საქმე №ას-316-2025 22 სექტემბერი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა ჯეირანაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლაშა ქოჩიაშვილი, ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ბ–ო“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ საქართველოს შსს აკადემია (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 17 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – საიჯარო ქირის თანხისა და პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 17 იანვრის განჩინებით შპს „ბ–ოს“ (შემდგომში - „მოპასუხე“, „მოპასუხე კომპანია“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილება, რომლითაც სსიპ საქართველოს შსს აკადემიის (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „მოსარჩელე ორგანიზაცია“) სარჩელი მოპასუხის მიმართ ქირისა და პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ქირის თანხის - 43580 ლარის, ხოლო, პირგასამტეხლოს სახით, - 3000 ლარის გადახდა; მოსარჩელეს უარი ეთქვა ქირის თანხის - 8338,71 ლარის და პირგასამტეხლოს თანხის - 25 713,68 ლარის შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. მოსარჩელის მიერ გამოცხადებული ელექტრონული აუქციონის საფუძველზე, მოსარჩელესა (გამქირავებელს) და მოპასუხეს (დამქირავებელს) შორის 2019 წლის 22 მაისს გაფორმდა ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლის საგანს წარმოადგენდა თბილისში, .......... მდებარე გამქირავებლის მფლობელობაში არსებული (ს/კ ........) სასწავლო ადმინისტრაციული კორპუსის 5 კვ.მ. ფართობის (ნაგებობა N3 და N4) და საერთო საცხოვრებელი კორპუსის 2 კვ.მ. ფართობის (ნაგებობა N6) დამქირავებლისთვის ქირით გადაცემა, საკვები პროდუქტის და ყავის მოსამზადებელი აპარატების განსათავსებლად. ქირის გადასახადი შეადგენს თვეში 1100 ლარს, რომლის გადახდის ვადაც იწყება 2019 წლის 24 მაისიდან. ამასთან, დამქირავებლის მიერ ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტის შემთხვევაში დამქირავებელი ვალდებულია გადაიხადოს ქირავნობის საფასური ხელშეკრულების საგნის დაბრუნებაზე შედგენილი მიღება-ჩაბარების აქტის თარიღის ჩათვლით. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2022 წლის 22 მაისამდე (იხ.22.05.2019 წლის ქირავნობის ხელშეკრულება, ს.ფ. 19-23);

2.2. ქირავნობის ხელშეკრულებით მხარეებს შორის შეთანხმდა პირგასამტეხლოს დარიცხვის წესი, კერძოდ, ქირის გადახდის ვადის გადაცილების შემთხვევაში გამქირავებელი უფლებამოსილია დამქირავებელს დააკისროს პირგასამტეხლო, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ქირის თანხის 0,1% (იხ. 22.05.2019 წლის ქირავნობის ხელშეკრულება, ს.ფ.22);

2.3. ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადის გასვლის შემდგომ მხარეებს შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა გაგრძელდა უვადოდ და შეწყდა 2023 წლის 18 ოქტომბერს, მხარეთა წარმომადგენლებს შორის მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმებით. ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ მოსარჩელემ მოპასუხეს მიმართა 2023 წლის 10 ოქტომბერს (მხარეთა ახსნა-განმარტება; 18.10.2023 წლის მიღება-ჩაბარების აქტი; 18.10.2023 წლის პატაკი; 10.10.2023 წლის წერილი);

2.4. ქირავნობის სახელშეკრულებო ურთიერთობის განმავლობაში მოპასუხეს ქირის სახით გადახდილი აქვს ჯამში 9220 ლარი (იხ. საგადახდო დავალებები; მხარეთა ახსნა-განმარტება);

2.5. საქმის განხილვის მოსამზადებელ ეტაპზე მოპასუხემ სარჩელი ცნო ნაწილობრივ - 14558 ლარის ფარგლებში (იხ. შესაგებელი, 04.04.2024 წლის სასამართლო სხდომის ოქმი);

2.6. 2020 წლის აპრილიდან 2020 წლის აგვისტოს ჩათვლით მოპასუხე ვერ სარგებლობდა დაქირავებული ფართით და იქ განთავსებული კუთვნილი აპარატებით (იხ. მხარეთა ახსნა-განმარტება).

3. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა სასარჩელო მოთხოვნის - საიჯარო ქირის დავალიანების გადახდა - სამართლებრივ საფუძველზე და აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის დადებული იჯარის ხელშეკრულება მეიჯარის მიერ ცალმხრივად შეწყდა 2023 წლის 18 ოქტომბერს, მხარეთა წარმომადგენლებს შორის მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმებით. ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ მოსარჩელემ მოპასუხეს მიმართა 2023 წლის 10 ოქტომბერს. სარჩელი სასამართლოში აღძრულია 2023 წლის 22 ნოემბერს. შესაბამისად, რადგან მოსარჩელე მოპასუხისაგან მოითხოვს იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტამდე წარმოშობილი საიჯარო ქირის დავალიანების გადახდის დაკისრებას, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელის მოთხოვნა სამართლებრივ მოწესრიგებას საჭიროებს სსკ-ის 394 I, 411-ე მუხლების და არა - სსკ-ის 553.1 მუხლის საფუძველზე.

4. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ მოპასუხისაგან მოითხოვა ხელშეკრულების შეწყვეტამდე წარმოშობილი 51918,71 ლარის ოდენობით ქირის დავალიანების გადახდა. მოპასუხემ საქმის განხილვის მოსამზადებელ ეტაპზე ქირის თანხის დაკისრების ნაწილში სარჩელი ცნო 14558 ლარის ნაწილში (იხ. 04.04.2024 წლის სასამართლოს სხდომის ოქმი). შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოპასუხის მიერ სარჩელის ნაწილობრივ ცნობის გამო სასარჩელო მოთხოვნა 51918,71 ლარიდან 14558 ლარის ნაწილში საფუძვლიანი იყო.

5. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი, გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე და ყურადღება მიაქცია მოპასუხის მიერ 2024 წლის 01 თებერვალს სასამართლოში წარდგენილ მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხველ შესაგებელზე, კერძოდ, მოპასუხემ მიუთითა, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება დარღვეული იქნა თავად მოსარჩელის მიერ, რადგან მან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 7 კვ.მ. ფართის ნაცვლად, მოპასუხეს გადასცა 6 კვ.მ. ფართი, რომელზეც მოპასუხეს შეეძლო მხოლოდ 6 ერთეული აპარატის განთავსება.

6. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა მოპასუხის სააპელაციო პრეტენზიაზე, რომლის თანახმად, სასამართლოს არ შეუფასებია და არ განუმარტავს ის საკითხი, რომ მხარეთა შორის დადებული ქირავნობის ხელშეკრულება მიემართებოდა არა ფართებს, არამედ - აპარატებს. ქირავნობის ხელშეკრულების მთავარი მიზანი იყო გადმოცემულ ფართებზე 7 კვ.მ.-ის ოდენობით 7 ერთეული აპარატის განთავსება. აპარატების მონტაჟის მიმდინარეობისას შეუძლებელი გახდა 1 კვ.მ. ფართის გადაცემა, შესაბამისად, 7 კვ.მ.-ის გადაცემის ნაცვლად დამქირავებელს გადაეცა 6 კვ.მ., სადაც განლაგდა 6 ერთეული აპარატი, კერძოდ, 2 ერთეული - 1-ელ სართულზე, 2 ერთეული - მე-3 სართულზე და 2 ერთეული - ე.წ. სასტუმროს ბლოკში.

7. სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაქცია მხარეთა შორის 2019 წლის 22 მაისს გაფორმებული ხელშეკრულების საგანს, კერძოდ, ამ ხელშეკრულების საგანია ქ. თბილისში, .......... მდებარე, გამქირავებლის მფლობელობაში არსებული (ს/კ .........) სასწავლო ადმინისტრაციული კორპუსის 5 (ხუთი) კვადრატული მეტრი ფართობის (ნაგებობა №3 და №4) და საერთო საცხოვრებელი კორპუსის 2 (ორი) კვადრატული მეტრი ფართობის (ნაგებობა №6) დამქირავებლისთვის ქირით გადაცემა, საკვები პროდუქტის და ყავის მოსამზადებელი აპარატების განსათავსებლად. ქირის გადასახადი შეადგენს ყოველთვიურად 1100 ლარს (იხ. ს.ფ. 19-20).

8. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 102-ე მუხლით და გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა მოპასუხის მითითება, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება მოიცავდა მხარეთა შეთანხმებას აპარატების რაოდენობასთან დაკავშირებით, რამაც განაპირობა თითქოსდა მხოლოდ ამ მიზნით იჯარის ხელშეკრულების დადება.

9. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა ასევე მოპასუხის პრეტენზიაზე საქმეზე დაკითხული მოწმის დ.ს–ძის ჩვენების სისწორის შეფასებასთან დაკავშირებით და ყურადღება გაამახვილა სასამართლოს 2024 წლის 03 ივნისის მოსამზადებელი სხდომის ოქმზე, სადაც მოპასუხის შუამდგომლობით მოწმის სახით დ.ს–ძე დაიკითხა. მოწმემ განაცხადა, რომ არის მოსარჩელე ორგანიზაციის ეკონომიკური სამსახურის უფროსის მოადგილე. მან განმარტა, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება არ შეიცავდა შეთანხმებას აპარატების რაოდენობასთან დაკავშირებით. მოსარჩელემ გააქირავა 7 კვ.მ. ფართი და თითო აპარატს თუ რა ფართი ეკავა, ამ გარემოებას იგი ვერ დაადასტურებდა. მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ მოპასუხის მიერ ხდებოდა ყოველთვიურად შეთანხმებული ქირის - 1100 ლარის სრულად გადახდა, რაც წარმოადგენდა სარგებლობაში გადაცემული 7 კვ.მ. ფართის შეთანხმებულ ყოველთვიურ ქირას (იხ. ს.ფ. 102-104). შესაბამისად, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ მოპასუხემ ვერ დაადასტურა ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში შეთანხმებულზე ნაკლები ფართით სარგებლობის გარემოება.

10. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პრეტენზია, რომლის თანახმად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ საქმეში ექსელის ფორმის საშუალებით წარმოდგენილი კალკულაცია ქირის გადახდასთან დაკავშირებით თავად მოსარჩელე ორგანიზაციის მხრიდან ირაკლი მარშანიას მიერ იყო წარდგენილი/გაგზავნილი, რაც მოწმობს/მოწმობდა იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელეც იზიარებდა/ითვალისწინებდა, რომ მოპასუხეს არ აუთვისებია 7 კვ.მ. ფართი 7 აპარატისთვის. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმის მასალებში არ მოიპოვებოდა. 2024 წლის 24 დეკემბერს გამართულ სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე სასამართლომ მოპასუხეს მიმართა შეკითხვით, მიეთითებინა საქმის ფურცელი, თუ სად იყო განთავსებული ექსელის ფორმის საშუალებით წარმოდგენილი კალკულაცია ქირის გადახდასთან დაკავშირებით, რაზედაც მოპასუხემ განაცხადა, რომ ასეთი დოკუმენტი მისი სპეციფიკის გათვალისწინებით, საქმეში ვერ იქნა წარმოდგენილი. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ მოპასუხეს განუმარტა, რომ მას შეეძლო მიემართა ფაქტების კონსტატაციისათვის და ამ სახით წარმოედგინა სასამართლოში, რაც მოპასუხემ განსახილველ საქმეზე არ განახორციელა (იხ. სააპელაციო სასამართლოს 24.12.2024 წ. სხდომის ოქმი).

11. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნის თანახმად, მოპასუხემ ვერ დაადასტურა, რომ ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში მას ხელშეკრულების საგანი სრული ოდენობით არ გადასცემია და იგი შეთანხმებულზე ნაკლები ფართით სარგებლობდა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა ამ გარემოებაზე მითითებით ქირის დავალიანების შემცირების საფუძველი.

12. სააპელაციო პალატამ დამატებით ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ 2020 წლის აპრილიდან 2020 წლის აგვისტოს ჩათვლით მოიჯარის მხრიდან ქირის გადაუხდელობა გამოწვეული იყო ფორს-მაჟორული გარემოებით და ამიტომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოპასუხე გაათავისუფლა აღნიშნული 5 თვის გადასახდელი ქირისაგან, რაც ჯამში შეადგენს 5500 ლარს. სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ დასტურდებოდა მოპასუხის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ ხელშეკრულების საგნით სარგებლობა, შესაბამისად, დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული მოსარჩელის მოთხოვნა ფართის გადაცემის დაყოვნებისათვის 3 თვის ქირის - 3300 ლარის დაკისრების შესახებ და ამ ნაწილშიც არ იქნა სარჩელი დაკმაყოფილებული.

13. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიერ მოპასუხისაგან მოთხოვნილი იყო ასევე 28713,68 ლარის ოდენობით პირგასამტეხლოს გადახდა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ სსკ-ის 420-ე მუხლის საფუძველზე პირგასამტეხლო შეამცირა ცხრაჯერ უფრო მეტად - 3000 ლარამდე. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, იმ ვითარებაში, როდესაც მოპასუხეს ქირის დავალიანების სახით დაეკისრა 43580 ლარის გადახდა, სასამართლომ მოპასუხისათვის დაკისრებული პირგასამტეხლოს ოდენობა 3000 ლარამდე არამართებულად შეამცირა. აღნიშნული თანხა ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი არ იყო და ვერ უზრუნველყოფდა ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის გონივრული, პროპორციული და სამართლიანი პირგასამტეხლოს ფუნქციის შესრულებას. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილება გასაჩივრებული იყო მხოლოდ მოპასუხის მიერ. სსსკ-ის 264-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, 25713,68 ლარის ოდენობით პირგასამტეხლოს დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება შესული იყო კანონიერ ძალაში. საუარესოდ შემობრუნების დაუშვებლობის პრინციპის გათვალისწინებით კი, სააპელაციო პალატა მოკლებული იყო სამართლებრივ შესაძლებლობას ემსჯელა ამ ნაწილში გადაწყვეტილების კანონიერებაზე (შდრ: სუსგ №ას-1274-2022, 22 ნოემბერი, 2022 წ.).

14. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

15. კასატორმა მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

15.1. მხარეთა შორის დადებული ქირავნობის ხელშეკრულება მიემართებოდა არა ფართებს, არამედ - აპარატებს. ქირავნობის ხელშეკრულების მთავარი მიზანი იყო გადაცემულ ფართებზე 7 კვ.მ.-ის ოდენობით 7 ერთეული აპარატის განთავსება. 7 კვ.მ. ზუსტად მიემართებოდა 7 ერთეულს. ხელშეკრულების დადების მთავარი მიზანი აბსოლუტურად ცნობილი გახლდათ ორივე მხარისთვის, თუმცა საქმის გართულების ფონზე და მოსარჩელის მიერ რიგი ვალდებულებების დარღვევის შედეგად აღმოჩნდა, რომ თურმე მათ არ იციან და არ აქვთ ინფორმაცია იმასთან დაკავშირებით, რამდენ აპარატს მიემართებოდა ქირავნობის ხელშეკრულება. მოსარჩელე ორგანიზაცია განზრახ, აბსოლუტური გააზრებითა და შეგნებით ყოველმხრივ მალავს რეალურ სიტუაციას და მხოლოდ და მხოლოდ აჟღერებს იმ გარემოებას, რომ არაფერი არ იცის იმის გარდა, რაც ხელშეკრულებაში არის ასახული;

15.2. ერთი აპარატის განსათავსებლად საჭიროა დაახლოებით 1 კვ.მ. ფართის გამოყოფა, სწორედ ამიტომ განხორციელდა 7 კვ.მ. ფართის გადაცემა, რათა განთავსებულიყო 7 ერთეული აპარატი. მართალია, იჯარის ხელშეკრულება არ შეიცავს პირდაპირ ჩანაწერს იმის თაობაზე, რომ 7 ერთეული აპარატის განთავსება უნდა განხორციელებულიყო, თუმცა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და მხარის ახსნა-განმარტება ცხადყოფს იმას, რომ 7 კვ.მ. ფართზე უნდა განთავსებულიყო სწორედ 7 ერთეული აპარატი. წინააღმდეგ შემთხვევაში, რატომ მოხდებოდა 1 კვ.მ.-ით მეტი ფართის დაქირავება, თუ მასზე არ უნდა განთავსებულიყო აპარატი. სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია, რატომ განხორციელდა 7 კვ.მ. ფართის გადაცემა და რამდენი აპარატი განთავსდა;

15.3. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოებები, რაც მოპასუხემ მიუთითა დეტალურად საქმის განხილვის პროცესში, კერძოდ: აპარატების მონტაჟის მიმდინარეობისას შეუძლებელი გახდა 1 კვ.მ. ფართის გადაცემა, ვინაიდან მაშინდელმა ხელმძღვანელობამ მიზანშეწონილად არ ჩათვალა აპარატის განთავსება, რადგან სტუდენტების მხრიდან გამოიწვევდა ხმაურს და ზედმეტ მიმოსვლას, შესაბამისად, 7 კვ.მ.-ის გადაცემის ნაცვლად დამქირავებელს გადაეცა 6 კვ.მ., სადაც განლაგდა 6 ერთეული აპარატი: 2 ერთეული - 1-ელ სართულზე, 2 ერთეული - მე-3 სართულზე და 2 ერთეული - ე.წ სასტუმროს ბლოკში;

15.4. 2019 წლის 22 მაისიდან 2020 წლის მარტის ჩათვლით მოპასუხე სრულად იხდიდა თანხას, მიუხედავად იმისა, რომ მოხდა 6 კვ.მ.-ის ათვისება. 2020 წლის მარტის ბოლოდან პანდემიის გამო შეწყდა აკადემიის ფუნქციონირება, ამავე პერიოდში გაუქმდა სასტუმროს ფუნქციონირებაც, რის გამოც 2 აპარატი, რომელიც სასტუმროს ტერიტორიაზე იყო განთავსებული, მოიხსნა, რითაც მოპასუხემ დათმო 2 კვ.მ. ფართი. ამ გარემოებების ფონზე, მოპასუხე კომპანიის დირექტორს კომუნიკაცია ჰქონდა მოსარჩელე ორგანიზაციის წარმომადგენლობასთან იმასთან დაკავშირებით, თუ როგორ გაგრძელდებოდა მათი თანამშრომლობა იმ ფონზე, რომ 7 აპარატის ნაცვლად, რეალურად ფუნქციონირებდა 4 აპარატი. აღნიშნულ საკითხზე უკუკავშირი მოსარჩელის მხრიდან კასატორს არ მიუღია, პრობლემა კვლავ პრობლემად დარჩა;

15.5. 2020 წლის სექტემბრიდან ნაწილობრივ განახლდა სასწავლო პროცესები, თუმცა 4 აპარატის ნაცვლად ფუნქციონირება დაიწყო მხოლოდ ერთმა აპარატმა. 2020 წლის დეკემბრიდან განახლდა სასწავლო პროცესები, რის საფუძველზედაც განახლდა 4 აპარატის ფუნქციონირება 2021 წლის დეკემბრამდე. 2021 წლის დეკემბრიდან მე-3 სართულზე, სადაც განთავსებული იყო 2 აპარატი, დაიწყო სარემონტო სამუშაოები (გაგრძელდა 6 თვე), რა პერიოდშიც ორივე აპარატი გადაიტანეს და შეინახეს ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე, 2022 წლის 23 მაისამდე;

15.6. ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში მოსარჩელის მხრიდან დაირღვა არაერთი პირობა. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება არის არასრულყოფილი და სავსეა მხოლოდ გამქირავებლის სასარგებლო პუნქტებით. გარდა ამისა, მოსარჩელეს საქმეში არანაირი მტკიცებულება (მათ შორის, საბუღალტრო დოკუმენტაცია) არ აქვს წარმოდგენილი, მხოლოდ აპელირებს ხელშეკრულებასა და წერილებზე. საყურადღებოა ისიც, რომ მხარეს მხოლოდ ერთი მიღება-ჩაბარების აქტი აქვს წარმოდგენილი (2023 წლის 18 ოქტომბრის), რომელიც გაფორმებულია 4 აპარატზე, რაც დამატებით ადასტურებს ზემოთ მითითებულ გარემოებებს. დასახელებული მიღება-ჩაბარების აქტი ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ მხოლოდ 4 აპარატი ფუნქციონირებდა ობიექტზე, რადგან სწორედ ამ 4 აპარატის დაბრუნება განხორციელდა; და, რომ 1 კვ.მ. ფართზე უნდა განთავსებულიყო 1 აპარატი;

15.7. მოწმის დ.ს–ძის ჩვენება ნათლად ქმნიდა შთაბეჭდილებას იმ გარემოებების შესახებ, რომ მოსარჩელე განზრახ და წინასწარი შეგნებით მალავს საქმის არსებით გარემოებებს. წარმოუდგენელია, პირი, რომელსაც მუდმივი კომუნიკაცია ჰქონდა მოპასუხე კომპანიის დირექტორთან აღნიშნული საკითხის შესახებ, თითოეულ დეტალზე ჰქონდა წვდომა, ზუსტად იცოდა, სად, როდის და როგორ უნდა განთავსებულიყო აპარატები მოსარჩელე ორგანიზაციის ტერიტორიაზე, დღეს ამბობდეს, რომ არაფერი ახსოვს. აღნიშნულმა მოწმემ განზრახ განაცხადა, რომ თითქოს არ ახსოვს საქმის დეტალები. მან გამიზნულად განაცხადა პროცესზე, თითქოს არ იცის, სად უნდა განთავსებულიყო აპარატები. ნებისმიერი ობიექტური დამკვირვებლის თვალით აშკარაა, რომ მოწმე მხარს უჭერს მოსარჩელე ორგანიზაციას, წინააღმდეგ შემთხვევაში არ დამალავდა და არ იტყოდა, რომ არ ახსოვს;

15.8. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ საქმეში ექსელის ფორმის საშუალებით წარდგენილი კალკულაცია ქირის გადახდასთან დაკავშირებით თავად მოსარჩელის მხრიდან ირაკლი მარშანიას მიერ იყო წარდგენილი/გაგზავნილი, რაც მოწმობს/მოწმობდა იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელეც იზიარებდა/ითვალისწინებდა, რომ მოპასუხეს არ აუთვისებია 7 კვ.მ. ფართი 7 აპარატისთვის;

15.9. სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ თითქოსდა აუცილებელი იყო ფაქტების კონსტატაცია დასახელებულ დოკუმენტზე, თუმცა, მეორე მხარეს არ განუცხადებია რაიმე პრეტენზია მტკიცებულების ავთენტურობასთან დაკავშირებით, რის გამოც არასწორია სასამართლოს განმარტება.

16. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 02 აპრილის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

17. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

18. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

19. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

20. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს შემოწმების საგანია მოპასუხე კომპანიისათვის საიჯარო ქირის გადახდის დაკისრების კანონიერება.

21. იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარე მოვალეა გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა, თუ იგი მიღებულია მეურნეობის სწორი გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით. მოიჯარე მოვალეა გადაუხადოს მეიჯარეს დათქმული საიჯარო ქირა. საიჯარო ქირა შეიძლება განისაზღვროს როგორც ფულით, ისე ნატურით. მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ საიჯარო ქირის განსაზღვრის სხვა საშუალებებზედაც. იჯარის ხელშეკრულების მიმართ გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების წესები, თუ 581 – 606-ე მუხლებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული [სსკ-ის 581-ე მუხლი].

22. იჯარა ორმხრივმავალდებულებელი, სასყიდლიანი და კონსესუალური ტიპის ხელშეკრულებაა. მეიჯარის ვალდებულებაა, დროებით სარგებლობაში გადასცეს მოიჯარეს იჯარის საგანი (ქონება) ისე, რომ შესაძლებელი იყოს მისგან სწორი სამეურნეო გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით ნაყოფის მიღება, ხოლო მოიჯარის ვალდებულება კი შეთანხმებული საზღაურის გადახდაა. შესაბამისად, საიჯარო სამართლებრივი ურთიერთობის მიზანი არის არა მხოლოდ იჯარის საგნით სარგებლობა, არამედ იჯარის საგნით სარგებლობის გამო მიღებული შემოსავალი. იჯარა ქირავნობის სამართლებრივი ურთიერთობის ნაირსახეობაა (საიჯარო ურთიერთობების დარეგულირებისთვის ქირავნობის ნორმები ბლანკეტურია), მაგრამ ქირავნობისგან მას სწორედ იჯარის საგნის სარგებლობით შემოსავლის მიღების აუცილებლობა მიჯნავს. შემოსავლის მიღების შესაძლებლობის აუცილებლობის უზრუნველყოფა კი მეიჯარის ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების გამოკვეთილი პასუხისმგებლობაა, რასაც ეფუძნება მოიჯარის ვალდებულება საიჯარო ქირის გადახდის შესახებ (იხ. სუსგ საქმე №ას-294-294-2018, 8 მაისი, 2018 წელი).

23. ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული აქვს იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტამდე წარმოშობილი საიჯარო ქირის დავალიანების სახით - 43580 ლარის გადახდა.

24. მოპასუხის საკასაციო პრეტენზიის თანახმად, მხარეთა შორის დადებული იჯარის ხელშეკრულება მიემართებოდა არა ფართებს, არამედ - აპარატებს, ვინაიდან ხელშეკრულების მთავარი მიზანი იყო გადაცემულ ფართებზე 7 კვ.მ.-ის ოდენობით 7 ერთეული აპარატის განთავსება. 7 კვ.მ.-ის გადაცემის ნაცვლად მოიჯარეს გადაეცა 6 კვ.მ.; საბოლოოდ კი მხოლოდ 4 აპარატი ფუნქციონირებდა ობიექტზე, რაც დასტურდება იმით, რომ მიღება-ჩაბარების აქტი გაფორმებულია 4 აპარატზე.

25. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო საქმის წარმოება მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე ხორციელდება [სსსკ-ის 4.1. მუხლი: სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები]. აღნიშნული პრინციპის რეალიზება მოდავე მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთის სწორი განაწილების პირობებშია შესაძლებელი.

26. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით [სსსკ-ის 102-ე მუხლი].

27. მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოპასუხის მხოლოდ ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.

28. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

29. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხის შედავება იჯარის საგნის ნაკლის თაობაზე, რომელიც არ არის გამყარებული სათანადო მტკიცებულებებით, არ წარმოადგენს საიჯარო ქირის გადახდაზე უარის თქმის ან მისი შემცირების საფუძველს [სსკ-ის 533-ე მუხლი: გამქირავებელმა უნდა გადასცეს დამქირავებელს უფლებრივად და ნივთობრივად უნაკლო ნივთი; 535-ე მუხლი: გაქირავებული ნივთი ნივთობრივად უნაკლოა, თუ მას აქვს დათქმული თვისებები. თუ ეს თვისებები არ არის დათქმული, მაშინ გაქირავებული ნივთი მიიჩნევა უნაკლოდ, თუ იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქმიანობისათვის ან ჩვეულებრივი გამოყენებისათვის; 536.1 მუხლი: თუ გაქირავებულ ნივთს აღმოაჩნდება ნაკლი, მაშინ დამქირავებელს ქირა შეუმცირდება იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც შემცირდა ნივთის ვარგისიანობა ნაკლის გამო].

30. დადგენილია, რომ მოსარჩელის მიერ გამოცხადებული ელექტრონული აუქციონის საფუძველზე, მოსარჩელესა (გამქირავებელს) და მოპასუხეს (დამქირავებელს) შორის 2019 წლის 22 მაისს გაფორმდა ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლის საგანს წარმოადგენდა თბილისში, .......... მდებარე გამქირავებლის მფლობელობაში არსებული (ს/კ .........) სასწავლო ადმინისტრაციული კორპუსის 5 კვ.მ. ფართობის (ნაგებობა N3 და N4) და საერთო საცხოვრებელი კორპუსის 2 კვ.მ. ფართობის (ნაგებობა N6) დამქირავებლისთვის ქირით გადაცემა, საკვები პროდუქტის და ყავის მოსამზადებელი აპარატების განსათავსებლად. ქირის გადასახადი შეადგენს თვეში 1100 ლარს, რომლის გადახდის ვადაც იწყება 2019 წლის 24 მაისიდან (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.1. ქვეპუნქტი).

31. საკასაციო პალატის განმარტებით, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება, რომელიც წარმოადგენს კერძო სამართლის სუბიექტების ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგს, ანიჭებს ხელშეკრულების ორივე მხარეს ხელშეკრულებით განსაზღვრულ უფლებებსა და აკისრებს გარკვეულ მოვალეობებს. ხელშემკვრელ მხარეთა უფლებებისა და მოვალეობების იდენტიფიცირებას გააჩნია არა მხოლოდ მატერიალური, არამედ პროცესუალური მნიშვნელობა, რამდენადაც თითოეული მათგანი პასუხისმგებელია სწორედ მისი წილი ვალდებულების ჯეროვან შესრულებაზე (მატერიალურ-სამართლებრივი კუთხით), ხოლო შეუსრულებლობის შემთხვევაში კი, სადავოობისას მასვე ეკისრება ამ ვალდებულების არსებობის გამომრიცხველი ან მისი შესრულების დამადასტურებელი მტკიცებულების წარმოდგენა (საპროცესო-სამართლებრივი კუთხით) (იხ. სუსგ საქმე №ას-1376-2020, 11 მარტი, 2021 წელი).

32. გარდა ხელშეკრულებისა, საკასაციო პალატა მიუთითებს მოწმე დ.ს–ძის განმარტებაზე, რომელიც არის მოსარჩელე ორგანიზაციის ეკონომიკური სამსახურის უფროსის მოადგილე. მისი ჩვენების თანახმად, მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება არ შეიცავდა შეთანხმებას აპარატების რაოდენობასთან დაკავშირებით. მოსარჩელემ გააქირავა 7 კვ.მ. ფართი და თითო აპარატს თუ რა ფართი ეკავა, ამ გარემოებას იგი ვერ დაადასტურებდა. მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ მოპასუხის მიერ ხდებოდა ყოველთვიურად შეთანხმებული ქირის - 1100 ლარის სრულად გადახდა, რაც წარმოადგენდა სარგებლობაში გადაცემული 7 კვ.მ. ფართის შეთანხმებულ ყოველთვიურ ქირას (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-9 პუნქტი).

33. ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, მოცემულ შემთხვევაში ნივთის ნაკლის დასაბუთებისა და მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა მოიჯარეს [სსსკ-ის 102.1 მუხლი] და იგი ვალდებული იყო, დასაშვები მტკიცებულებების წარდგენით დაესაბუთებინა აღნიშნული ფაქტის არსებობა. მოპასუხემ კი სათანადო და რელევანტური მტკიცებულებების წარდგენის გზით ვერ დაადასტურა ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში შეთანხმებულზე ნაკლები ფართით სარგებლობის გარემოება. ამასთან, მან სასამართლოს ასევე ვერ წარუდგინდა სათანადო მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა მხარეთა შეთანხმებას გადაცემულ ფართზე 7 აპარატის განთავსების თაობაზე.

34. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას ექსელის ფორმის საშუალებით წარდგენილ კალკულაციასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელემ სადავოდ გახადა იგი და განაცხადა, რომ იგი არ იყო ოფიციალური მიმოწერა (იხ. სააპელაციო შესაგებელი, ს.ფ. 213), ამასთან, მხოლოდ ხსენებული მტკიცებულება, რომელიც სათანადო წესით არ არის წარმოდგენილი, ვერ გახდება მოპასუხის შედავების გაზიარებისა და ქირის შემცირების საფუძველი.

35. გამომდინარე აქედან, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო მის მიერ სადავოდ გამხდარი ფაქტის სათანადო წესით დადასტურება, რაც მისთვის არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანის საფუძველი გახდა.

36. ყველა სამართლებრივ სისტემაში ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს. ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში. სახელშეკრულებო ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნების შეუსრულებლობა უკვე ვალდებულების დარღვევაა. ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამოხატულებას ჰპოვებს მოვალეზე კანონით დადგენილი ქონებრივი ზემოქმედების ზომებში. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე (იხ. მ. თოდუა/ ჰ. ვილემსი, ვალდებულებითი სამართალი, თბილისი, 2006, 37).

37. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

38. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2329 ლარის 70% – 1630,30 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „ბ–ოს“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს შპს „ბ–ოს“ (ს/კ: ......) დაუბრუნდეს შპს „ლ.ვ.ჯ–ას“ მიერ (ს/კ: ........) 2025 წლის 27 მარტს №1743055977 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2329 ლარის 70% – 1630,30 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. ჯეირანაშვილი

მოსამართლეები: ლ. ქოჩიაშვილი

ა. ძაბუნიძე