი პრობლემები მაშინდელ ხელისუფლებასთან, ბიუჯეტში შესატანი ჰქონდა სოლიდური თანხა, რის გამოც გადაწყვიტა მიწის ნაკვეთის საჩქაროდ გასხვისება და მისი შეძენა შესთავაზა ტ.ვ–ძეს, რომელმაც შეთავაზებაზე უარი თქვა. ხსენებულ გარემოებებს მნიშვნელობა აქვს იმდენად, რამდენადაც, მ.ა–ძემ სადავო მიწის ნაკვეთის შესახებ ინფორმაცია სწორედ ტ.ვ–ძისგან მიიღო, მასთან შეთანხმებით გადაწყვიტა ა.ჩ–ძესთან მოლაპარაკება და მასთან შეთანხმებითვე, ა.ჩ–ძეს არ გაანდო, რომ მიწის ნაკვეთს მასთან ერთად ტ.ვ–ძეც იძენდა.

9.10. სასამართლოს უნდა დაედგინა, რომ 2005 წლის 10 იანვრის ხელშეკრულების დადებამდე სადავო მიწის ნაკვეთს ყადაღა ედო, რომელიც ხელშეკრულების დადებამდე ცოტა ხნით ადრე მოიხსნა. აღნიშნული გარემოება ერთ-ერთი გადამწყვეტი გარემოებაა, რამეთუ მეტყველებს 2005 წლის 10 იანვრის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისთვის მ.ა–ძის მიერ გაწეულ ძალისხმევაზე.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებული იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. მხარეთა შორის მორიგების ხელშეწყობის მიზნით, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების სხდომა ჩატარდა ზეპირი მოსმენით, 2024 წლის 24 დეკემბერს. დასაშვებობის საკითხზე სასამართლო განჩინების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადება გადაიდო 2025 წლის 21 იანვარს. მხარეებს საქმის მორიგებით დასრულების შესახებ შეთანხმება სასამართლოსათვის არ წარუდგენიათ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ” ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა.

13. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

14. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ. №ას-1529-1443-2012, 09.12.2013წ.). მოსარჩელე, შესაძლებელია, ცდებოდეს კიდეც სადავო ურთიერთობის სამართლებრივ შეფასებაში, რაც არათუ არ ზღუდავს სასამართლოს, არამედ, პირიქით, სწორედ სასამართლოა ვალდებული, სამართლებრივად სწორად შეაფასოს სადავო ურთიერთობა და მოძებნოს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი.

15. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

16. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

17. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

18. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

19. მტკიცების ტვირთი სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრებაა მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანია სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს კიდეც მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა.

20. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი - მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

21.1. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მოსარჩელე კასატორი სადავო უძრავი ქონების 25%-ის მესაკუთრედ ცნობას ითხოვს იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ სადავო უძრავი ნივთი 2005 წელს რეალურად მან შეიძინა ტ.ვ–ძესთან ერთად, ხოლო ი.ე-გ–ძეზე საკუთრების უფლება აღირიცხა ფორმალურად.

21.2. საკასაციო პალატა უძრავი ნივთის წილის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიიჩნევს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის 1-ელ ნაწილს, რომლის შესაბამისადაც, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი.

21.3. სსკ-ის 477-ე მუხლის პირველი ნაწილის ანალიზის საფუძველზე, ნასყიდობის ხელშეკრულება კონსესუალურია და იგი დადებულად ითვლება მის ყველა არსებით პირობაზე საამისოდ დადგენილი ფორმით მხარეთა შეთანხმების მომენტიდან. შესაბამისად, ხელშეკრულების ძალაში შესვლა ნივთის გადაცემაზე დამოკიდებული არ არის.

21.4. განსახილველ შემთხვევაში საქმეში არსებული მასალებით დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ქონება სანოტარო წესით დადასტურებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, 2005 წლის 10 იანვარს წელს შეიძინა მოპასუხე ი.ემ (ამჟამად, ი.ე-გ–ძე) და საკუთრების უფლებით დაირეგისტრირა თავის სახელზე. მესაკუთრემ, 2022 წლის 19 დეკემბრის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, სადავო უძრავი ქონება საკუთრებაში გადასცა დედას – რ. ვ–ძეს და ამჟამადაც საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია სწორედ რ.ვ–ძის სახელზე.

21.5. მოსარჩელის განმარტებით, იგი წარმოადგენს სადავო უძრავი ნივთის რეალურ თანამესაკუთრეს ტ.ვ–ძესთან ერთად, ვინაიდან სწორედ მან აწარმოა მოლაპარაკებები გამყიდველ მხარესთან, შეათანხმა საბაზროზე ნაკლები ფასი, გასწია ხარჯები ქონების ყადაღისგან გასათავისუფლებლად და, რაც მთავარია, ტ.ვ–ძესთან ერთად სწორედ მან გადაიხადა უძრავი ქონების ნასყიდობის საფასური. მისივე განმარტებით, მოსარჩელეს ტ.ვ–ძესთან და ი.ესთან ჰქონდა ზეპირი შეთანხმება, რომ სადავო ქონება ფორმალურად აღირიცხებოდა ი.ეს საკუთრებად.

21.6. უდავოდ დადგენილია, რომ 2005 წლის 10 იანვრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და საჯარო რეესტრის შესაბამისი ჩანაწერების ბათილად ცნობა მოსარჩელეს არ მოუთხოვია. წარმოდგენილი სარჩელით მოსარჩელემ მოითხოვა უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ ცნობა იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ 2005 წელს შეძენილი უძრავი ნივთი, რომელიც ფორმალურად გაფორმდა ი.ეს სახელზე, რეალურად წარმოადგენს მ.ა–ძისა და ტ.ვ–ძის თანასაკუთრებას, ვინაიდან გარიგებაში მყიდველის მხარეს და, ნასყიდობის საფასურის გადამხდელ პირებს, სწორედ ისინი წარმოადგენდნენ. ამდენად, სადავოა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების იურიდიული ძალა რეგისტრირებულ მესაკუთრესთან მიმართებით და უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძვლები.

21.7. საკასაციო პალატის განსჯით, მოსარჩელის მიერ მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ 2005 წელს სადავო უძრავი ქონების რეალურ შემძენს თითქოსდა მოსარჩელე და ტ.ვ–ძე წარმოადგენდა, ამყარებს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებები.

21.8. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი თანახმად, ხელშეკრულების დასადებად საკმარისი არ არის მხოლოდ მხარეთა შეთანხმება ხელშეკრულების ყველა არსებით პირობებზე, არამედ საჭიროა ასევე, რომ ეს შეთანხმება მოხდეს საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. სსკ-ის 328-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ კანონით ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის დადგენილია განსაზღვრული ფორმა, ან მხარეებმა ხელშეკრულებით გაითვალისწინეს ასეთი ფორმა, მაშინ ხელშეკრულება ძალაში შედის მხოლოდ ამ ფორმის შესახებ მოთხოვნის შესრულების შემდეგ. სსკ-ის 69-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ გარიგება შეიძლება დაიდოს ზეპირად ან წერილობითი ფორმით. გარიგების ფორმასთან დაკავშირებით საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ზოგადი ნაწილით დადგენილი წესები ხელშეკრულების ფორმაზეც ვრცელდება.

21.9. ხელშეკრულების ფორმის მიმართ კანონმდებელი აწესებს სახელშეკრულებო ფორმის თავისუფლების პრინციპს, რომელიც შეუზღუდავი არ არის. ცალკეულ შემთხვევებში კანონი ადგენს ფორმას, რომლის დაცვაც კონკრეტული ტიპის ხელშეკრულებებისთვის ნამდვილობის ფუნქცია გააჩნია. ხელშეკრულების ფორმის, როგორც ნამდვილობის წინაპირობის, დათქმისას კანონმდებელი ხელმძღვანელობს სამოქალაქო ბრუნვის სიცხადის, სამართლებრივი უსაფრთხოებისა და სტაბილურობის მიზნით, რომლის უზრუნველყოფაც, სამოქალაქო ბრუნვის გარკვეულ ობიექტებთან მიმართებით, მოჭარბებულ საჯარო ინტერესს წარმოადგენს.

21.10. სსკ-ის 323-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, მოითხოვს წერილობით ფორმას. აღნიშნული ნიშნავს იმას, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებისათვის აუცილებელი ყველა არსებითი პირობის წერილობითი ფორმით ასახვა და ხელმოწერით დადასტურება მხარეებს წარმოუშობს ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უფლებებსა და მოვალეობებს, კერძოდ, მყიდველს თანხის გადახდის, ხოლო გამყიდველს კი, თანხის მიღებისა და ქონების გადაცემის ვალდებულებას.

21.11. წერილობითი გარიგების საფუძველზე გამოვლენილი ნების შესაბამისად, გამსხვისებელი ვალდებულია, მიიღოს ნასყიდობის ფასი და დაარეგისტრიროს უძრავი ქონების შემძენი უძრავი ქონების მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში, რაც გამოიხატება მის ვალდებულებაში, გადასცეს შემძენს უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული საბუთები.

21.12. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ უძრავი ნივთის ნასყიდობაზე შეთანხმების ნამდვილობისთვის კანონმა იმპერატიულად დაადგინა კონკრეტული ფორმა, კერძოდ, სსკ-ის 323-ე მუხლის თანახმად, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების წარმოშობისთვის აუცილებელია წერილობითი ფორმა, რომლის დაუცველობაც გარიგების ბათილობის იურიდიულ შედეგს უკავშირდება. უძრავ ნივთზე დადებული ვალდებულებითი გარიგების ფორმასავალდებულოობა ნათლად წარმოაჩენს კანონმდებლის მიზანს – უძრავი ნივთების სპეციალურ სამართლებრივ რეჟიმში მოქცევით ხელი შეუწყოს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობას.

21.13. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში 10.01.2005წ. ნასყიდობის ხელშეკრულება დადასტურებულია სანოტარო წესით და იგი აკამაყოფილებს უძრავი ქონების ნასყიდობისათვის დადგენილ ყველა სამართლებრივ წინაპირობას. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე საქართველოს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში განხორციელებულია სადავო ქონების მესაკუთრედ ი.ე-გ–ძის რეგისტრაცია. უძრავი ქონების განკარგვის (ნასყიდობის) ხელშეკრულება და არც მის საფუძველზე საჯარო რეესტრში განხორციელებული ჩანაწერები დადგენილი წესით სადავოდ არ არის გამხდარი და კანონიერ ძალაშია. ნასყიდობის ხელშეკრულებებით მხარეებმა გაითვალისწინეს უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ყველა არსებითი პირობა, კერძოდ, ნასყიდობის საგანი იდენტიფიცირებადია, ფასი განსაზღვრულია, გარიგება წერილობითი ფორმითაა ჩამოყალიბებული, მხარეთა ნება გამოვლენილია ნოტარიუსთან, რაც ქმნის ნების ნამდვილობის პრეზუმფციას.

21.14. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხელშეკრულების დადების მოლოდინი დაცვადია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც პირს ჰქონდა კანონიერი საფუძველი, ხელშეკრულების დადების რწმენა შექმნოდა. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მხრიდან იმ გარემოებაზე აპელირება, რომ სადავო უძრავი ქონების შეძენის მიზნით მოლაპარაკებები თავად აწარმოა და ნასყიდობის ფასის ერთი ნაწილი მოსარჩელემ გადაიხადა, ხოლო მეორე ნაწილი - ტ.ვ–ძემ, ვერ წარმოშობს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ წინაპირობებს, ვინაიდან, კანონით დადგენილი დანაწესების უგულებელყოფა (ზეპირი შეთანხმება ი.ე-გ–ძეს, ტ.ვ–ძესა და მ.ა–ძეს შორის მოპასუხე ი.ე-გ–ძის ვითომცდა მესაკუთრეობის შესახებ) ხელშეკრულების არსებობას და, შესაბამისად, უძრავ ქონებაზე თანასაკუთრების წილის მოთხოვნის კანონიერებას გამორიცხავს, ვინაიდან საკასაციო სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, რომ დაუშვებელია უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობის იმპერატიული ნორმებით (სსკ-ის 323-ე და 183-ე მუხლები) დადგენილი სავალდებულო პირობის – გარიგების წერილობითი ფორმით დადების უგულებელყოფა და საკუთრების უფლების წარმოშობის ფაქტის დადგენა მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე. სსკ-ის 323-ე და 183-ე მუხლების ასეთი განმარტება წინააღმდეგობაშია ნორმის მიზანთან და დაუშვებელია (იხ. სუსგ. №ას-1242-2018, 16.01.2019წ.; №ას-1160-2023, 16.11.2023წ.).

21.15. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ ობიექტური და მიუკერძოებელი მოწმეების არსებობის პირობებშიც, დაუშვებელია მოწმეთა ჩვენებამ გადაწონოს უძრავი ქონების ნასყიდობის თაობაზე ნოტარიულად დამოწმებული ხელშეკრულებისა და საჯარო რეესტრის ჩანაწერის ლეგიტიმურობა. მოცემულ შემთხვევაში, მოწმეთა ჩვენებები არაგანკუთვნად მტკიცებულებას წარმოადგენს, რადგან გარემოებები, რომლებიც უნდა დადასტურდეს წერილობითი მტკიცებულებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვაგვარად (სსსკ-ის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილი). ამრიგად, კასატორის საკასაციო საჩივარს არ გააჩნია წარმატების პერსპექტივა.

22.1. საკასაციო პალატა, კასატორის მოთხოვნიდან გამომდინარე, სარჩელის საფუძვლიანობას მოკლედ შეაფასებს უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტთან მიმართებითაც. კასატორი მიიჩნევს, რომ უძრავი ქონების ერთპიროვნულ მესაკუთრედ აღრიცხვით ი.ე-გ–ძე გამდიდრდა მ.ა–ძის ხარჯზე, რაც უნდა ჩამოერთვას მესაკუთრეს და გადაეცეს მოსარჩელეს სსკ 976-ე მუხლის 976.1 „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად.

22.2. კონდიქციური ვალდებულებების არსებობის მიზანი უსაფუძვლოდ წანაცვლებული ქონებრივი სიკეთის უკუქცევაა. საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, შესრულების კონდიქცია გულისხმობს ვითომ კრედიტორის ქონების შეგნებულ და მიზანმიმართულ გაზრდას, რომელსაც არ გააჩნია სამართლებრივი (სახელშეკრულებო ან კანონისმიერი) საფუძველი ან ამგვარი საფუძველი, ნორმაში მითითებულ გარემოებათაგან ერთ-ერთის არსებობის გამო, არ წარმოშობილა, ან შემდგომ შეწყდა. შესრულების უკან მოთხოვნისათვის აუცილებელია შემდეგი წინაპირობების არსებობა: 1) ერთი პირის მიერ მეორისათვის სამართლებრივი სიკეთის შესრულების საფუძველზე გადაცემა; 2) მეორე პირის მიერ შესრულების საფუძველზე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა; 3) შესრულებისათვის სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობა. შესაბამისად, კონდიქციური ვალდებულების მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებია: მოპასუხის გამდიდრება; ამის შესაბამისად, მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისი; სამართლებრივ სიკეთეთა ამ გადანაცვლების უსაფუძვლობა/გაუმართლებლობა (იხ. სუსგ. №ას-1200-2021, 21.12.2022წ.).

22.3. კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია, რომ ერთი პირის გამდიდრება მოხდეს მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული იყოს იურიდიულ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობს, ან შემდგომში იშლება. ამასთან, არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს იმ გარემოებას, თუ რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი - თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ, მნიშვნელოვანია ობიექტური შედეგი - ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა (დაზოგვა) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე და გამდიდრების ფაქტი, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების შედეგად.

22.4. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოდ დადგენილია, რომ ი.ე-გ–ძეს სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება მოპოვებული აქვს ძალაში მყოფი, გაუბათილებელი ნასყიდობის ხელშეკრულებით, შესაბამისად, მისი ქონება გაზრდილია არა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, არამედ პირიქით, ნამდვილი ნასყიდობის ხელშეკრულების ძალით. ამასთან, დადგენილადაც რომ იქნეს მიჩნეული 2005 წლის 10 იანვრის ნასყიდობის ხელშეკრულების არანამდვილობა, რესტიტუციური მოთხოვნის კრედიტორად, ესე იგი, იმ პირად, ვისაც გარიგების ბათილობის შედეგად ქონება უკან უნდა დაუბრუნდეს, განხილული ვერ იქნება მ.ა–ძე, ვინაიდან სადავო უძრავი ნივთი მისი კუთვნილება არასდროს ყოფილა, შესაბამისად, ი.ე-გ–ძე მოსარჩელის ქონების შემცირების ხარჯზე გამდიდრებულად ვერ ჩაითვლება.

23.1. სასარჩელო მოთხოვნა სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია წარმომადგენლობის ინსტიტუტის ფარგლებშიც, სახელდობრ, კასატორის განმარტებით, ი.ე 2005 წლის 10 იანვრის ხელშეკრულების დადებისას წარმოადგენდა მ.ა–ძესა და ტ.ვ–ძეს ზეპირი დავალების ხელშეკრულების ძალით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლის შესაბამისად, დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე. ამავე კოდექსის 104.1. მუხლის საფუძველზე კი, იმ გარიგებით, რომელსაც წარმომადგენელი დებს თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში, და იმ პირის სახელით, რომელსაც იგი წარმოადგენს, უფლებები და მოვალეობები წარმოეშობა მხოლოდ წარმოდგენილ პირს.

23.2. წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების ფარგლებში დადებულ გარიგებას არ შესწევს ძალა, გარიგების უფლება-მოვალეობათა ადრესატად აქციოს წარმომადგენელი, რამეთუ ამ გარიგების მხარე წარმოდგენილი პირია. განსახილველ შემთხვევაში, 2005 წლის 10 იანვრის ნასყიდობის წერილობითი ხელშეკრულებით ნათელია, რომ მყიდველის ტიტული და უფლება-მოვალეობები მოიპოვა უშუალოდ ი.ემ და არა მ.ა–ძემ ან/და ტ.ვ–ძემ, ამდენად, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების არსებობაზე აპელირება პალატას უსაფუძვლოდ მიაჩნია.

24.1. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ.„ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ“, no. 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, no. 16034/90, 19/04/1994, §61, série A, №288,. Garcia Ruiz v. Spain [GC] no. 30544/96, 21/01/1999, §26; CEDH 1999-I; Perez v France [GC], no. 47287/99, 12/02/2004, § 81).

24.2. საკასაციო პალატა, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის ფორმატში, მიზანშეწონილად არ მიიჩნევს, მსჯელობა წარმართოს იმ გარემოებების შესახებ, რომელთა დადგენაც კასატორს მოწმეთა ჩვენებებით სურდა, რამეთუ კასატორს უკვე განემარტა, რომ უძრავ ნივთზე საკუთრების გარიგებისმიერი გზით მოპოვების პროცესში მოწმეთა ჩვენებები განკუთვნად მტკიცებულებებს არ წარმოადგენს. სამართლებრივი პრობლემა - გარიგების ფორმის ნაკლი - სარჩელის დაკმაყოფილებისთვის იმდენად არსებითი ბარიერია, რომ ამ მოტივაციით მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა დღის წესრიგიდან ხსნის ყველა სხვა საკასაციო პრეტენზიის შინაარსობრივი შეფასების აუცილებლობას, ვინაიდან ამ პრეტენზიათა გაზიარების შემთხვევაშიც კი, წინამდებარე სამართალწარმოების მიზანი - სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვება - მიღწევადი არ არის სწორედ გარიგების ფორმის ნაკლის გამო. საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად არ მიიჩნევს, შეაფასოს მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელი - ხანდაზმულობა, რამეთუ ხანდაზმული შეიძლება იყოს მხოლოდ სამართლებრივად ვარგისი მოთხოვნა, წინამდებარე საქმეში კი, მოსარჩელის მოთხოვნა არანამდვილია.

25. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. საკასაციო საჩივარზე გადახდილი 6000 ლარის 70%, რაც შეადგენს 4200 ლარს, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად მიჩნევის მოტივით განუხილველად დატოვების გამო.

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ.ა–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. მ.ა–ძეს (პ/ნ .........) დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 6000 ლარის (გადახდის თარიღი: 21.05.2024, საგადახდო დავალება: 21939455186, გადამხდელის ბანკი: ს.ს. ,,საქართველოს ბანკი“) 70% – 4200 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი: TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი: 300773150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გიზო უბილავა

თეა ძიმისტარაშვილი