საქმე № ას-366-2025 26 სექტემბერი, 2025 წელი,
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,
გოჩა ჯეირანაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – ს.ს.გ.დ–ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.შ–ძე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების სრულად გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. ლ.შ–ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ს.ს.გ.დ–ის მიმართ და თანხის დაკისრება მოითხოვა.
2. სარჩელის საფუძვლები:
2.1. მოსარჩელეს გარდაბნის რაიონის სოფელ .........ში საკუთრების უფლებით გააჩნდა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მქონე მიწის ნაკვეთი, დაზუსტებული ფართობით 1112 კვ.მ. ს/კ: ........ დასახელებული მიწის ნაკვეთი მოსარჩელემ შეიძნა ბიზნესის წარმოებისათვის, კერძოდ, მეტალო-პლასტმასის წარმოებისათვის, რომელზედაც განათავსა ინფრასტრუქტურა საამქრო და საოფისე ფართი. 2020 წლის 8 ივლისის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ღირებულებად მიეთითა - 35000 ლარი, სინამდვილეში მოსარჩელემ მესაკუთრეს გადაუხადა - 100 000 ლარი. უძრავი ნივთი ამჟამად მოქცეულია ექსპროპრიაციის ქვეშ, რასაც ადასტურებს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 22/03/2022 ამონაწერი.
2.2. 2021 წლის 6 სექტემბერს მოსარჩელემ მიიღო მოპასუხის წერილი, რომლითაც აღნიშნულია, რომ დაგეგმილია თბილისი-საგარეჯო-ბაკურციხის საავტომობილო გზის თბილისის აღმოსავლეთ ნაწილიდან სართიჭალამდე მონაკვეთზე სამშენებლო სამუშაოების განხორციელება. აღნიშნული პროექტის ზემოქმედების ფარგლებში ექცეოდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი სრულად. მოპასუხე მოსარჩელეს ატყობინებდა, რომ სამოქმედო გეგმის მიხედვით, მიწის ნაკვეთის ღირებულებას წარმოადგენდა - 50040 ლარი, მწვავე ზემოქმედების ანაზღაურებას კი - 1 169 ლარი. შესაბამისად, წარმოდგენილი ფასის ფარგლებში, მოპასუხე მოსარჩელეს სთავაზობდა სათანადო ხელშეკრულების გაფორმებას, რასაც მხარე არ დაეთანხმა, მოპასუხეს წარუდგინა ალტერნატიული წინადადება, რაც არ იქნა მხედველობაში მიღებული. 2022 წლის 1 მარტს, მოპასუხემ განცხადებით მიმართა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა მოსარჩელის უძრავი ქონების ექსპროპრიაცია. ასევე, მიღებული გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსრულება. 2022 წლის 10 მაისის რუსთავის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით, ს.ს.გ.დ–ის განცხადება დაკმაყოფილდა სრულად. გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში. შპს ,,ა–ის’’ მიერ წარმოდგენილი დასკვნის თანახმად, მოსარჩელის ბიზნესი იმ მიწის ნაკვეთზე, რომელიც ექვემდებარება ექსპროპრიაციას, თავისი ინფრასტრუქტურით (ძირითადი და დამხმარე შენობა ნაგებობით), მთლიანობაში შეფასდა - 183 645.11 ლარის ღირებულებად. მოსარჩელეს, ბიზნესის სხვა ტერიტორიულ ერთეულში გადატანის შემთხვევაში, მოუწევს დასკვნის სახით არსებული ღირებულება თავიდან გაიღოს, ვინაიდან, საქმიანობა კვლავ მოითხოვს ინფრასტრუქტურის გამართვას, ლოჯისტიკას და კომუნიკაციებს, რომელიც ამჟამად დადასტურებულად ადგილზე არსებობს.
2.3. შესაბამისად, ექსპროპრიაციის შედეგად, მისი თანმდევი შედეგი და მხარისათვის დამდგარი ზიანი, სრულად უნდა გადახდეს მოპასუხეს. კერძოდ მოპასუხეს უნდა გადახდეს მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებისა და ბიზნესის მოშლისთვის არსებული ზიანის ანაზღაურება, სულ - 283 645.11 ლარი.
3. მოპასუხის პოზიცია:
3.1. მოპასუხემ შესაგებლით სარჩელი არ ცნო, შესაგებელში აღნიშნულია, რომ მოპასუხე ახორციელებს საერთაშორისო მნიშვნელობის თბილისი-ბაკურციხე-ლაგოდეხის საავტომობილო გზის ვაზიანი-საგარეჯოს საავტომობილო გზის მონაკვეთის მშენებლობის პროექტს. პროექტის ფარგლებში დეპარტამენტის მიერ უძრავი ქონების ნებაყოფლობითი გამოსყიდვის შესახებ შეთანხმება, მოლაპარაკების წარმოების მიუხედავად, ვერ იქნა მიღწეული პროექტის ზემოქმედების ქვეშ მოქცეულ, მოქალაქე ლ.შ–ძის საკუთრებაში არსებულ, გარდაბნის მუნიციპალიტეტის, სოფელ .........ში მდებარე, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების, მთლიანი მიწის ნაკვეთის ფართობით - 1112 კვ.მ. გამოსყიდვაზე, რაც ფაქტობრივად შეუძლებელს ხდის პროექტის ფარგლებში განსახლების სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებული პროცედურების სრულყოფილად განხორციელებას. მოპასუხის განმარტებით, საქმეში არ არის წარმოდგენილი იმის დამადასტურებელი რაიმე სახით დოკუმენტაცია რომ მიწის ნაკვეთის შეძენა მოხდა ბიზნესის წარმოებისთვის. ამასთან, სსიპ - საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში რეგისტრირებულია, ორივე მხარის მიერ ხელმოწერილი ნასყიდობის ხელშეკრულება, კონკრეტული ფასით - 35 000 ლარით.
4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2023 წლის 18 ივლისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 238 042,26 ლარის ანაზღაურება.
4.2. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მხარეებმა წარადგინეს სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება.
5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:
5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, ს.ს.გ.დ–ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. ლ.შ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 18 ივლისის გადაწყვეტილება გაუქმდა და სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ლ.შ–ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 267 986.26 ლარის ანაზღაურება. მოპასუხე ს.ს.გ.დ–ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა პირველი ინსტანციის სასამართლოში იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის სახით - 6 150 ლარის გადახდა; მოწინააღმდეგე მხარე ს.ს.გ.დ–ს აპელანტ ლ.შ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა სააპელაციო სასამართლოში იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის სახით - 1000 ლარის გადახდა.
5.2. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სადავოა მოპასუხისათვის დაკისრებული
საკომპენსაციო თანხის ოდენობა და მიუთითა, რომ უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების დასადასტურებლად, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილია შემდეგი მტკიცებულებები: 1. 2021 წლის 16 ნოემბრის ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა, რომლის თანახმად, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებამ 2021 წლის ოქტომბრის თვის მდგომარეობით შეადგინა - 70 056 ლარი (იხ. ტ.1. ს.ფ. 119-128); 2. 2021 წლის 30 სექტემბრის სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ფაქტების კონსტატაციის შესახებ ოქმი გარდაბნის რაიონ სოფელ .........ში მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობა-ნაგებობის ფაქტის კონსტატაციის შესახებ (იხ. ტ.1. ს.ფ. 129-134); 3. 2021 წლის 29 აპრილის საერთაშორისო აუდიტორული კომპანია ,,Cushman &Wakefield’’-ის დასკვნა, რომლის თანახმად, უძრავი ქონების მდებარე, რაიონი გარდაბანი, სოფელი ......., დაზუსტებული ფართობი 1112 კვ.მ. ს/კ: ....... საბაზრო ღირებულება განისაზღვრა - 29 000 აშშ დოლარით (ტ. 1. ს.ფ. 101-104); 4. შპს ,,ა–ის’’ მშენებლობის ღირებულების კრებსითი სახარჯთაღრიცხვო გაანგარიშება, რომლის მიხედვით უძრავ ქონებაზე არსებული შენობა-ნაგებობების კრებსითი ღირებულებაა - 183 645.11 ლარი (ტ. 1. ს.ფ. 178-199); 5. 2020 წლის 8 ივლისის შეთანხმება ნასყიდობის ხელშეკრულების რეალური ფასის შესახებ, რომლითაც მხარეები ადასტურებენ, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის საგნის გადახდილი ფასი, სრულად შეადგენს - 100 000 ლარს. აღნიშნული თანხა მყიდველის მიერ გამყიდველისთვის გადახდილ იქნა სრულად, ნაღდი ანგარიშსწორების ფორმით (ტ.1. ს.ფ. 37); აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მოპასუხის მიერ წარმოდგენილია შპს ,,ა–ის’’ 2021 წლის 8 თებერვლის შეფასების ანგარიში, რომლის თანახმად, შესაფასებელი ნაკვეთები დაიყო ორ ზონად და ამავე ზონაში ორ ტიპად და გამოყვანილია 4 სხვადასხვა ღირებულება ერთმანეთისგან განსხვავებული მიწის ნაკვეთებისთვის. მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის 1 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება შეფასდა - 45 ლარად.
5.3. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ექსპროპრიაციისას ჩამორთმეული ქონების წინასწარი, სრული და სამართლიანი კომპენსაციის განსაზღვრისას სასამართლო არ არის შებოჭილი მხოლოდ ექსპერტიზის დასკვნებით, არამედ სასამართლომ შეჯიბრებითობის პრინციპის სრული დაცვით უნდა მიიღოს მხარეთა პოზიციები და მათი დამადასტურებელი მტკიცებულებები და საბოლოოდ, მტკიცებულებათა ერთობლივი შესწავლით განსაზღვროს ქონების სამართლიანი ღირებულება.
5.4. სააპელაციო პალატამ ყურადღებას გაამახვილა მოსარჩელის მიერ საქმის მასალებში წარმოდგენილ შემდეგ მტკიცებულებებზე, კერძოდ, დადგენილია, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილი ამონაწერებით საჯარო რეესტრიდან დასტურდება, რომ უძრავი ქონების, მდებარე, გარდაბნის რაიონი, სოფელი ........., დაზუსტებული ფართობი 1112 კვ.მ. (ს/კ: .......), მოსარჩელე ლ. შ–ძის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხვის საფუძველია 08.07.2020 წლის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება. ამავე ამონაწერის თანახმად დგინდება, რომ უძრავი ნივთი დატვირთულია იპოთეკით სს ,,ს.ბ–ის’’ სასარგებლოდ - იპოთეკის ხელშეკრულება NCAH000427174; დამოწმების თარიღი: 07/07/2020 წ. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო. უფლების რეგისტრაციის თარიღია: 09.07.2020 წ. დადგენილია, რომ 08.07.2020 წელს, ტ.ა–სა (გამყიდველი) და ლ.შ–ძეს (მყიდველი) შორის, გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, მდებარე, გარდაბნის რაიონში, სოფელი ........., დაზუსტებული ფართობი 1112 კვ.მ. (ს/კ: .......). ხელშეკრულების შესაბამისად, ნასყიდობის ღირებულება განისაზღვრა 35 000 ლარის ოდენობით, რომელიც მყიდველის მიერ სრულად არის გადახდილი (ტ.1. ს.ფ. 36; 2020 წლის 8 ივლისის ხელშეკრულება); სააპელაციო პალატამ მიუთითა ტომი 1. ს.ფ. 37-ზე წარმოდგენილ 08.07.2020 წლის შეთანხმებაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების რეალური ფასის შესახებ, რომლის თანახმად, 08.07.2020 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების ხელშემკვრელმა მხარეებმა მოახდინეს ფაქტის კონსტატაცია მასზედ, რომ 2020 წლის 8 ივლისის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ფარგლებში, ნასყიდობის საგნის ფასი სრულად შეადგენდა 100 000 ლარს, რაც მყიდველის მიერ სრულად იქნა გადახდილი.
5.5. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ 08.07.2020 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების (უძრავ ქონებაზე, მდებარე, გარდაბნის რაიონში, სოფელი ........., დაზუსტებული ფართობი 1112 კვ.მ.; ს/კ: .......) დადებამდე, 2020 წლის 7 ივლისს, სს ,,ს.ბ–სა’’ და ლ.შ–ძეს შორის გაფორმდა გენერალური საკრედიტო ხაზის შესახებ NGCL000427166-9285276 ხელშეკრულება, რის საფუძველზეც, ამავე დღეს, სს ,,ს.ბ–სა’’ და ლ.შ–ძეს შორის გაფორმდა საკრედიტო ხელშეკრულებები (ტომი 1; ს.ფ. 38-54). ამასთან, ამავე დღეს, 2020 წლის 7 ივლისს, სს ,,ს.ბ–სა’’ და ტ.ა–ს (მესაკუთრე) შორის, 2020 წლის 7 ივლისის, სს ,,ს.ბ–სა’’ და ლ.შ–ძეს შორის დადებული გენერალური საკრედიტო ხაზის შესახებ NGCL000427166-9285276 ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით, დაიდო NCAH000427174 იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, იპოთეკით დაიტვირთა ტ.ა–ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება (მდებარე, გარდაბნის რაიონში, სოფელი ........., დაზუსტებული ფართობი 1112 კვ.მ.; ს/კ: .......).
5.6. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა, სს ,,ს.ბ–სა’’ და ლ.შ–ძეს შორის გაფორმებულ 18.05.2021 წლის საკრედიტო ხელშეკრულებაზე, რომლის საფუძველზეც ლ. შ–ძის სახელზე გაიცა კრედიტი 135 000 ლარის ოდენობით, ასევე, სს ,,ს.ბ–ის’’ დაკვეთით განხორციელებულ 2021 წლის 29 აპრილის საერთაშორისო აუდიტორული კომპანია ,,Cushman & Wakefield’’-ის დასკვნაზე, რომლის თანახმად, სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონება შეფასებულია 29 000 აშშ დოლარად, დღგ-ს გარეშე, რაც 29.04.2020 წლის მდგომარეობით 100 050 ლარს შეადგენდა (1 აშშ დოლარი კურსით 3.4529). ზემოაღნიშნული მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია გარემოება, რომ უძრავ ქონებაზე (მდებარე, გარდაბნის რაიონში, სოფელი ........., დაზუსტებული ფართობი 1112 კვ.მ.; ს/კ: .........), ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას, უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება 100 000 ლარს შეადგენდა, ხოლო, 2021 წლის 29 აპრილის მდგომარეობით (შეფასების მომენტისათვის) მინიმუმ 100 050 ლარს. საყურადღებოა, რომ ,,ბანკი’’, როგორც წესი, უზრუნველყოფის საშუალებად გამოსაყენებელ ქონებას აფასებს სალიკვიდაციო ფასად. ეს ფასი ჩამოუვარდება ქონების საბაზრო ღირებულებას. ამიტომ, ბანკის შეფასების გათვალისწინებით, 100 000 ლარი არის ფულის ის ოდენობა, რაც მოსარჩელე მხარის მტკიცებით მან სადავო ქონებაში გადაიხადა, და 29.04.2021 წლის მდგომარეობით, აღნიშნული თანხა ნასყიდობის საგნის საბაზრო ღირებულების მინიმუმს წარმოადგენდა მითუმეტეს იმის გათვალისწინებით, რომ უძრავი ქონება მოყოლებული 07.07.2020 წლიდან დატვირთული იყო იპოთეკით.
5.7. რაც შეეხება 2021 წლის 16 ნოემბრის ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნას, რომლის თანახმად, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებამ 2021 წლის ოქტომბრის თვის მდგომარეობით შეადგინა - 70 056 ლარი, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელისათვის ექსპროპრიატორის მიერ საკომპენსაციო თანხის შეთავაზება მოხდა 06.09.2021 წელს, ხოლო, ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ ქონების საბაზრო ღირებულების განსაზღვრა მოხდა 2021 წლის ოქტომბრის თვის მდგომარეობით. სს ,,ს.ბ–ის’’ დაკვეთით განხორციელებული 2021 წლის 29 აპრილის საერთაშორისო აუდიტორული კომპანია ,,Cushman & Wakefield’’-ის დასკვნით კი, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონება შეფასებულია 29 000 აშშ დოლარად, დღგ-ს გარეშე, რაც 29.29.2021 წლის მდგომარეობით 100 050 ლარს შეადგენდა (1 აშშ დოლარი კურსით 3.4529). ,,Cushman & Wakefield’’-ის დასკვნა თანხვედრაშია მოსარჩელის განმარტებასთან, რომ მან 100 000 ლარად იყიდა უძრავი ქონება, რაც ასევე დასტურდება 2020 წლის 8 ივლისის შეთანხმებით ნასყიდობის ხელშეკრულების რეალური ფასის შესახებ, რომლითაც მხარეები ადასტურებენ, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის საგნის გადახდილი ფასი, სრულად შეადგენს - 100 000 ლარს.
5.8. პალატამ მიიჩნია, იმის გათვალისწინებით, რომ 07.07.2020 წლის მდგომარეობით, უძრავი ქონების ნასყიდობის ფასი 100 000 ლარს, ხოლო 2021 წლის 29 აპრილის მდგომარეობით უძრავი ქონების საბაზრო ფასი მინიმუმ 100 050 ლარს შეადგენდა, მოსარჩელისათვის ექსპროპრიატორის მიერ საკომპენსაციო თანხის შეთავაზების მომენტისათვის, - 06.09.2021 წელი (შეფასებიდან დაახლოებით 5 თვე), უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება უფრო ნაკლები, კერძოდ, კი 70 056 ლარი, ვერ იქნებოდა. შპს ,,ა–ის’’ მიერ გაცემული სახარჯთაღრიცხვო გაანგარიშების თანახმად, უძრავ ქონებაზე არსებული შენობა-ნაგებობების კრებსითი ღირებულებაა - 183 645.11 ლარი.
5.9. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ ხარჯთაღრიცხვისა და მისი შემდგენლის გ.კ–ძის მიერ სხდომაზე გაკეთებული განმარტებების შეფასების საფუძველზე, საკომპენსაციო თანხაში არ უნდა იქნეს შეყვანილი ისეთი ქონების ღირებულება, რომელთა გადაადგილება და გადატანა შესაძლებელია, - ლითონის მაგიდები და სტელაჟები, რომელთა ღირებულებამ ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით შეადგინა - 15 658.85 ლარი. შესაბამისად, საკომპენსაციო თანხაში მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებასთან ერთად გათვალისწინებული უნდა იქნეს მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობის ღირებულებაც, რაც (183 645.11-15 658.68=167986.26 ლარი) 167 986.26 ლარს შეადგენს. ამდენად, სასამართლო დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელისათვის ასანაზღაურებელი კომპენსაციის ოდენობა უნდა განისაზღვროს - 267 986.26 ლარის ოდენობით - მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებას - 100 000 ლარს დამატებული შენობა-ნაგებობის ღირებულება - 167986.26 ლარი.
5.10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ.
6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:
6.1. კასატორის მტკიცებით, ვერც პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით და ვერც მეორე ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით ვერ დგინდება თუ რატომ არ იქნა გაზიარებული შპს "ა–ის" 2021 წლის 8 თებერვლის შეფასების ანგარიში, ასევე, ვერ დგინდება რა საფუძვლით გაიზიარა სასამართლომ საერთაშორისო აუდიტორული კომპანია "Cushman & Wakefield"-ის დასკვნა, მაშინ როდესაც შპს „ა–ის" მიერ შედგენილი დასკვნა საქმეში წარმოდგენილ სხვა დასკვნებთან მიმართებით მეტად დასაბუთებულია, ვიდრე ნებისმიერი სხვა. ნიშანდობლივია, რომ გადაწყვეტილებით სასამართლომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მთლიანი მიწის ნაკვეთი შეაფასა 100 000 ლარად. დეპარტამენტმა სასამართლოში წარადგინა დეპონირების აქტი და საგადახდო მოთხოვნები, რომლითაც დასტურდება, რომ დეპარტამენტს საექსპროპრიაციო ქონებისთვის გადახდილი აქვს 51 209 ლარი. სასამართლომ არათუ სრულყოფილად, საერთოდ უგულებელჰყო აღნიშნული მტკიცებულება და მოქმედი კანონმდებლობის საწინააღმდეგოდ დეპარტამენტს დააკისრა არა ბიუროს დასკვნით სადავო ქონების საბაზრო ღირებულებად განსაზღვრულ თანხას - 100 000 ლარსა და დეპარტამენტის მიერ, ამავე ქონებისთვის გადახდილი 51 209 ლარის სხვაობა, არამედ დეპარტამენტს დააკისრა მთლიანი თანხა 100 000 ლარის ოდენობით, რაც ერთმნიშვნელოვნად მოსარჩელის უსაფუძვლო გამდიდრებას გულისხმობს.
6.2. სასამართლო არ იყენებს სუბსუმციას და არ უსადაგებს ერთმანეთს სამართლებრივ ნორმას და ფაქტობრივ გარემოებებს, სასამართლო ყოველგვარი არგუმენტაციის და ურთიერთკავშირის გარეშე გაიზიარა არა საჯარო რეესტრში დაცული ნასყიდობის ხელშეკრულება, არამედ აღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულების შემდგომ გაფორმებული შეთანხმება, ფაქტების კონსტატაცია ნასყიდობის რეალურ ფასთან დაკავშირებით, რაც თავისთავად ეწინააღმდეგება საკანონმდებლო დანაწესს.
6.3. კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლომ, გადაწყვეტილების მიღებისას არ გამოიყენა ის კანონი რომელიც უნდა გამოეყენებინა, ამასთან გამოიყენა ის კანონი/ნორმა რომელიც უნდა გამოეყენებინა, თუმცა არასწორი ინტერპრეტაცია მისცა მათ, მეტიც, ნორმასთან მიმართებით სრულიად საწინააღმდეგო მოქმედებები განახორციელა. სასამართლომ დაარღვია 105-ე მუხლი და მიუთითებს საერთაშორისო აუდიტორული კომპანია "Cushman & Wakefield"-ის დასკვნა ყოველგვარი გაანალიზების, განხილვისა და შესწავლა-შეფასების გარეშე, გაიზიარა და ერთადერთ საფუძვლად ფაქტების კონსტატაციით დადგენილი რეალური ფასის განმსაზღვრელი შეთანხმება მიიჩნია. სასამართლომ საქმეში არსებული მოსარჩელის მტკიცებულებები ("Cushman & Wakefield"-ის დასკვნა) შეაფასა მხოლოდ შინაგანი რწმენით, რომელიც არათუ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, საერთოდ განხილვას არ ემყარებოდა. ხოლო, დეპარტამენტის მიერ წარმოდგენილი არაერთი მტკიცებულება საერთოდ არ გამოიკვლია და არ შეაფასა სასამართლოს გადაწყვეტილებაში არ არის ასახული ის მოსაზრებები, რომელიც საფუძვლად დაედო სასამართლოს შინაგან რწმენას გადაწყვეტილებაში მითითებულია მხოლოდ არასწორი ფაქტობრივი გარემოებები, რომელიც ეწინააღმდეგება საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს.
6.4. სასამართლო გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია რომ სს "ს.ბ–ის" დაკვეთით განხორციელებული 2021 წლის 29 აპრილის საერთაშორისო აუდიტორული კომპანია "Cushman & Wakefield" -ის დასკვნით კი, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონება შეფასებულია 29 000 აშშ დოლარად, დღგ-ს გარეშე, რაც 29.29.2021 წლის მდგომარეობით 100 050 ლარს შეადგენდა. "Cushman & Wakefield"-ის დასკვნა თანხვედრაშია მოსარჩელის განმარტებასთან, რომ - მან 100 000 ლარად იყიდა უძრავი ქონება, რაც ასევე დასტურდება 2020 წლის 8 ივლისის შეთანხმებით _ ნასყიდობის რეალური ფასის შესახებ, რომლითაც მხარეები ადასტურებენ რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის საგნის გადასახდელი ფასი, სრულად შეადგენს - 100 000 ლარს. აღნიშნული შეფასება უსაფუძვლოა და დაუსაბუთებელი.
6.5. ხოლო აღნიშნული დასკვნის საპირწონედ დეპარტამენტის მიერ იქნა წარმოდგენილი მთელი რიგი მტკიცებულებები (მათ შორის განსახლების სამოქმედო გეგმა, შეფასების ანგარიში და ინვენტარიზაციის ფორმა, ნაკვეთის ინდივიდუალური შეფასებასთან ერთად), რომელიც სრულყოფილია, რადგან მასში ასახულია კონკრეტული მონაცემები შესადარისი ანალოგების შესახებ, იგი გამყარებულია კონკრეტული ფაქტებით, შეფასებისთვის გამოყენებულია როგორც ცალკეულ პირთა განცხადებები, ასევე, საჯარო რეესტრიდან ოფიციალურად მოპოვებული ინფორმაცია. რაც შეეხება სასამართლოს არგუმენტს, რომ შეფასება მასშტაბურია, მოიცავს მიწის ნაკვეთების გარკვეულ არეალს და მასში არ არის გათვალისწინებული მოსარჩელის მიწისა ნაკვეთთან დაკავშირებული სპეციფიკა, არის უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი, ვინაიდან განსახლების გეგმის ფარგლებში არათუ უშუალოდ იქნა ნანახი შესაფასებელი მიწის ნაკვეთი, არამედ თითოეულ მიწის ნაკვეთზე შედგენილია ინვენტარიზაციის ფორმა, რომელშიც აღწერილია შესაფასებელი ქონება და ხელს აწერს თავად მესაკუთრეც. ამასთან, ექსპერტს კარგად აქვს გამოკვლეული პროექტის ფარგლებში მოქცეული ქონებ(ებ)ის არეალი და კარგად იცნობს როგორც მოცემულ შესაფასებელ ქონებას, ასევე მიმდებარე ბაზრის სეგმენტს.
6.6. საკომპენსაციო თანხის განსაზღვრისას, სასამართლომ საერთოდ არ გამოიკვლია საქმეში არსებული შეფასების დასკვნები. ყურადღება გაამახვილა მხოლოდ შეფასების პერიოდზე, ხოლო "Cushman & Wakefield"-ის დასკვნაში არსებული არაერთი ხარვეზი და ურთიერთწინააღმდეგობრივი ინფორმაციის არსებობა უგულებელჰყო და უპირატესობა მიანიჭა არა აუდიტესკორტის ობიექტურ, სანდო და დეტალურად შესწავლილ დასკვნას, არამედ "Cushman & Wakefield"-ის არასანდო და არასრულყოფილ დასკვნას, სადაც ურთიერთსაწინააღმდეგო ინფორმაციაა მითითებული.
6.7. გაურკვეველია, რომელი მტკიცებულება გამოიკვლია და შეაფასა სსსკ-ის 105 მუხლით დადგენილი სტანდარტით, როდესაც საერთოდ გამორჩა დეპარტამენტის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებ(ებ)ის (დეპონირების აქტი და საგადახდო მოთხოვნები) გათვალისწინება თანხის განსაზღვრის დროს. სასამართლო დაეყრდნო "Cushman & Wakefield" - ის დასკვნას, რომლითაც მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მთლიანი მიწის ნაკვეთი შეფასდა 100 000 ლარად. დეპარტამენტმა სასამართლოში წარადგინა დეპონირების აქტი და საგადახდო მოთხოვნები, რომლითაც დასტურდება, რომ დეპარტამენტს საექსპროპრიაციო ქონებისთვის გადახდილი აქვს 51 209 ლარი. სასამართლომ არათუ სრულყოფილად, საერთოდ უგულებელჰყო აღნიშნული მტკიცებულება და მოქმედი კანონმდებლობის საწინააღმდეგოდ დეპარტამენტს დააკისრა არა "Cushman & Wakefield" - ის დასკვნით სადავო ქონების საბაზრო ღირებულებად განსაზღვრულ თანხას - 100 000 ლარსა და დეპარტამენტის მიერ, ამავე ქონებისთვის გადახდილი 51 209 ლარის სხვაობა, არამედ დეპარტამენტს დააკისრა მთლიანი თანხა - 100 000 ლარის ოდენობით, რაც ერთმნიშვნელოვნად მოსარჩელის უსაფუძვლო გამდიდრებას გულისხმობს.
6.8. ამასთან, სასამართლოს მიერ, მოსარჩელის მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობ(ებ)ის სახარჯთაღრიცხვო გაანგარიშების ანაზღაურების დაკისრებით, მოსარჩელე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა, ვინაიდან მიიღო როგორც ქონება, ასევე, ამავე ქონებაზე დეპარტამენტს დაეკისრა თანხის გადახდა, რაც თავისთავად წარმოადგენს მოსარჩელის უსაფუძვლო გამდიდრებას დეპარტამენტის ხარჯზე.
7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 24 მარტის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შემოწმების მიზნით.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:
8. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:
9.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
9.2. საჯარო რეესტრის ამონაწერებით (30.08.2021წ. და 22.03.2022წ.), დასტურდება, რომ უძრავი ქონება, მდებარე, გარდაბნის რაიონში, სოფელი ........., დაზუსტებული ფართობი 1112 კვ.მ. (ს/კ: .......), საკუთრების უფლებით აღრიცხულია ლ.შ–ძის სახელზე. ამონაწერების თანახმად, უფლების რეგისტრაციის თარიღია 30.08.2021 წ. ხოლო, უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტს 08.07.2020 წლის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება წარმოადგენს. უძრავი ნივთი დატვირთულია იპოთეკით სს ,,ს.ბ–ის’’ სასარგებლოდ (იპოთეკის ხელშეკრულება NCAH000427174; დამოწმების თარიღი: 07/07/2020 წ. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო. უფლების რეგისტრაციის თარიღია: 09.07.2020 წ.) (ტ. 1. ს.ფ. 32-35; ამონაწერები საჯარო რეესტრიდან);
9.3. ტ.ა–სა (გამყიდველი) და ლ.შ–ძეს შორის, 08.07.2020 წელს, გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, მდებარე, გარდაბნის რაიონი, სოფელი ........., დაზუსტებული ფართობი 1112 კვ.მ. (ს/კ: ........). ხელშეკრულების შესაბამისად, ნასყიდობის ღირებულება განისაზღვრა 35 000 ლარის ოდენობით, რომელიც მყიდველის მიერ სრულად არის გადახდილი (ტ.1. ს.ფ. 36; 2020 წლის 8 ივლისის ხელშეკრულება); 08.07.2020 წლის შეთანხმებაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, რეალური ფასის შესახებ, რომლის თანახმად, 08.07.2020 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების ხელშემკვრელმა მხარეებმა მოახდინეს ფაქტის კონსტატაცია მასზედ, რომ 2020 წლის 8 ივლისის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ფარგლებში, ნასყიდობის საგნის ფასი სრულად შეადგენდა 100 000 ლარს, რაც მყიდველის მიერ სრულად გადახდილია.
9.4. დადგენილია, რომ 08.07.2020 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების (უძრავ ქონებაზე, მდებარე, გარდაბნის რაიონში, სოფელი ........., დაზუსტებული ფართობი 1112 კვ.მ.; ს/კ: ........) დადებამდე, 2020 წლის 7 ივლისს, სს ,,ს.ბ–სა’’ და ლ.შ–ძეს შორის გაფორმდა გენერალური საკრედიტო ხაზის შესახებ NGCL000427166-9285276 ხელშეკრულება, რის საფუძველზეც, ამავე დღეს, სს ,,ს.ბ–სა’’ და ლ.შ–ძეს შორის გაფორმდა საკრედიტო ხელშეკრულებები (ტომი 1; ს.ფ. 38-54). ამასთან, 2020 წლის 7 ივლისს, სს ,,ს.ბ–სა’’ და ტ.ა–ს (მესაკუთრე) შორის, სს ,,ს.ბ–სა’’ და ლ.შ–ძეს შორის დადებული გენერალური საკრედიტო ხაზის შესახებ NGCL000427166-9285276 ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით, დაიდო NCAH000427174 იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, იპოთეკით დაიტვირთა ტ.ა–ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება (მდებარე, გარდაბნის რაიონი, სოფელი ........., დაზუსტებული ფართობი 1112 კვ.მ.; ს/კ: ......).
9.5. უდავოა, რომ ლ.შ–ძის სახელზე გაიცა კრედიტი 135 000 ლარის ოდენობით, ასევე, სს ,,ს.ბ–ის’’ დაკვეთით განხორციელებულ 2021 წლის 29 აპრილის საერთაშორისო აუდიტორული კომპანია ,,Cushman & Wakefield’’-ის დასკვნის თანახმად, სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონება შეფასებულია 29 000 აშშ დოლარად, დღგ-ს გარეშე, რაც 29.04.2021 წლის მდგომარეობით 100 050 ლარს შეადგენდა (1 აშშ დოლარი კურსით 3.4529).
9.6. 2021 წლის 6 სექტემბრის წერილით ს.ს.გ.დ–მა მოსარჩელე ლ.შ–ძეს აცნობა, რომ დაგეგმილი იყო თბილისი- საგარეჯო-ბაკურციხის საავტომობილო გზის თბილისის აღმოსავლეთ ნაწილიდან სართიჭალამდე მონაკვეთზე (ლოტი 1) სამშენებლო სამუშაოების განხორციელება. აღნიშნული პროექტის ზემოქმედების ფარგლებში ექცეოდა მის საკუთრებაში არსებული 1112 კვმ (ს.კ. ......) მიწის ნაკვეთი. დეპარტამენტმა მოსარჩელეს შესთავაზა კომპენსაცია მიწის ნაკვეთის ღირებულების სახით - 50 040 ლარი, მწვავე ზემოქმედების ანაზღაურების სახით - 1169 ლარი, ჯამში - 51 209 ლარი. მოსარჩელისგან უარყოფითი პასუხის მიღების შემდეგ მოპასუხემ კვლავ მიმართა მოსარჩელეს 2021 წლის 27 სექტემბრის წერილით და შესთავაზა იგივე ოდენობის კომპენსაცია. 2021 წლის 11 ოქტომბრის წერილით მოსარჩელემ კვლავ უარი განაცხადა შეთავაზებულ კომპენსაციაზე, მისი სიმცირის გამო (ტ.1; ს.ფ. 105; 2021 წლის 06 სექტემბრის წერილი; ტ. 1, ს.ფ. 106-107; 2021 წლის 20 სექტემბრის მიმართვა განსახლების წინადადებაზე მესაკუთრის პოზიციისა და შემდგომი კომუნიკაციის შესახებ; ტ. 1, ს.ფ. 108-109; 2021 წლის 27 სექტემბრის წერილი; ტ.1, ს.ფ. 110-112; 2021 წლის 11 ოქტომბრის მიმართვა);
9.7. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის 2022 წლის 3 მარტის ნ1-1/92 ბრძანებით ს.ს.გ.დ–ს მიენიჭა ექსპროპრიაციის უფლება საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს გამგებლობაში არსებულ სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება ს.ს.გ.დ–ის მიერ საერთაშორისო მნიშვნელობის თბილისი-ბაკურციხე-ლაგოდეხის (აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საზღვარი) საავტომობილო გზის ვაზიანი-საგარეჯოს საავტომობილო გზის მონაკვეთის (ლოტი 1) მშენებლობის პროექტთან დაკავშირებით (ტ. 1. ს.ფ. 146-151; 2022 წლის 03 მარტის ნ1-1/92 ბრძანება);
9.8. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილებით, ს.ს.გ.დ–ის განცხადება დაკმაყოფილდა - საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს გამგებლობაში არსებული სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება-ს.ს.გ.დ–ს აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის მიენიჭა ექსპროპრიაციის უფლება ლ.შ–ძის საკუთრებაში არსებულ, გარდაბნის მუნიციპალიტეტი, სოფელ .........ში მდებარე სასოფლო- სამეურნეო დანიშნულების, მთლიანი მიწის ნაკვეთის 1112 კვ.მ-ზე (ს/კ .......) გადაწყვეტილება მიექცა დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად (ტ. 1. ს.ფ. 167-176; 2022 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილება ტ. 1. ს.ფ. 177; 2022 წლის 13 მაისის სააღსრულებო ფურცელი);
9.9. 2022 წლის 9 დეკემბრის საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის თანახმად - უძრავი ქონება მდებარე მისამართზე: რაიონი გარდაბანი, სოფელი ........., დაზუსტებული ფართობი 1112 კვ.მ. ს/კ: ........, ირიცხება სახელმწიფოს საკუთრებაში (ტ. 2. ს.ფ. 16-17; ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან).
10. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრით სადავოა ფიზიკური პირისთვის ექსპროპრიაციის წესით ჩამორთმეული ქონების საკომპენსაციოდ მოპასუხისათვის დაკისრებული თანხის ოდენობა.
11. მოცემული დავის ფარგლებში შესაფასებელი სამართალურთიერთობის სამართლებრივი ასპექტები სპეციფიკურია და საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მე-3 პუნქტსა და ამავე პუნქტის საფუძველზე მიღებული „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონით (შემდგომში - „სპეციალური კანონი“) მოწესრიგების სფეროს განეკუთვნება. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას, წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურებით.
12. კომპენსაციის განსაზღვრისას აღნიშნული სამი სავალდებულო საფუძვლის დადგენა მიზნად ისახავს კერძო მესაკუთრის ინტერესის დაბალანსებას, როდესაც მას, საჯარო ინტერესის გათვალისწინებით, ჩამოერთმევა უფლება საკუთრებაზე (იხ. სუსგ №ას-727-695-2014; 2016 წლის 15 ივლისი).
13. „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონი ადგენს ექსპროპრიაციის ცნებას, ამავე კანონის 2.1. მუხლის მიხედვით, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ექსპროპრიაცია ხორციელდება საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის ბრძანების საფუძველზე და სასამართლოს გადაწყვეტილებით, სახელმწიფო ორგანოს ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს ან/და საჯარო ან კერძო სამართლის იურიდიული პირის სასარგებლოდ, რომელსაც ამ კანონის შესაბამისად ენიჭება ექსპროპრიაციის უფლება. კანონის აღნიშნული დანაწესიდან გამომდინარეობს, რომ სახელმწიფო უფლებამოსილია, მესაკუთრეს ჩამოართვას საკუთრება კანონმდებლობით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში. ჩამორთმეული ქონების სანაცვლოდ, მესაკუთრემ უნდა მიიღოს გონივრული და სამართლიანი კომპენსაცია, რომლის ოდენობა აანაზღაურებს ექსპროპრიაციის შედეგად მესაკუთრის დანაკარგს, თუმცა, საკომპენსაციოდ მიღებული თანხის თანამესაკუთრეთა შორის განაწილების წესს ეს კანონი არ ადგენს. როგორც უკვე აღინიშნა, ექსპროპრიაცია გამართლებულია მხოლოდ სამართლიანი და გონივრული კომპენსაციის სანაცვლოდ და საკასაციო სასამართლოს შემოწმების საგანიც სწორედ ექსპროპირებული ქონების კომპენსაციის სამართლიანი და ადეკვატური ღირებულების განსაზღვრაა.
14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმეზე შეკრებილ მტკიცებულებათა ერთობლიობა სარჩელის საფუძვლიანობაზე მიანიშნებს. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას საქმეში წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნებთან დაკავშირებით, სახელდობრ:
14.1. უდავოა, რომ სს ,,ს.ბ–ის’’ დაკვეთით განხორციელებულ 2021 წლის 29 აპრილის საერთაშორისო აუდიტორული კომპანია ,,Cushman & Wakefield’’-ის დასკვნა, რომლის თანახმად, სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონება შეფასებულია 29 000 აშშ დოლარად, დღგ-ს გარეშე, რაც 29.04.2021 წლის მდგომარეობით 100 050 ლარს შეადგენდა (1 აშშ დოლარი კურსით 3.4529). ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას, უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება 100 000 ლარი იყო, ხოლო, 2021 წლის 29 აპრილის მდგომარეობით (შეფასების მომენტისათვის) მინიმუმ 100 050 ლარს. ამასთან, უძრავი ქონება 07.07.2020 წლიდან დატვირთული იყო იპოთეკით. რაც შეეხება 2021 წლის 16 ნოემბრის ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნას, რომლის თანახმად, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებამ 2021 წლის ოქტომბრის თვის მდგომარეობით შეადგინა - 70 056 ლარი, რომ მოსარჩელისათვის ექსპროპრიატორის მიერ საკომპენსაციო თანხის შეთავაზება მოხდა 06.09.2021 წელს, ხოლო, ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ ქონების საბაზრო ღირებულების განსაზღვრა მოხდა 2021 წლის ოქტომბრის თვის მდგომარეობით. ,,Cushman & Wakefield’’-ის დასკვნა თანხვედრაშია მოსარჩელის განმარტებასთან, რომ მან 100 000 ლარად იყიდა უძრავი ქონება, რაც ასევე დასტურდება 2020 წლის 8 ივლისის შეთანხმებით ნასყიდობის ხელშეკრულების რეალური ფასის შესახებ, რომლითაც მხარეები ადასტურებენ, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის საგნის გადახდილი ფასი, სრულად შეადგენს - 100 000 ლარს. იმის გათვალისწინებით, რომ 07.07.2020 წლის მდგომარეობით, უძრავი ქონების ნასყიდობის ფასი 100 000 ლარს, ხოლო 2021 წლის 29 აპრილის მდგომარეობით უძრავი ქონების საბაზრო ფასი მინიმუმ 100 050 ლარს შეადგენდა, მოსარჩელისათვის ექსპროპრიატორის მიერ საკომპენსაციო თანხის შეთავაზების მომენტისათვის, - 06.09.2021 წელი (შეფასებიდან დაახლოებით 5 თვე), უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება უფრო ნაკლები, კერძოდ, კი 70 056 ლარი, ვერ იქნებოდა.
14.2. მოპასუხის მიერ წარმოდგენილია შპს ,,ა–ის’’ 2021 წლის 8 თებერვლის შეფასების ანგარიში, რომლის თანახმად, შესაფასებელი ნაკვეთები დაიყო ორ ზონად და ამავე ზონაში ორ ტიპად და გამოყვანილია 4 სხვადასხვა ღირებულება ერთმანეთისგან განსხვავებული მიწის ნაკვეთებისთვის. მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის 1 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება შეფასდა - 45 ლარად. ამასთან, გასათვალისწინებელი ფაქტორია ისიც, რომ როგორც აღინიშნა, მოსარჩელისათვის ექსპროპრიატორის მიერ საკომპენსაციო თანხის შეთავაზება მოხდა 2021 წლის 6 სექტემბერს, შპს ,,ა–ის’’ მიერ ქონების საბაზრო ღირებულების განსაზღვრა მოხდა 2021 წლის 8 თებერვლის მდგომარეობით და მან შეადგინა 1 კვ.მ-ზე 45 ლარი.
15. საკასაციო პალატის განსჯით, ზემოხსენებულ მტკიცებულებათა შედარება ქმნის დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას, რომ ,,Cushman & Wakefield’’-ის დასკვნა ასახავს ქონების რეალურ საბაზრო ღირებულებას კონკრეტულ უძრავ ქონებაზე, განსხვავებით მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი დასკვნისგან. პალატის მოსაზრებით, ქონების ექსპროპრიაციის დროს, რომელიც სხვა პირის საკუთრების უფლების ხელყოფის კანონით დაშვებული ქმედებაა, ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებული ქონება - ერთი უძრავი ნივთი იქნება თუ მრავალი, უნდა შეფასდეს ინდივიდუალურად, მისი კონკრეტული მახასიათებლების გათვალისწინებით, ვინაიდან მხოლოდ ამგვარი მიდგომის ფარგლებშია შესაძლებელი ქონების სამართლიანი კომპენსაციის დადგენა. 2021 წლის 30 სექტემბრის სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ფაქტების კონსტატაციის შესახებ ოქმით, დგინდება, რომ საექსპროპრიაციო ქონება წარმოადგენდა არა მარტო მიწის ნაკვეთს, არამედ, მასზე განთავსებული იყო შენობა-ნაგებობა, რაც არ იქნა შეფასებული ექსპროპრიატორის მიერ. აღნიშნული შენობა-ნაგებობის სახარჯთაღრიცხვო ღირებულებასთან მიმართებით, შპს ,,ა–ის’’ მიერ გაცემული სახარჯთაღრიცხვო გაანგარიშების თანახმად, უძრავ ქონებაზე არსებული შენობა-ნაგებობების კრებსითი ღირებულებაა - 183 645.11 ლარი. შესაბამისად, საკომპენსაციო თანხაში მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებასთან ერთად გათვალისწინებული უნდა იქნეს მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობის ღირებულებაც, რაც (183 645.11-15 658.68=167986.26 ლარი) 167 986.26 ლარს შეადგენს. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელისათვის ასანაზღაურებელი კომპენსაციის ოდენობა მართებულად განისაზღვრა - 267 986.26 ლარის ოდენობით - მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებას - 100 000 ლარს დამატებული შენობა-ნაგებობის ღირებულება - 167 986.26 ლარი.
16. საბოლოოდ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავის ფარგლებში მოპასუხეს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დამაჯერებელი მტკიცებულებები, რომელიც გადაწონიდა და გააქარწყლებდა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულების სამართლებრივ მნიშვნელობას, შესაბამისად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ სწორად განსაზღვრა აუცილებელი საზოგადოებრივ საჭიროებისათვის ჩამორთმეული მიწის ნაკვეთის სანაცვლოდ მოსარჩელისათვის გადაცემული კომპენსაციის სამართლიან კომპენსაციამდე გასათანაბრებელი თანხის მოცულობა.
17. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით.
18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. „ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ“, #7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).
19. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
20. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტით.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ს.ს.გ.დ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი
გოჩა ჯეირანაშვილი
