საქმე №ას-591-2023 31 ოქტომბერი, 2025 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

I კასატორი - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები - ნ.ტ–ი, ბ.მ–ძე, ჯ.ნ–ი (მოსარჩელეები)

II კასატორები - ნ.ტ–ი, ბ.მ–ძე, ჯ.ნ–ი (მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 28 მარტის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (I კასატორი), გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება (II კასატორები)

დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა, ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ნ.ტ–მა, ბ.მ–ძემ და ჯ.ნ–მა (შემდგომ – მოსარჩელეები, II კასატორები) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს (შემდგომ – მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე, I კასატორი) მიმართ, სადავო გარიგებების ბათილად ცნობისა და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. მოსარჩელეები იყვნენ შპს „ს.ს.კ–ეს“ პარტნიორები. შპს „ს.ს.კ–ე“ საქმიანობას ეწეოდა თბილისის აეროპორტის ტერიტორიაზე. მას 2003 წელს სს „თ.ს.ა–თან“ გაფორმებული ჰქონდა 55 წლიანი აღნაგობის ხელშეკრულება, მიღებული ჰქონდა მშენებლობის ნებართვა და ინვესტირებული ჰქონდა კაპიტალი სასაწყობე-ლოჯისტიკური კომპლექსის მშენებლობაში. შპს „ს.ს.კ–ე“ მომსახურებას უწევდა ტვირთბრუნვას, რომლის გადაზიდვა ხდებოდა საჰაერო ტრანსპორტით თ.ს.ა–იდან.

2.2. მოსარჩელეებს, 2011 წლის 15 ივლისს, საკუთარი ნების საწინააღმდეგოდ, უსასყიდლოდ, სახელმწიფოს სასარგებლოდ, დაათმობინეს საწარმოს კუთვნილი წილები. წილების დათმობის მოთხოვნა მომდინარეობდა საგამოძიებო სამსახურის მაღალი თანამდებობის პირებისაგან, რომელსაც წინ უძღოდა საწარმოს ხელმძღვანელის დაკავება. კერძოდ, თაღლითობის მცდელობის ბრალდებით დააკავეს საზოგადოების დირექტორი, რასაც დაემატა მის მიმართ ქურდული სამყაროს წევრობის ბრალდება, რის შემდეგაც მის მეუღლეს და მამას, რომლებიც იყვნენ შპს „ს.ს.კ–ის“ პარტნიორები, მოსთხოვეს წილების სახელმწიფოს სასარგებლოდ დათმობა.

2.3. მას შემდეგ, რაც საწარმოს დირექტორის მამამ და მეუღლემ უარი განაცხადეს წილების დათმობაზე, გაგრძელდა იძულება, სახელდობრ: სისხლის სამართლის ორ სხვადასხვა საქმეზე ყადაღა დაედო შპს „ს.ს.კ–ის“ მთელ ქონებას და სამეწარმეო საზოგადოება გახდა უმოქმედო.

2.4. სახელმწიფოს მიერ გატარებული ღონისძიებების შედეგად, პარტნიორები იძულებული გახდნენ დაეთმოთ კუთვნილი წილები.

2.5. წილის სახელმწიფოსათვის დათმობის შედეგად, იმავე დღეს გაუქმდა აღნაგობის ხელშეკრულება, ხოლო მიწის ნაკვეთი და აღნაგობის შედეგად აშენებული უძრავი ქონება გადაეცა სს „ს.ფ–ას“. შპს „ს.ს.კ–ე“ კი, მიერთებულ იქნა შპს „თ....კ.ს–ოს“ და ამ გზით შეწყდა მისი ფუნქციონირება, ხოლო, კ.ს–ო მოგვიანებით იქნა ლიკვიდირებული.

2.6. სარჩელის თანახმად, მოსარჩელეთა მიერ სახელმწიფოსთვის უსასყიდლოდ დათმობილი საზოგადოების საბაზრო ფასი 2011 წლის ივლისის თვისათვის 9 000 000 აშშ დოლარს შეადგენდა.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ წარდგენილი მოთხოვნის შემაფერხებელი და მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებლით, სარჩელი არ ცნო.

3.2. მოპასუხის მითითებით, 2011 წლის 15 ივლისს ნოტარიუსმა - ციური ბერიძემ მხარეთა ნების ნამდვილობის შემოწმების საფუძველზე, შეადგინა შპს წილის უსასყიდლოდ დათმობის ხელშეკრულება, შესაბამისად, მხარეთა ნება იმ პირის კვლევას დაექვემდებარა, რომელიც კანონის საფუძველზე უფლებამოსილი იყო არა მხოლოდ ხელშეკრულებაზე ხელმოწერა დაედასტურებინა, არამედ შეემოწმებინა ის გარემოება, მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამებოდა თუ არა მათ ნამდვილ ნებას.

3.3. 2011 წლის 15 ივლისის შპს წილის უსასყიდლოდ გადაცემის ხელშეკრულების შესაბამისად შპს-ის წილი განისაზღვრა დამსაჩუქრებელთა მითითებით, რაც არ ასახავდა რეალურ მდგომარეობას, შესაბამისად მოსარჩელეების მიერ არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება, რაც წილის სავარაუდო ღირებულებას განსაზღვრავდა.

3.4. შესაგებლის თანახმად, 2019 წელს ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნით შპს „ს.ს.კ–ის“ წილის ღირებულება 2011 წლის ივლისის მდგომარეობით შეადგენდა 1 473 611 ლარს, თუმცა აღნიშნული დასკვნა არ ასახავს სამინისტროსათვის წილის გადაცემის დროისათვის არსებულ მდგომარეობას.

3.5. მოპასუხემ ასევე მიუთითა სარჩელის ხანდაზმულობაზე.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა 2022 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილებით ნ.ტ–ის, ბ.მ–ძისა და ჯ.ნ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ.

4.2. ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი 2011 წლის 8 ივლისის შპს „ს.ს.კ–ის“ პარტნიორთა კრების N2 ოქმი ნ.მ–ძის, ჟ.მ–ძისა და ჯ.ნ–ის კუთვნილი წილების სახელმწიფოზე გასხვისების (უსასყიდლოდ გადაცემის) ნაწილში. ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი 2011 წლის 15 ივლისის ხელშეკრულება შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში წილის უსასყიდლოდ (საჩუქრად) დათმობის შესახებ (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის N110737051), შპს „ს.ს.კ–ეში“ ნ.მ–ძის მიერ მისი კუთვნილი 28%-ანი წილის, ჟ.მ–ძის მიერ მისი კუთვნილი 24%-ანი წილის და ჯ.ნ–ის მიერ მისი კუთვნილი 20%-ანი წილის სახელმწიფოსათვის უსასყიდლოდ (საჩუქრად) დათმობის ნაწილში. მოპასუხე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს ნ.ტ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა 412 611 ლარის გადახდა. მოპასუხე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს ბ.მ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 353 667 ლარის გადახდა. მოპასუხე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს ჯ.ნ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა 294 722 ლარის გადახდა.

4.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა 2022 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილება, სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ნ.ტ–მა, ბ.მ–ძემ და ჯ.ნ–მა (მოსარჩელეები), ასევე, სააპელაციო საჩივარი წარადგინა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომაც.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 28 მარტის განჩინებით, სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

5.2. სააპელაციო პალატამ საქმის მასალების შესწავლის საფუძველზე სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ შპს „ს.ს.კ–ეს“ პარტნიორთა მიერ საზოგადოებაში კუთვნილი წილების სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ დათმობის თაობაზე ნება გამოვლენილი იქნა იძულების საფუძველზე.

5.3. ამასთან, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა, იმ გარემოებაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის დადებული გარიგების ნამდვილობა სადავო გახდა იმ საფუძვლით, რომ გამჩუქებლები იძულებულნი გახდნენ მიეღოთ წილის სახელმწიფოსათვის უსასყიდლოდ დათმობის გადაწყვეტილება. პალატის განმარტებით, იმ ფაქტობრივი მდგომარეობით, რომ დასაჩუქრებულ წარმოადგენდა სახელმწიფო, რომელიც მისი შესაძლებლობებიდან გამომდინარე, გარიგების ე.წ „ძლიერ მხარედ“ გვევლინება ურთიერთობაში, ამასთან, ვინაიდან სწორედ დასაჩუქრებულმა მიიღო სარგებელი მოსარჩელეების ხარჯზე, მტკიცების ტვირთიც სწორედ მას უნდა დაჰკისრებოდა გამჩუქებლის მიერ გარიგების ბათილობაზე მითითების გამო. სააპელაციო პალატის განმარტებით, სასამართლო პრაქტიკა მტკიცების ტვირთის ზოგადისგან განსხვავებულ წესს ადგენს იმ შემთხვევებისთვის, როდესაც პროცესის მონაწილე მხარეს სახელმწიფო წარმოადგენს. აღნიშნული მიდგომა განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ კეთილსინდისიერებისა და ნდობის პრინციპი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ნებისმიერი სამართალურთიერთობის არსებობისას. ამგვარი სტანდარტის უპირველეს ფუძემდებელს და გარანტს კი სახელმწიფო წარმოადგენს, რომელიც შეიძლება თავადაც იყო კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის კონტრაჰენტი. ამიტომ, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სახელმწიფოს მონაწილეობით დადებული კერძოსამართლებრივი გარიგებების შეცილების (შედავების) შემთხვევაში, სწორედ სახელმწიფომ უნდა ამტკიცოს კერძო პირთან დადებული გარიგების ნამდვილობა, მისი კანონთან და ზნეობის ნორმებთან შესაბამისობა, რაც მოცემულ შემთხვევაში, წარმატებით ვერ განხორციელდა.

5.4. სააპელაციო პალატის მითითებით, საქალაქო სასამართლომ მჩუქებლის ნების თავისუფლების განმარტებისთვის, სწორად გაითვალისწინა და დაადგინა ის გარემოება, რომ წილის დათმობის ხელშეკრულების გაფორმების მომენტში, ბ.მ–ძე (დირექტორი) დაპატიმრებული იყო, ხოლო მისი მეუღლე და მამა საწარმოს დამფუძნებლებს წარმოადგენდნენ. დათმობილი წილის ღირებულება ჩუქების ხელშეკრულების შესაბამისად შეადგენდა 9 000 000 აშშ დოლარს. წილის უსასყიდლოდ დათმობის/ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ კი, მასთან გაფორმდა საპროცესო შეთანხმება. პალატის აზრით, საქალაქო სასამართლომ ასევე, მართებულად მიუთითა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საქმეზე „გრუზინსკი რუსეთის წინააღმდეგ“, სადაც სასამართლომ განმარტა, რომ სისხლისსამართლებრივი პასუხისგებაში მიცემის ეტაპზე სამოქალაქოსამართლებრივი გარიგების დადება, რომელიც დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას არ ემსახურება, მაღალი ალბათობით, ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგს არ წარმოადგენს, რადგან სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლება გარიგების გაფორმების მაპროვოცირებელი გარემოებაა, რაც ნების გამოვლენის თავისუფლებას იმთავითვე გამორიცხავს.

5.5. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ ასევე სწორად დაადგინა, რომ შპს „ს.ს.კ–ეს“ წილის საერთო ღირებულება წილის უსასყიდლოდ დათმობის/ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებისას 2011 წლის ივლისის თვის მდგომარეობით შეადგენდა 1 473 611 ლარს. წილის ღირებულების განსაზღვრისას, საქმის მასალებში წარმოდგენილი ორი საექსპერტო დასკვნიდან სააპელაციო პალატამ უპირატესობა მიანიჭა 2019 წლის 28 ოქტომბრის დასკვნას, რომლის თანახმადაც, 2011 წლის ივლისის თვის მდგომარეობით შპს „ს.ს.კ–ის“ 100%-იანი წილის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 1 473 611 ლარს. ამ გარემოებასთან მიმართებით, პალატამ დასძინა, რომ კომპანიის/ბიზნესის შეფასებისას პრაქტიკაში გამოიყენება სამი ძირითადი საშემფასებლო მიდგომა. კერძოდ, აქტივებზე დაფუძნებული მიდგომა, შემოსავლის მიდგომა და საბაზრო მიდგომა. აქტივებზე დაფუძნებული მიდგომა ჩანაცვლების პრინციპს ეყრდნობა: აქტივის ფასი არ აღემატება იმას, რაც მას ყველა შემადგენელი ნაწილის შეცვლის შემდეგ ექნებოდა. აქტივებზე დაფუძნებული მიდგომა გულისხმობს, რომ გონიერი მყიდველი არ გადაიხდის აქტივში იმაზე მეტს რასაც ის სხვა აქტივში გადაიხდიდა, რომელსაც შეუძლია ჩაანაცვლოს იგი. შემოსავლების მიდგომა, რომლითაც სამართლიანი საბაზრო ღირებულება დგინდება ეყრდნობა აქტივებს, რომელიც მთელი დარჩენილი სასარგებლო მოხმარების ვადის განმავლობაში ფულადი ნაკადების გენერირებას ახდენს. შემოსავლის კაპიტალიზაციის მეთოდის გამოყენებით შესაძლებელია შეფასდეს კომპანიის/ბიზნესის საბაზრო ღირებულება მომავალი შემოსავლების მიხედვით. საბაზრო მიდგომა ერთადერთი მიდგომაა, რომელიც დასკვნას ღირებულებაზე ბაზრის თვალთახედვით აკეთებს. ამასთან, აღნიშნული მიდგომა მხოლოდ ბაზრის შესადარებელ მონაცემებს ეყრდნობა და ხდება შესადარისი კომპანიის/ბიზნესის სხვადასხვა კოეფიციენტების გამოყენება. ძირითადი წინაპირობა ასეთი შეფასების დროს არის, რომ შესაფასებელ კომპანიას/ბიზნეს ისეთი ფინანსური მახასიათებლები უნდა ჰქონდეს, როგორიც შესადარებელ კომპანიას/ბიზნეს გააჩნიათ. 2019 წლის 28 ოქტომბრის ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, კომპანიის საბაზრო ღირებულების განსაზღვრა 2011 წლის ივლისის თვის მდგომარეობით განხორციელებული აქტივებზე დაფუძნებული და შემოსავლების მიდგომით. სასამართლოს მითითებით, კომპანიის საბაზრო ღირებულების დადგენისას ექსპერტიზამ იხელმძღვანელა 2011 წლის მდგომარეობით შედგენილი აუდიტორული დასკვნებით, შპს „ს.ს.კ–ეს“ ბალანსზე რიცხული უძრავ-მოძრავი ქონების შეფასების შესახებ. ასევე, კომპანიის საბაზრო ღირებულების დადგენისას ექსპერტიზამ იხელმძღვანელა 2012 წლის 15 მაისის მდგომარეობით შედგენილი შპს „ს.ს.კ–ეს“ ბალანსით, ვინაიდან საქმეში არ მოიპოვებოდა კომპანიის ბალანსი 2011 წლის ივლისის თვის მდგომარეობით. პალატამ აქვე აღინიშნა, რომ საქმის მასალების მიხედვით 2011 წლის ივლისის თვიდან 2012 წლის 15 მაისამდე პერიოდში კომპანია არ ფუნქციონირებდა, შესაბამისად ექსპერტიზით დადგინდა, რომ 2011 წლის ივლისის თვესა და 2012 წლის მაისის თვის მდგომარეობით კომპანიის საბალანსო მონაცემები არსებითად არ იქნებოდა განსხვავებული. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი ორი საექსპერტო დასკვნიდან ერთ-ერთისთვის სამართლებრივი ძალის მინიჭებისას, ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ კომპანიის საბაზრო ღირებულების დადგენისას ექსპერტიზამ იხელმძღვანელა 2010 წლის მოგების გადასახადის დეკლარაციაში ასახული მონაცემებით. კერძოდ, აუდიტორული დასკვნების თანახმად შპს „ს.ს.კ–ეს“ ბალანსზე რიცხული უძრავი ქონება შეფასებული იყო 1 600 000 ლარად, ხოლო მოძრავი ქონება 276 6404 ლარად. სულ უძრავ-მოძრავი ქონების ღირებულება შეადგენდა 1 876 604 ლარს. კომპანიის 2012 წლის 15 მაისის მდგომარეობით შედგენილი ბალანსის მიხედვით, კომპანიის მიმდინარე აქტივი (მოთხოვნები მიწოდებიდან და მომსახურებიდან+სხვა მოკლევადიანი მოთხოვნები) შეადგენდა 63 965 ლარს. ხოლო მიმდინარე ვალდებულებები 1 513 852 ლარს. მათ შორის: მიწოდებიდან და მომსახურებიდან წარმოქმნილი ვალდებულებები 407 128 ლარი, გადასახდელი მოგების გადასახადი 17 917 ლარი. გადასახდელი საშემოსავლო გადასახადი 830 161 ლარი, გადასახდელი დღგ 248 656 ლარი. ამდენად, საქმეში არსებული მასალების მიხედვით, აქტივებზე დაფუძნებული მეთოდის გამოყენებით და ზემოთაღნიშნული დაშვებებისა და გარემოებების გათვალისწინებით პალატის აზრით, შპს „ს.ს.კ–ეს“ 100%-იანი წილის ღირებულება შეადგენდა: V=1 876 604 + 63 965 -1513 852 = 426 737 ლარს. სააპელაციო პალატამ ასევე, მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ 2010 წლის მოგების გადასახადის დეკლარაციაზე, რომლის თანახმადაც: შპს „ს.ს.კ–ეს“ მოგება (მოგების გადასახადის გარეშე) დაფიქსირებულია 294 722,17 ლარი. ამდენად, იმის გათვალისწინებით, რომ კომპანია შეძლებდა მომავალ პერიოდში იგივე საქმიანობის განხორციელებას და შემდგომ პერიოდში 2010 წელს მიღებული მოგების მსგავსი მოგების მიღებას, შემოსავლის კაპიტალიზაციის მეთოდის (კაპიტალიზაციის განაკვეთი 20%) გამოყენებით, შპს „ს.ს.კ–ეს“ 100%-იანი წილის ღირებულება შეადგენდა: v=294 722,17/20%=1 473 611 ლარს.

5.6. სააპელაციო პალატამ ასევე მიიჩნია, რომ მოთხოვნის შემაფერხებელი შესაგებელი დაუსაბუთებელი იყო და განმარტა, რომ მსგავსი კატეგორიის დავებზე ვრცელდება საერთო ხანდაზმულობის ათწლიანი ვადა, რომელიც გასული არ იყო. შეცილების ვადასთან დაკავშირებით კი მიუთითა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 89-ე მუხლით განსაზღვრული შეცილების ვადა მოსარჩელეებს დაცული ჰქონდათ, ვინაიდან ისინი საქართველოს პროკურატურაში 2012 წელს წარდგენილი საჩივრით შეეცილნენ იმ სადავო გარიგებების ნამდვილობას, რამაც განაპირობა საზოგადოების წილების გასხვისება.

5.7. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არსებითად სწორედ იყო გადაწყვეტილი და არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრების დაკმაყოფილების წინაპირობები.

5.8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 28 მარტის განჩინება, გაასაჩივრეს, როგორც მოსარჩელეებმა ასევე, მოპასუხე მხარემ.

6. I კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. I კასატორი - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ განჩინება დააფუძნა არასწორ გარემოებებს და სათანადოდ არ გამოიკვლია საქმეზე დართული მტკიცებულებები, ამასთან გასაჩივრებული განჩინება არ შეიცავს დასაბუთებას, თუ რის საფუძველზე იქნა გაზიარებული მოწინააღმდეგე მხარის პოზიცია, როგორც წილების იძულების წესით გაფორმების ასევე წილების ღირებულების გამოთვლის ნაწილში.

6.2. კასატორის აზრით, საქმეზე არ არის სწორად განსაზღვრული მოპასუხეთა წრე, ვინაიდან შპს „ს.ს.კ–ის“ პარტნიორთა კრების ოქმი N2 ნაწილობრივ ბათილად ცნობის თაობაზე მოთხოვნის ნაწილში, სამინისტრო არასათანადო მოპასუხეს წარმოადგენს. პარტნიორთა კრების ჩატარების დროისთვის სამინისტრო არ წარმოადგენდა კომპანიის პარტნიორს, წილის დათმობის გარიგებასთან დაკავშირებით არ მიუღია რაიმე გადაწყვეტილება, 2012 წლის 17 სექტემბრამდე სახელმწიფოს უფლებამოსილებას სახელმწიფოს მონაწილეობით შექმნილ იურიდიულ პირში, ახორციელებდა სსიპ ს.მ.ს–ო, ამიტომ, კასატორი მიიჩნევს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის ამ კონკრეტულ ნაწილში იგი ვერ იქნება სათანადო მოპასუხე. ამასთან, კასატორი ამტკიცებს, რომ მოთხოვნის შემაფერხებელი შესაგებელი სამინისტროს სწორედ ამ კონკრეტულ მოთხოვნასთან მიმართებით ჰქონდა წარდგენილი, ვინაიდან „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს 1994 წლის კანონის მე-15 მუხლი, პარტნიორთა კრების ოქმის ბათილად ცნობის მოთხოვნას ხანდაზმულად მიიჩნევს.

6.3. კასატორი აცხადებს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებს არ შეუფასებიათ ბ.მ–ძის სათანადო მოსარჩელის სტატუსი, კერძოდ, I კასატორი მიიჩნევს, რომ ბ.მ–ძის მამის - ჟ.მ–ძის გარდაცვალების დროს, 2013 წლის 13 ოქტომბრის მდგომარეობით, სამკვიდრო მასა არ მოიცავდა 2020 წელს სასამართლოში წარდგენილ მოთხოვნას ოქმის ბათილად ცნობისა და ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ. კასატორის აზრით, ვინაიდან სამკვიდრო მასა არ მოიცავდა წარდგენილ მოთხოვნებს, ბ.მ–ძეს სარჩელის აღძვრის უფლება ვერც პირველი რიგის მემკვიდრის რანგში ექნებოდა და ვერც მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულებით გადაეცემოდა (2019 წლის 24 დეკემბერს მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულებით ბ.მ–ძეს, მისი დისგან, გადაეცა სამკვიდრო მასაში შემავალი აქტივებისა და პასივების ½ წილი). ამასთან, ჩუქების ხელშეკრულება თავისი არსით პიროვნული უფლებაა, კანონის თანახმად, მისი გაუქმება მხოლოდ მჩუქებელს შეუძლია, შესაბამისად ბ.მ–ძე, ამ თვალსაზრისითაც, არასათანადო მოსარჩელეა.

6.4. კასატორი ამტკიცებს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილებით, ფაქტობრივ გარემოებად არის დადგენილი 2011 წლის 15 ივლისის ხელშეკრულების დადება იძულების საფუძველზე, სამინისტროს მიერ ეს ფაქტობრივი გარემოება სადავოდ არ გამხდარა, ისევე როგორც იძულების ფაქტის არსებობას დაეთანხმა მოსარჩელე და მის მიერ წარდგენილი სააპელაციო საჩივრით სადავოდ გახადა მხოლოდ შპს-ის წილის ღირებულება, ამიტომ, კასატორი ამტკიცებს, რომ სააპელაციო სასამართლო შეზღუდული იყო ამ ფაქტობრივი მოცემულობით - იძულების არსებობით, რაც მას კანონი ავალდებულებდა იძულებით დადებული გარიგების ნამდვილობასთან დაკავშირებით შეცილების განხორციელების კვლევას. კასატორის აზრით, იძულების შედეგად დადებული გარიგების სამოქალაქო კოდექსის 89-ე მუხლით დაწესებულ ერთწლიან ვადაში შეცილების საკითხის სწორად გადაწყვეტას, პრინციპული მნიშვნელობა აქვს სადავო საკითხის გადასაწყვეტად. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ სწორად მიუთითა შეცილების უფლების გამოყენების შესახებ, თუმცა არასწორად დაადგინა შეცილების ვადის ათვლისა და განხორციელების პროცედურა. სასამართლომ შეცილების ვადის ათვლა დაუკავშირა საქართველოს პროკურატურისთვის მიმართვას და ამის დასტურად გამოიყენა ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში სასამართლოს მიერ გაკეთებული სამართლებრივი შეფასება, რომელიც შეეხებოდა პოლიტიკურ დევნილად აღიარებულ პირს (რაც მოცემულ შემთხვევაში არ გვაქვს). ამასთან, ამ კონკრეტულ საქმეში პირს, პროკურატურისთვის მიმართული ჰქონდა იმ საპროცესო წესების შესაბამისად, როცა სისხლისსამართლის წარმოებაში სამოქალაქო სარჩელის წარდგენა იყო გათვალისწინებული (რაც დღეს აღარ გვაქვს), აღნიშნული კი, გამორიცხავს მოსარჩელეების მხრიდან ნამდვილი შეცილების უფლების გამოყენებას. ამ საკითხთან დაკავშირებით, I კასატორი დასძენს, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დადასტურებულია, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის წარმოებაშია შპს „ს.ს.კ–ის“ ხელმძღვანელი პირების მიმართ განხორციელებული სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტება, რამაც ფიზიკური ან იურიდიული პირის უფლების, საზოგადოების ან სახელმწიფოს კანონიერი ინტერესის არსებითი დარღვევა გამოიწვია, მაშინ როდესაც არ არის დადგენილი კონკრეტული მოხელე, დანაშაულის ფაქტი, მართლწინააღმდეგობა თუ ბრალი, გამოსაკვლევია რამდენად შეიძლება პროკურატურის მიერ გამოძიების წარმოება ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მიზნებისთვის, ნამდვილ შეცილებად იქნეს მიჩნეული. I კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმის მასალებით ასევე არ დასტურდება თუ კონკრეტულად მიმართეს მოსარჩელეებმა პროკურატურას. სარჩელში აღნიშნულია, რომ პროკურატურას 2012 წლის არჩევნების დასრულების შემდგომ მიმართეს (ეს თარიღი კი 365 დღეს ან 12 თვეს გულისხმობს). აღნიშნულის შესაბამისად I კასატორი მიიჩნევს, რომ შეუძლებელია კონკრეტული თარიღის დადგენა, რის გამოც სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად ცნობილი გარემოება - შეცილების 2012 წელს განხორციელების შესახებ, უმართებულოა.

6.5. I კასატორი ასევე მიუთითებს, რომ არ იზიარებს გასაჩივრებულ განჩინებაში წილის ღირებულების დასადგენად გამოყენებულ კაპიტალიზაციის მეთოდს (რომელიც ექსპერტიზის დასკვნაშია გამოყენებული) და მიიჩნევს, რომ სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა 2019 წლის 29 ოქტომბრის დასკვნაში მითითებული აქტივზე დაფუძნებული მიდგომის გამოყენებით წილის საფასურის განსაზღვრის მეთოდით.

6.6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 22 მაისის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

7. II კასატორების მოთხოვნა და საფუძვლები:

7.1. II კასატორები - ნ.ტ–ი, ბ.მ–ძე და ჯ.ნ–ი (მოსარჩელეები), არ ეთანხმებიან გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებას წილის საბაზრო ღირებულების დადგენის ნაწილში და მიიჩნევენ, რომ ამ მიმართებით სასამართლო არასარწმუნო მტკიცებულებას დაეყრდნო.

7.2. კასატორები მიუთითებენ 2011 წლის 15 ივლისის წილის უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულებაზე, სადაც წილის ღირებულება 9 000 000 აშშ დოლარით არის განსაზღვრული. მათი მტკიცებით, ხელშეკრულება დადებული იყო იძულების საფუძველზე, სახელმწიფოს, როგორც დომინანტ მხარეს, გააჩნდა ხელშეკრულების პირობებზე სრული კონტროლი, ამასთან ვინაიდან წილის დათმობა აქციონერების სურვილის გარეშე ხდებოდა, ცხადია წილის ღირებულების მითითება/განსაზღვრა ვერ იქნებოდა კასატორთა ინიციატივა. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, კასატორები აცხადებენ, რომ წილის ღირებულება სასამართლოს სწორედ სადავო ხელშეკრულების შესაბამისად უნდა განესაზღვრა.

7.3. კასატორები აცხადებენ, რომ გასაჩივრებული განჩინება მიღებულია მოპასუხის მიერ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლოს ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის საფუძველზე, როლითაც წილის 100%-იანი ღირებულება 1 473 611 ლარით განისაზღვრა. კასატორები ამტკიცებენ, რომ 2019 წლის 28 ოქტომბრის ექსპერტიზის დასკვნა არ წარმოადგენს სარწმუნო მტკიცებულებას, ვინაიდან იგი მომზადებულია არასრული საფინანსო დოკუმენტაციის საფუძველზე. მასში პირდაპირაა მითითებული, რომ ექსპერტმა მოითხოვა დამატებითი დოკუმენტაცია, წარდგენილი მასალებით კი ეს მოთხოვნა მხოლოდ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. საქმეში არ მოიპოვება 2011 წლის ბალანსი და ექსპერტმა იხელმძღვანელა 2012 წლის 15 მაისის მდგომარეობით შედგენილი შპს „ს.ს.კ–ის“ ბალანსით, იქვე მითითებულია, რომ 2011 წლის ივლისის თვიდან 2012 წლის 15 მაისამდე კომპანია არ ფუნქციონირებდა. თუმცა, ექსპერტმა ივარაუდა, რომ 2011 წლის ბალანსი ვერ იქნებოდა არსებითად განსხვავებული 2012 წლის 15 მაისს შედგენილი ბალანსისაგან. საბოლოოდ, ექსპერტის მიერ წილის შეფასების შედეგები გამოყვანილია 2010 წლის მოგების დეკლარაციის საფუძველზე, აქტივების ღირებულებაზე დაფუძნებული შეფასების მეთოდით. კასატორთა აზრით, აღნიშნული ცხადყოფს, რომ სადავო ექსპერტიზის დასკვნა არ ასახავს საწარმოს წილის რეალურ საბაზრო ღირებულებას და ექსპერტს არ წარედგინა სრულყოფილად დოკუმენტები, რაც ექსპერტიზის დასკვნას მხოლოდ ვარაუდებზე დაფუძნებულს ხდის.

7.4. კასატორები მიიჩნევენ, რომ სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა მოპასუხის მტკიცებულების საპასუხოდ წარდგენილი 2021 წლის 26 ივლისის ექსპერტიზის დასკვნით. მასში მითითებული და ჩამოთვლილია დოკუმენტები, რომელთა მობილიზებაც კასატორებმა შეძლეს სხვადასხვა სახელმწიფო ორგანოებიდან, იმ მიზნით, რათა რეალურად განსაზღვრულიყო სახელმწიფოს მიერ მითვისებული ქონების ღირებულება. მათივე მტკიცებით, 2021 წლის 26 ივლისის ექსპერტიზის დასკვნას მეტი სამართლებრივი ღირებულება აქვს, რადგანაც იგი ეფუძნება კაპიტალიზაციის მეთოდს, რომელიც საწარმოს განიხილავს, როგორც მოგების მიღების მქონე ერთეულს და არ ეყრდნობა მხოლოდ აქტივის ღირებულებას. საქმის მასალებში წარდგენილ ექსპერტიზის დასკვნებს შორის არსებითი სხვაობა ის არის, რომ მოპასუხის მიერ წარდგენილ დასკვნაში საწარმო შეფასებულია აქტივების/ქონების გარეშე, კერძოდ არ არის შეფასებული 55 წლიანი აღნაგობის უფლება, მის საფუძველზე აშენებული 2055 კვ.მ. შენობა-საბაჟო ტერმინალი.

7.5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 20 ივლისის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, ნ.ტ–ის, ბ.მ–ძისა და ჯ.ნ–ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ ორივე საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივრები დასაშვები რომც ყოფილიყო, მათ არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

11. საკასაციო პალატის განსჯით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, კასატორებს არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რის გამოც დადგენილად მიიჩნევა შემდეგი:

- ნ.მ–ძე, ბ.ა–ი, ჟ.მ–ძე და ჯ.ნ–ი წარმოადგენდნენ 2002 წლის 21 ნოემბერს დაფუძნებული შპს „ს.ს.კ–ის“ პარტნიორებს. საზოგადოების წილის 28%-ის მფლობელი იყო ნ.მ–ძე, 28%-ის - ბ.ა–ი, 24%- ის - ჟ.მ–ძე, ხოლო 20 %-ის - ჯ.ნ–ი. შპს „ს.ს.კ–ის“ ხელმძღვანელობა/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი - დირექტორი იყო ჟ.მ–ძე. საზოგადოების საქმიანობის სფეროს წარმოადგენდა: ავიაბილეთების რეალიზაცია; სასტუმრო მეურნეობის ორგანიზაცია; სასტუმროს დაჯავშნა; მგზავრთა მომსახურება აეროპორტში; მგზავრთა გადაყვანის ორგანიზაცია აეროპორტიდან ქალაქში და პირიქით; სატვირთო გადაზიდვის ორგანიზაცია და წარმოება, როგორც საავიაციო, ასევე სხვა სატრანსპორტო საშუალებებით; სატრანზიტო-სასაწყობო საქმიანობის წარმოება; თვითმფრინავების ტექნიკური მომსახურება აეროპორტის ტერიტორიაზე; ეკიპაჟების მომსახურება;

- 2011 წლის 8 ივლისს გამართულ შპს „ს.ს.კ–ის“ პარტნიორთა კრებაზე, პარტნიორებმა მიიღეს გადაწყვეტილება საზოგადოებაში ჟ.მ–ძის საკუთრებაში არსებული წილის 24 %-ის, ნ.მ–ძის საკუთრებაში არსებული წილის 28%-ის, ბ.ა–ის საკუთრებაში არსებული წილის 28% - ისა და ჯ.ნ–ის საკუთრებაში არსებული წილის 20%-ის სახელმწიფოს საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ. პარტნიორთა კრებამ მიიღო გადაწყვეტილება შპს „ს.ს.კ–ის“ მიერ 2003 წლის 23 ივლისს დადებული უძრავი ქონების აღნაგობის ხელშეკრულების გაუქმების შესახებ;

- 2011 წლის 15 ივლისს შპს „ს.ს.კ–ის“ პარტნიორებსა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება შპს „ს.ს.კ–ის“ წილის სახელმწიფოსათვის უსასყიდლოდ/საჩუქრად დათმობის შესახებ. ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის თანახმად, დათმობილი წილობრივი მონაწილეობის საბაზრო ფასი, წილის დამთმობთა განცხადებით განისაზღვრა 9 000 000 აშშ დოლარით. 2011 წლის 15 ივლისის წილის დათმობის შესახებ ხელშეკრულების შესაბამისად შპს „ს.ს.კ–ის“ წილის 100%-ის მფლობელი და მესაკუთრე გახდა სახელმწიფო. 2011 წლის 18 ივლისს სსიპ „ს.მ.ს–ოს“ 2011 წლის 18 ივლისის N1-3/693 ბრძანების შესაბამისად, შპს „ს.ს.კ–ის“ დირექტორი - ჟ.მ–ძე გათავისუფლდა თანამდებობიდან, ხოლო დირექტორად დაინიშნა გ.ზ–ძე;

- 2010 წლის მოგების გადასახადის დეკლარაციის თანახმად, შპს „ს.ს.კ–ეს“ მოგება (მოგების გადასახადის გარეშე) შეადგენდა 294 722,17 ლარს.

- 2012 წლის 24 სექტემბერს ნ.მ–ძესა და ბ.მ–ძეს შორის ქორწინება შეწყდა განქორწინებით, ნ.მ–ძემ დაიბრუნა ქორწინებამდელი გვარი - ტ–ი;

- 2013 წლის 13 ოქტომბერს გარდაიცვალა ჟ.მ–ძე, ხოლო მისი დანაშთი სამკვიდრო ქონების - მასაში შემავალი აქტივები და პასივები, ქონების ½ ნაწილი მიიღო გარდაცვლილი ჟ.მ–ძის შვილმა ბ.მ–ძემ, ხოლო დარჩენილი ½ ნაწილი მიიღო შვილმა მ.მ–ძემ. 2019 წლის 24 დეკემბერს მ.მ–ძემ ბ.მ–ძეს გადასცა მოთხოვნის უფლება ჟ.მ–ძის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე - მასში შემავალი აქტივების და პასივების ერთ მეორედ ნაწილზე;

- 2012 წლის 13 ივნისს სსიპ ს.მ.ს–ოს ბრძანებით შპს „ს.ს.კ–ე“ შეერწყა შპს „თ....კ.ს–ოს“;

- თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 13 მაისის N2/22529-14 განჩინების საფუძველზე შპს „თ... კ.ს–ო“ გამოცხადდა გაკოტრებულად.

- 2010 წლის 5 ნოემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის ბრალდებულის სასამართლოში პირველი წარდგენისა და აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების შესახებ განჩინებით, ბ.მ–ძის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით გამოყენებულ იქნა პატიმრობა. ბ.მ–ძე მოთავსდა შესაბამის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში. 2011 წლის 21 ივლისის თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის N1/451 განაჩენით ბ.მ–ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ სსკ-ის 223¹-ე მუხლის I ნაწილით და 19,180-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული მისთვის ინკრიმინირებულ ბრალეულ ქმედებაში. ამავე განაჩენით დამტკიცდა 2011 წლის 21 ივლისს დადებული საპროცესო შეთანხმება, რომლის თანახმადაც, ბ.მ–ძეს მიესაჯა თავისუფლების აღკვეთა 2 წლის ვადით, რაც სსკ-ის 63-64-ე მუხლების საფუძველზე ჩაეთვალა პირობითად, მასვე სსკ-ის 42-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად დამატებითი სასჯელის სახით განესაზღვრა ჯარიმა 100 000 ლარის ოდენობით. ბ.მ–ძეს, საქართველოს სსკ-ის 223¹-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის სისხლის სამართლის კოდექსის 55-ე მუხლის საფუძველზე განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 4 წლის ვადით, საიდანაც საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 50-ე მუხლის გამოყენებით 1 წლის ვადით თავისუფლების აღკვეთა განესაზღვრა შესაბამის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მოხდით, ხოლო დანარჩენი 3 წელი საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 63-ე მუხლის საფუძველზე ჩაეთვალა პირობითად. სსკ-ის 42-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად დამატებითი სასჯელის სახით განესაზღვრა ჯარიმა 100 000 ლარის ოდენობით. განაჩენით ყადაღა მოეხსნა და ბ.მ–ძეს სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამოერთვა სატრანსპორტო საშუალება: BMW X6 2008, სახელმწიფო სანომრე ნიშნით ......... (საიდენტიფიკაციო N (VIN) .........) ლურჯი ფერი. ბ.მ–ძეს სახელმწიფოს სასარგებლოდ ჩამოერთვა მის კუთვნილ საცხოვრებელ სახლში ჩხრეკის შედეგად ამოღებული ფულადი თანხა: 219 000 აშშ დოლარი, 6000 ევრო და 8000 ლარი. ბ.მ–ძეს სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამოერთვა შპს „ს.ს.კ–ეს“ ოფისში ჩხრეკის შედეგად ამოღებული ფულადი თანხა 76 640 ლარი. ბ.მ–ძეს სახელმწიფოს სასარგებლოს უსასყიდლოდ ჩამოერთვა მისი კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის ჩხრეკის შედეგად ამოღებული ოქროს ნაკეთობები და ძვირფასი ქვები 798.77 გრამის ოდენობით. სსსკ-ის 59-ე მუხლის საფუძველზე ბ.მ–ძეს დანაშაულთა ერთობლიობით დანიშნული სასჯელების შეკრებით საბოლოოდ სასჯელის სახედ განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 6 წლის ვადით, საიდანაც 1 წლის ვადით თავისუფლების აღკვეთა განესაზღვრა შესაბამის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში, ხოლო დანარჩენი 5 წელი ჩაეთვალა პირობითად, ხოლო დამატებით სასჯელად შეეფარდა ჯარიმა 200 000 ლარის ოდენობით;

- საქართველოს გენერალურ პროკურატურაში შპს „ს.ს.კ–ის“ ხელმძღვანელი პირების განცხადების საფუძველზე მიმდინარეობს გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე, ცალკეულ საჯარო მოხელეთა მხრიდან სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტების ფაქტზე (სსკ-ის 333-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაული);

12. იმ შედეგის გათვალისწინებით, რომლის მიღწევასაც მოსარჩელეები აღძრული სარჩელით ისახავდნენ მიზნად, დამფუძნებელ ნორმას წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 978-ე (პირს, რომელიც მეორე პირს გადასცემს რაიმეს არა ვალდებულების შესასრულებლად, არამედ იძულების ან მუქარის საფუძველზე, შეუძლია მოითხოვოს მისი უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მიმღებს უფლება ჰქონდა გადაცემულზე) და 979-ე მუხლები (უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით).

13. I კასატორის მიერ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, შედავებული არ არის სადავო გარიგებების იძულების შედეგად დადების ფაქტი, მეტიც, საკასაციო საჩივარში თავად საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო მიუთითებს, იძულების ფაქტის უდავოობაზე, თუმცა, უთითებს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემაფერხებელ ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც სათანადო მოსარჩელის და მოპასუხის განსაზღვრასა და შეცილების/ხანდაზმულობის ვადების დარღვევას მიემართება. ზემოაღნიშნულის შედეგად, საკაციო პალატაც, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის შესაბამისად შეზღუდულია საკასაციო საჩივრის ფარგლებით, იზიარებს რა კასატორის მითითებას სადავო გარიგებების იძულების შედეგად დადების თაობაზე, მიიჩნევს, რომ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებები, სარჩელზე თანდართული მტკიცებულებები ერთობლივად ქმნიდა იმგვარ მყარ პრეზუმფციას, რაც, სასამართლოს შეფასებით, სადავო გარიგების ამორალურობაზე მიუთითებდა. მტკიცებულებათა შინაარსიდან გამომდინარე, რადგან სახელმწიფოსათვის ქონების უსასყიდლოდ გადაცემა იმ პირობებში, როდესაც ეს არ უკავშირდებოდა საქველმოქმედო ან საზოგადოებრივად სასარგებლო მიზნებს, ცალსახად ქმნიდა გარიგების ამორალურობის პრეზუმფციას, ამდენად, პალატა მიიჩნევს, რომ გადალახულია მოსარჩელის სტადია სადავო გარიგების ბათილად ცნობის მოთხოვნის ნაწილში, რაც სასამართლოს შესაგებლის დასაბუთებულობის კვლევის შესაძლებლობას აძლევს.

14. პირველი არგუმენტი, რაც საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს აზრით, სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას გამორიცხავდა მოსარჩელისა და მოპასუხის, არასათანადოობას მიემართება. კასატორის მტკიცებით, საქმეზე არ არის სწორად განსაზღვრული მოპასუხეთა წრე, ვინაიდან შპს „ს.ს.კ–ის“ პარტნიორთა კრების ოქმი N2 ნაწილობრივ ბათილად ცნობის თაობაზე მოთხოვნის ნაწილში, სამინისტრო არასათანადო მოპასუხეს წარმოადგენს. პარტნიორთა კრების ჩატარების დროისთვის სამინისტრო არ წარმოადგენდა კომპანიის პარტნიორს, წილის დათმობის გარიგებასთან დაკავშირებით არ მიუღია რაიმე გადაწყვეტილება, 2012 წლის 17 სექტემბრამდე სახელმწიფოს უფლებამოსილებას სახელმწიფოს მონაწილეობით შექმნილ იურიდიულ პირში, ახორციელებდა სსიპ ს.მ.ს–ო, ამიტომ, კასატორი მიიჩნევს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის ამ კონკრეტულ ნაწილში იგი ვერ იქნება სათანადო მოპასუხე. საკასაციო პალატა ამ არგუმენტს არ იზიარებს და მიუთითებს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის 2012 წლის 11 სექტემბრის N1-1/1742 ბრძანებაზე, რომლითაც ძალადაკარგულად გამოცხადდა სსიპ ს.მ.ს–ოს დებულება, ამასთან ხსენებულმა სუბიექტმა განიცადა ლიკვიდაცია და დღესდღეობით მისი უფლებამოსილებები „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონითაა მოწესრიგებული. ამასთან, სასამართლოში სსიპ ს.მ.ს–ოს დავებში თავად საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს შუამდგომლობის საფუძველზე დადგენილია საპროცესო უფლებამონაცვლეობა (სხვა მრავალთა შორის, იხ. სუსგ., საქმეებზე Nბს-158(2კ-21)2021 წლის 16 სექტემბერი, Nბს-1244(გ-19) 2020 წლის 16 აპრილი, Nბს-1183(გ-19) 2020 წლის 16 აპრილი, Nას-833-2020 2022 წლის 30 ივნისი) რაც ამ არგუმენტს სრულიად დაუსაბუთებელს ხდის.

15. რაც შეეხება კასატორის არგუმენტს, რომელიც ბ.მ–ძის, როგორც არასათანადო მოსარჩელის, მიერ სარჩელის აღძვრის შეუძლებლობას მიემართება, საკასაციო პალატა მოიხმობს საქმეზე დადგენილად ცნობილ გარემოებებს, რომლის თანახმად: ნ.მ–ძე, ბ.ა–ი, ჟ.მ–ძე და ჯ.ნ–ი წარმოადგენდნენ 2002 წლის 21 ნოემბერს დაფუძნებული შპს „ს.ს.კ–ის“ პარტნიორებს. საზოგადოების წილის 28%-ის მფლობელი იყო ნ.მ–ძე, 28%-ის - ბ.ა–ი, 24%-ის - ჟ.მ–ძე, ხოლო 20%-ის - ჯ.ნ–ი. 2013 წლის 13 ოქტომბერს გარდაიცვალა ჟ.მ–ძე, ხოლო მისი დანაშთი სამკვიდრო ქონების - მასაში შემავალი აქტივები და პასივები, ქონების ½ ნაწილი მიიღო გარდაცვლილი ჟ.მ–ძის შვილმა ბ.მ–ძემ, ხოლო დარჩენილი ½ ნაწილი მიიღო შვილმა მ.მ–ძემ. 2019 წლის 24 დეკემბერს მ.მ–ძემ ბ.მ–ძეს გადასცა მოთხოვნის უფლება ჟ.მ–ძის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე - მასში შემავალი აქტივების და პასივების ½ ნაწილზე. I კასატორი მიიჩნევს, რომ ბ.მ–ძის მამის - ჟ.მ–ძის გარდაცვალების დროს, 2013 წლის 13 ოქტომბრის მდგომარეობით, სამკვიდრო მასა არ მოიცავდა 2020 წელს სასამართლოში წარდგენილ მოთხოვნას ოქმის ბათილად ცნობისა და ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ. I კასატორის აზრით, ვინაიდან სამკვიდრო მასა არ მოიცავდა წარდგენილ მოთხოვნებს, ბ.მ–ძეს სარჩელის აღძვრის უფლება ვერც პირველი რიგის მემკვიდრის რანგში ექნებოდა და ვერც მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულებით გადაეცემოდა (2019 წლის 24 დეკემბერს მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულებით ბ.მ–ძეს, მისი დისგან, გადაეცა სამკვიდრო მასაში შემავალი აქტივებისა და პასივების ½ წილი). ამასთან, ჩუქების ხელშეკრულება თავისი არსით პიროვნული უფლებაა, კანონის თანახმად მისი გაუქმება მხოლოდ მჩუქებელს შეუძლია, შესაბამისად ბ.მ–ძე, ამ თვალსაზრისითაც, არასათანადო მოსარჩელეა.

16. მოხმობილ არგუმენტებს საკასაციო პალატა დაუსაბუთებლად მიიჩნევს და მხარეს უპირველესად განუმარტავს, რომ განსახილველი დავა არ შეეხება მემკვიდრეობით სამართალს და შესაბამისად, სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას იმსჯელოს ჟ.მ–ძის დანაშთი ქონების, სამკვიდრო მასის განსაზღვრისა და სხვა სამემკვიდრეო ხასიათის ფაქტებზე. თუმცა პალატა მიიჩნევს, რომ I კასატორის ყოველგვარი ეჭვის გასაფანტად, რაც არასათანადო მოსარჩელის პროცესუალურ სტატუსს უკავშირდება, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდროში შედის არა კონკრეტული საგნები, არამედ მამკვიდრებლის უფლება ამ საგნებზე. ამასთან, უფლება ნივთზე (საკუთრების, სარგებლობის) იმავე სახით გადადის მემკვიდრეებზე, რა სახითაც ის მამკვიდრებელთან არსებობდა (სუსგ №ას-851-800-2010, 16.02.2011წ; №ას-715-685-2016, 13.03.2017წ., პუნ. 86). აღნიშვნის ღირსია ამავე კოდექსის 1330-ე მუხლიც, რომლის თანახმად სამკვიდროში არ შედის ის ქონებრივი უფლებები და მოვალეობები, რომლებიც პირადი ხასიათისაა და მხოლოდ მამკვიდრებელს შეიძლება ეკუთვნოდეს, ასევე კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები, რომლებიც მოქმედებს მხოლოდ კრედიტორისა და მოვალის სიცოცხლეში და წყდება მათი სიკვდილით. საკასაციო პალატა, რა თქმა უნდა, იზიარებს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკას, და მიიჩნევს, რომ ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმების მოთხოვნის უფლება, მჩუქებლის მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩენის გამო, პირადი ხასიათისაა და მხოლოდ მჩუქებელს შეიძლება ეკუთვნოდეს (შდრ.სუსგ 2015 წლის 30 აპრილის განჩინება საქმეზე №ას-54-53-2014.).

17. საკასაციო პალატა აქვე განმარტავს, რომ ნაჩუქარი ქონების გამოთხოვის უფლება, როგორც არადამოუკიდებელი აღმჭურველი უფლება, არც გადაცემადია და არც მისი დაგირავებაა შესაძლებელი. მისი პერსონალური ხასიათიდან გამომდინარე იგი ასევე არც მემკვიდრეობით გადაცემადია. დაზარალებულ მჩუქებელს მხოლოდ თვითონ შეიძლება ჰქონდეს ჩუქების გაუქმების მოთხოვნის უფლება. თუმცა საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ უკვე გაცხადებული გამოთხოვიდან გამომდინარე უფლებები არ გევლინებიან პერსონალური ხასიათის უფლებებად და შესაბამისად გადადიან მჩუქებლის მემკვიდრეებზე (შდრ. Koch in MüKo zum BGB 7. Aufl. 2016, §530., Rn. 15; Harke in BeckOGK BGB §530., Rn. 26; Teichmann in Soergel/Mühl Rn. §530 12; Chiusi in Staudinger (2013) §530., Rn. 54.). ზემოაღნიშნულის შედეგად, უნდა აღინიშნოს, რომ სამკვიდრო მასაში შედის ქონებრივი უფლებები, მათ შორის ჩუქების გაუქმების მოთხოვნაც (სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლი) და, თუ სარჩელში მითითებული გარემოებები საბოლოოდ დადასტურდება, მაშინ ის სამართლებრივი შედეგი მიიღება, რომლის მიღწევაც აწ გარდაცვლილს სურდა - ნაჩუქარ უძრავ ქონებაზე უფლება სამკვიდრო მასაში შევა. აქედან გამომდინარე, მასზე უფლება გარდაცვლილის მემკვიდრეებს წარმოეშობათ (სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე, 1424-ე, 1421.1 და 1433-ე მუხლები) (შდრ. სუსგ 2016 26 აპრილის განჩინება საქმეზე №ას-241-228-2015.).

18. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, ვინაიდან მოცემულ დავაში ქონების სახელმწიფოსთვის უსასყიდლოდ გადაცემის თაობაზე გარიგებების ბათილად ცნობა მოთხოვნილია არა პერსონალური ხასიათის მოთხოვნიდან, არამედ საწარმოს მეწილეებზე განხორიციელებული იძულების მოტივებიდან, ასევე ვინაიდან ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილია ჟ.მ–ძის მიერ, თავისივე სიცოცხლეში, სადავო გარიგებების თაობაზე შედავება პროკურატურაში განცხადების შეტანის გზით, ამიტომ პალატა ასკვნის, რომ I კასატორის ეს მოთხოვნაც დაუსაბუთებელია და არ გააჩნია ვარგისი სამართლებრივი საფუძველი.

19. რაც შეეხება I საკასაციო საჩივარში ხანდაზმულობასა და შეცილების ვადებთან დაკავშირებულ პრეტენზიებს, ამ მიმართებით საკასაციო პალატა უპირველესად აღნიშნავს, რომ ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ხანდაზმულობა, როგორც ფაქტობრივი გარემოება და მოპასუხის კუთვნილი შესაგებელი (იხ. სუსგ-ები: Nას-225-215-2016, 25.05.2016წ; Nას-761-729-2016, 31.01.2017წ; N271-271-2018 13.07.2018წ; Nას-33-33-2018, 2.08.2019წ.) და მატერიალური უფლების შეცილების ვადა, რომელიც მხოლოდ საცილო გარიგებებზე ვრცელდება და, მხარის შედავების არარსებობის დროსაც კი, თავისი ინიციატივით უნდა შეამოწმოს სასამართლომ, ამიტომ მას სასამართლოს კუთვნილ შესაგებელსაც უწოდებენ (იხ. სუსგ Nას-2021, 22.04.2021წ; N ას-1024-2023, 19.11.2023წ.). შესაბამისად პალატა თითოეულ მათგანზე ცალ-ცალკე იმსჯელებს.

20. I კასატორი ამტკიცებს, რომ მოთხოვნის შემაფერხებელი შესაგებელი სამინისტროს სადავო წილების უსასყიდლოდ გასხვისების თაობაზე გარიგების ბათილად ცნობის მოთხოვნასთან მიმართებით (როგორც ცალკე მდგომი გარიგება) ჰქონდა წარდგენილი, ვინაიდან „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს 1994 წლის კანონის მე-15 მუხლი, პარტნიორთა კრების ოქმის ბათილად ცნობის მოთხოვნას ხანდაზმულად მიიჩნევს. საკასაციო პალატა არ იზიარებს მოცემულ მსჯელობას და მხარეს განუმარტავს, რომ გარიგების (მოცემულ შემთხვევაში პარტნიორთა კრების ოქმის) ბათილად ცნობა არ წარმოადგენს დამოუკიდებელ მოთხოვნას, ის მიკუთვნებითი მოთხოვნის ფაქტობრივი წინაპირობაა (შდრ. სუსგ-ებს : #ას-497-2019, 05.07.2019წ; #ას-708-662-2017, 11.01.2018წ.). იმის გათვალისწინებით, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეებმა მიკუთვნებითი მოთხოვნა აღძრეს, რომელსაც გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და განხორციელებადია (სარჩელის სახეებთან დაკავშირებით იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება საქმეზე # ას-664-635-2016, 231-233-ე პუნქტები), ამასთან, ვინაიდან გარიგებათა ბათილობა მოთხოვნილია სადავო პარტნიორთა კრების ოქმების ბათილად ცნობის თანმდევი შედეგის სახით, საკასაციო პალატა მიჩნევს, რომ ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა სწორად იხელმძღვანელეს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლით და არა სპეციალური კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადებით.

21. რაც შეეხება მოსარჩელეთა მიერ ნამდვილი შეცილების უფლების გამოუყენებლობას, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე განჩინებაში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, I კასატორის მითითება გარიგების შეცილების ვადაზე სამართლებრივად ვარგის პრეტენზიას არ წარმოადგენს, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში, როგორც თავად კასატორიც მიუთითებს, სახეზეა უცილოდ ბათილი გარიგება, მასზე შეცილების რაიმე ვადის გავრცელება კი, სამოქალაქო კოდექსით ნაკარნახევი არ არის (შდრ, იხ. №ას-1257-2019 2021 წლის 12 თებერვალი). ასევე, აღსანიშნავია, რომ საკასაციო სასამართლოს მიერ ანალოგიური შინაარსის სხვა დავებზე განმარტებულია, რომ მატერიალური უფლების შეცილების ვადა ვრცელდება მხოლოდ საცილო გარიგებებზე. მოცემულ შემთხვევაში კი, ვინაიდან სახეზეა უცილოდ ბათილი გარიგება, მისი ამორალურობის გამო, რომელზეც შეცილების ვადა სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი არაა, მის მიმართ გამოყენებულ უნდა იქნეს ხანდაზმულობის საერთო - ათწლიანი ვადა. ამდენად, ხანდაზმულობაზე მოპასუხის შედავებას სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი არც ამ თვალსაზრისით გააჩნია და იგი დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა (იხ. სუსგ-ები: # ას-225-215-2016; # ას-761-729-2016, # 271-271-2018).

22. საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა წარმოშობილია, იგი განხორციელებადია (არ არის ხანდაზმული) და მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან უსასყიდლოდ გადაცემული ქონება მესამე პირზეა გასხვისებული და მისი დაბრუნება შეუძლებელია, შესაბამისად, მეორადი მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დასაბუთებული იყო და საქალაქო სასამართლოს მიერ მართებულად დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. შესაბამისად I კასატორის საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ აქვს წარმატების პერსპექტივა, რაც მისი დასაშვებად ცნობის ხელისშემშლელი გარემოებაა. (I კასატორის პრეტენზიას საწარმოს წილის ღირებულების არასწორად განსაზღვრის ნაწილში პასუხი გაეცემა წინამდებარე განჩინების მომდევნო პუნქტებში ვინაიდან მეორე კასატორების საკასაციო საჩივარი სრულად არის დაფუძნებული იდენტური ხასიათის პრეტენზიაზე).

23. II კასატორების ძირითადი პრეტენზია მიემართება გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებას წილის საბაზრო ღირებულების დადგენის ნაწილში და მიიჩნევენ, რომ ამ მიმართებით სასამართლო არასარწმუნო მტკიცებულებას დაეყრდნო და არასწორი მეთოდით გამოთვალა წილის ღირებულება, ამავე საკითხს შეეხება პირველი კასატორის ბოლო საკასაციო არგუმენტიც. საკასაციო პალატა არ იზიარებს მოდავე მხარეთა არგუმენტებს და მიიჩნევს, რომ ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად იხელმძღვანელეს სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ბიუროს 2019 წლის 28 ოქტომბრის დასკვნის შესაბამისად, რომლითაც დადგინდა, რომ 2011 წლის ივლისის მდგომარეობით შპს „ს.ს.კ–ის“ 100%-იანი წილის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 1 473 611 ლარს (ტ.1. ს.ფ. 196-200). მოხმობილი მტკიცებულებისთვის უპირატესობის მინიჭება განაპირობა ექსპერტიზის მეთოდმა და ექსპერტთა კვალიფიკაციამ, რომელიც საკასაციო პალატის აზრითაც, სრულად აკმაყოფილებს ექსპერტიზის დასკვნის შეფასების სანდოობის, მისი იურიდიული ძალის, დამაჯერებლობისა და სარწმუნოობის სტანდარტს (იხ. სუსგ-ები №ას-406-383-2014; ას-945- 895-2015; №ას-824-790-2016; № ას-388-361-2017). ამიტომ, პალატას მიაჩნია, რომ ამ ნაწილში მხარეთა პრეტენზიები არ არის დასაბუთებული განკუთვნადი და რელევანტური მტკიცებულებებით, რაც საკასაციო სასამართლოს სადავო წილის ღირებულების განსხვავებულად შეფასების შესაძლებლობას მისცემდა. განსაკუთრებით დაუსაბუთებელია მეორე კასატორების ის მითითება, რომელიც სადავო წილების ღირებულების განსაზღვრას ბათილად ცნობილ გარიგებაში მითითებული ღირებულების შესაბამისად მოითხოვს (9 000 000 აშშ დოლარი). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ წილის სახელმწიფოსთვის უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ გარიგება ამორალურ გარიგებად იქნა მიჩნეული შესამამისად, მისი სამართლებრივი ძალის გათვალისწინებით, შეუძლებელია ეს მტკიცებულება განსახილველ საქმეზე რაიმე ფაქტობრივი გარემოების დადგენას დასდებოდა საფუძვლად.

24. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები ვერ მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

25. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

26. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

27. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

28. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. განსახილველ შემთხვევაში, I კასატორი - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო, გათავისუფლებულია სახელმწიფოს ბიუჯეტის სასარგებლოდ ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან. რაც შეეხება II კასატორებს - ნ.ტ–ს, ბ.მ–ძესა და ჯ.ნ–ს, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 20 ივლისის განჩინებით, დადგინდა, რომ კასატორებმა წარმოადგინეს მათი მძიმე ქონებრივი მდგომარეობის დამადასტურებელი სარწმუნო მტკიცებულებები, ამასთან, საქმეზე ვინაიდან გადახდილი იყო სახელმწიფო ბაჟის ნაწილი - 6 000 ლარი, კასატორებს გადაუვადდათ სახელმწიფო ბაჟის დარჩენილი ნაწილის - 12 000 ლარის გადახდა საქმის განხილვის დასრულებამდე. ვინაიდან მათი საკასაციო საჩივარიც დარჩა განუხილველი დაუშვებლობის გამო, II კასატორებს უკან უნდა დაუბრუნდეთ ზედმეტად გადახდილი 600 ლარი (18000*30/100=5400; 6000-5400=600).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 399-ე, 372-ე და 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; ნ.ტ–ის, ბ.მ–ძისა და ჯ.ნ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; ნ.ტ–ს, ბ.მ–ძესა და ჯ.ნ–ს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეთ ი.ნ–ას მიერ 20/07/2023წ. №9188 საგადახდო დავალებით გადახდილი 6000 ლარდან - 600 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150. მათ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი დარჩენილ ნაწილში, ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი