საქმე №ას-949-2024 31 ოქტომბერი, 2025 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ა–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – კ.ყ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 28 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ინფორმაციის გამოთხოვა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

1.1. კ.ყ–მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ა“-ის მიმართ, ინფორმაციის გამოთხოვის მოთხოვნით.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. კ.ყ–ი და მ.ი–ი არიან შპს „ა“-ის დამფუძნებლები, კერძოდ: 50 – 50 % წილის მფლობელი პარტნიორები.

2.2. ს.შ–ია და მ.ი–ი შეთანხმებულად მოქმედებენ კ.ყ–ის ინტერესების წინააღმდეგ, არ განიხილავენ მას, როგორც პარტნიორს და არ აძლევდნენ საკუთარი უფლებამოსილებების განხორციელების საშუალებას.

2.3. 2019 წლის 30 აპრილს, კ.ყ–მა, წერილობით, გამოითხოვა კომპანიასთან დაკავშირებული ინფორმაცია, რომლის საპასუხო წერილში, მ.ი–მა იმ ეტაპზე ინფორმაციის გაუცემლობის მიზეზად დაასახელა დირექტორის - ს.შ–იას ავადმყოფობა. თუმცა, კ.ყ–ისათვის არც შემდგომ მიუწოდებიათ წერილით მოთხოვნილი დოკუმენტები.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3.2. შესაგებლის თანახმად, კ.ყ–ი და მ.ი–ი არიან შპს „ა“-ის დამფუძნებლები. თუმცა, კ.ყ–ი წლებია არ ერევა კომპანიის საქმიანობაში და არავითარ ფუნქცია/მოვალეობებს არ ასრულებს კომპანიის ბიზნესის განვითარებაში. მან არც კი იცის ვინ არიან კომპანიის თანამშრომლები, მუშაობს თუ არა კომპანია, აქვს თუ არა მას დავალიანება სახელმწიფოს მიმართ. კ.ყ–ი მხოლოდ კომპანიის ამონაწერის ფურცელზე ფიქსირდება პარტნიორად, თუმცა იგი ფაქტობრივად არავითარ მოვალეობას არ ასრულებს კომპანიაში.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებით კ.ყ–ის სარჩელი შპს „ა“-ის მიმართ, ინფორმაციის გამოთხოვის თაობაზე, დაკმაყოფილდა.

4.2. შპს „ა“-ს და მის დირექტორს დაევალათ უზრუნველეყოთ კ.ყ–ის დაუბრკოლებელი წვდომა საწარმოს საქმიანობასთან დაკავშირებულ უკლებლივ ყველა დოკუმენტთან მათი ასლების გადაცემით, მათ შორის, და არამარტო, ყველა საბანკო ამონაწერის, პარტნიორის გადაწყვეტილების, სრული საგადასახადო დოკუმენტაციის და ყველა შრომითი თუ სხვა ხელშეკრულების შპს „ა“-ის მონაწილეობით, რომელთა შედგენა მოხდა კომპანიის დაფუძნებიდან წინამდებარე სარჩელზე გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე.

4.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით, გაასაჩივრა შპს „ა“-მა რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 28 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილება.

5.2. სააპელაციო პალატამ მოიხმო „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი, ამასთან მიუთითა, რომ წინამდებარე დავის ფარგლებში მხარეთა შორის სადავო არ გამხდარა, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს შპს „ა“-ის პარტნიორს, რაც გულისხმობს, რომ მას უფლება აქვს მიიღოს კომპანიასთან დაკავშირებული ინფორმაცია, რადგანაც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი ცალსახად ადგენს, რომ პარტნიორის მხრიდან დოკუმენტაციის მოთხოვნის შემთხვევაში, კომპანიის ხელმძღვანელი პირი ვალდებულია გადასცეს შესაბამისი ინფორმაცია, ყოველგვარი წინაპირობების გამორიცხვით.

5.3. სააპელაციო პალატამ დასძინა, რომ აპელანტის პრეტენზია გარკვეული (ძველი) დოკუმენტაციის შესაძლო არ არსებობასთან მიმართებით ვერ გამორიცხავდა პარტნიორის კანონით აღიარებულ უფლებას მოითხოვოს კომპანიაში დაცული დოკუმენტაციის მიღება. თავის მხრივ, საწარმოს მართვასა და ხელმძღვანელობაზე უფლებამოსილი პირი პასუხისმგებელია სავალდებულო დოკუმენტაციის კანონით განსაზღვრული ვადით და დადგენილი რეგულაციით შენახვაზე. ამასთან, პალატის აზრით, იმ შემთხვევაში, თუ წარსული პერიოდის დოკუმენტაცია, გარკვეული პერიოდის შემდგომ, აღარ არის შენახული, აღნიშნული უნდა მიეთითოს დოკუმენტაციის მოთხოვნისა და გადაცემის ეტაპზე და არავითარ შემთხვევაში, არ უნდა ქმნიდეს ხელოვნურ დაბრკოლებას.

5.4. სააპელაციო პალატის აზრით, ასევე, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად ვერ მიიჩნეოდა აპელანტის ვერც ის პრეტენზია, რომ მათი მხრიდან გადაცემული იყო გარკვეული ტიპის დოკუმენტაცია, რადგანაც პარტნიორს ჰქონდა კანონით აღიარებული უფლება მოეთხოვა საწარმოს სრული დოკუმენტაციის გადაცემა და აღნიშნული უფლება ვერ შეიზღუდებოდა საწარმოს მხრიდან შერჩეული დოკუმენტაციის გადაცემით. პალატის მითითებით, გარემოება, რომ კომპანია გამოთქვამდა მზაობას დოკუმენტაციის გადაცემაზე მისასალმებელია, თუმცა სამართლებრივად არ ცვლიდა გადაწყვეტილებით დამდგარ შედეგსა და სასამართლოს მხრიდან ამ უფლების აღიარების ფაქტს.

5.5. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ა“-მა რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. კასატორი გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძვლად მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია, კომპანია შეიქმნა 2012 წელს და რა თქმა უნდა, ამ დროიდან მოყოლებული ყველა დოკუმენტი ვერ იქნება შენახული. სააპელაციო პალატას არ უმსჯელია თუ რომელი წლიდან და რა კონკრეტული დოკუმენტაცია უნდა მიეწოდოს მოსარჩელეს.

6.2. კასატორისთვის გაუგებარია რა კონკრეტული დოკუმენტი უნდა გადაეცეს მხარეს. მოპასუხემ სასამართლოში წარმოადგინა კომპანიაში არსებული ყველა დოკუმენტაცია, და ამასთანავე მოითხოვა მოსარჩელეს სასამართლოს მეშვეობით დაეზუსტებინა რა დოკუმენტაციას ითხოვდა დამატებით, რაც არ მომხდარა.

6.3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 ივლისის განჩინებით, შპს „ა“-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

7. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და სათანადოდ დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

11. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში წარმოდგენილია სარჩელი ინფორმაციის გამოთხოვის შესახებ, კერძოდ, სასარჩელო მოთხოვნაა შპს „ა“-იდან ნებისმიერი ინფორმაციისა და დოკუმენტაციის გამოთხოვა, მათ შორის, და არამარტო ყველა საბანკო ამონაწერის, პარტნიორის გადაწყვეტილების, სრული საგადასახადო დოკუმენტაციისა და ყველა შრომითი თუ სხვა ხელშეკრულების შპს „ა“-ის მონაწილეობით, რომელთა შედგენა მოხდა კომპანიის დაფუძნებიდან წინამდებარე სარჩელზე გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე.

12. საქმეზე დადგენილია, რომ კ.ყ–ი და მ.ი–ი არიან შპს „ა“-ის დამფუძნებლები და 50–50% წილის მფლობელი პარტნიორები, რომელიც წარმოადგენს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე შექმნილ და მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში რეგისტრირებულ მეწარმე სუბიექტს.

13. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი აღიარებდა პარტნიორის უფლებას, ინფორმირებული იყოს საზოგადოების საქმიანობის თაობაზე და დაუბრკოლებლად მიეღო ნებისმიერი ინფორმაცია, რომელიც ამ საქმიანობის შედეგებთან შემხებლობაშია. მეწარმე სუბიექტის (ამ შემთხვევაში, საწარმოს პარტნიორის) ამგვარი მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას წარმოადგენს ხსენებული კანონის მე-3 მუხლის მე-10 პუნქტი, ხოლო 46-ე მუხლის მე-4 პუნქტით აღიარებულია დირექტორის, როგორც ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის მოვალეობა, ხელი შეუწყოს პარტნიორს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით (მათ შორის 3.10 მუხლით) გათვალისწინებული უფლების განხორციელებაში. კანონის 3.10 და 46.4 მუხლები აწესებენ საწარმოს პარტნიორების კანონისმიერ უფლებასა და დირექტორების კანონისმიერ ვალდებულებას, რომლის შესაბამისადაც „ყოველ პარტნიორს აქვს წლიური ანგარიშის ასლისა და საზოგადოების ყველა პუბლიკაციის მიღების უფლება. გარდა ამისა, მას უფლება აქვს, შეამოწმოს წლიური ანგარიშის სისწორე და ამ მიზნით გაეცნოს საზოგადოების დოკუმენტაციას უშუალოდ ან აუდიტორის მეშვეობით და საწარმოს ორგანოებს მოსთხოვოს განმარტებები წლიური ანგარიშის წარდგენის შემდეგ, მაგრამ ამ ანგარიშის დამტკიცებამდე. ამასთან, საწარმოს დირექტორებს ევალებათ პარტნიორის მოთხოვნის საფუძველზე დაუყოვნებლივ მიაწოდონ მას ინფორმაცია საზოგადოების საქმიანობის შესახებ და ნება დართონ, გაეცნოს საზოგადოების წიგნებსა და ჩანაწერებს. სწორედ ამ კანონისმიერ ვალდებულებას ეფუძნება მოსარჩელის, როგორც 50% წილის მესაკუთრე პარტნიორის მოთხოვნა.

14. პალატა განმარტავს, რომ კონტროლისა და შემოწმების, ასევე, საზოგადოების საქმიანობის შესახებ ინფორმაციის მიღების უფლება პარტნიორის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი უფლებაა. სწორედ ამიტომ, კანონმდებელი ადგენს მისი დაცვის ფარგლებს სავალდებულო მინიმუმს, რაც ნიშნავს, რომ კანონით გათვალისწინებული პარტნიორის უფლებების შეზღუდვა დაუშვებელია, შიდაკორპორაციული რეგულაციის ფარგლებში, საზოგადოების წესდებით, მხოლოდ მათი გაზრდაა შესაძლებელი. შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების პარტნიორებს აქვთ, როგორც ქონებრივი, ისე არაქონებრივი უფლებები. არაქონებრივი უფლება კონტროლისა და შემოწმების, საზოგადოების საქმიანობის შესახებ ინფორმაციის მიღების უფლებაა. ამდენად, საზოგადოების პარტნიორებს უფლება აქვთ, კონტროლი გაუწიონ საზოგადოების ხელმძღვანელობას. მეთვალყურეობა შესაძლებელია თითოეული პარტნიორის მიერ, როგორც ინდივიდუალურად, ისე პარტნიორთა კრების მეშვეობით. სწორედ პარტნიორის მიერ ინდივიდუალური კონტროლის ფორმას წარმოადგენს საზოგადოების პარტნიორის უფლება, თავისუფლად მიუწვდებოდეს ხელი საზოგადოების საქმიანობის ამსახველ დოკუმენტაციაზე (სუსგ. Nას-1571-2018, 02.08.2019 წ. განჩინება).

15. აღსანიშნავია, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისი ნორმები პარტნიორს ანიჭებენ, როგორც დოკუმენტების გაცნობის, ასევე შესაბამისი ასლების მიღების უფლებასაც, ანალოგიურად არის განვითარებული სასამართლო პრაქტიკაც, შესაბამისად პარტნიორს უნდა მიეცეს შესაძლებლობა, როგორც გაეცნოს, ასევე ასლები გადაიღოს სურვილის შესაბამისად. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი პარტნიორის უფლების დასაცავად, გარდა ინფორმაციის მიწოდებისა, ითვალისწინებს ისეთ ქმედით მექანიზმებს, როგორიცაა, კანონის მე-3 მუხლით გათვალისწინებული კონტროლის უფლება - ყოველ პარტნიორს აქვს წლიური ანგარიშის ასლისა და საზოგადოების ყველა პუბლიკაციის მიღების უფლება (იხ. სუსგ, საქმე №ას-964-925-2014, 24.07.2015წ.)

16. კასატორის ძირითადი არგუმენტი ემყარება იმ გარემოებას, რომ მისთვის გაუგებარია კონკრეტულად რა დოკუმენტაცია უნდა გადასცეს მოსარჩელეს, ასევე იგი მიუთითებს რომ კომპანია 2012 წელს შეიქმნა და შეუძლებელია ასეთი ძველი დოკუმენტაცია ამ დრომდე ინახებოდეს საწარმოში, რაც სარჩელს ხანდაზმულს ხდის.

17. ამასთან, საკასაციო პალატა არ იზიარებს სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებულ კასატორის შედავებას და განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. შესაგებელში ვლინდება მხარეთა წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე, ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში კი, მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

18. შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. ჩამოთვლითაგან რომელ შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად თავსდება ამ უკანაკნელის ნების ავტონომის ფარგლებში.

19. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდმა პალატამ განმარტა, რომ: „პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში, მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს“ (შდრ. სუს-ს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017, პ.201).

20. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე. სსსკ-ის 102.1 მუხლის ზოგადი დათქმიდან გამომდინარე უფლების შემაფერხებელი (ხანდაზმულობა) შესაგებლის მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოპასუხეს.

21. ამასთან, საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ საპროცესო კოდექსით დადგენილი მოწესრიგება, რომელიც იმპერატიულად ადგენს ფორმალურ წესებსა და ვადებს, სავალდებულოა არა მხოლოდ მხარეებისათვის, არამედ სასამართლოსათვისაც და ამ რეგულაციების შეცვლა ან განსხვავებული ინტერპრეტაცია მხარეთა ნებაზე დამოკიდებული ვერ იქნება.

22. სსსკ-ის 219-ე მუხლის თანახმად, მხარეები შეზღუდული არიან ახსნა-განმარტების მოსმენისას ახალი მტკიცებულებები წარადგინონ ან ახალ გარემოებებზე მიუთითონ, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ, თავის დროზე, საპატიო მიზეზით არ იყო გაცხადებული.

23. სსსკ-ის 380-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოხმობილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილი იქნეს ახალი მტკიცებულებები. სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ საპატიო მიზეზით არ წარადგინა (სსსკ-ის 215.3 მუხ.). სასამართლო, არ გაითვალისწინებს ახალ გარემოებებს, არ მიიღებს არავითარ მტკიცებულებებს თუ, ისინი თავის დროზე, საპატიო მიზეზის გარეშე, არ იყო წარდგენილი, ესე იგი, ამ საქმის მომზადების სტადიაზე. სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოყვანილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილ იქნეს ახალი მტკიცებულებები მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ისინი საპატიო მიზეზით მხარემ ვერ წარადგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას (შდრ:. სუსგ №ას-1493-1413-2017, 26.01.2018წ., პ.49).

24. ამდენად, მხარეთა მიერ ფაქტების მითითებისა და მტკიცებულებების წარდგენის პროცედურა მკაცრად ფორმალიზებულია, რაც იმას ნიშნავს, რომ აუცილებელია ფაქტები და მტკიცებულებები სასამართლოს კანონით დადგენილი წესითა და პროცედურის დაცვით წარედგინოს. განსახილველ შემთხვევაში პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი შესაგებლის კვლევის შედეგად დგინდება, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ მოსამზადებელი ეტაპის დასრულებამდე არ ყოფილა მითითებული მოპასუხის მიერ. მან სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით შედავება განახორციელა მხოლოდ სააპელაციო საჩივარში და სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის მიმდინარეობისას. ახალი ფაქტების მითითება განსაკუთრებით მაღალი სტანდარტით უნდა იყოს დასაბუთებული შესაბამისი არგუმენტებითა თუ მტკიცებულებებით, რაც მოპასუხეს არ განუხორციელებია. მოპასუხემ მხოლოდ სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე განაცხადა ხანდაზმულობის შესახებ, რაც პროცესუალურად გამორიცხავს ასეთ პრეტენზიაზე სასამართლოს რეაგირებას.

25. ამასთან, პალატის მოსაზრებით, ვინაიდან დავის საგანს წარმოადგენს საზოგადოების დოკუმენტაციის/ინფორმაციის პარტნიორისათვის გაცნობისა და გადაცემის დავალება, ივარაუდება, რომ მოთხოვნილი დოკუმენტები უნდა არსებობდეს (ინახებოდეს) მოპასუხედ დასახელებულ საწარმოში, რის გამოც განსახილველ შემთხვევაში აღნიშნული დოკუმენტების მოპასუხესთან არსებობის ფაქტის მტკიცების ტვირთი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილისა და ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, მოსარჩელე მხარეს არ ეკისრება. ამასთან, იმ შემთხვევაში, თუ დოკუმენტები საწარმოში არ არსებობს, ეს წარმოადგენს აღსრულების ეტაპზე „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის რეგულაციის საკითხს, ვინაიდან ზოგიერთი დოკუმენტაციის შენახვის ვადას თავად კანონმდებლობა აწესრიგებს და რა თქმა უნდა, საკანონმდებლო მოწესრიგების მიღმა მისი შენახვის ვალდებულება ვერცერთ სამართალსუბიექტს დაეკისრება (შდრ. იხ. სუსგ. საქმეზე№ას-1029-987-2014 30 აპრილი, 2015 წელი).

26. რაც შეეხება არგუმენტს გადასაცემი ინფორმაციისა და დოკუმენტაციის რაოდენობრივ თუ შინაარსობრივ ბუნდოვანებასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატის აზრით, არც მას აქვს წარმატების პერსპექტივა, რადგან ობიექტურად შეუძლებელია სასარჩელო მოთხოვნის იმგვარი ფორმულირება, რომელიც კონკრეტული დოკუმენტაციის ჩამონათვალს განსაზღვრავს. ამგვარი ტიპის დავების არსი სწორედ ისაა, რომ პარტნიორს არ ეძლევა წვდომა კომპანიის ინსაიდერულ ინფორმაციაზე და შესაბამისად, არც იცის კონკრეტულად რა სახის ან რამდენი დოკუმენტი მოითხოვოს, რაც სასარჩელო მოთხოვნის ზოგადი ხასიათით ჩამოყალიბებას ამართლებს.

27. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა საქმეში არსებული სადავო საკითხი და მიიღო კანონიერი განჩინება. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა.

28. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

29. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

30. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

31. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

32. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 7.2-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ა“-ის საკასაციო საჩივარი როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს „ა“-ს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს მის მიერ ჯამში გადახდილი 300 ლარის 70% - 210 ლარი (03/07/2024წ. №4081, საგადახდო დავალებით გადახდილი 100 ლარი და 23/07/2024წ. N678, საგადახდო დავალებით გადახდილი 200 ლარი); შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი