საქმე № ას-606-2025 2 ოქტომბერი, 2025 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: თეა ძიმისტარაშვილი,
არჩილ კოჭლამაზაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი - სს ,,ჯ.ჰ–ი’’ (აპელანტი, მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე - სსიპ გიორგი აბრამიშვილის სახელობის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო ჰოსპიტალი (მოსარჩელე)
მესამე პირები - საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო, სსიპ დავით აღმაშენებლის სახელობის საქართველოს ეროვნული თავდაცვის აკადემია
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 04 მარტის განჩინება
საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი - თანხის დაკისრება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. 2013 წლის 28 თებერვალს, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და სადაზღვევო კომპანია „ჯ.ჰ–ს“ (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი, მზღვეველი) შორის გაფორმდა ხელშეკრულება N55 სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ, რომილს 1.5. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს სადაზღვევო მომსახურების გაწევა თავდაცვის სამინისტროს მოსამსახურეებისა და მათი ოჯახის წევრების სასარგებლოდ; ხელშეკრულების 3.3. პუნქტის თანახმად, დამზღვეველი ვალდებულია, გადაიხადოს პრემია დადგენილ ვადებში და დადგენილი წესით. ამავე ხელშეკრულების 3.2.3. პუნქტის თანახმად, მზღვეველი არ აანაზღაურებს სადაზღვევო შემთხვევის ხარჯებს, რომელიც არაა გათვალისწინებული წინამდებარე ხელშეკრულების პირობებით. ხელშეკრულების 20.4. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების დანართები წარმოადგენს წინამდებარე ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს. ხელშეკრულების 20.5. პუნქტის თანახმად, სხვა საკითხები, რაც არ რეგულირდება ამ ხელშეკრულებით, რეგულირდება საქართველოს კანონმდებლობით. ხელშეკრულების დანართში „თავდაცვის სამინისტროს სამედიცინო პროვაიდერების სია“ მითითებულია სსიპ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო ჰოსპიტალი.
2. 2013 წლის 26 მარტს, სსიპ დავით აღმაშენებლის სახელობის საქართველოს ეროვნულ თავდაცვის აკადემიასა და სადაზღვევო კომპანია „ჯ.ჰ–ს“ შორის გაფორმდა N97 ხელშეკრულება; რომლის 1.5. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს სადაზღვევო მომსახურების გაწევა თავდაცვის სამინისტროს მოსამსახურეებისა და მათი ოჯახის წევრების სასარგებლოდ, ხელშეკრულების 3.3.1. პუნქტის თანახმად, დამზღვეველი ვალდებულია, გადაიხადოს პრემია დადგენილ ვადებში და დადგენილი წესით. ამავე ხელშეკრულების 3.2.3. პუნქტის თანახმად, მზღვეველი არ აანაზღაურებს სადაზღვევო შემთხვევის ხარჯებს, რომელიც არაა გათვალისწინებული წინამდებარე ხელშეკრულების პირობებით. ხელშეკრულების 19.4. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების დანართები წარმოადგენს წინამდებარე ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს. ხელშეკრულების 19.5. პუნქტის თანახმად, სხვა საკითხები, რაც არ რეგულირდება ამ ხელშეკრულებით, რეგულირდება საქართველოს კანონმდებლობით.
3. ხელშეკრულების დანართში „თავდაცვის სამინისტროს სამედიცინო პროვაიდერების სია“ - მითითებულია სსიპ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო ჰოსპიტალი. სადაზღვევო კომპანია „ჯ.ჰ–ს“ და სსიპ გიორგი აბრამიშვილის სახელობის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო ჰოსპიტალს შორის წერილობითი ხელშეკრულება, რომლითაც გათვალისწინებული იქნებოდა ანგარიშსწორების ტექნიკურ-პროცედურული საკითხები, არ გაფორმებულა;
4. პაციენტებისთვის გაწეული ერთეული სამედიცინო სტაციონალური მომსახურების ისტორიის შესწავლა (გაწეული მომსახურებების შესაბამისობა სადაზღვევო პაკეტთან მიმართებით) მხარეებს არ მოუთხოვიათ
5. სასარჩელო მოთხოვნა და საფუძვლები
5.1. სსიპ გიორგი აბრამიშვილის სახელობის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო ჰოსპიტალი მოითხოვდა მოპასუხე სადაზღვევო კომპანია „ჯ.ჰ–ისათვის“ მის სასარგებლოდ 2013 წლის 28 თებერვლის N55 და 2013 წლის 26 მარტის N97 ხელშეკრულების ფარგლებში დაზღვეულ პირებზე, 2013 წლის 01 მარტიდან, - 2013 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით, პროვაიდერი სამედიცინო დაწესებულების მიერ გაწეული სტაციონარული სამედიცინო მომსახურებების ღირებულების - 987 635.49 ლარის ანაზღაურების დაკისრებას.
5.2. 2013 წლის 26 მარტს სსიპ დავით აღმაშენებლის სახელობის საქართველოს ეროვნულ თავდაცვის აკადემიასა და სადაზღვევო კომპანია „ჯ.ჰ–ს“ შორის გაფორმდა N97 ხელშეკრულება, რომლის საგანს წარმოადგენდა კანონმდებლობისა და ხელშეკრულების პირობების თანახმად სადაზღვევო მომსახურების გაწევა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ეროვნული თავდაცვის აკადემიის (დამზღვევი) მიერ დაზღვეული პირებისათვის (აკადემიის თანამშრომლები და მათი ოჯახის წევრები (მეუღლე, შვილ(ებ)ი). სადაზღვევო მომსახურების სახელშეკრულებო პერიოდი მოიცავდა 2013 წლის 01 აპრილიდან 2013 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით პერიოდს. ხელშეკრულების დანართში "პროვაიდერ სამედიცინო დაწესებულებათა სიაში (სტაციონარი) " შიდა ქართლის რეგიონში მითითებულია "სსიპ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო ჰოსპიტალი".
5.3. 2013 წლის 28 თებერვლის N55 ხელშეკრულებისა და 2013 წლის 26 მარტის N97 ხელშეკრულების 3.1.2. პუნქტების მიხედვით, სადაზღვევო კომპანია ვალდებულია "დროულად და სრულად დაარეგულიროს სადაზღვევო შემთხვევა (მათ შორის მოახდინოს შესაბამისი ანაზღაურება;)". N55 და N97 ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, სამხედრო ჰოსპიტალსა და სადაზღვევო კომპანიას შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი წერილობითი ხელშეკრულება/შეთანხმება, მხარეებს შორის არ გაფორმებულა. შესაბამისად, მხარეების მიერ არ არის გასაზღვრული კონკრეტული პროცედურული საკითხები.
5.4. N55 და N97 ხელშეკრულების ფარგლებში, დაზღვეულ პირებზე - საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და ეროვნული თავდაცვის აკადემიის თანამშრომლებზე, 2013 წლის 01 მარტიდან, - 2013 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით, სამხედრო ჰოსპიტალმა, როგორც პროვაიდერმა სამედიცინო დაწესებულებამ, სტაციონალური მომსახურება 1554-ჯერ განახორციელა, რომლის ჯამმა შეადგინა 1 332 060.54 (ერთი მილიონ სამას ოცდათორემტი ათას სამოცი ღარი და ორმოცდათოთხმეტი თეთრი) ლარი, საიდანაც სადაზღვევო კომპანიის მიერ ასანაზღაურებელმა თანხამ შეადგინა 962 133.55 (ცხრაას სამოცდაორი ათას ას ოცდაცამეტი ლარი და ორმოცდათხუთმეტი თეთრი) ლარი. აგრეთვე, N55 და N97 ხელშეკრულების ფარგლებში, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და ეროვნული თავდაცვის აკადემიის ოჯახის წევრებზე, 2013 წლის 01 მარტიდან, - 2013 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით, სამხედრო ჰოსპიტალმა, როგორც პროვაიდერმა სამედიცინო დაწესებულებამ, სტაციონალური მომსახურება 71- ჯერ გაწია, რომლის ღირებულებამ შეადგინა 54 756. 78 ლარი. სადაზღვევო კომპანიის მიერ ასანაზღაურებელმა თანხამ შეადგინა 48 861. 81 ლარი, საიდანაც, მოპასუხემ აანაზღაურა 23 359. 87 ლარი. ჯამში, 2013 წლის 28 თებერვლის N55 და 2013 წლის 26 მარტის N97 ხელშეკრულების ფარგლებში დაზღვეულ პირებზე, 2013 წლის 01 მარტიდან, - 2013 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით, სამხედრო ჰოსპიტალის, როგორც პროვაიდერი სამედიცინო დაწესებულების მიერ გაწეული სტაციონარული სამედიცინო მომსახურებებიდან სადაზღევო კოპანია „ჯ.ჰ–ს“ ასანაზღაურებელი აქვს 987 635.49 (ცხრაას ოთხსოცდაშვიდი ათას ექვსას ოცდათხუთმეტი ლარი და ორმოცდა ცხრა თეთრი) ლარი.
6. მოპასუხის შესაგებელი
6.1. სარჩელზე წარდგენილი შესაგებლით, მოპასუხე სს ,,ჯ.ჰ–მა’’ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სსიპ გიორგი აბრამიშვილის სახელობის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო პოსპიტალი წარმოადგენს რა საჯარო სამართილის იურიდიულ პირს, სადაო პეროდში მისი საქმიანობა რეგულირდებოდა 2006 წლის 25 ოქტომბრის საქართველოს თავდაცვის მინისტრის №297 ბრძანებით დამტკიცებული დებულებით, ამასთან, საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2011 წლის 20 აპრილის N274 ბრძანებით განსაზღვრული იყო ბენეფიციართა კატეგორიები, რომლებიც უსასყიდლოდ იღებდნენ მოსარჩელის მომსახურებას. N55 და №97 ხელშეკრულებაზე თანდართული დაზღვევის პირობებით განსაზღვრულია დაზღვეულის მიერ როგორც გეგმიური, ასევე გადაუდებელი მომსახურების მიღების პროცედურული საკითხები, რაც წარმოადგენს თითოეული შემთხვევის სადაზღვევო შემთხვევად აღიარებისა და, რაც საყურადღებოა, დაზღვეულისათვის შესაბამისი ანაზღაურების გაცემის წინაპირობას.
6.2. “ჯ.ჰ–"-ს 2013 წლის 18 თებერვლის №55 და 26 მარტის №97 დაზღვევის ხელშეკრულებები დადებული აქვს მესამე პირების სასარგებლოდ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს და სსიპ დავით აღმაშენებლის სახ. საქართველოს ეროვნული თავდაცვის აკადემიასთან, ხოლო, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლის პირველი წილის შესაბამისად, დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევით დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულებები პირობების შესაბამისად. ამდენად, ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ვალდებულებები შეიძლება წარმოიშვას დამზღვევის/დაზღვეულის წინაშე, ხოლო მოსარჩელე ასეთ პირს არ წარმოადგენს.
6.3. მოსარჩელის განმარტება, რომ ხელშეკრულებაში პროვაიდერად (სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებელი) დასახელება ავტომატურად იწვევს მის წინაშე მზღვეველის ვალდებულების წარმოშობას, არ შეესაბამება სინამდვილეს და არ გამომდინარეობს საქართველოს კანონმდებლობიდან, ვინაიდან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, გარდა შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს. ამასთან, როგორც აღინიშნა, ზემოთ აღნიშნული ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული იყო პროცედურული საკითხები, რომლის საფუძველზე თითოეული შემთხვევა იქნებოდა აღიარებული სადაზღვევო შემთხვევად და შემდგომში წარმოიშვებოდა ვალდებულება დაზღვეულის წინაშე, ხოლო იმ შემთხვევაში, როდესაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულებათა საწინააღმდეგოდ, სარჩელი არ მოიცავს იმის დამადასტურებელ მტკიცებულებას, რომ სინამდვილეში ადგილი ჰქონდა სარჩელში მითითებულ შემთხვევებს, ამასთან, რომ არსებობს შემთხვევის სადაზღვევო შემთხვევად აღიარებისა და შესაბამისი ანაზღაურების გაცემის წინაპირობა და დამაჯერებელიც რომ იყოს მოსარჩელის განმარტება მომსახურების გაწევასთან დაკავშირებით (რასაც "ჯ.ჰ–ი" არ ეთანხმება), აღნიშნული ვერ იქნება განხილული მზღვეველისათვის ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობად.
6.4. თვით მოსარჩელის მიერ სასამართლოში წარდგენილია დოკუმენტაცია საგარანტიო წერილები, რომელიც გაცემულია “ჯ.ჰ"-ს მიერ და რომლის საფუძველზე, რასაკვირველია, განხორციელდა შესაბამისი ანაზღაურება (რასაც სადავოდ არ ხდის მოსარჩელე), ვინაიდან, დაზღვევის პირობების შესაბამისად, დაზღვეულის მომართვის საფუძველზე მზღვეველის მიერ შემთხვევა აღიარებულ იქნა სადაზღვევო შემთხვევად და მოსარჩელის, როგორც პროვაიდერის (სამედიცინო მომსახურეობის მიმწოდებელი) წინაშე აღებულ იქნა შესაბამისი ვალდებულება, რომელიც შემდგომში რეალიზებულ იქნა, თუმცა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულებათა შესაბამისად, შესრულება ვერ იქნება მიჩნეული მთლიანი ვალდებულების აღიარებად.
6.5. მოსარჩელის მოსაზრების საფუძვლიანობის პირობებშიც კი, პასუხგაუცემელია კითხვა 2013 წლის 15 აპრილამდე თანხების მოთხოვნის საკითხი, ვინაიდან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა, ხოლო 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, რის გამოც ხსენებულ ნაწილში მოთხოვნა უსაფუძვლობასთან ერთად ხანდაზმულია, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის დამოუკიდებელი წინაპირობაა.
6.6. გარდა ზემოთ აღნიშნულისა, საყურადღებოა, რომ მოსარჩელეს სასამართლოში წარდგენილი აქვს რა მოთხოვნა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულებათა უგულვებელყოფით, არ აქვს დადასტურებული, რომ მომსახურების გაწევა განხორციელდა დაზღვეული პირებისათვის.
7. გორის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება
გორის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით სსიპ გიორგი აბრამიშვილის სახელობის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო ჰოსპიტალის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. სს “ჯ.ჰ–ს” მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 467 044.91 ლარის გადახდა.
8. სააპელაციო საჩივარი
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ნაწილობრივ გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
9. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2025 წლის 04 მარტის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.
10. საკასაციო საჩივარი
10.1. ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
10.2. კასატორის მითითებით, არ არსებობდა სასარჩელო მოთხოვნის როგორც ფაქტობრივი ისე სამართლებრივი საფუძველი, თუმცა სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მისი პოზიცია. სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია იმ ხელშეკრულების მხარეებს შორის არსებობა, რომელიც რეალურად არ დადებულა.
10.3. საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2011 წლის 20 აპრილის N274-ე ბრძანების თანახმად, სახელმწიფო პროგრამა ან სადაზღვევო ხელშეკრულება ნაწილობრივ ითვალისწინებს, ფარავს შესაბამის სამედიცინო მომსახურების ხარჯებს სამედიცინო მომსახურების სახელმწიფო შესყიდვა ხორციელდება დარჩენილი ანაზღაურების ფარგლებში. რაც ნიშნავს იმას, რომ სამხედრო მოსამსახურეების გორის ჰოსპიტალში მკურნალობის ხარჯებს პირდაპირი ასიგნებების წესით სრულად ანაზღაურებს სახელმწიფო. ასევე სახელმწიფო პირდაპირი ასიგნებებით ნაწილობრივ ანაზღაურებს სამხედრო მოსამსახურეების ოჯახის წევრების მკურნალობის ხარჯებს. ასეთი მოწესრიგება განპირობებულია იმით, რომ გორის ჰოსპიტალი არის სსიპ-ი, ხოლო სხვა სამედიცინო დაწესებულებებში მომსახურების უზრუნველყოფას სახელმწიფო ახორციელებდა დაზღვევის საშუალებით.
10.4. კასატორი მიუთითებს, რომ სარჩელით დასტურდება მათი პოზიციის სისწორე, კერძოდ, მოსარჩელე მიუთითებს, რომ ოჯახის წევრებზე გაწეული მომსახურების ღირებულება შეადგენდა 488 61.81 ლარს, რომლიდანაც ჰოლდინგის მიერ ჯეროვნად 23 359,87 ლარი ანაზღაურდა, შესაბამისად, ამ ნაწილში კლინიკას მოთხოვნა არ გააჩნია.
10.5. სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია ხანდაზმულად იმ მომსახურებებზე არსებული მოთხოვნა, რომელიც მოსარჩელემ გაწია 2013 წლის 1 მარტიდან 2013 წლის 14 აპრილის ჩათვლით. ხანდაზმულობის ვადის დენა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან, თუმცა, აუცილებელია, რომ უფლების დარღვევის შესახებ იცოდეს კრედიტორმა, ამიტომ, უფლების წარმოშობა იმ დღიდან იწყება, როდესაც პირმა შეიტყო, ან უნდა შეეტყო დარღვეული უფლების შესახებ.
10.6. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ ხანდაზმულობის მიმართ არსებული მტკიცების ტვირთის გადანაწილების საკითხი უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის საპირისპიროდ განმარტა. სააპელაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოპასუხე მხარის მარტოოდენი მითითება ხანდაზმულობის შესახებ ვერ იქნება საკმარისი შედავება, თუ კი არ დაასაბუთებს მოთხოვნის უფლების წარმოშობის მომენტს. სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, იმის შესახებ, რომ ხანდაზმულობა ვერ დასაბუთდება, თუ კი არაა წარმოდგენილი მტკიცებულება მოსარჩელისთვის უფლების წარმოშობის ცნობის შესახებ - მტკიცების ტვირთის დაუსაბუთებელი გადანაწილებაა. უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა ასეთ შემთხვევებში პრეზუმირებს, რომ პირი უფლების დარღვევის ფაქტს მისი დადგომისთანავე შეტყობს, ხოლო საწინააღმდეგოს, ანუ უფლების დარღვევის დაგვიანებით შეტყობის მტკიცების ტვირთი კი უფლებადარღვეულ პირს ეკისრება.
10.7. სააპელაციო სასამართლო საკითხს აწესრიგებს დაზღვევისა და ნარდობის შესახებ არსებული რეგულირებით. მისი მითითებით, სახეზე იყო ნარდობის ზეპირი ხელშეკრულება, მიუხედავად ამისა, სასამართლომ არ გამოიყენა ნარდობისთვის განსაზღვრული ხანდაზმულობა. ასევე, დამზღვვევად ჩაითვალა პროვაიდერი, თუმცა არც სადაზღვევო ნორმები გამოუყენებია სასამართლოს ხანდაზმულობის შესაფასებლად. სსკ-ის 648-ე მუხლი შემკვეთს ავალდებულებს მენარდეს გადაუხადოს საზღაური სამუშაოს დასრულების შემდეგ, ამიტომ, როგორც კი კლინიკამ დაასრულა მომსახურება, იმ მომენტიდანვე წარმოიშვა საზღაურის მიღების უფლება, შესაბამისად, სარჩელი ამ ნაწილში ხანდაზმულია. დაზღვევის რეგულირების შემთხვევაშიც, გადაუდებელი ჰოსპიტალიზაციისას, შემთხვევის დადგომიდან 48 საათში შეტყობინების ვალდებულებიდან გამომდინარე, წარმოიშობა ანაზღაურების საფუძველი.
10.8. ასევე გაუგებარია სასამართლოს მითითება მიღება-ჩაბარებაზე, როდესაც თავადვე ადგენს, რომ მხარეებს შორის არ იყო ასეთი სახის პროცედურული შეთანხმება გაფორმებული.
10.9. სასამართლო დაუსაბუთებლად ადგენს, რომ თითქოს მხარეებმა N 55 და 97 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დადეს ნარდობის ზეპირი ხელშეკრულება და ისინი წარმოადგენენ ამ სამართალურთიერთობის მონაწილე სუბიექტებს. აღნიშნული ფაქტრობრივი გარემოების დადგენა პროცესუალური დარღვევაა, რადგან მოსარჩელე არსად მოითხოვდა, ან უთითებდა ასეთი ფაქტის (ზეპირი ხელშეკრულების) არსებობის შესახებ.
10.10. სასამართლო მიუთითებს, რომ მხარეებმა ნარდობის ზეპირი ხელშეკრულება დადეს 55 და 97 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. ასეთი მსჯელობა მისივე დასაბუთებასთან წინააღმდეგობრივია, რადგან თავად სასამართლოს მითითებით, დასახელებულ ხელშეკრულებებშია მოსარჩელე მითითებული პროვაიდერად, გამოდის, რომ ზეპირი ხელშეკრულება უსწრებდა N 55 და 97 ხელშეკრულებებს.
10.11. უდავოა, რომ მხარეებს შორის არ დადებულია რამე ხელშეკრულება, მათ შორის არც ნარდობის, ამიტომ არ დასტურდება ნარდობის შეთანხმება. თავად სასამართლოსაც არ დაუდგენია ნარდობის ხელშეკრულების პირობები, რადგან თავად ხელშეკრულება არ არსებობს და ვერც მოსარჩელე წარადგენდა რამეს. ასევე, ობიექტურადად შეუძლებელი იყო შეთანხმების არსებობა, რადგან მოსარჩელე მომსახურების თანხას სახელმწიფო ბიუჯეტიდან იღებდა.
10.12. სარჩელში მითითებულია, რომ სამხედრო ჰოსპიტალსა და სადაზღვევო კომპანიას, როგორც მზღვეველსა და პროვაიდერს შორის არსებობდა სამართლებრივი ურთიერთობა 2014 წლის 28 თებრვლის N55 და 2013 წლის 26 მარტის ხელშეკრულებების საფუძველზე, თუმცა აღნიშნულის პარალელურად მხარეებს არ განუსაზღვრავთ კონკრეტული პროცედურული საკითხები. სააპელაციო სასამართლომ კი თავად იმსჯელა როგორც ზეპირი ხელშეკრულების არსებობის, ისე ვადის საკითხზე, თუმცა ვერ დაასაბუთა ამავე თითქოს არსებული ზეპირი ხელშერულების პირობების არსებობა, რაც არსებითი შედავების საგანია აღნიშნულ დავაში.
10.13. კასატორი მიუთითებს, რომ თუ კი ჰოლდინგი საჭიროდ ჩათვლიდა გორის სამხედრო ჰოსპიტალთან სამართლებრივ ურთიერთობას, ის ყველა შემთხვევაზე ინდივიდუალურად გასცემდა შესაბამის საგრანტო წერილს. წინა ურთიერთობებით ნაკისრი ვალდებულებები კი მოპასუხეს შესრულებული აქვს, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ არანაირი ზეპირი შეთანხმება მხარეებს შორის არ გაფორმებულა.
10.14. კასატორის მითითებით, მესამე პირის სასარგებლოდ დადებული გარიგება მხოლოდ ქონებრივი ზიანის დაზღვევის ნაწილში არსებობს და არა ჯანმრთელობის დაზღვევის ნაწილში. შეუძლებელია სსკ-ის 836-838-ე მუხლების შინაარსიდან გამომდინარე დაზღვევის ხელშეკრულების მესამე პირად მიიჩნიო პროვაიდერი. ამასვე აღნიშნავს სსკ-ის 843-ე პრიმა მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმად, „ჯანმრთელობის დაზღვევის ხელშეკრულება შეიძლება დადოს დამზღვევმა დაზღვეული პირის სასარგებლოდ“. შეუძლებელია დამზღვევისა და პროვაიდერი დაწესებულების უფლებრივი გათანაბრება და ამ უკანასკნელის გაიგივება დამზღვევთან.
10.15. მოსარჩელე მოპასუხის პოზიციას ადასტურებს, როდესაც სარჩელში მიუთითებს, რომ ოჯახის წევრებზე გაწეული მომსახურების ღირებულება შეადგენდა 48861,81 ლარს, რომლიდანაც ჰოლდინგმა დაფარა 23 358,87 ლარი, ამიტომ ამ ნაწილში მოთხოვნა აღარ არსებობს. ხელშეკრულების პირობებიდან გამომდინარე ცხადია, რომ, ერთი მხრივ, მზღვეველი უნაზღაურებს თანხას დაზღვეულს და, მეორე მხრივ, მზღვეველის მიმართ მოთხოვნის წაყენების უფლებამოსილება აქვს მხოლოდ დამზღვევს. სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, დაზღვევის ხელშეკრულების მხარეები არიან მხოლოდ მზღვეველი, დამზღვევი და დაზღვეული, რომელთაგან არც ერთს წარმოადგენს მოსარჩელე, ამიტომ არ არის უფლებამოსილი მოთხოვნის წაყენებაზე, რაც ნიშნავს იმას, რომ სახეზე არასათანადო მოსარჩელეა, თუმცა სასამართლოებმა არ გაიზიარეს მოპასუხის ეს პოზიცია.
10.16. ამავდროულად, კასატორი მიუთითებს, რომ საქმეში არ არის წარმოდგენილი არც ერთი პაციენტის სამედიცინო ისტორია. მხოლოდ წარმოდგენილია ფრომა 100-ები, რომელიც სამედიცინო ისტორიისგან განსხვავებულია.
10.17. სადავო ხელშეკრულებიდან ჩანს, რომ გეგმიური ამბულატორიული მომსახურებისას აუცილებელია ოჯახის ექიმის შესაბამისი მიმართვა, ხოლო სადავო ხელშეკრულებებით განსაზღვრულია ის სამედიცინო დაწესებულებები, რომლებსაც ყავთ ასეთი ოჯახის ექიმები. აღნიშნულ ჩამონათვალში კი არ არის მოსარჩელე. გორის რაიონში შესაბამის მომსახურებას ახორციელებს შპს „ნოვამედი“, ასევე საქმეს არ ერთვის მომართვა, შეტყობინება რომელიც წარმოადგენს ანაზღაურების საფუძველს.
10.18. სააპელაციო პალატა ასევე უთითებს აღნიშნულ დავებში უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ მყარ პრაქტიკაზე, თუმცა აღნიშნული ოთხი გადაწყვეტილება ეხება საქართველოს მთავრობის 177-ე დადგენილებიდან წარმოშობილ დავებს, რაც აბსოლუტურად განსხვავდება წინამდებარე დავისგან. ხოლო მეხუთე მოხმობილი გადაწყვეტილება პირდაპირ მიუთითებს, რომ მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველია ის, რომ სახეზე უნდა იყოს ხელშეკრულება, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ დასტურდება.
11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 13 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
12. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ-ის) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ ისინი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:
13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
15. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.
16. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურ სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
17. სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნას და შესაგებელს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება მხარეთა ახსნა- განმარტებებით, მოწმეთა ჩვენებებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.
18. სსსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.
19. საკასაციო პალატა, როგორც არაერთ გადაწყვეტილება/განჩინებაში აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებელი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.
20. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს (იხ. სუსგ საქმე №ას-833-833-2018, 16 ნოემბერი, 2018 წელი; №ას-867-834-2016, 22 ნოემბერი, 2018 წელი).
21. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივარი მოიცავს როგორც ხანდაზმულობისა და სათანადო მოსარჩელის მიმართ შედავებას, ასევე არსებითი ხასიათის - მხარეთა შორის ხელშეკრულების არსებობის მიმართ პრეტენზიას. საკასაციო პალატა, პირველ რიგში, იმსჯელებს ხანდაზმულობასა და არასათანადო მოსარჩელის არგუმენტებზე, რადგან თუნდაც ერთ-ერთის დადასტურება გამორიცხავს არსებითი შედავების განხილვას.
22. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით, კანონმდებლის მიზანია გამორიცხოს კრედიტორის უფლების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. გარდა ამისა: ა) ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას; ბ) ხელს უწყობს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილიზაციას; გ) აძლიერებს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტების ურთიერთკონტროლსა და იძლევა დარღვეული უფლების დაუყოვნებლივ აღდგენის სტიმულიზაციას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე; თბილისი 2007; ასევე სუსგ N ას-547-515-2012, 11.06.2012წ.).
23. სახელშეკრულებო მოთხოვნათა ხანდაზმულობის ვადას არეგულირებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლი, რომლის თანახმად, 1. სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა - ექვს წელს. 2. ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია. 3. ცალკეულ შემთხვევებში კანონით შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს ხანდაზმულობის სხვა ვადებიც.
24. ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა სასამართლოს ან სხვა ორგანოს მეშვეობით პირის მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა, მაგრამ არა სასამართლოსათვის ან სხვა ორგანოსათვის მიმართვის უფლება. ხანდაზმულობის ვადა სპობს უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობას მატერიალური და არა პროცესუალური თვალსაზრისით. ხანდაზმულობის ვადის საფუძველია უფლების დარღვევა, რომელიც შესაძლოა კანონიდან გამომდინარეობდეს ან ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვას. ხანდაზმულობის ვადების გათვალისწინება სასამართლოს მიერ ხორციელდება არა საკუთარი ინიციატივით, არამედ - მხოლოდ საქმის განხილვაში მონაწილე მხარეების (მხარის) მიერ აღნიშნულზე მითითების შემთხვევაში. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების სამართლებრივი გზით (იძულებით) განხორციელება ან დაცვა. ამ ვადის გაცდენა კი გულისხმობს ამ პირთა მიერ ასეთი შესაძლებლობის გამოყენების უფლების მოსპობას, გაქარწყლებას. „მხარეთა სასარჩელო შესაძლებლობები ხშირად არის ვადით შეზღუდული. სამოქალაქო სამართალში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ პირი კარგავს უფლების სასამართლო გზით დაცვის შესაძლებლობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2003 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება #1/3/161 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ოლღა სუმბათაშვილი და იგორ ხაპროვი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“).სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები საქმის სწორად გადაწყვეტის ერთ–ერთ ეფექტურ გარანტიად მიიჩნევა. გადაწყვეტილება ეფუძნება მხარეთა მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს, შესაბამისად, მტკიცებულებათა უტყუარობა, მათი ვარგისიანობის, ნამდვილობის უტყუარად დადგენის შესაძლებლობა უმნიშვნელოვანესია სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად. სამართალწარმოებაში შეცდომის თავიდან აცილება უპირველესი მიზანია. ამასთან, ხანგრძლივი დროის გასვლამ შეიძლება გამოიწვიოს მტკიცებულებების შეცვლა ან მათი მოპოვების უკიდურესად გართულება, ზოგჯერ კი – განადგურება, რაც, საბოლოო ჯამში, სადავოდ გამხდარი მტკიცებულებების საიმედოობის დადგენას გაართულებს. როდესაც ხანგრძლივი დროა გასული იმ მოვლენიდან, რომელმაც სადავო გარემოებები წარმოშვა, მაღალია ალბათობა, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე არსებობდა, შეიძლება დაკარგული ან სახეშეცვლილი იყოს, ასევე გაფერმკრთალდება მოწმეთა მეხსიერება, რომელთა ჩვენებებს სასამართლო დავის გადაწყვეტისას უნდა დაეყრდნოს, გაიზრდება სავარაუდო, არასანდო მტკიცებულებათა რიცხვი. შედეგად, მეტი ალბათობით შეიქმნება ნიადაგი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არაობიექტური შეფასებისათვის. ხანდაზმულობის ვადა წარმოადგენს მცდელობას, დაიცვას მხარეები ასეთი საფრთხეებისგან.
25. ზემოთ ჩამოთვლილი ლეგიტიმური მიზნების არსებობას იზიარებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოც. 1996 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაში საქმეზე „სტაბინგი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ” სასამართლო განმარტავს: „...ხანდაზმულობის ვადები ემსახურება რამდენიმე მნიშვნელოვან მიზანს, კერძოდ, სამართლებრივ განსაზღვრულობას და საბოლოობას, პოტენციური მოპასუხეების დაცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და უსამართლობის თავიდან აცილებას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან გადაწყვიტონ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა, იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც შესაძლოა, დროის გასვლის გამო არასაიმედო ან არასრული იყოს მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან ანუ იმ მომენტთან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ, ამასთან ივარაუდება, რომ მან დარღვევის განხორციელებისთანავე შეიტყო აღნიშნულის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს“ (იხ. სუსგ N ას-988-1021-2011, 15.11.2011წ.).
26. საკასაციო პალატა აგრეთვე მიუთითებს, სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლზე, რომელიც ხანდაზმულობის ვადის გამოთვლის მიზნებისთვის ცენტრალური მნიშვნელობისაა. ნორმის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ, ე.ი. თუ ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს, ამასთან იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანმხვედრია, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ ეთანხმება ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტების თანხვედრას, მაშინ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, იმის გასარკვევად, თუ როდიდან უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის ათვლა.
27. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნა დაფუძნებულია 2015 წლის 1 მარტიდან 2013 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით პერიოდში განსახორციელებელი (სავარაუდო) ვალდებულების შეუსრულებლობას, ხოლო სარჩელი სასამართლოში წარდგენილია 2016 წლის 15 აპრილს. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, საქმეში არ არის წარმოდგენილი რამე სახის მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ 2013 წლის 1 მარტიდან 2013 წლის 14 აპრილის ჩათვლით პერიოდში განსახორციელებელი ვალდებულებები მოპასუხემ ნამდვილად შეასრულა. შესაბამისად, ამ კუთხით სწორია სააპელაციო პალატის მითითება, რომლის თანახმად, მოპასუხის მხოლოდ ზეპირი მითითება ხანდაზმულობის თარიღის დაწყებაზე, რომ დაწყების მომენტად სტაციონალური მომსახურების გაწევის თარიღი უნდა ჩაითვალოს - ვერ იქნება გაზიარებული, რადგან მტკიცების წარუდგენლობით მოპასუხემ ვერ დაასაბუთა ფაქტი, რომ მოსარჩელისთვის ცნობილი იყო უფლების წარმოშობის ან დარღვევის შესახებ ინფორმაცია ვალდებულების დარღვევიდან გონივრულ დროში. რაც შეეხება მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს, მან წარმოადგინა წერილობითი მტკიცებულება, რომლის მიხედვითაც 2013 წლის პირველი მარტიდან განსახორციელებელ მომსახურებაზე უარი მისთვის ცნობილი გახდა სულ მცირე ივლისში, 2013 წლის 1 ივლისის წერილიდან გამომდინარე, ან ყველაზე გვიან - 2013 წლის 18 ოქტომბერს, 2013 წლის 18 ოქტომბრის მოპასუხისადმი გაგზავნილი წერილიდან გამომდინარე.
28. არასათანადო მოსარჩელის შესახებ კასატორის შედავებაზე საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 84-ე მუხლი არასათანადო მოსარჩელის შეცვლას განსაზღვრავს შემდეგი საკანონმდებლო რეგლამენტაციით: სსსკ-ის 93-ე მუხლის თანახმად, მოქალაქეებს შეუძლიათ საქმე აწარმოონ სასამართლოში პირადად, ხოლო იურიდიულ პირებს ან სხვა ორგანიზაციებს – იმ თანამდებობის პირის მეშვეობით, რომელსაც წესდებით ან დებულებით შეუძლია ამ იურიდიული პირისა თუ ორგანიზაციის სახელით იმოქმედოს. მხარეებს შეუძლიათ აგრეთვე საქმე აწარმოონ სასამართლოში წარმომადგენლის მეშვეობით. საქმის წარმოება წარმომადგენლის მეშვეობით არ ართმევს უფლებას მხარეებს თვითონაც პირადად მიიღონ მონაწილეობა საქმეში
29. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ არასათანადო მოსარჩელედ ითვლება ისეთი პირი, რომელსაც არ აქვს მოთხოვნის უფლება, ხოლო, იმის გასარკვევად, აქვს თუ არა პირს, რომელმაც სარჩელი აღძრა, მოთხოვნის უფლება, უნდა მივმართოთ მატერიალურ სამართალს. ამრიგად, სარჩელის აღმძვრელი პირის სათანადო მოსარჩელეობა განისაზღვრება მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე. არასათანადო მოსარჩელისაგან უნდა განვასხვავოთ სარჩელის აღძვრაზე არაუფლებამოსილი პირი. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 93-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მხარეებს შეუძლიათ საქმე აწარმოონ სასამართლოში წარმომადგენლის მეშვეობით. წარმომადგენლის უფლებამოსილება უნდა გაფორმდეს კანონით განსაზღვრული წესით. თუ პირი აღძრავს სარჩელს სხვა პირის უფლების დასაცავად, მაგრამ მისი წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება არ იქნება გაფორმებული კანონით დადგენილი წესით (სსკ-ს 96-ე მუხლი), მაშინ საქმე გვაქვს არაუფლებამოსილ პირთან. ამრიგად, არასათანადო მოსარჩელე, ესაა პირი, რომელმაც აღძრა სარჩელი თავისი უფლების დასაცავად, თუმცა არ აქვს ამ სარჩელით წამოყენებული მოთხოვნის უფლება. ანუ, არ აქვს მატერიალურ სამართლებრივი ინტერესი ამ საქმეში. „სასამართლო, რომელიც საქმის განხილვის დროს დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის მიერ, რომელსაც მოთხოვნის უფლება აქვს, შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით საქმის შეუწყვეტლად შეცვალოს თავდაპირველი მოსარჩელე სათანადო მოსარჩელით“, შესაბამისად, ეს საკითხი საქმის განხილვის დროს გამოირკვევა და დადგინდება, რაც იმას გულისხმობს, რომ შესაძლოა მოპასუხეს მიაჩნდეს, რომ არასათანადო მოსარჩელეს აქვს აღძრული მოთხოვნა, თუმცა, ეს საკმარისი არ არის, რადგან სასამართლოს გადასაწყვეტია სათანადოა თუ არა მოსარჩელე შესატყვისი მატერიალურსამართლებრივი ნორმის გამოყენების საფუძველზე, ხოლო მოპასუხეს შესაგებელში ყველა შესაძლო მიმართულებით უნდა ჰქონდეს შედავებული მის წინააღმდეგ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.
30. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის შედავება მოსარჩელის არასათანადოობაზე დაფუძნებულია მხარეთა შორის ხელშეკრულების არარსებობას, რადგან მისი პოზიციით, არ არსებობს მხარეთა შორის ხელშეკრულება, შესაბამისად, სახელშეკრულებო კრედიტორული მოთხოვნის დაყენების უფლებამოსილება მოსარჩელეს ვერ ექნება.
31. სსკ-ის 349-ე მუხლის მიხედვით, მესამე პირის სასარგებლოდ დადებული ხელშეკრულების შესრულება შეიძლება მოითხოვოს როგორც კრედიტორმა, ასევე მესამე პირმა, თუ კანონით ან ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ანდა თვით ვალდებულების არსიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს.
32. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ამ კატეგორიის დავებზე არსებობს დადგენილი მყარი სასამართლო პრაქტიკა, რომლითაც მხარეთა შორის სამედიცინო მომსახურების შესახებ სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეფასებულია ნარდობის სამართლებრივ ურთიერთობად (სსკ-ის 629-ე მუხლი), რომელი ურთიერთობის მონაწილე მხარეებსაც ეკისრებათ ორმხრივი უფლებები და მოვალეობები, კერძოდ, ერთის მხრივ, მენარდე (სამედიცინო დაწესებულება) ვალდებულია გაუწიოს შეთანხმებული სამედიცინო მომსახურება „შემკვეთს“/„სადაზღვევო კომპანიებს“ (შემკვეთის მიერ დაზღვეულ პირებს/ბენეფიციარებს), ხოლო მეორეს მხრივ, „შემკვეთი“ ვალდებულია აანაზღაუროს შესრულებული სამუშაო, ხოლო გაწეული სამედიცინო მომსახურების ანაზღაურებაზე უარის თქმის ლეგიტიმურობა მოთხოვნის ყველა წინაპირობების შემოწმების საფუძველზე უნდა გადაწყდეს (იხ. სუსგ საქმე № ას-830-796-2016, 3 აპრილი, 2017 წელი).
33. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ N55 და N97 ხელშეკრულებების შესაბამისად, მოსარჩელე პროვაიდერი დაწესებულებაა, რაც მითითებულია ორივე ხელშეკრულების დანართში, კერძოდ, „თავდაცვის სამინისტროს სამედიცინო პროვაიდერების სიაში“ მოსარჩელე - „სსიპ - საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო ჰოსპიტალი“ მითითებულია, რაც ადასტურებს, რომ ნამდვილადაა პროვაიდერული დაწესებულება. ამასთან, დასახელებულ ხელშეკრულებებში ცალსახად მითითებულია, რომ პროვაიდერების სია, როგორც დანართი, ხელშეკრულებების შემადგენელი ნაწილია. აღნიშნული გარემოებები ადასტურებს, რომ მესამე პირის სასარგებლოდ დადებული გარიგების საფუძველზე, მას, როგორც პროვაიდერს მზღვეველისგან წარმოეშვა ვალდებულების შესრულებისთვის თანხის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება. რადგან პროვაიდერთან ხელშეკრულების დადების ვალდებულების შესახებ მითითებას არ შეიცავს წინამდებარე ხელშეკრულებები, მხარეებს შორის სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა მიუთითებს, რომ მათ შორის ზეპირი ნარდობის ხელშეკრულების დადებით ისინი შევიდნენ სინალაგმატურ გარიგებაში, რაც მოსარჩელეს ათანაბრებს დამზღვევის კრედიტორულ უფლებებთან, ეს კი მას სათანადო მოსარჩელედ აქცევს. აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს ამ ნაწილში კასატორის შედავებას.
34. რადგან დადგენილია, რომ მხარეთა შორის დადებულია ნარდობის ზეპირი ხელშეკრულება, ხოლო მოთხოვნა წარმოადგენს აღნიშნული გარიგების საფუძველზე ვალდებულების შესრულებას, აუცილებელია ფულადი შესასრულებელი ვალდებულების მოცულობის დათვლა, რათა არ მოხდეს რომელიმე მხარის უსაფუძვლო გამდიდრება. ამ კუთხით სასამართლო მიუთითებს სსიპ გიორგი აბრამიშვილის სახელობის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო ჰოსპიტალის სამედიცინო მომსახურებისათვის ასანაზღაურებელი თანხის დადგენის კომისიის 2017 წლის 5 მაისის დასკვნაზე, სადაც მითითებულია, რომ სს სადაზღვევო კომპანიის "ჯ.ჰ–ისათვის“ 2013 წელს გაწეული სტაციონალური სამედიცინო მომსახურებისათვის ასანაზღაურებელი თანხა შეადგენს 699 541.50 ლარს. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომელიც მიუთითებს, რომ მთლიანი სასარჩელო მოთხოვნიდან - 987 635.49 ლარიდან დასახელებული დასკვნის თანახმად, ასანაზღაურებელ თანხას წარმოადგენს 699 541.50 ლარი, შესაბამისად, რადგან მოსარჩელე არ შედავებულა სასარჩელო მოთხოვნის შემცირებულ ნაწილში, სასამართლო ვალდებულია იმსჯელოს მხოლოდ ამ უკანასკნელი თანხის ნაწილში მოთხოვნის წარმატებულობაზე.
35. საკასაციო პალატა ამ კუთხით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას, რომლის თანახმად, კომისიის მიერ დადგენილი და ასანაზღაურებელი 1451 სტაციონარული მომსახურებიდან, 259 პაციენტი, როგორც მოპასუხის ბენეფიციარი, იდენტიფიცირებული არაა. არაიდენტიფიცირებულ პაციენტებზე გაწეული სამედიცინოს სტაციონალური მომსახურების ღირებულება (მათ შორის ზოგიერთს რამდენჯერმე გაეწია ასეთი მომსახურება) შეადგენს 202 822.47 ლარს.
36. დადგენილია, რომ სადავო გარემოების დადასტურების მიზნით, მოსარჩელემ ითხოვა დრო, რათა თავდაცვის სამინისტროსგან გამოეთხოვა იმ პირთა სია, რომელიც სამინისტრომ გადასცა მზღვეველს 2013 წელს. დადგენილია, ასევე, რომ მოსარჩელემ და მესამე პირის - თავდაცვის სამინისტროს წარმომადგენელმა განმარტეს, დღევანდელი მდგომარეობით თავდაცვის სამინისტროს თავდაცვის ძალების გენერალური შტაბის სამხედრო პერსონალის მართვის ცენტრი წარმოადგენს უფლებამოსილ პირს ამგვარი ინფორმაციის ფლობაზე და შენახვაზე (როგორც საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს, ისე ეროვნული თავდაცვის აკადემიის ბენეფიციარების შესახებ). როგორც მოსარჩელისთვის შტაბის მიერ მიწერილი პასუხიდან ირკვევა, ეს სია ცენტრს არ აღმოაჩნდა და მან მოპასუხეს სთხოვა ამ სიის გადაგზავნა. ამასთან, დადგენილია, რომ მოთხოვნის პასუხად მოპასუხე სადაზღვევო კომპანიამ ცენტრს გადაუგზავნა ის სიები, რაც სასამართლოს განჩინების საფუძველზე, ისედაც წარმოდგენილი ჰქონდა სასამართლოსთვის და რაც მოსარჩელისთვისაც ცნობილი იყო. თავდაცვის სამინისტროს თავდაცვის ძალების გენერალური შტაბის სამხედრო პერსონალის მართვის ცენტრის 18.07.2022 წლის წერილიდან ირკვევა, რომ სს „ჯ.ჰ–ში“ დაზღვეულ სამხედრო მოსამსახურეთა და მათი ოჯახის წევრების შესახებ ინფორმაცია მათთან არ იძებნება, ამავე წერილში ცენტრი მიუთითებს, რომ სადავო პირების ნაწილის იდენტიფიცირება ვერ ხერხდებოდა არასაკმარისი პირადი ინფორმაციის გამო, ხოლო ნაწილზე, როგორც 2013 წელს მასთან დასაქმებულ პირებზე და წარმოადგენს სიას, რაზეც სასამართლო განმარტავს, რომ სამართლებრივ ინტერესს მოკლებულია შეფასდეს ამ წერილის დანართები, ვინაიდან წერილში არაფერია ნათქვამი ძირითად საკითხზე - იყო თუ სადავო 321 პირი მოპასუხესთან დაზღვეული ბენეფიციარი.
37. დადგენილია, რომ კომისიის მიერ მოთხოვნილი სტაციონალური მომსახურების სიიდან მომსახურება გაეწია არაიდენტიფიცირებულ 259 პაციენტს, ნაცვლად მოპასუხის მიერ მითითებული 321 პირისა. არაიდენტიფიცირებულ პაციენტებზე გაწეული სამედიცინო სტაციონალური მომსახურების (მათ შორის ზოგიერთს რამდენჯერმე გაეწია ეს მომსახურება) ღირებულება კი შეადგენს 202 822.47 ლარს. დანარჩენი 62 პირის შემთხვევაში, მათ შესახებ ინფორმაცია (და შესაბამისად - მოთხოვნაც), კომისიის დასკვნის დანართში არ ფიქსირდება.
38. რაც შეეხება კასატორის შედავებას უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ, რომ მოსარჩელემ საბიუჯეტო ასიგნებით მიიღო სამედიცინო მომსახურებისთვის განკუთვნილი შესაბამისი ანაზღაურება, ხოლო სარჩელის დაკმაყოფილება გამოიწვევს მის უსაფუძვლო გამდიდრებას, ამ კუთხით საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების არსებობის დადასტურების მტკიცების ტვირთი მთლიანად მოპასუხეზეა, რომელიც ვალდებული იყო წარედგინა შესაბამისი მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა მაგალითად, მოსარჩელის მიერ ასიგნებით საბიუჯეტო თანხების მიღების ფაქტს, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეს არ განუხორციელებია, შესაბამისად, ვერც აღნიშნული შედავება იქნება გაზიარებული.
39. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს საკმარის დასაბუთებას, იმისთვის, რომ ის დასაშვებად იქნეს ცნობილი, რის გამოც ის, როგორც დაუშვებელი, განუხილველად უნდა დარჩეს.
40. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სს „ჯ.ჰ–ის’’ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;
2. სს „ჯ.ჰ–ს“ (ს.კ. .........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი (საგადასახადო დავალება: N1744797338; გადახდის თარიღი: 16.04.2025) 8000 ლარის 70% - 5 600 ლარი;
3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: მ. ერემაძე
მოსამართლეები: თ. ძიმისტარაშვილი
ა. კოჭლამაზაშვილი
