საქმე № ას-582-2025 2 ოქტომბერი, 2025 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: თეა ძიმისტარაშვილი,

არჩილ კოჭლამაზაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - შპს „მ–მი“ (აპელანტი, მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - გ.კ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 04 მარტის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა, უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული ფულადი ანაზღაურების დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ახალქალაქის რაიონის სოფ. ......... მდებარე 1050.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი (ს/კ: ......) 2021 წლის 26 თებერვლიდან 2024 წლის 7 ნოემბრამდე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყო გ.კ–ის (შემდგომში მოსარჩელე) სახელზე;

2. აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებულია შპს „მ–მის“ (შემდგომში მოპასუხე, კასატორი ან საკასაციო საჩივრის ავტორი) კუთვნილი ანძა და ჯიხური. მოპასუხეს დაკავებული აქვს 100 კვ.მ ფართი, რომლითაც მოსარჩელე ვერ სარგებლობს. ამასთან, მოპასუხეს ამ მიწის ნაკვეთის კანონიერი სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტი არ წარუდგენია;

3. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს სასაქონლო და ფინანსური ექსპერტიზის N007920223 დასკვნის თანახმად: ახალქალაქში, ......, სოფ. ........ (..........) მდებარე N........საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონებიდან 50 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე ფიჭვური კავშირგაბმულობის საბაზო სადგურის (ანძის) განთავსების ყოველთვიური საიჯარო ქირა 2021 წლის მანძილზე შეადგენდა 300 ლარს, 2022 წლის მანძილზე – 300 ლარს, 2023 წლის მანძილზე – 320 ლარს.

4. მოპასუხე მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთიდან 100 კვ.მ ფართით სარგებლობდა 23 თვის განმავლობაში, კერძოდ, 22 თვე 2021–2022 წლებში და 1 თვე 2023 წელს. შესაბამისად, ყოველთვიური საიჯარო ქირა 2021 და 2022 წლების მანძილზე შეადგენდა 600 ლარს, ხოლო 2023 წლის მანძილზე – 640 ლარს;

5. მოსარჩელის მოთხოვნა

5.1. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა მის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე მოპასუხის მიერ განთავსებული ანძისა და ჯიხურების დემონტაჟი და მიწის ნაკვეთის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში მოსარჩელისთვის გადაცემა, ასევე, მიუღებელი შემოსავლის (რასაც იგი მიიღებდა ქონების გაქირავების შედეგად), 27 600 ლარის მოპასუხისთვის გადახდის დაკისრება.

5.2. მოსარჩელის განცხადებით, მის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე მოპასუხეს უკანონოდ აქვს განთავსებული ანძა და ჯიხურები, რითიც უკანონოდ ხელყოფს მოსარჩელის საკუთრების უფლებას და არაერთი თხოვნის მიუხედავად არ ათავისუფლებს მას. მოპასუხე არც საიჯარო ქირას უხდის მოსარჩელეს, შესაბამისად, მას უნდა დაეკისროს მიუღებელი შემოსავლის, 27 600 ლარის (რასაც იგი მიიღებდა ქონების გაქირავების შედეგად), მოსარჩელისთვის ანაზღაურება.

6. მოპასუხის პოზიცია

6.1. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სადავო მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლება სადავოა და მიმდინარეობს გამოძიება მის მიერ მიწის თაღლითურად დაუფლების ფაქტზე. ამასთან, საქმეში არ არის წარდგენილი არცერთი მტკიცებულება, რომელიც მოპასუხის მხრიდან სადავო ნაკვეთის უკანონოდ სარგებლობას დაადასტურებდა.

7. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება

7.1. ახალქალაქის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 13 840 ლარის გადახდა, ასევე, დაევალა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული ანძისა და ჯიხურების დემონტაჟი და მიწის ნაკვეთის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში მოსარჩელისთვის გადაცემა.

8. მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი

8.1. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

9. სააპელაციო სასამართლოს საოქმო განჩინება

9.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 18 თებერვლის საოქმო განჩინებით დაკმაყოფილდა მოპასუხის შუამდგომლობა უკანონო ხელშეშლის აღკვეთის ნაწილში დავის საგნის არარსებობის გამო საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ და ამ ნაწილში გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება (სარეზოლუციო ნაწილის 1.2 პუნქტი, რომლითაც მოპასუხეს დაევალა მოსარჩელის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე არსებული ანძისა და ჯიხურების დემონტაჟი და მოსარჩელისთვის მიწის ნაკვეთის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემა);

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

10.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 4 მარტის განჩინებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

10.2. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა 2025 წლის 18 თებერვლის საოქმო განჩინების შინაარსზე და აღნიშნა, რომ უკანონო ხელშეშლის აღკვეთის ნაწილში საქმის წარმოების შეწყვეტა მოპასუხემ (აპელანტმა) იმ საფუძვლით მოითხოვა, რომ მოსარჩელემ გაასხვისა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება და 2024 წლის 7 ნოემბრიდან აღნიშნული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე სხვა პირია. შესაბამისად, სასამართლომ დავის საგნის არარსებობის გამო ამ ნაწილში შეწყვიტა საქმის წარმოება.

10.3. რაც შეეხება თანხის დაკისრების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას, სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე, 162-ე მუხლებით და საქმეში არსებული მტკიცებულებების შესაბამისად, დადგენილად მიიჩნია, რომ ვინაიდან მოპასუხეს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ფართიდან 23 თვის მანძილზე (22 თვე 2021–2022 წლებში და 1 თვე 2023 წელს) უკანონოდ დაკავებული ჰქონდა 100 კვ.მ, რომლითაც მოსარჩელე ვერ სარგებლობდა, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დააკისრა მოპასუხეს ამ დროის განმავლობაში საკუთრებით სარგებლობის შეუძლებლობით მოსარჩელისთვის მიყენებული ზიანის (მიუღებელი საიჯარო ქირის (რომელიც 2021 და 2022 წლების მანძილზე ყოველთვიურად შეადგენდა 600 ლარს, ხოლო 2023 წლის მანძილზე – 640 ლარს)) ანაზღაურება.

10. მოპასუხის საკასაციო საჩივარი

10.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 4 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

10.2. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლით. ასევე, არასწორად მიიჩნია დადგენილად, რომ მოპასუხეს უკანონოდ ჰქონდა დაკავებული 100 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. ეს დასკვნა სრულად ეფუძნება მოსამართლის ვარაუდს და არა რომელიმე კონკრეტულ მტკიცებულებას. საქმეზე წარდგენილი საექსპერტო დასკვნის მიხედვით, საბაზო სადგურის მიერ დაკავებული ფართი 50 კვ.მ-ია. ამის საპირისპირო მტკიცებულება კი, მოსარჩელეს არ წარუდგენია. მოსარჩელის მიერ წარდგენილ სიტუაციურ ნახაზზე მითითება არარელევანტურია, ვინაიდან ამ დოკუმენტით 100 კვ.მ მიწით სარგებლობის ფაქტი არ დასტურდება.

11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

11.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2025 წლის 13 მაისის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად.

12. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

14. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

15. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის ძირითადი პრეტენზია ემყარება იმას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები და არასწორად დაასკვნა, რომ მოპასუხის მიერ დაკავებული იყო 100 კვ.მ მიწის ფართი, ნაცვლად 50 კვ.მ-ისა. ამასთან, საქმის განხილვისას, სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 982.1-ე მუხლით.

16. საკასაციო სასამართლო, პირველ რიგში აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი გულისხმობს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის ისე განაწილებას, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია, ანუ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა - მას, ვინც უარყოფს.

17. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით განსაზღვრული მტკიცების ტვირთი [სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი] ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

18. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის, ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

19. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას (კვალიფიციური შედავების მნიშვნელობა ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნებისათვის). მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. იმავდროულად, ახსნა-განმარტება უნდა დასტურდებოდეს რელევანტური მტკიცებულებებით [სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილი].

20. ამავე დროს, სადავო გარემოებების დადგენისას სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს არა ერთ რომელიმე მტკიცებულებაზე განყენებულად, არამედ იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობითი დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლიობაში, რომელთა ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა.

21. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ, როგორც უზენაესი სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაშია განმარტებული, სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ №ას-1529-1443-2012, 9 დეკემბერი, 2013 წელი; დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი, §187).

22. განსახილველ შემთხვევაში, ის სამართლებრივი შედეგი, რომლის მიღწევასაც მოსარჩელე ცდილობს (საკუთრების განკარგვის შეუძლებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე (პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი) მუხლიდან გამომდინარეობს.

23. სსკ-ის 982-ე მუხლის მიზანთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატამ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ განსახილველი ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია, რომ ხსენებული ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებულ ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, ზემოხსენებულ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება, მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება, ანუ საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურებასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევასთან (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას-472-448-2013, 5 დეკემბერი, 2013 წ; საქმე №ას-172-161-2017, 29 ივნისი, 2017 წ; საქმე №ას-1204-2018, 25 იანვარი, 2019 წ; №ას-275-2020, 16 ნოემბერი, 2021 წ; საქმე №ას-1227-2018, 15 თებერვალი, 2022 წ; საქმე №ას-841-2021, 24 ივნისი, 2022 წ; საქმე №ას-1475-2023, 20 მარტი, 2024 წ; საქმე №ას-1084-2023, 12 აპრილი, 2024 წ; საქმე №ას-16-2024, 13 ივნისი, 2024 წ; №ას-212-2024, 27 დეკემბერი, 2024 წ.).

24. ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობის კვლევისას უნდა შეფასდეს სსკ-ის 982-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი შემდეგი ფაქტობრივი წინაპირობების არსებობა: მოსარჩელე უნდა იყოს სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრე; მოპასუხე ნივთს უნდა ფლობდეს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე; ადგილი უნდა ჰქონდეს მოპასუხის გამდიდრებას მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისის ხარჯზე (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას-197-186-2017, 30 მაისი, 2017წ.). მხოლოდ მითითებული გარემოებების გამოკვლევის შედეგად შეიძლება დასკვნის გამოტანა, არსებობს თუ არა საკუთრების განკარგვის შეუძლებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების/გამდიდრების გათანაბრების საფუძველი (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას-479-2020, 14 დეკემბერი, 2021 წ.).

25. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადასტურებულია (და აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არც მოპასუხეს წარუდგენია), რომ გარკვეული პერიოდის განმავლობაში (23 თვის მანძილზე) მოპასუხე ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე სარგებლობდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ნაწილით, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა, სამოქალაქო კოდექსის 982.1-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, მართებულად იმსჯელეს და დააკმაყოფილეს მოსარჩელის მოთხოვნა საკუთრების განკარგვის შეუძლებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ.

26. აღსანიშნავია, რომ წარდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, კასატორი სასამართლოთა მხრიდან მტკიცებულებათა არასათანადო შეფასებაზეც მიუთითებს და სადავოდ ხდის არა მის მიერ ზოგადად მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის გარკვეული ნაწილით სარგებლობის ფაქტს, არამედ აცხადებს, რომ საქმეზე წარდგენილი საექსპერტო დასკვნის მიხედვით, დადგენილია მოპასუხის მხრიდან 50 კვ.მ ფართის დაკავება ნაცვლად სასამართლოს მიერ მითითებული 100 კვ.მ-ისა.

27. კასატორის მითითებული პრეტენზიის საწინააღმდეგოდ სასამართლო მიუთითებს ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს სასაქონლო და ფინანსური ექსპერტიზის N007920223 დასკვნაზე და იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას იმის შესახებ, რომ მითითებული კვლევით განსაზღვრულია არა მოპასუხის მიერ დაკავებული ფართის ოდენობა, არამედ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთიდან 50 კვ.მ ფართის ყოველთვიური საიჯარო ქირა წლების მიხედვით. კერძოდ, დასკვნაში აღნიშნულია შემდეგი: ახალქალაქში, ......, სოფ. .......... (.......) მდებარე N6........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონებიდან 50 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე ფიჭვური კავშირგაბმულობის საბაზო სადგურის (ანძის) განთავსების ყოველთვიური საიჯარო ქირა 2021 წლის მანძილზე შეადგენდა 300 ლარს, 2022 წლის მანძილზე – 300 ლარს, 2023 წლის მანძილზე – 320 ლარს (იხ. ს.ფ 152-158). რაც შეეხება მოპასუხის მიერ დაკავებული ფართის ოდენობას, მისი დადგენის მიზნით საქმეზე წარდგენილია სიტუაციური ნახაზი და ფოტო-სურათები, რომელთა მიხედვით ირკვევა, რომ ანძა და ჯიხური განთავსებულია N.......... საკადასტრო კოდით მიწის ნაკვეთის კუთხეში (სამხრეთ- დასავლეთ მხარეზე), ისე, რომ ნაგებობებიდან მიწის საზღვრამდე არის ზოლი 2-3 მეტრი სიგანით, ასევე ანძის და ჯიხურს შორის არსებობს მანძილი - ზოლი 2 მეტრი სიგანით. სიტუაციური მასშტაბის გათვალისწინებით, ანძის და ჯიხურის ქვედა ნაწილის ფართთან ერთად მითითებული ზოლების და შესასვლელი/გასასვლელი გზების ფართის ოდენობა შეადგენს 100 კვ.მ. (იხ. ს.ფ 128-132).

28. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ექსპერტის დასკვნა წარმოადგენს დასაშვები მტკიცებულების ერთ-ერთ სახეს და სასამართლო თავისი მოტივირებული გადაწყვეტილებით ასაბუთებს აღნიშნული მტკიცებულების გაზიარების ან მისი უარყოფის მართლზომიერებას. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება იმავე კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით (სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა შეფასება სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყოს. მტკიცებულებათა შეფასება ეფუძნება შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას და არა სასამართლოს სუბიექტურ მოსაზრებებს.

29. ამასთან, ექსპერტის დასკვნის შეფასებისას (იმდენად, რამდენადაც იგი სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კომპეტენციას ეფუძნება), ყურადღება უნდა მიექცეს რამდენიმე გარემოებას, მათ შორის, გამოსაკვლევად მიწოდებულ მასალას, მის კვლევით ნაწილს, რადგან სწორედ კვლევითი ნაწილია ასახული საბოლოო დასკვნაში. მტკიცებულების გამოკვლევა უპირველესად გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას (იხ. სუსგ №ას-406-383-2014; 2015 წლის 17 აპრილი). საბოლოოდ, როგორც სხვა მტკიცებულებების, ასევე, ექსპერტის დასკვნის იურიდიული ძალას აფასებს სასამართლო.

30. ზემოაღნიშნული განმარტებებისა და საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებების ერთობლივად შეფასებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას იმის შესახებ, რომ მოპასუხის მიერ დაკავებული მიწის ნაკვეთის ფართობის ოდენობის განსაზღვრისას მოსარჩელის მიერ წარდგენილი სიტუაციური ნახაზი და ფოტო-სურათები მართებულად იქნა მიჩნეული სადავო საკითხის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე რელევანტურ მტკიცებულებებად. მოპასუხეს არცერთი ინსტანციის სასამართლოსთვის არ წარუდგენია აღნიშნულის საწინააღმდეგო რაიმე დოკუმენტი (მას შეეძლო საპირისპირო გარემოების დასადასტურებლად და მოსარჩელის მიერ წარდგენილი დოკუმენტების (სიტუაციური ნახაზები, ფოტო-მასალა) საწინააღმდეგოდ, თავადაც წარედგინა რელევანტური მტკიცებულებები, მაგ., საექსპერტო დასკვნა ან თუნდაც ფოტო-მასალა, რომლითაც მის მიერ მითითეული გარემოება - 100 კვ.მ-ის ნაცვლად 50 კვ.მ ფართის დაკავება - დადასტურდებოდა), ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს სასაქონლო და ფინანსური ექსპერტიზის N007920223 დასკვნაზე მისი მითითება კი, ვერ მიიჩნევა იმგვარ დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად, რაც წინამდებარე საქმეზე დადგენილი ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საქმის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

31. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ წინამდებარე დავაში სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 982.1-ე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლები, ასევე მართებულად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

32. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

33. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

34. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „მ–მის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. შპს „მ–მს“ (ს.კ. .......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი (საგადასახადო დავალება: N250348; გადახდის თარიღი: 24.04.2025) 692 ლარის 70% - 484.4 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: თ. ძიმისტარაშვილი

ა. კოჭლამაზაშვილი