№ას-1354-2021
30 ივნისი, 2022 წელი თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),
რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები – ს.ა–ვი, ს.გ–ვი (მოსარჩელეები)
მოწინააღმდეგე მხარე – ა.ო–ვი (მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 ოქტომბრის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი _ უძრავი ქონების საკუთრებაში აღრიცხვა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. ს.ა–ვმა და ს.გ–ვმა (შემდეგში - მოსარჩელეები, კასატორები) სარჩელი აღძრეს თბილისის საქალაქო სასამართლოში ა.ო–ვის მიმართ (შემდეგში - მოპასუხე) შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნით:
1.1. ს.ა–ვის და ს.გ–ვის სახელზე, საკუთრების უფლებით დარეგისტრირდეს საჯარო რეესტრში, საკადასტრო კოდით №......... რეგისტრირებული უძრავი ქონების არსებითი შემადგენელი ნაწილი: ფართი 47,82 კვ.მ. მანსარდი 26.91 კვ.მ. და სარდაფი 47,55 კვ.მ.
2. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.
3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილებით, ს.ა–ვის და ს.გ–ვის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ს.ა–ვმა და ს.გ–ვმა, რომლებმაც მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:
5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით, ს.ა–ვისა და ს.გ–ვის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილება.
6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:
6.1. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი უდავო ფაქტობრივი გარემოებები:
6.1.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებით, ს.ა–ვის და ს.გ–ვის სარჩელი დაკმაყოფილდა, კერძოდ დადებულად იქნა ცნობილი მყიდველ - კ.უ.ა–სა და გამყიდველ - მ.ო–ს შორის 1945 წლის 31 ივნისს შემდგარი, ქ. თბილისში, .......... არსებული უძრავი ნივთის - 98.24 კვ.მ. ფართის, ნასყიდობის ხელშეკრულება და უძრავი ქონება აღირიცხა ს.გ–ვისა და ს.ა–ვის საკუთრებაში.
6.1.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებით დადგენილ იქნა, რომ 1945 წლის 31 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულების (შეთანხმების) მიხედვით, ....... მდებარე უძრავი ქონება უ.კ–მა მიიღო მ.ო–ისაგან, რის სანაცვლოდაც გადასცა 7 000 მანეთი, ხოლო მ.ო–მა მიიღო თანხა და გადასცა კუთვნილი სახლი.
6.1.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ 2016 წლის 19 თებერვალს გაცემული საინჟინრო აუდიტორული დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, ........ ჩატარებული შენობის შიდა აზომვის მიხედვით, შენობის I სართული შეადგენს - 77.42 კვ.მ.-ს; II სართული შეადგენს - 72.32 კვ.მ.-ს; მანსარდი - 26.91 კვ.მ.-ს და სარდაფი - 47.55 კვ.მ.-ს.
6.1.4. საჯარო რეესტრის ამონაწერით, უძრავი ქონება, მდებარე: ქალაქი თბილისი, ......., დაზუსტებული ფართობი: 196.00 კვ.მ, საკადასტრო კოდით №........ - რეგისტრირებულია ა.ო–ვის საკუთრებად. უფლების რეგისტრაციის თარიღად დაფიქსირებულია 2016 წლის 19 სექტემბერი. უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი - სამკვიდრო მოწმობა, დამოწმების თარიღი: 16.12.2015წ; ცნობა-დახასიათება (სააღრიცხვო ბარათი №022424, აღრიცხვის თარიღი 1941 წელი), დამოწმების თარიღი: 26.07.2016 წ.
6.1.5. სასამართლოს მიერ დადგენილ იქნა, რომ რომ ს.გ–ვი და ს.ა–ვი წარმოადგენენ სადავო უძრავი ნივთის, მდებარე: თბილისი, ........ მდებარე საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლის უფლებამონაცვლეებს, რომელთა მამკვიდრებელმაც ქონების მესაკუთრესთან - მ.ო–თან გააფორმა სანოტარო წესის დაუცველად წერილობით ნასყიდობის ხელშეკრულება. ასევე დადგენილია, რომ ნასყიდობის საფასური მოსარგებლის მიერ გადახდილია და ნივთით უწყვეტად სარგებლობა ხდება 1945 წლიდან - 30 წელზე მეტი დროის განმავლობაში.
6.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ.
6.3. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოსარჩელეებს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვათ შემდეგი საფუძვლით:
- მოპასუხის მიერ შესაგებელთან ერთად საქმეში წარმოდგენილ იქნა 07.09.2017 წ. ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიხედვითაც, ა.ო–ვის საკუთრებაში იმ დროისთვის ირიცხებოდა 146 კვ.მ ფართი, 26.91 კვ.მ მანსარდი და 47.55 კვ.მ. სარდაფი, ხოლო სასამართლო გადაწყვეტილება, რომელიც მიღებულ იქნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ თარიღდებოდა 27.06.2018 წლით. შესაბამისად, უდავო იყო, რომ სადავო ფართები მოპასუხე ა.ო–ვს რეგისტრირებული და დაზუსტებული ჰქონდა, ვიდრე სასამართლო გადაწყვეტილება მიიღებოდა. როგორც მოსარჩელე აცხადებდა თავის დროზე სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას დავის საგანი არ ყოფილა მოსარგებლეთა სარგებლობაში არსებული ფართის ის ნაწილი, რომელიც დამხმარე ფართია: სარდაფი, მანსარდი, სველი წერტილები, დერეფანი; აღნიშნული დავის ფარგლებში მოსარჩელე სწორედ ზემოთ ხსენებული ფართების მიკუთვნებას მოითხოვდა, თუმცა, ამ დავის ფარგლებში შეუძლებელი იყო დადგენილიყო საცხოვრებელი სადგომის ფარგლები, რადგან იგი თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ ერთხელ უკვე მიღებული - 2018 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილების განსახილველ საკითხს წარმოადგენდა, რასაც მოწმობდა ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან (იხ. 3.1.3. და 3.1.4. უდავო ფაქტობრივი გარემოება). ამასთან, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი მსგავსი ფორმულირებით არ იძლეოდა მოთხოვნის წარდგენის შესაძლებლობას, რაც ყველა ზემოთქმული ფაქტის ერთობლივი შეფასებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენდა.
6.4. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს ზემოაღნიშნული მსჯელობა და დამატებით მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეებმა სასამართლოში სარჩელი აღძრეს მოპასუხის წინააღმდეგ, რომლითაც მოითხოვეს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე მოპასუხის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ქონების არსებითი შემადგენელი ნაწილის: ფართი 47,82 კვ.მ. მანსარდი 26.91 კვ.მ. და სარდაფი 47,55 კვ.მ. - მოსარჩელეების საკუთრებაში აღრიცხვა. პალატამ აღნიშნა, რომ იმავე მოსარჩელეების მიერ, იმავე მოპასუხის მიმართ, იმავე საფუძვლით, ერთხელ უკვე იქნა სარჩელი წარდგენილი სასამართლოში, სადაც დავის საგანს წარმოადგენდა უძრავი ქონების ნაწილის, კერძოდ 98.24 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართის მოსარჩელეების საკუთრებაში აღრიცხვა, რაც დაკმაყოფილდა კიდეც კანონიერ ძალაში შესული, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებით. პალატის შეფასებით, წინამდებარე საქმის ფარგლებში მოსარჩელეთა მოთხოვნა ეყრდნობოდა იმავე სამართალურთიერთობას, რაც წინა სარჩელის საფუძველს წარმოადგენდა. ამდენად პალატამ დაადგინა, რომ ორივე სამართალწარმოების პროცესში სარჩელის საგანს წარმოადგენდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების აღიარება, ხოლო, განსხვავება შეეხებოდა მხოლოდ ფართებს; კერძოდ, წინამდებარე სარჩელით მოთხოვნილია უძრავი ქონების არსებითი შემადგენელი ნაწილის: ფართი 47,82 კვ.მ. მანსარდი 26.91 კვ.მ. და სარდაფი 47,55 კვ.მ. - მოსარჩელეების საკუთრებაში აღრიცხვა. აქედან გამომდინარე, პალატის შესაფასებელი იყო, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილების არსებობის მიუხედავად, ჰქონდათ თუ არა მოსარჩელეებს ცალკე სასარჩელო წარმოებად დამატებითი მოთხოვნის დაყენების უფლება.
6.5. პალატის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეებმა თავად განსაზღვრეს დავის საგნის ფარგლები და „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნა შემოსაზღვრეს მხოლოდ 98.24 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართით. მოსარჩელეებს თავდაპირველი სარჩელით შეეძლოთ დამხმარე ფართების საკუთრებაში გადაცემაც მოეთხოვათ, რაც არ გააკეთეს. შესაბამისად, პალატის მოსაზრებით, მათ დაკარგეს უძრავი ქონების დარჩენილი ნაწილის მოთხოვნის უფლება, რადგან, როგორც ითქვა, მოსარჩელეებს მხოლოდ ერთხელ შეეძლოთ მოეთხოვათ საკუთრების უფლების აღიარება მათ სარგებლობაში არსებულ ფართებზე. ამასთან, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ პირველი სამართალწარმოების პროცესში უძრავი ქონების არსებითი შემადგენელი ნაწილები: ფართი 47,82 კვ.მ. მანსარდი 26.91 კვ.მ. და სარდაფი 47,55 კვ.მ. - რაზეც წინამდებარე დავის ფარგლებში მოსარჩელეები აცხადებენ პრეტენზიას, აზომილი და აღრიცხული იყო მოპასუხის საკუთრებად, შესაბამისად, მოსარჩელეებს ყველანაირი შესაძლებლობა ჰქონდათ სასარჩელო მოთხოვნა აღნიშნულ ფართებზეც გაევრცელებინათ.
6.6. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ დაადგინა, რომ თავდაპირველი სარჩელის წარდგენით მოსარჩელეებმა განკარგეს ერთიანი მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა, განსაზღვრეს აღნიშნული მოთხოვნის ფარგლები და შესაბამისად, დაკარგეს იმავე უფლებიდან გამომდინარე დამატებით მოთხოვნაზე უფლება ცალკე სასარჩელო წარმოებით. აღნიშნული განმარტების საწინააღმდეგო შემთხვევაში, მოსარგებლისთვის რომ მიეცა სასამართლოს უფლება, თავისი მიხედულებით, სხვადასხვა ფართებად (თუნდაც უსასრულოდ) დაეყო ერთიანი მოთხოვნა და თითოეულ ფართზე ახალ-ახალი სარჩელით მიემართა სასამართლოსათვის, წინააღმდეგობაში მოვიდოდა არა მარტო „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნასთან, როგორც ერთი მთლიანი და განუყოფადი მატერიალურსამართლებრივი მოთხოვნის შინაარსთან, არამედ საპროცესო ეკონომიის პრინციპთანაც, რაც პალატის მოსაზრებით, დაუშვებელი იყო. პალატის შეფასებით, აღნიშნული შეუთავსებელი იქნებოდა კანონიერი ძალის ინსტიტუტის მიზნებთანაც - შექმნას სამართლებრივი სტაბილურობა, სამართლებრივი განსაზღვრულობა და მხარეთა ნდობა, რომ „დავა გადაწყვეტილია“.
7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება
7.1. კასატორების მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:
7.1.1. კასატორების მოსაზრებით, მიუხედავად იმისა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღებამდე მოპასუხემ საკუთარ სახელზე აღრიცხა ფართები, ეს არ ართმევდა უფლებას მოსარჩელეებს, რომ მოეთხოვათ ამ ფართების, ანუ მათ მიერ დაკავებული უძრავი ქონების საკუთრებაში მიღება.
7.1.2. კასატორების მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა ემსჯელა, იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რაც გულისხმობს მოსარჩელეების მიერ ფაქტობრივად დაკავებულ უძრავ ქონებას; ამასთან კასატორების მითითებით, სასამართლოს მიერ დადგენილი იყო ფაქტი იმის შესახებ, რომ ა.ო–ვის მამკვიდრებელს სახლის გაყიდვის შემდეგ (1945 წელი) არ უცხოვრია სადავო უძრავ ქონებაში, რაც ნიშნავდა იმას, რომ მან მთლიანი სახლი გაასხვისა კასატორების მამკვიდრებელზე, რომელმაც წლების განმავლობაში გააუმჯობესა მათი უძრავი ქონება მიშენება-დაშენების განხორციელებით. ამდენად მათ მიერ დაკავებული ფართები წარმოადგენდა მათ საკუთრებას.
8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 დეკემბრის განჩინებით, ს.ა–ვისა და ს.გ–ვის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
9. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
10. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:
ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;
ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;
გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;
დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;
ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;
ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;
ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
12. სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
13. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა. შესაბამისად, წინამდებარე განჩინებით, საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორების შედავების საფუძვლიანობა.
14. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (სუსგ N ას-251-2018, 08.02.2022 წ.).
15. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3-4-ე მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში (იხ.: სუსგ საქმეებზე: Nას-1163-2018, 08.02.2019 წ.; Nას-495-2020, 23.10.2020 წ).
16. განსახილველ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენს საჯარო რეესტრში, №.......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონების არსებითი შემადგენელი ნაწილის: ფართი 47,82 კვ.მ., მანსარდი 26.91 კვ.მ. და სარდაფი 47,55 კვ.მ.-ის საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლეთა/მოსარჩელეთა საკუთრებაში აღრიცხვა. სასარჩელო მოთხოვნა იმ ფაქტობრივ გარემოებას ემყარება, რომ დამხმარე ფართების შეძენა მოხდა საცხოვრებელ ფართთან ერთად, მყიდველ - კ.უ.ა–სა და გამყიდველ - მ.ო–ს შორის, 1945 წლის 31 ივნისს დადებული, ქ.თბილისში, ........ არსებული უძრავი ნივთის - 98.24 კვ.მ. ფართის ნასყიდობის ხელშეკრულებით.
17. მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) განაპირობებს მის სამართლებრივ მოწესრიგებას „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე.
18. დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილებით, ს.ა–ვისა და ს.გ–ვის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინებით, იმ მოტივით, რომ წინამდებარე საქმის ფარგლებში, მოსარჩელეთა მოთხოვნა ეყრდნობა იმავე სამართალურთიერთობას, რაც წინა სარჩელის საფუძველს წარმოადგენდა. კერძოდ, პალატის მითითებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილების მიღებისას, უძრავი ქონების არსებითი შემადგენელი ნაწილები: ფართი 47,82 კვ.მ. მანსარდი 26.91 კვ.მ. და სარდაფი 47,55 კვ.მ. - რაზეც წინამდებარე დავის ფარგლებში მოსარჩელეები აცხადებენ პრეტენზიას, აზომილი და აღრიცხული იყო მოპასუხის საკუთრებად და მოსარჩელეებს ყველანაირი შესაძლებლობა ჰქონდათ სასარჩელო მოთხოვნა აღნიშნულ ფართებზეც გაევრცელებინათ, თუმცა, პირველი სამართალწარმოების პროცესში, დავის საგანს მხოლოდ უძრავი ქონების ნაწილის - 98.24 კვ.მ.-ის საცხოვრებელი ფართის მოსარჩელეების საკუთრებაში აღრიცხვა წარმოადგენდა, რითაც მოსარჩელეებმა განკარგეს ერთიანი მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა, განსაზღვრეს აღნიშნული მოთხოვნის ფარგლები და შესაბამისად, დაკარგეს იმავე უფლებიდან გამომდინარე დამატებით მოთხოვნაზე ცალკე სასარჩელო წარმოებით დავის უფლება.
19. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ მოტივაციას არ იზიარებენ კასატორები და მიიჩნევენ, რომ მიუხედავად იმისა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილების მიღებამდე მოპასუხემ საკუთარ სახელზე აღრიცხა სადავო ფართები, ეს არ ართმევს მათ უფლებას მოითხოვონ მათ მიერ დაკავებული უძრავი ქონების საკუთრებაში მიღება.
20. ამდენად, განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო პალატის შეფასების საგანია კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილების არსებობის პირობებში, ჰქონდათ თუ არა მოსარჩელეებს ცალკე სასარჩელო წარმოების სახით, დამატებითი მოთხოვნის წარდგენის უფლება საჯარო რეესტრში, №.......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონების არსებითი შემადგენელი ნაწილების (ფართი 47,82 კვ.მ., მანსარდი 26.91 კვ.მ. და სარდაფი 47,55 კვ.მ.) საკუთრებაში აღრიცხვის თაობაზე.
21. სადავო საკითხთან მიმართებით, საკასაციო პალატა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მსგავსად ყურადღებას ამახვილებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 27 ივნისის №2/21868-16 გადაწყვეტილების შინაარსზე, რომლითაც დადებულად იქნა ცნობილი მყიდველ კ.უ.ა–სა და გამყიდველ მ.ო–ს შორის 1945 წლის 31 ივნისს დადებული, ქ. თბილისში, ........ არსებული უძრავი ნივთის - 98,24 კვ.მ. ფართის ნასყიდობის ხელშეკრულება და უძრავი ქონება აღირიცხა ს.გ–ვისა და ს.ა–ვის საკუთრებაში. ამავე გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ 2016 წლის 19 თებერვალს გაცემული საინჟინრო აუდიტორული დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, ........ ჩატარებული შენობის შიდა აზომვის მიხედვით, შენობის I სართული შეადგენს - 77.42 კვ.მ.-ს; II სართული შეადგენს - 72.32 კვ.მ.-ს; მანსარდი - 26.91 კვ.მ.-ს და სარდაფი - 47.55 კვ.მ.-ს. ამავე გადაწყვეტილების მიხედვით, საჯარო რეესტრის ამონაწერით, უძრავი ქონება, მდებარე: ქალაქი თბილისი, ........, დაზუსტებული ფართობი: 196.00 კვ.მ, საკადასტრო კოდით №......... - რეგისტრირებულია ა.ო–ვის საკუთრებად. უფლების რეგისტრაციის თარიღად დაფიქსირებულია 2016 წლის 19 სექტემბერი. უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი - სამკვიდრო მოწმობა, დამოწმების თარიღი: 16.12.2015წ; ცნობა-დახასიათება (სააღრიცხვო ბარათი №022424, აღრიცხვის თარიღი 1941 წელი), დამოწმების თარიღი: 26.07.2016 წ.
22. ზემოაღნიშნული გარემოებების ანალიზი ცხადყოფს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 27 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული №2/21868-16 გადაწყვეტილებით, სადავო ქონების მოსარჩელეთა სახელზე განკარგვის დროს, ა.ო–ვს უკვე დაზუსტებული ჰქონდა უძრავი ნივთის ფართები. ამასთან, მითითებული გარემოების შესახებ ცნობილი იყო როგორც დავაში მონაწილე მხარეთათვის, ისე სასამართლოსთვის, თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ სასარჩელო მოთხოვნა შემოფარგლული იყო მხოლოდ 98,24 კვ.მ. ფართის საკუთრებაში აღრიცხვით, სასამართლომ გადაწყვეტილება სწორედ ამ კონკრეტულ ფართთან - 98,24 კვ.მ-თან დაკავშირებით მიიღო და სარჩელი სრულად დააკმაყოფილა.
23. სადავო არაა, რომ წინა სამართალწარმოების ფარგლებშიც და მოცემულ შემთხვევაშიც, საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნები გამომდინარეობს ერთი და იმავე საფუძვლებიდან - 1945 წლის 31 ივნისს, მყიდველ კ.უ.ა–სა და გამყიდველ მ.ო–ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან და „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონიდან. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 27 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების დავის საგანს უძრავი ქონების (196.00 კვ.მ.) ნაწილის - 98.24 კვ.მ.-ის საცხოვრებელი ფართის მოსარჩელეების საკუთრებაში აღრიცხვა წარმოადგენდა, რაც დაკმაყოფილდა კიდეც სასამართლოს გადაწყვეტილებით და დადგინდა მოსარჩელეთა საკუთრების უფლება საცხოვრებელი სადგომის 98,24 კვ.მ-ზე. მოცემული საქმის სასარჩელო მოთხოვნაც სწორედ 2018 წლის 27 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით უკვე მიკუთნებული უძრავი ქონების არსებითი შემადგენელი ნაწილების (ფართი 47,82 კვ.მ., მანსარდი 26.91 კვ.მ. და სარდაფი 47,55 კვ.მ.) მოსარჩელეთა საკუთრებაში აღრიცხვას შეეხება. დადგენილია და საკასაციო საჩივარში წამოყენებული არ არის დასაშვები ან დასაბუთებული პრეტენზია იმ გარემოების მიმართ, რომ პირველი სამართალწარმოების პროცესში უძრავი ქონების არსებითი შემადგენელი ნაწილები: ფართი 47,82 კვ.მ. მანსარდი 26.91 კვ.მ. და სარდაფი 47,55 კვ.მ. აზომილი და აღრიცხული იყო მოპასუხის საკუთრებად. შესაბამისად, მოსარჩელეებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებით დასრულებულ პროცესშივე ჰქონდათ შესაძლებლობა აღნიშნულ ფართებზეც გაევრცელებინათ თავიანთი სასარჩელო მოთხოვნა, თუმცა, აღნიშნული არ განუხორციელებიათ. აღნიშნული კი, გამორიცხავს მათი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, რადგან მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა წარმოადგენს პირის სამართლის ნორმით/ნორმებით უზრუნველყოფილ უფლებას კონკრეტული მოვალისაგან მოითხოვოს შესრულება (ასევე მოქმედებისაგან თავის შეკავებაც სსკ-ის 316.1 მუხლი). ამ უფლების ძალით კრედიტორს (მოსარჩელეს) კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით კონკრეტული მიზნის მისაღწევად, მხოლოდ ერთხელ შეუძლია აღძრას სარჩელი. მოსარჩელე თვითონ განსაზღვრავს დავის საგანს, ანუ მოთხოვნის ფარგლებს (სსსკ-ის 3.1. მუხლი), შესაბამისად, სასამართლოც ამ ფარგლებითაა შებოჭილი (სსსკ-ის 248-ე მუხლი). ამასთან, მნიშვნელოვანია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის შინაარსი, რომელიც გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს უფლებას უკარგავს, ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე (ანალოგიურ განმარტებას შეიცავს სუსგ საქმეზე №ას-268-255-2016, 27/10/2016 წ.). შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას მასზედ, რომ თავდაპირველი სარჩელის წარდგენით მოსარჩელეებმა განკარგეს ერთიანი მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა, თავად განსაზღვრეს აღნიშნული მოთხოვნის ფარგლები (98,24 კვ.მ.-ის ოდენობით) და შესაბამისად, დაკარგეს იმავე უფლებიდან გამომდინარე, იმავე მოპასუხის მიმართ, იმავე საფუძვლით, დამატებით მოთხოვნაზე ცალკე სასარჩელო წარმოებით დავის უფლება.
24. ამდენად, იმ უდავო ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, რომელიც დავის განხილვის არცერთ ეტაპზე არ გამხდარა სადავო და რომელთა სისწორის შესახებ არც საკასაციო საჩივარშია განხორციელებული ისეთი შედავება, რაც სასამართლოს დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სისწორეში ეჭვის შეტანის საფუძველს შეუქმნიდა, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს გასაჩივრებულ განჩინებაში ასახულ დავის სამართლებრივ შეფასებას, რაც საფუძვლად დაედო სააპელაციო პალატის მიერ, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვებას.
25. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
26. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.
27. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.
28. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.
29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
30. კასატორები გათავისუფლებულები არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ს.ა–ვისა და ს.გ–ვის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე
მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია
თამარ ზამბახიძე
