საქმე №ას-1038-2025 23 ოქტომბერი, 2025 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
გოჩა ჯეირანაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლაშა ქოჩიაშვილი, ამირან ძაბუნიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – ს.ჯ–ვა (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ა.კ–ძე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 24 მარტის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება
დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 24 მარტის განჩინებით ს.ჯ–ვას (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 7 ოქტომბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება (რომლითაც ა.კ–ძის (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სარჩელი დაკმაყოფილდა; დადგინდა, რომ მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნეს უძრავი ნივთი, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ..........., საკადასტრო კოდი N......... და ის თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცეს მოსარჩელეს) და იმავე სასამართლოს 2024 წლის 11 ნოემბრის განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების შესახებ.
2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2.1. თბილისის საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ სადავო უძრავი ნივთი არის 128მ2 დაზუსტებული მიწის ნაკვეთი 1 შენობა-ნაგებობით და მდებარეობს მისამართზე: ქ. თბილისი, ..........., საკადასტრო კოდი N........ სარჩელთან ერთად წარდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დასტურდება, რომ სადავო ქონება მოსარჩელის საკუთრებაა და დატვირთულია იპოთეკით სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ (ს. ფ. 50);
2.2. მოსარჩელე სარჩელში უთითებს, რომ მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის საკუთრების ფლობას არ გააჩნია არანაირი სამართლებრივი საფუძველი (იხ. სარჩელი, მე-4 ფაქტობრივი გარემოება, ს. ფ. 6). სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებებში მოსარჩელე უთითებს, რომ მოპასუხის თვითნებური, მართლსაწინააღმდეგო მფლობელობის გამო, მოსარჩელე თავისი საკუთრებით ვერ სარგებლობს;
2.3. თბილისის საქალაქო სასამართლომ მოპასუხეებს (ვინდიკაციური სარჩელით მოპასუხეებად ასევე დასახელებული იყვნენ ლ.წ– და ზ.წ–, რომელთა მიმართ ვინდიკაციური სარჩელი განუხილველი დარჩა საქალაქო სასამართლოს 2024 წლის 7 ოქტომბრის განჩინებით) ორჯერ გაუგზავნა სარჩელი თანდართული მასალით, საქმეში მითითებულ მისამართებზე, თუმცა მოპასუხეებისთვის სასამართლო გზავნილის ჩაბარება ვერ მოხერხდა (ს.ფ. 55-66);
2.4. მოპასუხეს სარჩელი პირადად ჩაბარდა 2024 წლის 26 ივლისს, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 19 ივლისის განჩინების საფუძველზე, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ძველი თბილისის მთავარი სამმართველოს პოლიციის I სამმართველოს მიერ (ს.ფ. 67-70; 71-84; 89; 90), ხოლო გზავნილის ჩაბარება ვერ მოხერხდა ზ.წ–სათვის და ლ.წ–სათვის (ს.ფ. 89; 90);
2.5. თბილისის საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოპასუხეს შესაგებლის წარსადგენად განესაზღვრა სარჩელის ჩაბარებიდან 10 დღის ვადა. ვინაიდან მოპასუხეს სარჩელი პირადად ჩაჰბარდა 2024 წლის 26 ივლისს, შესაბამისად, მას შესაგებელი უნდა წარედგინა ან ფოსტისთვის სასამართლოში გასაგზავნად უნდა ჩაებარებინა 2024 წლის 5 აგვისტოს ჩათვლით, რაც მოპასუხეს არ განუხორციელებია;
2.6. მოპასუხის შესაგებელი თბილისის საქალაქო სასამართლოში წარდგენილია 2024 წლის 12 აგვისტოს. შესაგებლის სასამართლოში გასაგზავნად მოპასუხემ ფოსტას 2024 წლის 8 აგვისტოს მიმართა (ს.ფ. 100, 163). სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში შესაგებლის წარუდგენლობის მიზეზზე შესაგებელში მითითებული არ არის;
2.7. თბილისის საქალაქო სასამართლომ 2024 წლის 7 ოქტომბერს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება გამოიტანა, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა (ს.ფ. 229-233);
2.8. 2024 წლის 15 ოქტომბერს მოპასუხის წარმომადგენელმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას საჩივრით მიმართა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის განახლების მოთხოვნით (ს.ფ. 257-261);
2.9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2024 წლის 11 ნოემბრის განჩინებით მოპასუხის საჩივარი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის წარმოების განახლების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა და იმავე სასამართლოს 2024 წლის 7 ოქტომბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება დარჩა ძალაში (ს.ფ. 321-324).
3. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხისათვის სარჩელისა და თანდართული მასალების ჩაბარების პროცედურები განხორციელდა კანონით დადგენილი წესით. მოპასუხეს სარჩელი პირადად ჩაბარდა 2024 წლის 26 ივლისს (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.4 ქვეპუნქტი), მას სასამართლოს იმავე გზავნილით ეცნობა მის წინააღმდეგ სარჩელის აღძვრის თაობაზე, ასევე იმის შესახებ, რომ შესაგებლის წარსადგენად განსაზღვრული ჰქონდა 10 დღის ვადა სარჩელის ჩაბარებიდან და 10 დღის ვადაში შესაგებლის წარუდგენლობის შედეგებიც განემარტა. მოპასუხეს სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ 10-დღიან ვადაში შესაგებელი არ წარუდგენია და არც მისი წარუდგენლობის საპატიო მიზეზების შესახებ ან შესაგებლის წარდგენის ვადის გაგრძელების შესახებ შუამდგომლობით მიუმართავს სასამართლოსათვის. მოპასუხის წარმომადგენელმა შესაგებელი სასამართლოს წარუდგინა 2 დღის დაგვიანებით.
4. სააპელაციო პალატამ მიუთითა აპელანტის წარმომადგენლის განმარტებაზე, რომლის თანახმად, მის მიერ შესაგებლის დაგვიანებით წარდგენა გამოწვეული იყო საპატიო მიზეზით (ავადმყოფობით), თუმცა მას აღნიშნულზე იმის გამო არ მიუთითებია, რომ, აპელანტის წარმომადგენლის რწმენით, შესაგებლის წარდგენის ვადა აითვლებოდა ყველა მოპასუხისათვის სარჩელის ჩაბარების დღიდან. აპელანტის წარმომადგენლის განმარტებით, ვინაიდან სამედიცინო ცნობა შეიცავს პირის მონაცემებს და ინფორმაციას ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ, მას არ ჰქონდა სურვილი, მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ინფორმაცია სხვა პირებისათვის გამხდარიყო ცნობილი, ამიტომ სასამართლოსათვის წარადგინა სამედიცინო დოკუმენტაცია სრულად, ხოლო მოსარჩელისათვის გადასაცემ ეგზემპლარში დაშტრიხული იყო მხოლოდ კონკრეტული დიაგნოზი და ჩატარებული მანიპულაციების შესახებ ინფორმაცია, თუმცა აღნიშნულის გამო სასამართლომ უარი უთხრა ამ ცნობების საქმისათვის დართვაზე.
5. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის ზემომითითებული მსჯელობა, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი არ იყო მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა აღნიშნულ გარემოებებს და მიუთითებდა შესაგებლის წარდგენის შეუძლებლობაზე. მით უფრო, რომ სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში შესაგებლის წარუდგენლობის მიზეზზე შესაგებელში მითითებული არ იყო. რაც შეეხებოდა აპელანტის არგუმენტს, რომ შესაგებლის წარდგენის ვადა აითვლებოდა ყველა მოპასუხისათვის სარჩელის ჩაბარების დღიდან, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ შესაგებლის წარდგენის აპელანტის მიერ მითითებული წესი მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული არ არის. ამასთან, 2024 წლის 20 სექტემბერს მოსარჩელემ თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიმართა შუამდგომლობით, რომლითაც მოპასუხეების ზ.წ–ს და ლ.წ–ს ნაწილში სარჩელის გახმობა მოითხოვა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 7 ოქტომბრის განჩინებით N2/12400-24 საქმეზე მოსარჩელის ვინდიკაციური სარჩელი მოპასუხეების ზ.წ–სა და ლ.წ–ს მიმართ დარჩა განუხილველი.
6. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 215.3 მუხლით და აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი არ იყო მტკიცებულება, რომელიც სასამართლოს შესაძლებლობას მისცემდა აპელანტის წარმომადგენლის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო შესაგებლის წარუდგენლობის საპატიო მიზეზზე ემსჯელა. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2024 წლის 11 ნოემბრის განჩინებაში მითითებული მსჯელობა, რომლის თანახმად, მოპასუხის მტკიცების საგანში მის მიერ მითითებული იმ გარემოების დადასტურება შედიოდა, რომ მოპასუხემ მისგან დამოუკიდებელი, ობიექტური გარემოების გამო ვერ შეძლო სასამართლოში შესაგებლის ვადაში წარდგენა, მაგრამ ასეთი მტკიცებულება მოპასუხეს არ წარუდგენია.
7. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სსსკ-ის 233.1 მუხლით გათვალისწინებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლები არ არსებობდა. ამასთან, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სასარჩელო მოთხოვნას იურიდიულად ამართლებდა, კერძოდ, სადავო უძრავი ნივთი არის 128მ2 დაზუსტებული მიწის ნაკვეთი 1 შენობა-ნაგებობით და მდებარეობს მისამართზე: ქ. თბილისი, .........., საკადასტრო კოდი N........... სარჩელთან ერთად წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დასტურდება, რომ სადავო ქონება მოსარჩელის საკუთრებაა და დატვირთულია იპოთეკით სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ (ს. ფ. 50). მოსარჩელე სარჩელში უთითებს, რომ მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის საკუთრების ფლობას არ გააჩნია არანაირი სამართლებრივი საფუძველი (იხ. სარჩელი, მე-4 ფაქტობრივი გარემოება, ს. ფ. 6). სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 170.1 და 172.1 მუხლებზე დაყრდნობით დაასკვნა, რომ არსებობდა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან სადავო უძრავი ნივთის გამოთხოვის საფუძველი.
8. აპელანტის იმ არგუმენტთან მიმართებით, რომ სარჩელში მითითებული გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებდა სასარჩელო მოთხოვნას, მით უფრო, როდესაც მოპასუხის მიერ წარდგენილი იყო შეგებებული სარჩელი, რაც მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთმოთხოვნაზე მეტყველებდა, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 9 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხეს უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის მიღებაზე. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მიღებული იყო დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, ხოლო სარჩელი - დაკმაყოფილებული. შესაბამისად, აღარ მიმდინარეობდა დავის ზეპირი განხილვა, რომლის ფარგლებშიც მოპასუხეს შეგებებული სარჩელის აღძვრის უფლება ექნებოდა, რის გამოც არ არსებობდა შეგებებული სარჩელის განხილვის პროცესუალური საფუძველი.
9. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.
10. კასატორმა მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:
10.1. 07.10.2024 წელს წინამდებარე სამოქალაქო საქმე განსახილველად გადაეცა მოსამართლე ვერა დობორჯგინიძეს. საქართველოს სასამართლოების საქმისწარმოების ელექტრონული სისტემის მეშვეობით, კასატორისთვის ცნობილი გახდა მოსარჩელის 04.10.2024 წლის შუამდგომლობის შესახებ, რომლითაც მხარე ითხოვდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანას. საქმის ელექტრონული სისტემის მონაცემების მიხედვით, 2024 წლის 7 ოქტომბრის მდგომარეობით, გადაწყვეტილება მიღებული არ იყო (შემდგომში მიღებული გადაწყვეტილება სასამართლომ დაათარიღა 7 ოქტომბრით). 2024 წლის 8 ოქტომბერს მოპასუხე მხარის წარმომადგენელმა წერილობითი პოზიციით მიმართა სასამართლოს, რომელშიც მითითებული იყო, რომ მოსარჩელის შუამდგომლობას არ ეთანხმებოდა შემდეგი გარემოებების გამო:
10.1.1. 23.05.2024 წელს მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს, რომლის ფარგლებშიც, ის ითხოვდა მოპასუხეების - ს.ჯ–ვას, ზ.წ–სა და ლ.წ–ს მართლსაწინააღმდეგო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვას. ამდენად, დავის საგანი სამივე მოპასუხის მიმართ იყო იდენტური;
10.1.2. მოპასუხემ სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლები მიიღო 26.07.2024 წელს, ხოლო სხვა მოპასუხეებს (ზ.წ., ლ.წ.) არ მიუღიათ და, შესაბამისად, მათზე ვერ გავრცელდებოდა სსსკ-ის 201.1 მუხლით განსაზღვრული ვალდებულება სასამართლოს მიერ დადგენილ ვადაში შესაგებლის (პასუხის) წარდგენის შესახებ;
10.1.3. 08.08.2024 წელს მოპასუხეების ერთობლივი შესაგებელი (პასუხი) გადაეცა კურიერს, რომელმაც თბილისის საქალაქო სასამართლოში გზავნილი ჩააბარა 12.08.2024 წელს;
10.1.4. 20.09.2024 წელს მოსარჩელემ შუამდგომლობით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა ზ. და ლ. წ–ის ნაწილში სარჩელის განუხილველად დატოვება. მოპასუხეთა მიერ შესაგებლის წარდგენის დროს საქმეში იყო სამი მოპასუხე;
10.1.5. 04.10.2024 წელს მოპასუხემ სსსკ-ის 188.1 მუხლის საფუძველზე, პირვანდელ სარჩელთან ერთად განსახილველად, მოსარჩელის მიმართ აღძრა შეგებებული სარჩელი;
10.1.6. 04.10.2024 წელს მოსარჩელემ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის შესახებ შუამდგომლობით მიმართა სასამართლოს, რომელიც საქართველოს სასამართლოების საქმისწარმოების ელექტრონულ სისტემაში აიტვირთა 07.10.2024 წელს. შუამდგომლობის არგუმენტაციაში აღნიშნული იყო, რომ მოსარჩელემ სხვა მოპასუხეების მიმართ სარჩელი გაიხმო და საქმეშია ერთადერთი მოპასუხე.
10.2. მოპასუხისა და სხვა მოპასუხეების წარმომადგენელმა შესაგებელი წარადგინა მხოლოდ 2 დღის დაგვიანებით (მოპასუხის ნაწილში). სხვა მოპასუხეების ნაწილში შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება ჯერ არ წარმოშობილა, ვინაიდან არ ჩაბარებიათ სარჩელი. ხოლო იმის გამო, რომ ერთ სარჩელში სამი მოპასუხეა, შესაგებლის წარდგენის ვადა აითვლება ყველა მოპასუხისათვის სარჩელისა და თანდართული მასალების ჩაბარების შემდეგ, უკანასკნელად ჩაბარებული გზავნილის მიღებიდან სასამართლოს მიერ დადგენილ ვადაში, რომლის გაგრძელებაც შესაძლებელია ასევე სასამართლოს მიერ;
10.3. სარჩელში მითითებული გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას, მით უმეტეს, როცა მოპასუხის მიერ მოსარჩელის მიმართ წარდგენილია შეგებებული სარჩელი, რაც მეტყველებს მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთმოთხოვნაზე. შესაბამისად, ასეთი მოცემულობისას, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი შუამდგომლობის დაკმაყოფილება ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილ სამართალწარმოების ფუძემდებლურ პრინციპებს და ის არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო;
10.4. იმ პირობებში, როდესაც სახეზე იყო სასამართლოსათვის წარდგენილი შესაგებელი, ასევე შეგებებული სარჩელი, რომლებიც შინაარსითა და მტკიცებულებებით ადასტურებს, რომ მოსარჩელემ მიზანმიმართულად მოატყუა მოპასუხე, გაუფორმა ხელშეკრულება, რომლითაც მან გაუჩინა იმ უძრავი ქონების შესყიდვის იმედი, რომლის გაუმჯობესებისთვისაც მოპასუხემ დახარჯა მნიშვნელოვანი თანხა და ადამიანური რესურსი, ხოლო შემდეგ არც ბიზნესის წარმოების საშუალება მისცა და არც უპირატესი შესყიდვის უფლება, სახეზეა გარემოება, რომლის დროსაც მესაკუთრე სამართალურთიერთობაში ვერ ჩაითვლება კეთილსინდისიერ მხარედ და სასამართლოს მიერ იმ ზიანის ანაზღაურებამდე, რაც მოპასუხეს მიადგა მესაკუთრის უსაფუძვლო გამდიდრებით, ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილება არ იქნება სამართლიანი გადაწყვეტილება;
10.5. სასამართლომ უკანონო დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღება დაუდო საფუძვლად შეგებებული სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილებას. მიუხედავად იმისა, რომ ეს განჩინება შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეს არ გაუსაჩივრებია და ცალკე სარჩელად იქნა აღძრული დავა, ეს ფაქტობრივი გარემოება მნიშვნელოვანია სწორედ იმის შესაფასებლად, შეგებებული სარჩელის წარდგენის პირობებში, უნდა ყოფილიყო თუ არა მიღებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და სარჩელში მითითებული გარემოებები იურიდიულად ამართლებდა თუ არა სასარჩელო მოთხოვნას. სასამართლომ გვერდი აუარა ამ სამართლებრივ მოცემულობას და შესაგებლის 2 დღით დაგვიანება ყველაზე მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მისაღებად;
10.6. მოსამართლის მიერ 2024 წლის 10 ოქტომბერს იქნა მიღებული და ელექტრონულ სისტემაში 7 ოქტომბრის თარიღით განთავსდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ისე, რომ საქმეში არსებული, სარჩელის დაკმაყოფილების გამომრიცხავი მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელი მტკიცებულება და შეგებებული სარჩელით მოწოდებული ინფორმაცია - მოპასუხის უფლებების მოსარჩელის მხრიდან დარღვევის შესახებ, სრულად იქნა იგნორირებული;
10.7. შესაგებლის დაგვიანებით წარდგენა არ ნიშნავს წარუდგენლობას, თუ არ არის გასული შესაგებლის წარდგენისათვის სასამართლოს მიერ დადგენილი ვადიდან ისეთი გონივრული (დიდი) ვადა, რა ვადაზეც სასამართლოს შეუძლია ივარაუდოს, რომ მოპასუხეს არ გააჩნია სარჩელის (დავის საგნის) მიმართ იურიდიული ინტერესი;
10.8. მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს შესაგებლის 2 დღის დაგვიანებით წარდგენის საპატიო მიზეზი (ავადმყოფობა), მოპასუხის წარმომადგენელს ავადმყოფობაზე არ მიუთითებია სწორედ იმის გამო, რომ არ არსებობდა სარჩელის სამივე მოპასუხეზე ჩაბარების დასტური, შესაგებლის წარდგენის ვადა აითვლებოდა ყველა მოპასუხისათვის სარჩელის ჩაბარების დღიდან;
10.9. იმის გამო, რომ სამედიცინო ცნობა შეიცავს პირის მონაცემებსა და ინფორმაციას ჯანმრთელობის შესახებ, რაც წარმოადგენს პერსონალურ ინფორმაციას, მოპასუხის წარმომადგენელს არ ჰქონდა სურვილი, მისი კონკრეტული დაავადებისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ინფორმაცია სხვა პირებისათვის გამხდარიყო ცნობილი. 2 დღის დაგვიანებით შესაგებლის წარდგენა ასევე გამოწვეული იყო მოპასუხის წარმომადგენლის ცუდად ყოფნით (ავადმყოფობით), რომლის დასადასტურებლად სამედიცინო ცნობა წარადგინა სასამართლო სხდომაზე შესაბამისი ინფორმაციის დაშტრიხული ფორმით, საჭირო ინფორმაციის მითითებითა და იდენტიფიცირებით, თუმცა, სასამართლომ ამ ცნობის საქმეზე დართვაზე უარი განაცხადა მხოლოდ იმის გამო, რომ სასამართლოსათვის წარდგენილი იყო სამედიცინო დოკუმენტაცია სრულად, ხოლო მოსარჩელისათვის გადასაცემ ეგზემპლარში დაშტრიხული იყო მხოლოდ კონკრეტული დიაგნოზი და ჩატარებული გინეკოლოგიური მანიპულაციის შესახებ ინფორმაცია.
11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 23 სექტემბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
12. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.
13. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].
14. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].
15. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია სააპელაციო სასამართლოს განჩინების კანონიერება, რომლითაც უცვლელი დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოში შესაგებლის დადგენილ ვადაში წარუდგენლობის გამო მიღებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების შესახებ განჩინება.
16. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო სამართალწარმოებაში დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ინსტიტუტი მხარეთა მიერ საპროცესო ვალდებულებების შესრულებისადმი პატივისცემისა და მათი პასუხისმგებლობის დონის ამაღლებას უზრუნველყოფს. ის საპროცესო დისციპლინის განმტკიცებასა და პროცესის გამარტივებას ემსახურება. აქედან გამომდინარე, ეს ინსტიტუტი სსსკ-ის მე-3 და მე-4 მუხლებით განმტკიცებული სამართალწარმოების ფუნდამენტური დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპების გამოხატულებას წარმოადგენს და ამ გზით მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება დასაშვებია მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში.
17. პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოპასუხის მიერ სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში პასუხის (შესაგებლის) წარუდგენლობის გამო დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხი მოწესრიგებულია სსსკ-ის 2321 მუხლით, რომლის თანახმად, მოპასუხის მიერ ამ კოდექსის 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით დადგენილ ვადაში პასუხის (შესაგებლის) წარუდგენლობისას, თუ ეს გამოწვეულია არასაპატიო მიზეზით, მოსამართლეს ზეპირი მოსმენის გარეშე გამოაქვს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება. ამასთანავე, მოსამართლე დააკმაყოფილებს სარჩელს, თუ სარჩელში მითითებული გარემოებები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას; წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსამართლე ნიშნავს სხდომას, რის შესახებაც ეცნობებათ მხარეებს ამ კოდექსის 70-ე-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით. სხდომის ჩატარების შემთხვევაში მოპასუხისაგან მტკიცებულებათა მიღება არ ხდება და სასამართლო მოისმენს მოპასუხის მხოლოდ სამართლებრივ მოსაზრებებს სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით.
18. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 2321 მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა არ წარმოადგენს საქმის განმხილველი სასამართლოს დისკრეციულ უფლებამოსილებას, რომლის დროსაც სასამართლო თვითონ წყვეტს საკითხს ამგვარი გადაწყვეტილების გამოტანაზე მიზანშეწონილობის საფუძველზე, არამედ კანონით იმგვარი იმპერატიული პირობაა დადგენილი, რომ სასამართლო ვალდებულია გამოიტანოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება. უფრო მეტიც, ამ შემთხვევაში დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანას მოსარჩელის შუამდგომლობაც არ სჭირდება (იხ. სუს დიდი პალატის განჩინება, საქმე №ას-121-117-2016, 17 მარტი, 2016 წელი). სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 2321 მუხლის თანახმად, შესაგებლის შეუტანლობის მოტივით დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოპასუხე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე-78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით უნდა იყოს ინფორმირებული საქმის განხილვის თაობაზე, კერძოდ, მას დადგენილი წესით უნდა ჰქონდეს ჩაბარებული სარჩელი და თანდართული მასალები და ამომწურავად უნდა ჰქონდეს განმარტებული 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის ფარგლებში დანიშნული საპროცესო ვადის არასაპატიოდ დარღვევის ნეგატიური შედეგების თაობაზე; მოპასუხემ ბრალეულად უნდა დაარღვიოს შესაგებლის შეტანისათვის განსაზღვრული ვადა. ამ ფაქტობრივი წინაპირობების არსებობა განაპირობებს სარჩელში მითითებული გარემოებების დადგენილად მიჩნევის აუცილებლობას. ზემოაღნიშნული საფუძვლების კუმულატიურად არსებობა კი ქმნის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის ფორმალურ წინაპირობას (იხ. სუსგ საქმე №ას-964-929-2016, 6 მარტი, 2017 წელი).
19. სასამართლო ყოველთვის არის ვალდებული შეამოწმოს, ხომ არ არსებობს სსსკ-ის 233.1 მუხლით განსაზღვრული, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის დამაბრკოლებელი გარემოებები. კერძოდ, მხარის გამოუცხადებლობის შემთხვევაში სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა დაუშვებელია, თუ: ა) გამოუცხადებელი მხარე მოწვეული არ იყო ამ კოდექსის 70-ე-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით; ბ) სასამართლოსათვის ცნობილი გახდა, რომ ადგილი ჰქონდა დაუძლეველ ძალას ან სხვა მოვლენებს, რომელსაც (რომლებსაც) შეეძლო ხელი შეეშალა სასამართლოში მხარის დროულად გამოცხადებისათვის; გ) გამოუცხადებელ მხარეს დროულად არ ეცნობა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები; დ) არ არსებობს სარჩელის აღძვრის წინაპირობები [სსსკ-ის 233.1. მუხლი]. მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარუდგენლობის შემთხვევაში დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა დაუშვებელია ამ მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებში მითითებული ერთ-ერთი გარემოების არსებობისას [სსსკ-ის 233.3 მუხლი]. დაუსწრებელი გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმის განხილვა განახლდეს, თუ არსებობს 233-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, ან თუ მხარის გამოუცხადებლობა გამოწვეული იყო სხვა საპატიო მიზეზით, რომლის შესახებაც მას არ შეეძლო თავის დროზე ეცნობებინა სასამართლოსათვის [სსსკ-ის 241-ე მუხლი].
20. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების ფორმალური წინაპირობები დაცულია. დადგენილია, რომ მოპასუხისათვის სარჩელისა და თანდართული მასალების ჩაბარების პროცედურები განხორციელდა კანონით დადგენილი წესით. მოპასუხეს სარჩელი პირადად ჩაბარდა 2024 წლის 26 ივლისს, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 19 ივლისის განჩინების საფუძველზე, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ძველი თბილისის მთავარი სამმართველოს პოლიციის I სამმართველოს მიერ. მას სასამართლოს იმავე გზავნილით ეცნობა მის წინააღმდეგ სარჩელის აღძვრის თაობაზე, ასევე იმის შესახებ, რომ შესაგებლის წარსადგენად განსაზღვრული ჰქონდა 10 დღის ვადა სარჩელის ჩაბარებიდან და 10 დღის ვადაში შესაგებლის წარუდგენლობის შედეგებიც განემარტა (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-3 პუნქტი). მოპასუხეს შესაგებელი უნდა წარედგინა ან ფოსტისთვის სასამართლოში გასაგზავნად უნდა ჩაებარებინა 2024 წლის 5 აგვისტოს ჩათვლით. შესაგებელი თბილისის საქალაქო სასამართლოში წარდგენილია 2024 წლის 12 აგვისტოს. შესაგებლის სასამართლოში გასაგზავნად მოპასუხემ ფოსტას 2024 წლის 8 აგვისტოს მიმართა. სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში შესაგებლის წარუდგენლობის მიზეზზე შესაგებელში მითითებული არ არის (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.5 და 2.6 ქვეპუნქტები). ამდენად, მოპასუხეს სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ 10-დღიან ვადაში შესაგებელი არ წარუდგენია და არც მისი წარუდგენლობის საპატიო მიზეზების შესახებ ან შესაგებლის წარდგენის ვადის გაგრძელების შესახებ შუამდგომლობით მიუმართავს სასამართლოსათვის. მოპასუხის წარმომადგენელმა შესაგებელი სასამართლოს წარუდგინა 2 დღის დაგვიანებით.
21. კასატორის პრეტენზიის თანახმად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობა არ არსებობდა, რადგან სარჩელი აღძრული იყო სამი მოპასუხის წინააღმდეგ და შესაგებლის წარდგენის ვადა უნდა ათვლილიყო ყველა მოპასუხისათვის სარჩელისა და თანდართული მასალების ჩაბარების შემდეგ.
22. საკასაციო პალატის განმარტებით, ერთ საქმეში მოსარჩელის მხარეზე, მოპასუხის მხარეზე ან ორივე მხარეზე ერთდროულად რამდენიმე პირის მონაწილეობას, საპროცესო თანამონაწილეობა ეწოდება. თანამონაწილეობას მაშინ აქვს ადგილი, როდესაც ერთი მოსარჩელე აღძრავს სარჩელს რამდენიმე მოპასუხის წინააღმდეგ, ან რამდენიმე მოსარჩელე აღძრავს სარჩელს ერთი მოპასუხის წინააღმდეგ ან რამდენიმე მოსარჩელე აღძრავს სარჩელს რამდენიმე მოპასუხის წინააღმდეგ. თანამონაწილეობის მიზანია საქმის განხილვისა და გადაწყვეტის დაჩქარება, საპროცესო ხარჯების შემცირება, ერთმანეთის საწინააღმდეგო ან შეუსაბამო გადაწყვეტილებათა გამოტანის თავიდან აცილება (იხ. სუსგ საქმე №ას-1003-2023, 04 დეკემბერი, 2023 წელი). სსსკ-ის 86-ე მუხლით რეგულირდება საპროცესო თანამონაწილეობა და განსაზღვრულია მისი საფუძველი. კერძოდ, სარჩელი შეიძლება წარდგენილ იქნეს ერთად რამდენიმე მოსარჩელის მიერ ან რამდენიმე მოპასუხის წინააღმდეგ, თუ: ა) სარჩელის საგანს წარმოადგენს საერთო უფლება; ბ) სასარჩელო მოთხოვნები გამომდინარეობს ერთი და იმავე საფუძვლებიდან; გ) სასარჩელო მოთხოვნები ერთგვაროვანია, მიუხედავად იმისა, ერთგვაროვანია თუ არა მათი საფუძველი და საგანი.
23. თეორიაში დამკვიდრებული შეხედულების თანახმად, თანამონაწილეობა დაყოფილია სავალდებულო და ფაკულტატურ თანამონაწილეობად (იხ. სუსგ საქმე №ას-555-526-2015, 23 ოქტომბერი, 2015 წელი). მითითებული ნორმის „ა“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული ურთიერთობისას სარჩელის საგანს უნდა წარმოადგენდეს საერთო უფლება (სავალდებულო თანამონაწილეობა), ასეთ დროს საქმის განხილვა ამ უფლების ყველა ადრესატის მონაწილეობის გარეშე ფაქტობრივად შეუძლებელია. რაც შეეხება აღნიშნული ნორმის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებულ თანამონაწილეობას, აღნიშნული განიხილება არასავალდებულო, ფაკულტატურ თანამონაწილეობად, რა დროსაც პირთა სიმრავლე განპირობებულია სასარჩელო მოთხოვნის საერთო საფუძვლიდან ან მათი ერთგვაროვნებიდან და ემსახურება საპროცესო ეკონომიის მიზანს (იხ. სუსგ საქმე №ას-751-705-2012, 2 ივლისი, 2012 წელი; საქმე №ას-1795-2019, 27 აპრილი, 2020 წელი).
24. პრაქტიკული მნიშვნელობის საკითხია, რა უნდა მოიმოქმედოს სასამართლომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის თვალსაზრისით, როდესაც საქმეში მონაწილეობს რამდენიმე მოსარჩელე ან რამდენიმე მოპასუხე და სასამართლო სხდომაზე ერთ-ერთი ან ყველა მათგანი არ გამოცხადდა. სავალდებულო თანამონაწილეობის დროს ერთ-ერთი თანამონაწილის გამოცხადება სასამართლო სხდომაზე ნიშნავს ყველა თანამონაწილის გამოცხადებას. თუ სასამართლო სხდომაზე გამოცხადდა ერთ-ერთი სავალდებულო თანამონაწილე, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს არა დაუსწრებელი, არამედ ჩვეულებრივი გადაწყვეტილება საქმის მასალების მიხედვით. არასავალდებულო თანამონაწილეობის დროს კი სასამართლო სხდომაზე საქმის განხილვაზე ერთ-ერთი თანამონაწილის გამოცხადება არ ნიშნავს ყველა თანამონაწილის გამოცხადებას. არასავალდებულო თანამონაწილეობის დროს, იმ შემთხვევაში კი, თუ სასამართლო სხდომაზე საქმის განხილვაზე გამოცხადდა ერთ მხარეზე მონაწილე არა ყველა, არამედ მხოლოდ ერთი ან რამდენიმე თანამონაწილე, ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს შეუძლია გამოიტანოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება მხოლოდ გამოუცხადებელ თანამონაწილეთა მიმართ, ხოლო გამოცხადებული თანამონაწილის (ეთა) მიმართ კი გამოიტანს ჩვეულებრივ გადაწყვეტილებას საქმის მასალების მიხედვით (იხ. სუსგ საქმე №ას-1003-2023, 04 დეკემბერი, 2023 წელი).
25. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 2024 წლის 20 სექტემბერს მოსარჩელემ თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიმართა შუამდგომლობით, რომლითაც მოპასუხეების ზ.წ–ს და ლ.წ–ს ნაწილში სარჩელის გახმობა მოითხოვა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 7 ოქტომბრის განჩინებით N2/12400-24 საქმეზე მოსარჩელის ვინდიკაციური სარჩელი მოპასუხეების ზ.წ–ს და ლ.წ–ს მიმართ დარჩა განუხილველი. ამასთან, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს თავად მოპასუხეების მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაგვიანებით წარდგენილ შესაგებელში მითითებულ გარემოებაზე, რომ ლ. და ზ. წ–ები არ წარმოადგენდნენ უძრავი ქონების მფლობელებს და იყვნენ არასათანადო მოპასუხეები (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 108), რითაც ფაქტობრივად თავადვე გამორიცხავდნენ აღძრულ სარჩელზე საპროცესო თანამონაწილეობის არსებობას.
26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სხვა მოპასუხეების ზ. და ლ. წ–ების მიმართ სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ჩაუბარებლობა გავლენას ვერ მოახდენს მოპასუხის მიმართ შესაგებლის დადგენილ ვადაში წარუდგენლობის გამო მიღებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების კანონიერებაზე და აღნიშნულ საკითხზე მისი შედავება უსაფუძვლოა.
27. რაც შეეხება კასატორის იმ პრეტენზიას, რომ შესაგებლის დაგვიანებით წარდგენა გამოწვეული იყო საპატიო მიზეზით, კერძოდ, მოპასუხის წარმომადგენლის ავადმყოფობით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ, მართალია, სსსკ-ის 93.2 მუხლი არ უკრძალავს მხარეს სასამართლოში უშუალოდ გამოცხადებას, თუმცა, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, სსსკ-ის 93.2 მუხლი არაა იმპერატიული ხასიათის და მხარეს მხოლოდ უფლებით აღჭურავს, თავადაც მიიღოს მონაწილეობა საქმის განხილვაში იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მას ჰყავს წარმომადგენელი. მხარისა და წარმომადგენლის ნდობაზე დაფუძნებული ურთიერთობის გათვალისწინებით, როდესაც მხარე მისი უფლების დაცვის შესაძლებლობას წარმომადგენელს მიანიჭებს, თუ წარმომადგენელი მინიჭებულ უფლებამოსილებას კეთილსინდისიერად ახორციელებს, წარმომადგენლის საპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობა მხარისათვის არახელსაყრელი შედეგის დადგომის წინაპირობა არ შეიძლება გახდეს, რადგანაც მას ამ ურთიერთობის მიმართ კანონიერი ნდობა გააჩნია და ორიენტირებულია ადვოკატის მიერ მარწმუნებლის უფლების კვალიფიციურად დაცვაზე (იხ. სუსგ საქმე №ას-1016-2020, 10 ივნისი, 2021 წელი; საქმე №ას-1666-1654-2011, 8 დეკემბერი, 2011 წელი; საქმე №ას-227-214-2015, 16 მარტი, 2015 წელი).
28. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომელიც სასამართლოს შესაძლებლობას მისცემდა აპელანტის წარმომადგენლის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო შესაგებლის დადგენილ ვადაში წარუდგენლობის საპატიო მიზეზზე ემსჯელა [სსსკ-ის 215.3 მუხლი: ამ კანონის მიზნებისათვის, საპატიო მიზეზად ჩაითვლება მხარის მიერ შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენის შეუძლებლობა, რაც გამოწვეულია ავადმყოფობით, ახლო ნათესავის გარდაცვალებით ან სხვა განსაკუთრებული ობიექტური გარემოებით, რომელიც მისგან დამოუკიდებელი მიზეზით შეუძლებელს ხდის სასამართლო პროცესზე გამოცხადებას ან/და შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენას. ავადმყოფობა დადასტურებულ უნდა იქნეს სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტით, რომელიც პირდაპირ მიუთითებს სასამართლო პროცესზე გამოცხადების შეუძლებლობაზე]. ამასთან, ამ გარემოების გაზიარების შემთხვევაშიც კი, სახეზე არ არის მოპასუხე მხარის მიერ შესაგებლის წარდგენის შეუძლებლობა, ვინაიდან იგი წარმოდგენილი იყო ასევე მეორე ადვოკატით. კერძოდ, საქმეში განთავსებული რწმუნებულების თანახმად, მოპასუხემ წარმომადგენლობის უფლებამოსილება, ნ.ფ–თან ერთად, მიანიჭა ასევე გ.გ–ას, რომელიც შესაგებელში ასევე მითითებულია მოპასუხის წარმომადგენლად (იხ. ტ. 1. ს.ფ. 113-116).
29. რაც შეეხება კასატორის შედავებას შეგებებული სარჩელის წარდგენის პირობებში დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების კანონიერებაზე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ შეგებებული სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმება არ უკავშირდება შესაგებლის წარუდგენლობის სამართლებრივ შედეგებს, მათ სასამართლო ამოწმებს ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად, შესაბამისი საპროცესო ნორმების მხედველობაში მიღებით (იხ. სუსგ საქმე №ას-106-106-2018, 15 თებერვალი, 2022 წელი; საქმე №ას-101-2020, 8 ივლისი, 2020 წელი). შესაბამისად, კასატორის პრეტენზია დაუსაბუთებელია და იგი ვერ მიიჩნევა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების საპროცესო საფუძვლად.
30. საკასაციო სასამართლო კასატორს დამატებით განუმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო ნორმები, როგორც ფორმალურ წესთა ერთობლიობა, იმ სავალდებულო მოთხოვნებს ადგენს, რომელთა შეცვლა არც სასამართლოს და არც მხარეთა მიხედულებაზე არაა დამოკიდებული (იხ. სუსგ საქმე №ას-1033-2018, 30 ოქტომბერი, 2018 წელი).
31. სარჩელის იურიდიულ მართებულობასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოთხოვნის იურიდიული მართებულობის კვლევა, თავის მხრივ, მოიაზრებს მოთხოვნის დამფუძნებელი მატერიალურსამართლებრივი ნორმის სწორად განსაზღვრასა და იმის უტყუარად დადგენას, სარჩელში მითითებული და კანონის ძალით დადგენილად მიჩნეული გარემოებების სამართლებრივი თვალსაზრისით შეფასება იძლევა თუ არა დამფუძნებელი ნორმის შემადგენლობას. მითითებულ წინაპირობათაგან თუნდაც ერთ-ერთის არარსებობა იწვევს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე უარის თქმასა და მხარეთა დაბარებას სასამართლო სხდომაზე. ასეთ შემთხვევაში, განსხვავებულია მოპასუხის უფლებრივი მდგომარეობა, კერძოდ, მოპასუხისაგან მტკიცებულებები არ მიიღება, სამართლებრივი ბალანსი იმგვარია, რომ მოპასუხეს მხოლოდ სამართლებრივი შესაგებლის წარდგენის უფლება აქვს, ანუ თავდაცვის საპროცესო საშუალება მხოლოდ მოთხოვნასთან მიმართებით მისი სამართლებრივი მოსაზრებით შემოიფარგლება (იხ. სუსგ საქმე №ას-975-2019, 5 ივნისი, 2020 წელი). დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას, სასამართლო არ იხედება საქმეში, არ ამოწმებს და არ აფასებს მტკიცებულებებს, ვინაიდან ეს საჭირო არაა, რადგან გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტები დამტკიცებულად ითვლება, მაგრამ „იხედება კანონში,“ რათა მისცეს ამ დამტკიცებულად ჩათვლილ ფაქტებს იურიდიული შეფასება. თუ ასეთი შეფასების შედეგად აღმოჩნდება, რომ აღნიშნული ფაქტები ამართლებენ შესაბამისი კანონის თანახმად მოსარჩელის მოთხოვნას, სასამართლო გამოიტანს დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ. წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლომ უნდა გამოიტანოს ჩვეულებრივი გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ (იხ. თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბ., 2005, გვ. 399-400).
32. ამდენად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას სასამართლო არ იხილავს მტკიცებულებებს და არ შედის მათ არსებით კვლევაში, მსჯელობს მხოლოდ სარჩელში მითითებულ ფაქტებზე და, სარჩელის შინაარსიდან გამომდინარე, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება გამოაქვს იმ შემთხვევაში, თუ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას.
33. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული და შესაგებლის წარუდგენლობის გამო დამტკიცებულად მიჩნეული გარემოებები სსკ-ის 170-ე, 172-ე მუხლების საფუძველზე იურიდიულად ამართლებს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის თაობაზე მოთხოვნას [სსკ-ის 170.1 მუხლი: მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. 172.1 მუხლი: მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება]. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.
34. დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ნივთი არის 128მ2 დაზუსტებული მიწის ნაკვეთი 1 შენობა-ნაგებობით და მდებარეობს მისამართზე: ქ. თბილისი, .........., საკადასტრო კოდი N............ სარჩელთან ერთად წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დასტურდება, რომ სადავო ქონება მოსარჩელის საკუთრებაა და დატვირთულია იპოთეკით სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ (ს. ფ. 50). მოსარჩელე სარჩელში უთითებს, რომ მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის საკუთრების ფლობას არ გააჩნია არანაირი სამართლებრივი საფუძველი (იხ. სარჩელი, მე-4 ფაქტობრივი გარემოება, ს. ფ. 6) (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-7 პუნქტი).
35. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, იმისათვის, რომ პირმა შეძლოს საკუთრების უფლებით პრაქტიკული სარგებლობა, არ არის საკმარისი მისთვის აბსტრაქტული საკუთრებითი გარანტიის მინიჭება. მან ასევე უნდა ისარგებლოს იმგვარი სამოქალაქო, კერძოსამართლებრივი წესრიგით, რომელიც შესაძლებელს გახდის საკუთრების უფლებით შეუფერხებელ სარგებლობას და, შესაბამისად, სამოქალაქო ბრუნვის განვითარებას (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-33). საკუთრება უპირობოდ დაცული ფასეულობაა, იმის მიუხედავად, თუ რა ღირებულების მფლობელობაა სახეზე და რა სოციალური ტვირთის მატარებელია იგი (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის N1/2/411 გადაწყვეტილება საქმეზე შპს „რუსენერგოსერვისი“, შპს „პატარა კახი“, სს „გორგოტა“, გივი აბალაკის ინდივიდუალური საწარმო „ფერმერი“ და შპს „ენერგია“ საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტროს წინააღმდეგ”, II-23).
36. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
37. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის 70% – 105 ლარი.
38. საკასაციო პალატა ასევე აღნიშნავს, რომ მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) საკასაციო შესაგებლით შუამდგომლობს საკასაციო სამართლწარმოების ეტაპზე სასამართლოსგარეშე ხარჯის კასატორისთვის (მოპასუხისთვის) დაკისრების თაობაზე. კერძოდ, იგი ითხოვს იურიდიული მომსახურების ხარჯის მოპასუხისთვის დაკისრებას 1500 ლარის ოდენობით [სსსკ-ის 53.1 მუხლის ბოლო წინადადება: იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით].
39. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, საპროცესო კანონმდებლობა პროცესის ხარჯების საკითხის განხილვის თაობაზე რაიმე სპეციალური წარმოების სახეს არ იცნობს, გარდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლით დადგენილი შემთხვევებისა. ამასთან, სასამართლოს ყოველთვის შეუძლია გამოიტანოს გადაწყვეტილება პროცესის ხარჯების თაობაზე, თუკი ამას მხარეები მოითხოვენ და დაადასტურებენ სათანადო მტკიცებულებებით. სასამართლოსთვის მინიჭებული ამგვარი ლეგიტიმური უფლება გამომდინარეობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-5 ნაწილის დებულებიდან, რომლის მიხედვითაც, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი უნდა შეიცავდეს სასამართლოს მითითებას სასამართლო ხარჯების განაწილების თაობაზე. საპროცესო ხარჯების განაწილება მხარეთა შორის ხდება თითოეული ინსტანციის სასამართლოში ცალ-ცალკე და იმის მიხედვით, თუ როგორ შეცვლის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილებას, ამას მოჰყვება პროცესის ხარჯების განაწილების ცვლილებაც. ამდენად, საკასაციო პალატის შეფასებით, ვინაიდან არსებობს დავის გადაწყვეტასთან ერთად იმავე დავაზე გაწეული ხარჯების დაბრუნების სამართლებრივი მექანიზმი, ხოლო საპროცესო კანონი სპეციალურ რეგულაციას არ იცნობს, მხარეებმა პროცესის ხარჯების დაბრუნების (მეორე მხარისათვის მათ სასარგებლოდ დაკისრება) შესახებ უნდა მიუთითონ ძირითად სასარჩელო მოთხოვნასთან ერთად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ივარაუდება, რომ მათ პრეტენზია პროცესის ხარჯებთან დაკავშირებით არ გააჩნიათ. ამასთან, მხარეებს არ უნდა შეეზღუდოთ პროცესის ხარჯების მოთხოვნის უფლება საქმის მომზადების დასრულების შემდგომ, ან საქმის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე, თუკი ხარჯების საკითხი სწორედ საქმის განხილვის ამ სტადიაზე წარმოიშვა და მანამდე მხარისთვის ამ ფაქტის შესახებ ობიექტურად ცნობილი ვერ იქნებოდა (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-165-158-2013, 27 იანვარი, 2014 წელი).
40. საკასაციო პალატის განმარტებით, სსსკ-ის 53.1-ე მუხლის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვან ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოს. კანონმდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურებაში გადახდილი ხარჯების სანაცვლო ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთებელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. გონივრულობის კრიტერიუმად კი კანონმდებელი მიიჩნევს დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს. ნიშანდობლივია, რომ დავის საგნის ღირებულების 4% წარმოადგენს ზედა ზღვარს (კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას), რომლის ფარგლებშიც ხდება ხარჯების ოდენობის სასამართლოსმიერი განსაზღვრა და ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში მიიღება კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები იქნა განხორციელებული ადვოკატის მიერ, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ გასწია იგი და სხვა (იხ. სუსგ საქმე №ას-316-316-2018, 7 მაისი, 2018 წელი).
41. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საკასაციო საჩივარი, რომელზეც საკასაციო შესაგებლის შედგენისათვის მოთხოვნილია იურიდიული მომსახურების ხარჯის ანაზღაურების კასატორისთვის დაკისრება, არსებითად არ განხილულა. საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ეტაპზე კი არც სასამართლოსა და არც მხარეთა მიერ არ ხდება ადამიანური და დროითი რესურსების იმგვარი გამოყენება, როგორც ამას საჭიროებს საქმის არსებითი განხილვა. გამომდინარე აქედან, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოწინააღმდეგე მხარის შუამდგომლობა კასატორისთვის საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე გაღებული იურიდიული მომსახურების ხარჯის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ დასაბუთებულია. დავის საგნის ღირებულებისა (4000) და კანონით განსაზღვრული ზღვრული პროცენტული ნიხრის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას გონივრულ ოდენობად მიაჩნია, რომ კასატორს დაეკისროს მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ საკასაციო შესაგებელზე წარმომადგენლის ხარჯების ანაზღაურება 150 ლარის ოდენობით.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. ს.ჯ–ვას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;
2. კასატორს ს.ჯ–ვას (პ/ნ: .........) დაუბრუნდეს ნ.ფ–ის მიერ 2025 წლის 8 სექტემბერს №29209254490 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის 70% – 105 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;
3. მოწინააღმდეგე მხარის ა.კ–ძის შუამდგომლობა საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე სასამართლოსგარეშე ხარჯის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს და ს.ჯ–ვას ა.კ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო სასამართლოში წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის ასანაზღაურებლად 150 ლარის გადახდა;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე გ. ჯეირანაშვილი
მოსამართლეები: ლ. ქოჩიაშვილი
ა. ძაბუნიძე
