საქმე №ას-533-2025 24 ივლისი, 2025 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვლადიმერ კაკაბაძე, გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - შპს „ე.ჯ–ია“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - რ.მ–ვი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 10 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ბრძანებების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. რ.მ–ვმა (შემდეგ - მოსარჩელე, დასაქმებული, მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ე.ჯ–იის“ (შემდეგ - მოპასუხე, დამსაქმებელი, კასატორი) მიმართ და მოითხოვა: მის მიმართ დისციპლინური ღონისძიების გამოყენების შესახებ კომპანიის 2019 წლის 18 იანვრის №01/05-18 და 2019 წლის 05 მაისის №05/05-106 ბრძანებების ბათილად ცნობა; მისი სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ კომპანიის 2019 წლის 23 ოქტომბრის №10/01-125 ბრძანების ბათილად ცნობა; პირვანდელ სამუშაო ადგილზე - უბნის უფროსის თანამდებობაზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის – ყოველთვიურად 2 231 ლარის ანაზღაურება მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების დღიდან იმავე თანამდებობაზე აღდგენამდე.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი მოსარჩელის მიმართ დისციპლინური ღონისძიების გამოყენების შესახებ კომპანიის 18.01.2019წ. №01/05-18 ბრძანება და 05.05.2019წ. №05/05-106 ბრძანება; ბათილად იქნა ცნობილი მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ კომპანიის 23.10.2019წ. №10/01-125 ბრძანება; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის სახით 12 000 ლარის გადახდა; პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

3. მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა, რომლითაც მისი გაუქმება მოითხოვა მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობისა და მისთვის კომპენსაციის დაკისრების ნაწილში.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და მიღებულ იქნა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ ახალი გადაწყვეტილება.

5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება მოითხოვა.

6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 31 იანვრის განჩინებით, მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს დაუბრუნდა.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2025 წლის 10 თებერვლის განჩინებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დამაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება, რაც ამ უკანასკნელმა საკასაციო წესით გაასაჩივრა.

8. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ დასაქმებულმა უარი თქვა სხვა სამუშაოზე გადასვლაზე და ნებაყოფლობით დაწერა დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ განცხადება. ამასთან, რეორგანიზაცია წარიმართა კანონის სრული დაცვით და დღესაც რეორგანიზაციის შესახებ ბრძანება არ გაუქმებულა.

9. ეკონომიკური გარემოს ანალიზის საფუძველზე, ადგილობრივი სარეალიზაციო ბაზარზე სავაჭრო ბრუნვის შემცირების გამო კომპანიის ხელმძღვანელობის გადაწყვეტილებით, 2019 წლის 23 ოქტომბრის ბრძანების საფუძველზე მოხდა რეორგანიზაცია საწარმოო სიმძლავრისა და პროდუქციის წარმოების მოცულობის შემცირების გათვალისწინებით. აღნიშნულის გამო, ერთი საშტატო ერთეული შემცირდა, კერძოდ – უბნის უფროსის ადგილი, ხოლო მისი უფლება-მოვალეოები გადაეცა ბრიგადირს. ბრძანებას დასაქმებული გაეცნო. მას მიეცა წინადადება, სხვა თანამდებობაზე გაეგრძელებინა სამუშაო იმავე საწარმოში, თუმცა დასაქმებულმა უარი განაცხადა, ნებაყოფილობით დაწერა გათავისუფლების შესახებ განცხადება და წავიდა კომპანიიდან.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

10. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

13. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

14. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ:

14.1 მოსარჩელე 2006 წლიდან 2019 წლის 23 ოქტომბრამდე დასაქმებული იყო მოპასუხე კომპანიაში სხვადასხვა ადგილზე. 05.01.2015 წლიდან იგი გადაყვანილ იქნა უბნის უფროსის თანამდებობაზე.

14.2 კომპანიის 2019 წლის 18 იანვრის №01/05-18 ბრძანებით მოსარჩელეს ხელფასიდან დაექვითა 10%; 2019 წლის 05 მაისის №05/05-106 ბრძანებით გამოეცხადა შენიშვნა; 2011 წლის 14 სექტემბრის №09/02-33 ბრძანებით რბილი ავეჯის საამქროს უფროსის თანამდებობიდან დაქვეითდა იმავე საამქროში ცვლის უფროსად. ბრძანებების მოსარჩელისათვის ჩაბარების დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის.

14.3 კომპანიის 09.12.2019წ. №9/12/-01 ცნობის თანახმად, ეკონომიკური გარემოების ანალიზის საფუძველზე, ადგილობრივ სარეალიზაციო ბაზარზე სავაჭრო ბრუნვის შემცირების გამო, კომპანიის ხელმძღვანელობის გადაწყვეტილებით (ბრძანება №06/05-155, 20.06.2019წ.) განხორციელდა რეორგანიზაცია, შემცირდა სამუშაო ძალა და 20.06.2019 - 23.10.2019 წლებში სამსახურიდან გათავისუფლდა 43 თანამშრომელი.

14.4 კომპანიის 2019 წლის 23 ოქტომბრის №10/01-125 ბრძანებით მოსარჩელე გათავისუფლდა რბილი ავეჯის საამქროს უბნის უფროსის თანამდებობიდან ერთი საშტატო ერთეულის შემცირების შესახებ №10/05/250 ბრძანებისა და პირადი განცხადების საფუძველზე. ამავე ბრძანებით ბუღალტერიას დაევალა მოსარჩელისათვის ოქტომბრის ნამუშევარი დღეებისა და კომპენსაციის – ერთი თვის ხელფასის ანაზღაურება. მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანებაში გათავისუფლების საფუძვლად მითითებულია რეორგანიზაცია და პირადი განცხადება.

15. ბათილად ცნობისა და უფლებრივი რესტიტუციის შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდგომ - სშკ) (განჩინებაში მითითებულია და შეფასებულია სშკ-ის ნორმები დასაქმებულის გათავისუფლებისას მოქმედი რედაქციით), 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტი (სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით) და 44-ე (შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით) მუხლი, ასევე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგ - სსკ) 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლები.

16. განსახილველ საქმეში მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს მასთან დამსაქმებლის მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ბრძანების ბათილად ცნობა და შესაბამისი უფლებრივი რესტიტუცია. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებით, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი) (იხ.: სუსგ №ას-157-2024, 22.07.2024წ.).

17. სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, პირველ რიგში, სასამართლო ამოწმებს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. ამ საკითხის გამორკვევა კი, შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ.: სუსგ №ას-151-147-2016, 19.04.2016წ.; №ას-235-2021, 18.06.2021წ.; №ას-877-2023, 20.10.2023წ.; №ას-1651-2023, 31.01.2024წ.; №ას-1494-2022, 31.01.2024წ.; №ას-175-2022, 28.06.2024წ.; №ას-157-2024, 22.07.2024წ.).

18. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris” პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ ამ პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტით (იხ.: სუსგ №ას-941-891-2015, 29.01.2016წ.; №ას-1502-1422-2017, 20.02.2018წ.; №ას-157-2024, 22.07.2024წ.).

19. საქართველოს კონსტიტუციის 26-ე მუხლის შესაბამისად, უზრუნველყოფილია შრომის თავისუფლება. შრომის თავისუფლება და სხვა სოციალური უფლებები ადამიანის სასიცოცხლო ინტერესებს უკავშირდება და ძირითადი უფლებების განხორციელების წინაპირობაა. „შრომა თავისუფალია“, რაც, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „იმას ნიშნავს, რომ ადამიანს მინიჭებული აქვს უფლება, თავად განკარგოს საკუთარი შესაძლებლობები შრომით საქმიანობაში, თავად აირჩიოს შრომითი საქმიანობის ესა თუ ის სფერო, ასევე, შრომის თავისუფლებაში იგულისხმება სახელმწიფოს ვალდებულება, იზრუნოს მოქალაქეთა დასაქმებაზე და დაიცას მათი შრომითი უფლებები. კონსტიტუციით დაცულია არამარტო უფლება, არჩიო სამუშაო, არამედ ასევე უფლება, განახორციელო, შეინარჩუნო და დათმო ეს სამუშაო“ (იხ.: საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის გადაწყეტილება საქმეზე №2/2-389).

20. პალატა მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ რეორგანიზაციის საფუძვლით ხელშეკრულების შეწყვეტის მართლზომიერებაზე (სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი), ვინაიდან საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 31 იანვრის განჩინებით ცალსახად დადგენილია დასაქმებულის მიერ სამუშაოს საკუთარი ნებით დატოვების საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის არამართლზომიერება (სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ პუნქტზე), რა დროსაც საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ 2019 წლის 23 ოქტომბერს გამოხატული ნება შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ იყო ნაკლიანი და აღნიშნული მოსარჩელის ნამდვილ ნებას არ შეესაბამებოდა.

21. დამსაქმებლის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, სამსახურიდან განთავისუფლების ბრძანების ბათილობის საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, უნდა შეფასდეს რეორგანიზაციის გამართვისა და მოსარჩელის მიმართ რეორგანიზაციის შედეგების მართლზომიერება, კერძოდ, რეორგანიზაციის მოტივით მართლზომიერად გათავისუფლდა თუ არა მოსარჩელე დაკავებული თანამდებობიდან, დამსაქმებელმა უფლება ბოროტად ხომ არ გამოიყენა, რაც ეწინააღმდეგება სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტს, სსკ-ის 115-ე, მე-8 მუხლებსა და საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულ შრომის უფლებას, ვინაიდან რეორგანიზაცია მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალური საფუძველი არ არის და ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები არ უნდა იქცეს უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად (იხ.: სუსგ №ას-115-111-2016, 08.04.2016წ.; №ას-931-2022, 30.09.2022წ.; №ას-466-2021, 27.09.2022წ.; №ას-1553-2024, 27.06.2024წ.).

22. პალატა აღნიშნავს, რომ სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები შეიძლება არსებობდეს დამოუკიდებლად, თუმცა იმისათვის, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა საფუძვლიანად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია ნებისმიერ აღნიშნულ გარემოებას შედეგად მოჰყვებოდეს სამუშაო ძალის შემცირება. როდესაც დამსაქმებელი რეორგანიზაციის გადაწყვეტილებას იღებს, უნდა დარწმუნდეს, რომ აღნიშნული ნაბიჯი შეესაბამება მის ინტერესებს, და ამავე დროს, გაუმართლებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ უფლებებს.

23. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ არაერთხელ იქნა განმარტებული, რომ: „ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები მხოლოდ იმ შემთხვევაში წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ დადგინდება, რომ იგი თავისი შინაარსის გათვალისწინებით, ეკონომიკური სიდუხჭირის, შტატების ან/და ხელფასების შემცირების ან სხვა ობიექტური საჭიროების გამო, დამსაქმებელს აყენებს კონკრეტული თანამდებობიდან მუშაკის გათავისუფლების აუცილებლობის წინაშე. სხვა შემთხვევაში, ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებებიც, თავისთავად, არ არის მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში, ე.წ. „რეორგანიზაციის“ საფუძვლით პირის სამსახურიდან გაშვების დისკრიმინაციული მოტივები შეიძლება დაიფაროს და იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად, შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის, რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისა და არჩევანის დროს დამსაქმებელი ვალდებულია, იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს“ (იხ.: სუსგ №ას-224-224-2018, 18.05.2018წ.; №ას-1334-2021, 02.03.2022წ.).

24. საკასაციო პალატის მითითებით, შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე მიუთითებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას, შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (შრომითსამართლებრივ დავაში შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მართლზომიერი საფუძვლის მტკიცების სტანდარტზე იხ. ი. გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, რედ: ზ. ძლიერიშვილი, ნ. კვანტალიანი, 2020 წელი, გვ. 255-261). ამდენად, ფაქტების მითითების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება, ხოლო შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების კანონიერების დადგენა დამოკიდებულია მოპასუხის მტკიცების ტვირთის რეალიზებაზე, კერძოდ, მისი მხრიდან დამაჯერებელი საფუძვლებისა და მტკიცებულებების წარდგენაზე (იხ.: სუსგ №ას-223-223-2018, 20.18.2018წ.; №ას-103-2019, 31.10.2019წ.; №ას-1483-2019, 19.12.2019წ.). შესაბამისად, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ნების გამოვლენა განაპირობა სამუშაო ძალის შემცირებამ, კადრების ოპტიმიზაციამ, ფინანსურმა სიძნელეებმა, კასატორს ეკისრებოდა.

25. საგულისხმოა, რომ დამსაქმებელმა რეორგანიზაციის საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს კუმულაციურად უნდა დაასაბუთოს და დაამტკიცოს შემდეგი წინაპირობები: ის აუცილებლობა, რომელიც შესაძლოა ლეგიტიმურ მიზანს წარმოადგენდეს რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებისათვის; შტატების რეალურად და კანონთან შესაბამისად შემცირების ფაქტი - კერძოდ, რეორგანიზაციის ფაქტობრივად განხორციელება კანონის შესაბამისად ისე, რომ პროცესში არ მოხდეს თვალთმაქცურად არასასურველი მუშაკების გათავისუფლება (იხ.: სუსგ №ას-1329-2018, 22.02.2019წ.). დამსაქმებელმა უნდა წარმოაჩინოს თანმიმდევრული სურათი, რომელიც გონიერ დამკვირვებელს დაარწმუნებს მთელი ამ პროცესის სისწორესა და კანონიერებაში.

26. პალატა მიუთითებს, რომ დამსაქმებელმა ვერ დაასაბუთა რეორგანიზაციის შედეგად მოსარჩელის განთავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა, კერძოდ, სამართალწარმოების პროცესში საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით განსაზღვრადი არ არის, რომ მოსარჩელის საშტატო ერთეულის გაუქმება მიღებული გადაწყვეტილების ნეგატიური შედეგია. მოცემულ შემთხვევაში, არ დგინდება, რა აუცილებლობით არის გამოწვეული სამუშაო ძალის შემცირება, ფორმალური საფუძველი ხომ არ შეექმნა რეორგანიზაციას, რასაც პასუხს ვერ სცემს მხოლოდ მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი 2019 წლის 9 დეკემბრის ცნობა. საქმეში წარმოდგენილი არ არის, კონკრეტულად, მის მიერ მითითებული გარემოების - სარეალიზაციო ბაზარზე სავაჭრო ბრუნვის შემცირების შესახებ მტკიცებულებები, რაც დაარწმუნებდა სასამართლოს რეორგანიზაციის აუცილებლობაში. კასატორს არ აქვს წარმოდგენილი სამართლებრივად ვარგისი არგუმენტაცია, რა გარეშე ფაქტორებმა იქონია გავლენა დასაქმებულის გათავისუფლებაზე. ნიშანდობლივია ის გარემოებაც, რომ დამსაქმებელს საქმისწარმოების შესაბამის ეტაპზე არ მიუთითებია, დასაქმებულს შრომის ანაზღაურების ოდენობის გათვალისწინებით რა ტიპის პოზიცია შეეთავაზა, რა ფუნქციებით და იყო თუ არა ტოლფასი და ა.შ.

27. საკასაციო პალატა დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის შედავებას იმის თაობაზეც, რომ რეორგანიზაციის შესახებ ბრძანება არ გაუქმებულა. პალატა განმარტავს, რომ დასაქმებული სამუშაოდან გათავისუფლდა სწორედ რეორგანიზაციით გამოწვეული შტატების შემცირების საფუძვლით, შესაბამისად, გათავისუფლების საფუძვლის კანონიერების კვლევის პროცესში სასამართლო ვალდებულია, შეამოწმოს რეორგანიზაციის მართლზომიერების საკითხი და ამისთვის რეორგანიზაციის აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნა საჭირო არაა, რადგანაც ეს არა დამოუკიდებელი მოთხოვნა, არამედ სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებით განაცდურის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობაა (იხ.: სუსგ №ას-1482-2019, 20.05.2020წ.; №ას-843-2022, 31.07.2024წ.).

28. საგულისხმოა ის გარემოებაც, რომ სამუშაო ადგილზე აღდგენის შეუძლებლობა, ისე ტოლფასი თანამდებობის არარსებობა სასამართლოს მიერ დადგენილია და ამ ნაწილში წარმოდგენილი არ არის დასაქმებულის საკასაციო საჩივარი. ამდენად, მოსარჩელის დარღვეული შრომითი უფლების აღდგენის საშუალებას მისთვის კომპენსაციის მიკუთვნება წარმოადგენს, რაც მოცემულ შემთხვევაში, საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, გონივრულია და სადავო არ არის.

29. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

30. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

31. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია, შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

32. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

33. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ე.ჯ–იის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. შპს „ე.ჯ–იას“ (ს/ნ .......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 600 ლარის (საგადასახადო დავალება №1748329932/ გადახდის თარიღი 27.05.2025) 70% - 420 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე

გიზო უბილავა