საქმე №ას-358-2025 22 სექტემბერი, 2025 წელი

. ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა ჯეირანაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლაშა ქოჩიაშვილი, ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს „დ.ჯ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – თ.ბ–ია (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 17 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 17 სექტემბრის განჩინებით შპს „დ.ჯ–ის“ (შემდეგში: მოპასუხე ან აპელანტი ან კასატორი) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 20 აპრილის გადაწყვეტილება, რომლითაც თ.ბ–იას (შემდეგში: მოსარჩელე) სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს დაევალა სსიპ საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის გზით საკუთრებაში გადასცეს მოსარჩელეს საცხოვრებელი ბინის ნასყიდობის შესახებ 11.06.2018წ. №2 წინასწარი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ღია ავტოსადგომი №94 მიწის ნაკვეთზე ს/კ: ......, მშენებლობის ნებართვის გაცემის შესახებ №3923826 ბრძანებით შეთანხმებული და დამტკიცებული პროექტის შესაბამისად; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა პირგასამტეხლო - 3728.6 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. 11.06.2018წ. მხარეთა შორის N2 წინასწარი ხელშეკრულება გაფორმდა საცხოვრებელი ბინის ნასყიდობის შესახებ, რომლის თანახმად, გასაყიდ ქონებას წარმოადგენს მშენებარე ბინა მდებარე, თბილისში, ........., 57კვ.მ. (შემდეგში - ბინა) და ერთი ღია ავტოსადგომი №94 (შემდეგში - N94 ავტოსადგომი). მშენებლობის ნებართვის ბრძანება N3923826, გაცემული 20.04.2018წ. ს.კ:............ მხარეებმა იკისრეს ვალდებულება დადონ აღნიშნულ ქონებაზე ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულება. მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება მოპასუხეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საზღაური გადაუხადოს და ნაყიდი ქონება მიიღოს, ხოლო მოპასუხემ ვალდებულება იკისრა მოსარჩელეს ჩააბაროს აღნიშნული ქონება ხელშეკრულებით დადგენილი წესით. გასაყიდი ქონების ღირებულება 61000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით განისაზღვრა (შემდეგში - ხელშეკრულება).

2.2. ხელშეკრულების 4.2. პუნქტით დადგინდა, რომ ქონების გადაცემა მოხდება სამშენებლო სამუშაოების დამთავრებისთანავე, არაუგვიანეს 2020 წლის 30 ივნისისა.

2.3. ხელშეკრულების 4.3. პუნქტით დადგინდა, რომ დასრულებული სახლის ექსპლუატაციაში ჩაბარება მოხდება გამყიდველის მიერ არაუგვიანეს 2020 წლის 31 დეკემბრისა.

2.4. ხელშეკრულების 9.4. პუნქტის თანახმად, თუ გამყიდველი ვერ ჩააბარებს ბინას 4.3. პუნქტში მითითებულ ვადაში, ამ ვადიდან 6 თვის გასვლის შემდეგ მყიდველი უფლებამოსილია მოსთხოვოს გამყიდველს პირგასამტეხლო გადახდილი თანხის 0.5%-ის ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ თვეზე.

2.5. მოსარჩელემ მოპასუხეს 61000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში გადაუხადა;

2.6. 07.07.2022წ. მოპასუხემ მოსარჩელეს მფლობელობაში გადასცა ბინა, ხოლო 11.08.2022წ. მხარეთა შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე ბინა რეგისტრირებული ........... საკადასტრო კოდზე მოსარჩელეს საკუთრებაში გადაეცა, წინასწარი ხელშეკრულების ფარგლებში გადახდილი ნასყიდობის ფასის - 54000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის, სანაცვლოდ;

2.7. დადგენილია, რომ მოსარჩელის მიერ გადახდილი 61 000 აშშ დოლარიდან ბინის ღირებულება იყო 54 000 აშშ დოლარი;

2.8. მოპასუხემ შესაგებელში განმარტა, რომ მოსარჩელესთან გაფორმებული ხელშეკრულების პერიოდში ღია ავტოსადგომის ღირებულება 7000 აშშ დოლარი იყო, ხოლო იმავე ობიექტზე მიწისქვეშა ავტოსადგომის ღირებულება მერყეობდა 10,000-12,000 აშშ დოლარის ფარგლებში (იხ., შესაგებელი, ს.ფ.110);

2.9. მოპასუხეს მოსარჩელისთვის N94 ღია ავტოსადგომი საკუთრებაში არ გადაუცია;

3. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება, რომ N94 ღია ავტოსადგომის მოსარჩელისათვის საკუთრებაში გადაცემის ვალდებულება მას არ გააჩნდა, ვინაიდან, ხელშეკრულებით დასტურდებოდა, რომ ავტოსადგომი წარმოადგენდა ნასყიდობის საგანს, რომელიც მოსარჩელეს უნდა გადასცემოდა შესაბამისი ღირებულების გადახდის სანაცვლოდ. ხელშეკრულების მე-2 მუხლში პირდაპირ მიეთითა რომ გასაყიდ ქონებას წარმოადგენს მშენებარე ბინა და ღია ავტოსადგომი. ვარაუდი ან დასკვნა, რომ ხელშეკრულებით მხოლოდ მშენებარე ბინა გაიყიდა, ხოლო ღია ავტოფარეხი სარგებლობაში გადაეცა მოსარჩელეს, არ გამომდინარეობდა.

4. ხელშეკრულების მე-3 პუნქტში, სადაც მოცემულია ქონების ღირებულება და ანგარიშწორების წესი, მითითებულია, რომ „გასაყიდი ქონების ღირებულება 61 000 აშშ დოლარია“. „გასაყიდ ქონებაშია“ მოაზრებული და დაანგარიშებული ბინის და ავტოფარეხის ღირებულება/ფასი.

5. ვინაიდან ღია ავტოფარეხი წარმოადგენს უძრავ ნივთს და შესაბამისად მასთან დაკავშირებული ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებები/უფლებები საჭიროებს საჯარო რეეტრში რეგისტრაციას.

6. ამასთან, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, თუ დავუშვებთ, რომ სარგებლობის უფლება მოპასუხეს გათანაბრებული აქვს თხოვებასთან (კანონი იმპერატიულად არ ითხოვს ამ შემთხვევაში რეგისტრაციას), მაშინ გაუგებარია, რატომ გადაახდევინეს მოსარჩელეს წინასწარ განსაზღვრული ოდენობის საფასური - 7 000 აშშ დოლარი N94 ღია ავტოფარეხში, როცა მოპასუხის განმარტებით, საკუთრების უფლებით (რეგისტრაციით), მიწისქვეშა ავტოფარეხებს ჰყიდდნენ 10 000 აშშ დოლარად, ე.ი. 3000 აშშ დოლარით მეტის გადახდის შემთხვევაში, პირი უვადოდ, საკუთრების უფლებით და საჯარო რეესტრში რეგისტრაციით გახდებოდა ავტოფარეხის მესაკუთრე.

7. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, მოსარჩელემ სადავო ხელშეკრულებით შეიძინა, როგორც ბინა, ასევე ღია ავტოფარეხი.

8. ღია ავტოფარეხის ტექნიკურად დარეგისტრირების სირთულე, როგორც ამას აპელანტი მიუთითებდა (აპელანტის განმარტებით, მიმდინარე ეტაპზე ღია ავტოსადგომზე რეგისტრაციის დავალების შემთხვევაში, აღნიშნული ერთმნიშვნელოვნად გამოიწვევს შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში შეყვანის ვადის გადაცილებას, რაც მყიდველებთან გაფორმებული უძრავი ქონების წინასწარი ხელშეკრულებების საფუძველზე გამოიწვევს მოპასუხის მიმართ მყიდველების მიერ ფინანსური სანქციის გამოყენებას. მოთხოვნების გაზრდა მოხდება, რაც ფინანსური ზიანის მომტანი იქნება მოპასუხისათვის; აპელანტს მოუწევს პროექტის შეცვლა და მისი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიასთან ხელახლა შეთანხმება), ვერ შეაფერხებდა მასზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების წარმოშობას.

9. მოპასუხემ დაარღვია ვალდებულება - მოსარჩელეს ბინა, ნაცვლად არაუგვიანეს 2020 წლის 31 დეკემბრისა, მფლობელობაში 2022 წლის 07 ივლისს გადასცა.

10. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის შედავება, რომ მისი მხრიდან ვალდებულების შესრულება - ნასყიდობის საგნის დათქმულ ვადაში გადაცემა, ფორს-მაჟორულმა გარემოებებმა განაპირობეს.

11. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით აპელანტმა (მოპასუხე) საკასაციო საჩივარი წამოადგინა.

10.1. კასატორი უარყოფს, რომ მას N94 ღია ავტოსადგომის მოსარჩელისათვის საკუთრებაში გადაცემის ვალდებულება გააჩნდა. იგი ღნიშნავს, რომ ღია ავტოსადგომის რეგისტრაცია საკუთრების უფლებით ვერ განხორციელდებოდა, რის თაობაზეც მოსარჩელე ინფორმირებული იყო;

10.2. კასატორი აღნიშნავს, რომ უგულვებელყოფილია სახელშეკრულებო ვალდებულების დადგენილ ვადაში შესრულების დამაბრკოლებელი გარემოების არსებობა, კერძოდ, სამშენებლო სამუშაოები გარკვეული ვადით შეჩერებული იყო კორონავირუსით გამოწვეულ პანდემიასთან ბრძოლის მიზნით დაწესებული შეზღუდვებით. კასატორი აცხადებს, რომ 3728.6 აშშ დოლარის ოდენობით განსაზღვრული პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ მაღალია, სასამართლოს კი, არ უმსჯელია პირგასამტეხლოს შემცირების საკითხზე. სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა ფორს-მჟორული გარემოებები და პირგასამტეხლოს დარიცხვა უნდა დაეწყო მისი დარიცხვის უფლებამოსილების წარმოშობიდან 3 თვის შემდეგ და ამ გზით ვადაგადაცილებული იქნებოდა 9 თვე, რის შედეგად პირგასამტეხლო 2430 აშშ დოლარი იქნებოდა. აქვე კასატორი უარყოფს, თუნდაც, მის მიერვე მითითებული ოდენობის პირგასამტეხლოს დაკისრების წინაპირობის არსებობასაც (დეტალურად იხ., საკასაციო საჩივარი).

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

13. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

14. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

15. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

16. კასატორის პრეტენზია მდგომარეობს იმაში, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა მხარეთა შორის დადებულ ხელშეკრულებაში გამოვლენილი ნება და მცდარი დასკვნა გამოიტანა, თითქოს მოპასუხეს N94 ავტოსადგომის მოსარჩელისათვის საკუთრებაში გადაცემის ვალდებულება გააჩნდა. კასატორი აღნიშნავს, რომ ღია ავტოსადგომის რეგისტრაცია საკუთრების უფლებით ვერ განხორციელდებოდა, რის თაობაზეც მოსარჩელე ინფორმირებული იყო.

17. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავო საკითხის შეფასების მიზნით, მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში გამოვლენილი ნება საჭიროებს განმარტებას იმ გარემოების დასადგენად, წარმოეშვა თუ არა მოპასუხეს სადავო N94 ღია ავტოსადგომის მოსარჩელისათვის საკუთრებაში გადაცემის ვალდებულება შესაბამისი საფასურის გადახდის სანაცვლოდ.

18. სადავო საკითხის სიცხადის მიზნით, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ნების გამოვლენის განმარტების აუცილებლობაზე, რასთან დაკავშირებითაც იურიდიული ლიტერატურა და სასამართლო პრაქტიკა თანხმდება, რომ ნება უნდა განიმარტოს ნების მიმღების და არ მისი გამომვლენის თვალსაწიერიდან, ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს.

19. ნების გამოვლენის განმარტებისას ფრაზისა თუ ქმედების შინაარსის შესაფასებლად სასამართლო ხელმძღვანელობს სამოქალაქო ბრუნვის ჰიპოთეტური, გონიერი მონაწილის სტანდარტით, ჩაყენებულით ნების მიმღების მდგომარეობაში, შესაბამისად, ნების გამოვლენა გარიგების ინსტიტუტის აუცილებელი კომპონენტი და, როგორც წესი, მისი სინონიმია (იხ. კერესელიძე დ., კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემები, თბ, 2009, 251-256).

20. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაში განმარტებულია, რომ სამოქალაქო სამართლით განმტკიცებული მხარეთა ავტონომიურობის პრინციპი ყველაზე ნათლად ხელშეკრულების თავისუფლებაში გამოიხატება. ხელშეკრულების თავისუფლება ეფუძნება მხარეთა სურვილს, დაამყარონ კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობა. ხელშეკრულების თავისუფლება ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ხელშეკრულების დადების თავისუფლება; ბ) ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლება. სსკ-ის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადების მიხედვით, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსით განმტკიცებული ხელშეკრულების სახეები არ არის ამომწურავი. ხელშეკრულების მხარეებს, როგორც წესი, უფლება აქვთ, უფლება აქვთ დამოუკიდებლად აირჩიონ ხელშეკრულების ტიპიც და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულების შინაარსი (იხ., სუსგ №ას-1373-2023, 6 თებერვალი, 2025წ.).

21. სსკ-ის 327.1 მუხლის მიხედვით, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები ყველა მის არსებით პირობებზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. ამდენად, პრაქტიკული მნიშვნელობის საკითხია, თუ რას მოიზრებს ხელშეკრულების არსებითი პირობა (essentialia negotii). სსკ-ის 327.2 მუხლის მიხედვით, „არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ“. ხელშეკრულების არსებითი პირობების ჩამონათვალს კანონი, იშვიათი გამონაკლისის გარდა (რადგან თითოეული ტიპის ხელშეკრულებას აქვს კანონით გაწერილი „მინიმალური შინაარსი“, რომლესაც ქმნიან ის პირობები, რომლებზეც შეთანხმების გარეშე ხელშეკრულება არ დაიდება), არ განსაზღვრავს. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების მხოლოდ ის პირობები, რომელზეც მხარეთა შეთანხმების მიღწევის გარეშე, ხელშეკრულება დადებულად არ ჩაითვლება.

22. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულებათა განმარტების თავისებურება განპირობებულია ურთიერთობათა ორმხრივი (მრავალმხრივი) ხასიათით, დისპოზიციური ნორმების გამოყენებით, სავაჭრო და საქმიანი ჩვეულებებითა და ტრადიციებით, მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობაში ჩამოყალიბებული პრაქტიკით, იმპერატიული ნორმების მოთხოვნათა გათვალისწინების აუცილებლობით და ა.შ.

23. ხელშეკრულება არის მხარეთა მიერ მიღწეული კონსესუსის შედეგი, რომელიც, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს მხარეთა მიმართ უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას მათივე ნების საფუძველზე. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს. სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა.

24. ყველა იმ გარიგებაში, რომლებშიც ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებულია მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღებაზე, არცთუ იშვიათად იბადება კითხვა, სწორად გაიგო თუ არა მეორე მხარემ ის, რისი თქმაც ნების გამომვლენ პირს სურდა. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები – მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება.

25. საკასაციო სასამართლო, ცხადია, ითვალისწინებს მხარეთა ნების გამოვლენის თავისუფლების პრინციპს ხელშეკრულების დადების დროს (სსკ-ის 319 მუხ.), თუმცა, კეთილსინდისიერების ფარგლებში კონტრაჰენტთა ქმედებებს აფასებს ერთმანეთისადმი ნაკისრი უფლება-მოვალეობების, ხელშეკრულებაში გამოვლენილი ფაქტობრივი ნების გონივრულობისა და სამართლიანობის საფუძველზე.

26. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის გაფორმებული წინარე ხელშეკრულების მიხედვით გასაყიდ ქონებას წარმოადგენს: თბილისში, ........, 57კვ.მ. ფართის მქონე №47 მშენებარე ბინა და №94 ღია ავტოსადგომი (მუხლი 2 - გასაყიდი ქონება). მითითებულ ქონებაზე ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვალდებულება იკისრეს მხარეებმა (პირველი მუხლი -ხელშეკრულების საგანი); გასაყიდი ქონების ღირებულება 61 000 აშშ დოლარით განისაზღვრა. მოსარჩელემ მოპასუხეს 61000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში გადაუხადა, ხოლო 11.08.2022წ. მხარეთა შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე ბინა მოსარჩელეს საკუთრებაში გადაეცა, წინასწარი ხელშეკრულების ფარგლებში გადახდილი ნასყიდობის ფასის - 54000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის სანაცვლოდ. შესაბამისად, გადახდილი 61 000 აშშ დოლარიდან 7000 აშშ დოლარი N94 ღია ავტოსადგომის ღირებულებაა, რომელიც მოსარჩელეს გადახდილი აქვს.

27. შექმნილ ფაქტობრივ მოცემულობაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხემ მოსარჩელის წინაშე არამარტო ბინის, ასევე N94 ღია ავტოსადგომის საკუთრებაში გადაცემის ვალდებულება იკისრა.

28. ბინაზე ძირითადი ხელშეკრულება დადებულია და ბინა დარეგისტრირებულია მოსარჩელის სახელზე, ხოლო N94 ღია ავტოსადგომთან დაკავშირებით კი, მოპასუხეს მოსარჩელისაგან განსხვავებული პოზიცია აქვს. ამასთან, მოპასუხე/კასატორი ღია ავტოსადგომის ტექნიკურად დარეგისტრირების სირთულეზე მიუთითებს, კერძოდ, კასატორის განმარტებით, მიმდინარე ეტაპზე ღია ავტოსადგომზე რეგისტრაციის დავალების შემთხვევაში, აღნიშნული ერთმნიშვნელოვნად გამოიწვევს შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში შეყვანის ვადის გადაცილებას, რაც მყიდველებთან გაფორმებული უძრავი ქონების წინასწარი ხელშეკრულებების საფუძველზე გამოიწვევს მოპასუხის მიმართ მყიდველების მიერ ფინანსური სანქციის გამოყენებას. ამასთან, ექსპლუატაციაში შეყვანის ვადის გახანგრძლივება კომპანიის მიმართ ფინანსური მოთხოვნების გაზრდას გამოიწვევს და ამ მხრივ, ზიანის მომტანია მოპასუხისათვის.

29. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, კასატორის ზემომითითებული პოზიცია, არ გამორიცხავს მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობას N94 ღია ავტოსადგომის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ. შესაბამისად, მოპასუხე ვალდებულია შეასრულოს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და უზრუნველყოს მოსარჩელისთვის უფლებრივად და ნივთობრივად უნაკლო ნივთის გადაცემა საკუთრებაში.

30. კასატორის პრეტენზია პირგასამტეხლოს დაკისრების კანონიერებასაც შეეხება, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორმა გასაჩივრებული განჩინების წინააღმდეგ ამ ნაწილშიც ვერ წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

31. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაში განმარტებულია შესრულების ვადის გადაცილებაში მოვალის არაბრალეულობის მტკიცების ტვირთის - ფორსმაჟორული გარემოებების არსებობასა და შესრულების ვადისგადაცილებას შორის მიზეზშედეგობრივი კავშირის დადასტურების აუცილებლობის შესახებ (მრავალთა შორის იხ., სუსგ-ები №ას-7-2025, 13 მაისი, 2025წ.; №ას-374-2024, 14 ივნისი, 2024წ.; №ას-1185-2023, 30 ნოემბერი, 2023წ.).

32. ამასთან, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ პირგასამტეხლოს განსაზღვრის ნაწილშიც არ აქვს კასატორს წარმოდგენილი დასაშვები პრეტენზია.

33. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლო მხოლოდ კვალიფიციური შედავების არსებობის შემთხვევაშია უფლებამოსილი, შეაფასოს კრედიტორის მიერ მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს ოდენობის თანაზომიერება ვალდებულების დარღვევასთან მიმართებით.

34. ამდენად, პირგასამტეხლოს გონივრულობის კვლევას სასამართლო მოვალის კვალიფიციური შესაგებლის არსებობის შემთხვევაში ახორციელებს და მის გარეშე შეუძლებელია დადგინდეს რამდენად შეუსაბამო და არაგონივრულია პირგასამტეხლოს ოდენობა სახელშეკრულებო ინტერესის ხელყოფის მასშტაბთან.

35. საკასაციო სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, როგორც ვალდებულების დარღვევის მნიშვნელობა, სახელშეკრულებო ინტერესის შინაარსისა და ფარგლების შეფასება და დადგენილ პირგასამტეხლოს ოდენობასთან მისი ადეკვატურობა (კრედიტორის მტკიცების ტვირთი), ისე ვალდებულების დარღვევის ხარისხის შეუსაბამოობა პირგასამტეხლოს ოდენობასთან (მოვალის მტკიცების ტვირთი) არის უმნიშვნელოვანესი შეფასებითი კატეგორიები, რომელზეც თავად მხარეებმა უნდა შეუქმნან მოსამართლეს დასაბუთებული წარმოდგენა და მიანიჭონ მას მხარეთა ნების განმარტების შესაძლებლობა... თუ პირგასამტეხლოს ოდენობის შემცირების მოთხოვნა კვალიფიციური შედავების ფორმით არ მოხდება, მაშინ სასამართლოს ხელთ აქვს მხოლოდ კრედიტორსა და მოვალეს შორის შეთანხმებით, სახელშეკრულებო თავისუფლებით გამყარებული ნება - მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს სახით და კრედიტორის მიერ დასაბუთებული დარღვევა, როგორც პირგასამტეხლოს დაკისრების წინაპირობა (ჩიტაშვილი ნ., პირგასამტეხლოსა და ზიანის მოთხოვნათა სახელშეკრულებო ინტერესის უზრუნველმყოფი ფუნქცია. შედარებითი სამართლის ჟურნალი 2/2020, გვ.17 < http://lawjournal.ge/wp-content/uploads/2020/04/Shedarebiti-Samartali-2-2020-14-31.pdf>

36. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს მყარად დადგენილ სასამართლო პრაქტიკაზე, კერძოდ, როდესაც ხელშეკრულების მხარე არის მეწარმე სუბიექტი, მისი პასუხისმგებლობის ხარისხი ბევრად აღემატება ფიზიკური პირის პასუხისმგებლობის ხარისხს, რომელიც შესაძლებელია იყოს ხელშეკრულების სუსტი მხარე, რომელიც ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერისას ვერ აცნობიერებს პირგასამტეხლოს შინაარსს და მის თანმდევ სამართლებრივ შედეგს. ამდენად, როდესაც საკითხი ეხება მეწარმე სუბიექტის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობას, დაკისრებული პირგასამტეხლოს ოდენობა არ უნდა იყოს მინიმალური ოდენობის (მრავალთა შორის იხ., სუსგ-ები №ას-160-2025, 08 სექტემბერი, 2025წ.; №ას-768-2024, 8 ნოემბერი, 2024წ.).

37. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

38. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი (სსსკ-ის 401.4 მუხლი).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „დ.ჯ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. შპს „დ.ჯ–ს“ (ს.კ:.......) დაუბრუნდეს 24.02.2025წ. N1740381784 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1163.84 ლარის 70% – 814.68 ლარი, 26.03.2025წ. №1742970157 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 121.50 ლარის 70% – 85.05 ლარი, 28.03.2025წ. N1743148456 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 215.20 ლარის 70% – 150.64 ლარი, ჯამში, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს 1050.38 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღებისანგარიშის№200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გოჩა ჯეირანაშვილი

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე