№ას-934-2025 30 ოქტომბერი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

არჩილ კოჭლამაზაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, თეა ძიმისტარაშვილი

კასატორი – შპს „ტ.კ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ვ.დ–ი, ბ.დ–ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 6 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების დაკისრება, ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. შპს „ტ.კ–მა“ (შემდეგში: მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა ახალციხის რაიონულ სასამართლოში ვ.დ–ისა და ბ.დ–ის (შემდეგში: მოპასუხეები) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხე ვ.დ–ისათვის 2019 წლის 17 დეკემბრის საბანკო კრედიტის №3930291-10786439 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების - 10 283.67 ლარის დაკისრება, საიდანაც ძირი თანხაა - 7244.32 ლარი, პროცენტი - 1305.58 ლარი, ჯარიმა - 1696.1 ლარი და დაზღვევა - 37.67 ლარი. 2022 წლის 21 იანვრიდან (მოთხოვნის დათმობის თარიღი) 2019 წლის 17 დეკემბრის საბანკო კრედიტის №3930291-10786439 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ძირ თანხაზე - 7244.32 ლარზე, აღსრულებამდე, მაგრამ არაუმეტეს 1 წლისა, წლიური 16.5% სარგებლის გადახდა, რაც ყოველთვიურად შეადგენს 99.60 ლარს. ასევე მოითხოვა ვ. და ბ.დ–ებს შორის გაფორმებული 2021 წლის 26 თებერვლის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. ბორჯომი, .......... საკადასტრო კოდით: ....... და ვ.დ–ის საკუთრების უფლების აღდგენა.

2. სასამართლოში წარდგენილი შესაგებლით მოპასუხეებმა სარჩელი ცნეს სესხის ძირი თანხის ნაწილში, ხოლო პირგასამტეხლოს ნაწილში მიუთითეს მის შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობაზე. რაც შეეხება ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ მოთხოვნას, მოპასუხეებმა ამ ნაწილში სარჩელი არ ცნეს.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

3.1. ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 18 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს „ტ.კ–ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ვ.დ–ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2019 წლის 17 დეკემბრის საბანკო კრედიტის №3930291-10786439 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების - 10 283.67 ლარის გადახდა, საიდანაც ძირი თანხაა 7244.32 ლარი, პროცენტი - 1305.58 ლარი, ჯარიმა - 1696.1 ლარი და დაზღვევა - 37.67 ლარი. 2022 წლის 21 იანვრიდან (მოთხოვნის დათმობის თარიღი) 2019 წლის 17 დეკემბრის საბანკო კრედიტის №3930291-10786439 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ძირ თანხაზე - 7244.32 ლარზე, აღსრულებამდე, მაგრამ არაუმეტეს 1 წლისა, წლიური 16.5% სარგებლის გადახდა, რაც ყოველთვიურად შეადგენს 99.60 ლარს; შპს „ტ.კ–ის“ სასარჩელო მოთხოვნა ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

4. ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 18 ნოემბრის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც გადაწყვეტილების ამ ნაწილში გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 06 მაისის განჩინებით შპს „ტ.კ–ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივი დასაბუთება:

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ იზიარებდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მითითებულ უდავო და დადგენილ, საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

6.1. 12. სს „თ.ბ–სა“ და ვ.დ–ს შორის 2019 წლის 17 დეკემბერს დაიდო საბანკო კრედიტის №3930291-10786439 ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მსესხებელზე გაიცა კრედიტი 8300 ლარის ოდენობით. წლიური საპროცენტო განაკვეთი განისაზღვრა 16.5%-ით, კრედიტის ვადა - 2023 წლის 05 დეკემბრამდე. კრედიტის დაფარვა უნდა განხორციელებულიყო ყოველი თვის 05 რიცხვში, ხელშეკრულებაზე თანდართული გრაფიკის შესაბამისად. ხელშეკრულებით ასევე გათვალისწინებულ იქნა ფიქსირებული პირგასამტეხლო ვადაგადაცილებაზე 20 ლარი, ამას დამატებული დავალიანების 0.5% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ხელშეკრულების დამატებით პირობად განისაზღვრა მსესხებლის სიცოცხლის დაზღვევა ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდით, სესხის მიმდინარე ოდენობით ბანკის სასარგებლოდ.

6.2. 2022 წლის 21 იანვარს სს „თ.ბ–სა“ და შპს „ტ.კ–ს“ შორის გაფორმდა მოთხოვნის დათმობის (ცესიის) ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც ბანკსა და ვ.დ–ს შორის დადებული 2019 წლის 17 დეკემბრის საბანკო კრედიტის N3930291-10786439 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის უფლება შეიძინა შპს „ტ.კ–მა“. შესაბამისად, შპს „ტ.კ–ი“ წარმოადგენს სს თ.ბ–ის უფლებამონაცვლეს.

6.3. 2021 წლის 26 თებერვალს ვ.დ–მა შვილთან - ბ.დ–თან გააფორმა უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც გამჩუქებლის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. ბორჯომი, ........., საკადასტრო კოდით: ........., საჯარო რეესტრში აღირიცხა ბ.დ–ის სახელზე.

6.4. მოპასუხეს მხრიდან 2021 წლის მაისიდან დარღვეული იქნა საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების სესხის დაფარვის გრაფიკი. მოპასუხე მხარე გაფრთხილებული იქნა დავალიანების დაფარვის თაობაზე.

6.5. მოპასუხე მსესხებლის მიერ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება დაირღვა 2021 წლის 05 მაისს და აღარ მომხდარა გადახდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად. აღნიშნული სესხის დასაფარად საერთო ჯამში გადახდილი თანხიდან - 901.97 ლარით დაიფარა ძირი თანხა, 1277.55 ლარით - პროცენტი, 49.02 ლარით- სიცოცხლის დაზღვევის პრემია. 2022 წლის 21 იანვრის მდგომარეობით მოპასუხეს 2019 წლის 17 დეკემბრის საბანკო კრედიტის №3930291-10786439 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ერიცხება შემცირებული დავალიანება: სულ 10 283.67 ლარი, საიდანაც ძირი თანხაა 7244.32 ლარი, პროცენტი - 1305.58 ლარი, ჯარიმა - 1696.1 ლარი და დაზღვევა - 37.67 ლარი. 2022 წლის 21 იანვრიდან (მოთხოვნის დათმობის თარიღი) 2019 წლის 17 დეკემბრის საბანკო კრედიტის №3930291-10786439 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ძირ თანხაზე - 7244.32 ლარზე, აღსრულებამდე, მაგრამ არაუმეტეს 1 წლისა, წლიური 16.5% სარგებელი, რაც ყოველთვიურად შეადგენს 99.60 ლარს.

6.6. ვ.დ–მა 2020 წლის 15 დეკემბერს ჩუქების ხელშეკრულება დადო შვილთან - ი.დ–თან, რომელსაც აჩუქა ქ. ბორჯომში, ......... არსებული უძრავი ქონება. 2021 წლის 26 თებერვალს კი ვ.დ–მა ასევე შვილთან - ბ.დ–თან გააფორმა უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, გამჩუქებლის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონება, მდებარე: ქ.ბორჯომი, ......... საკადასტრო კოდით: .........., საჯარო რეესტრში აღირიცხა ბ.დ–ის სახელზე. აშკარაა გამჩუქებლის სურვილი სიცოცხლეშივე განეკარგა კუთვნილი უძრავი ქონებები და ამ მიზნით ორივე ვაჟს აჩუქა საცხოვრებელი სახლები. ამასთან, გამჩუქებლის მიერ სასესხო ვალდებულების შესრულება დაირღვა მოგვიანებით. შესაბამისად, სადავო ჩუქების ხელშეკრულება არ წარმოადგენს მოჩვენებით დადებულ გარიგებას.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება:

6.10. სააპელაციო სასამართლომ პალატამ განმარტა, რომ როდესაც საკითხი ეხება ჩუქების ხელშეკრულებას, პირველ და ყველაზე მნიშვნელოვან წინაპირობას წარმოადგენს ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებამდე მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა, რაც, როგორც წესი, განაპირობებს მჩუქებლის მიერ ჩუქების ხელშეკრულების დადების მოტივის ჩამოყალიბებას. ნებისმიერ შემთხვევაში, ჩუქების მოტივი ყოველთვის გამომდინარეობს გამჩუქებლის მხრიდან დასაჩუქრებულის მიმართ არსებული პოზიტიური დამოკიდებულებიდან. ამგვარი ურთიერთობები კი, როგორც წესი, გარკვეული დროის განმავლობაში ყალიბდება და საფუძვლად უდევს მხარეთა შორის არსებული მადლიერება, კეთილგანწყობა, ან დამკვიდრებული ჩვეულებებით დადგენილი ერთგვარი მორალური ვალდებულება.

6.11. სააპელაციო პალატა იმსჯელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლზე, რომელის აწესებს ნების ნაკლის საფუძველზე დადებული გარიგების ორ შემთხვევას: მოჩვენებით და თვალთმაქცურ გარიგებებს. მოჩვენებითი გარიგების დროს მხარეთა შეთანხმება მოკლებულია ნამდვილობას, კერძოდ, გამოვლენილი ნება არ ემთხვევა მისი გამომვლენის ნამდვილ შინაგან ნებას და გარიგება ნების გარეგნული გამოვლენის შედეგად დაიდო. მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში დგება მესამე პირთა ინტერესების დაცვის საკითხი. მოჩვენებითი გარიგების მხარეები ერთობლივად მოქმედებენ და ნების გამოვლენის შინაარსის ძირითად ელემენტად ამ გამოვლენილი ნების არარსებობას აქცევენ. თვალთმაქცური გარიგებისას, მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა. „თვალთმაქცური გარიგებისას, გარიგების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, უნდა გაირკვეს დაფარული გარიგების ხასიათი, რომელიც შეიძლება იყოს როგორც ბათილი, ასევე ნამდვილი. რა სახისაც არ უნდა იყოს დაფარული გარიგება, თვალთმაქცური გარიგება მაინც უნდა ჩაითვალოს ბათილად, ხოლო თუ დაფარული გარიგება ნამდვილია, მაშინ იგი დაიკავებს თვალთმაქცური გარიგების ადგილს.“ ( შდრ: სუსგ №ას-1090-2021, 18 მაისი, 2021 წ). მოჩვენებითი გარიგების დროს, მისი ბათილობის საკითხი დამოკიდებულია მხარეთა მიერ ჩაფიქრებული მიზნის მართლზომიერებაზე, ხოლო თვალთმაქცური გარიგებისას, ბათილობის შემთხვევაში, უნდა გაირკვეს დაფარული გარიგების ხასიათი, რომლის მიმართაც გამოიყენება შესაბამისი მოქმედი წესები (იხ. სუსგ №ას-694-665-2016, 31 მარტი, 2017 წ).

6.12. სააპელაიო სასამართლომ მიუთითა საკასაციო პალატის განმარტებაზე, რომლის თანახმად, მტკიცების ტვირთი მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში აწევს იმ პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას. თუნდაც, მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლებაც, მოსარჩელეს ევალება.

6.13. პალატამ მიმოიხილა მსგავს საკთხზე არსებული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა და ყურადღება გაამახვილა საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ უდავოდ დადგენილ გარემოებებზე. კერძოდ, სადავო ჩუქების ხელშეკრულება დადებულია 2021 წლის 26 თებერვალს, ხოლო საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება კი დადებული იქნა 2019 წლის 17 დეკემბერს. 2019 წლიდან 2021 წლის 05 მაისამდე მსესხებელი მოპასუხე (გამჩუქებელი) ასრულებდა საბანკო კრედიტით ნაკისრ ვალდებულებას. სადავო ჩუქების ხელშეკრულების დადებიდან ორი თვის განმავლობაში მსესხებელმა მოპასუხემ (გამჩუქებელი) კვლავ განახორციელა კრედიტის თანხის გადახდები. სააპელაციო პალატამ მხედველობაში მიიღო იმ გარემოებასაც, რომ მსესხებელმა მოპასუხემ 2020 წლის 11 დეკემბერს პირველ უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქალაქ ბორჯომში, ......... ( ს/კ ......) ჩუქების ხელშეკრულება დადო შვილთან - ი.დ–თან, რაც აპელანტის მხრიდან შედავებული არ არის, მაშინ, როდესაც პირველ და მეორე ჩუქებას შორის პერიოდი შეადგენს დაახლოებით სამ თვეს. გასაზიარებელია მსესხებელი მოპასუხის განმარტება, რომ მან გადაწყვიტა ორი ვაჟისათვის გადაეცა კუთვნილი უძრავი ქონებები ანუ სიცოცხლეშივე განკარგა მისი კუთვნილი უძრავი ქონება თანაბრად ორივე შვილზე.

6.14. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განვითარებულ მსჯელობებს და დასკვნას, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხეებმა შეძლეს თავისი მტკიცების ტვირთის რეალიზება, ხოლო მოსარჩელემ კი ვერ შეძლო სასამართლოსათვის იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენა, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულება არ არის ნამდვილი და ემსახურება საბანკო კრედიტის გადახდისაგან თავის არიდებას.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2025 წლის 06 მაისის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა შპს „ტ.კ–მა“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

8. საკასაციო საჩივრის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

8.1. კასატორი მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სადავო გარიგების მონაწილე სუბიექტების ნების გამოვლენის მოჩვენებით ხასიათზე მიუთითებს ის გარემოება, რომ მოპასუხეები წარმოადგენენ ერთმანეთის უახლოეს ნათესავებს. ასევე უცვლელი დარჩა ჩუქების ხელშეკრულების საგნის მფლობელი. ორივე მოპასუხე მოქმედებდნენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ჩუქების ხელშეკრულებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი რეალურად მოჰყოლოდა და ჩუქების ხელშეკრულების დადების ნამდვილს მოტივს წარმოადგენდა ვ.დ–ის მიერ სს „თ.ბ–თან“ დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება. ასევე ეჭვსგარეშეა, რომ დასაჩუქრებულმა იცოდა მოვალის დავალიანების შესახებ.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 11 ივლისის განჩინებით, სსსკ-ის 396-ე მუხლის საფუძველზე საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

10. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

13. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

14. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ხოლო, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელია ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები.

15. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანია, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ, სადავო განკარგვითი (ვ.დ–სა და ბ.დ–ს შორის, 2021 წლის 26 თებერვალს გაფორმებული უძრავი ნივთის ჩუქების) ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის მართლზომიერება.

16. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ვ.დ–სა და ბ.დ–ს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობას არა გარიგების მონაწილე მხარე, არამედ მესამე პირი (გამსესხებელი) ითხოვს, რომელიც გარიგების მონაწილეთა ნების არანამდვილობაზე, მოჩვენებითობაზე მიუთითებს და აღნიშნავს, რომ გარიგება გაფორმდა არა საკუთრების უფლების გადაცემის/მოპოვების მიზნით, არამედ იმ განზრახვით, რომ ქონება მჩუქებლის (მსესხებლის) - ვ.დ–ის ვალდებულების შესრულების საგანი არ გამხდარიყო.

17. სადავო საკითხთან მიმართებით, საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის 1-ლ ნაწილზე (ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება) და განმარტავს, რომ დასახელებული ნორმის აღწერილობითი ნაწილი იძლევა მოჩვენებითი გარიგების იურიდიულ დეფინიციას და ნორმით გათვალისწინებული შედეგის მიმართ გადამწყვეტია მხოლოდ და მხოლოდ მხარეთა ნამდვილი ნება, ანუ მათ არ უნდა სურდეთ იმ სამართლებრივი შედეგის მიღწევა, რასაც გარიგება ითვალისწინებს, არამედ ამ გარიგების დადება ემსახურება სხვა, მათ შორის, მესამე პირის მიმართ ვალდებულების შესრულებისათვის თავის არიდებას. თავის მხრივ, მოჩვენებითი გარიგება, როგორც წესი, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, ყოველთვის შეესაბამება ამ ტიპის გარიგების დადებისათვის კანონით დადგენილ წესსა და პირობებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სახეზე გვექნებოდა ამავე კოდექსის ზოგადი თუ კერძო ნაწილით განსაზღვრული გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლები (იხ. სუსგ. საქმეზე №ას-296-283-2015, 2015 წლის 4 ივნისი).

18. მოჩვენებითია გარიგება, თუკი ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა, ე.ი. გარეგნულად კი გამოხატავენ ნებას, იქცევიან ისე, თითქოს ნამდვილად სურდეთ ამ გარეგნულად გამოხატულის მიღწევა, სინამდვილეში კი არც ფიქრობენ ამ შედეგის დადგომაზე (ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2011, გვ. 361).

19. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ მოჩვენებით გარიგებას ორი ძირითადი ნიშანი ახასიათებს: პირველი, ის დადებულია მოსაჩვენებლად და მეორე, მხარეებს არა აქვთ ამ გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომის განზრახვა. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს (იხ. სუსგ.-ები საქმეებზე: №ას-976-908-2017, 22 იანვარი 2018 წელი; №ას-366-2019, 17 მაისი 2019 წელი; №ას-603-562-2017, 10 ივლისი 2019 წელი; №ას-1483-2020, 19 მარტი 2021 წელი).

20. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონის მოთხოვნათა დაცვით უძრავი ქონების თაობაზე დადებული გარიგების მიმართ, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე, მოქმედებს გარიგების კანონშესაბამისობის პრეზუმფცია, რაც იმას ნიშნავს, რომ კანონის მოთხოვნათა დაცვით დადებული გარიგების ბათილობის მოთხოვნის არსებობის პირობებში, აღნიშნული მოთხოვნის მქონემ, უნდა ადასტუროს გარიგების ბათილობის საფუძვლების არსებობა. პირი, რომელიც სადავოდ ხდის გარიგების ნამდვილობას მოჩვენებითობის თვალსაზრისით, ვალდებულია მიუთითოს იმგვარ ფაქტებზე, რომელთა ერთობლიობა გარიგების ნამდვილობის პრეზუმფციას შეარყევს და შექმნის შინაგან რწმენას იმისა, რომ ხელშემკვრელი მხარეები მოქმედებდნენ მოჩვენებითად. სწორედ ამის შემდგომ წარმოეშობათ გარიგების მხარეებს მტკიცების ვალდებულება, რომ მათ ნამდვილი ნება გამოავლინეს და გარიგების იურიდიული შედეგები დადგა.

21. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი/მოსარჩელე კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზებისა და სადავო განკარგვითი ხელშეკრულების მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევის მიზნებისათვის, მიუთითებს იმ გარემოებებზე, რომ განჩიქებელი და მჩუქებელი წარმოადგენენ მამა-შვილს და მჩუქებელი ფაქტობრივად კვლავ ცხოვრობს გაჩუქებულ უძრავ ქონებაში.

22. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის/მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები არ წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების იმგვარ ჯაჭვს, რომელთა ერთობლივი ანალიზი სადავო გარიგების ნამდვილობას საეჭვოს გახდიდა (სასამართლოს მისცემდა იმ ვარაუდის დაშვების შესაძლებლობას, რომ საკუთრების განკარვისას, მხარეთა ნება არ იყო მიმართული საკუთრების უფლების რეალურად გადაცემისაკენ) და მტკიცების ტვირთს, სადავო გარიგების ნამდვილობასთან დაკავშირებით, ხელშეკრულების მხარეების მიმართ შეატრიალებდა.

23. ამ თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მხარეებმა - ვ.დ–მა და ბ.დ–მა, გარიგების ნამდვილობისათვის სამოქალაქო კოდექსის 524, 525.2-ე მუხლებით განსაზღვრული წინაპირობების დაცვით, 2021 წლის 26 თებერვალს გააფორმეს უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება, რომელსაც მოჰყვა შესაბამისი სამართლებრივი შედეგი - ბ.დ–ს წარმოეშვა დავის საგანზე საკუთრების უფლება.

24. საკასაციო პალატა ზემოაღნიშნული გარიგების მოჩვენებითი ხასიათის დადასტურების მიზნებისათვის, დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის მხრიდან იმ ფაქტზე აპელირებას, რომ მჩუქებელი და დასაჩუქრებული წარმოადგენენ მამა-შვილს და იზიარებს სააპელაციო პალატის მითითებას მასზედ, რომ მხოლოდ ნათესაური კავშირი არ არის საკმარისი იმ პრეზუმფციის უარსაყოფად, რომ მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მათ ნამდვილ ნებას. მოცემულ საკითხზე საკასაციო პალატის არაერთი განჩინებაშია განმარტებული, რომ ნათესაური კავშირი ერთ-ერთი ელემენტია სადავო გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისათვის, თუმცა - არასაკმარისი (იხ. სუსგ.საქმეებზე: Nას-366-2023, 25.05.2023წ.; №ას-965-2023, 20/10/2023 წ.).

25. კონკრეტულ შემთხვევაში, მჩუქებელსა და დასაჩუქრებულს შორის არსებული ნათესაური კავშირის პარალელურად, საკასაციო პალატა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსგავსად, ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სესხის გაცემისას, სადავო უძრავი ქონება ვ.დ–ის საკუთრების უფლებით საჯარო რეესტრში საერთოდ არ ირიცხებოდა. შესაბამისად, კრედიტორს (გამსესხებელს) მსესხებლისათვის სესხის გაცემის დროს, მსესხებლის უძრავი ქონება მხედველობაში არ მიუღია და არ „უზრუნია“ მოვალის მხრიდან შესასრულებელი ვალდებულების სანივთო უზრუნველყოფაზე. შესაბამისად, იმ ვითარებაში, როდესაც ვ.დ–ის სესხის გაცემა არ იყო დამოკიდებული მის საკუთრებაში უძრავი ქონების არსებობაზე და მოსარჩელემ სესხი სანივთო უზრუნველყოფის გარეშე გასცა, ვ.დ–ის ჰქონდა სრული შესაძლებლობა მისი შეხედულებისამებრ განეკარგა მის საკუთრებაში არსებული ქონება. ის სამართლებრივი რისკი კი, რომელიც მოვალის მხრიდან ვალდებულების დარღვევის გამო კრედიტორის სასარგებლოდ მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე აღსრულების რისკს უკავშირდება, სადავო უძრავი ქონების შემძენის პასუხისმგებლობის საგანი ვერ გახდება, გარიგების ნამდვილობის პრეზუმფციას ვერ შეარყევს და ვერ შექმნის შინაგან რწმენას იმისას, რომ ხელშემკვრელი მხარეები, თუნდაც ნათესაური კავშირის მქონენი, მოქმედებდნენ მოჩვენებითად.

26. ამასთან, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასათვალისწინებელია მკვეთრად განსხვავებული მოცემულობა, რომელიც ახასიათებს უზრუნველყოფილ სესხს არაუზრუნველყოფილისგან განსხვავებით - სესხის საპროცენტო განაკვეთის ოდენობის სახით. აღნიშნულის მიხედვით, უზრუნველყოფილი სესხის პროცენტი ბევრად დაბალია არაუზრუნველყოფილი სესხისგან განსხვავებით. შესაბამისად, ბანკის მხრიდან არაუზრუნველყოფილი სესხის გაცემის პირობებში, მსესხებლის მხრიდან მის საკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვის ბათილად ცნობას შეიძლებოდა შეექმნა ისეთი ვითარება, როცა არაუზრუნველყოფილი სესხი უზრუნველყოფილ სესხად ტრანსფორმირდებოდა მაღალი საპროცენტო განაკვეთით/პირობებით და „სუსტ“ მხარეს არათანაბარ მდგომარეობაში ჩააყენებდა „ძლიერ“ მხარესთან შედარებით. ნიშანდობლივია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ვ.დ–თან გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულების სახით, სახეზეა მომხმარებელთან დადებული ხელშეკრულება. მომხმარებელთა უფლებების სფეროში, ევროპის კავშირში მოქმედი დირექტივებისა და ევროპის მართლმსაჯულების სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, მომხმარებლის მონაწილეობით დადებული ხელშეკრულებების შეფასებისას არსებობს პრეზუმფცია, რომ მომხმარებელი სუსტი მხარეა და მას განსაკუთრებული დაცვა სჭირდება. სხვადასხვა დროს მიღებულ გადაწყვეტილებებში, C-137-08 (46-ე პარაგრაფი), C-40/08, C-240/98 ევროპის მართლმსაჯულების სასამართლომ მიუთითა, რომ მომხმარებელთა დაცვის სისტემა, რომელიც ევროპის კავშირის დირექტივითაა რეგლამენტირებული, ემყარება იდეას, მასზედ, რომ მომხმარებელი მიმწოდებელთან შედარებით „სუსტი მხარეა“ არა მხოლოდ მოლაპარაკების შესაძლებლობის არქონის, არამედ მისი დაბალი ინფორმირებულობის სტანდარტის გამო (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინების აღწერილობით ნაწილში მითითებული, სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება, საქმეზე №ას-237-2019; 17/05/2019 წ.).

27. ზემოაღნიშნულ აბზაცებში განვითარებული მსჯელობა, სადავო გარიგების მოჩვენებით გარიგებად კვალიფიკაციის მიზნებისათვის, არარელევანტურად აქცევს საკრედიტო დაწესებულების დამატებითი არგუმენტაციას მასზედ, რომ მსესხებელი ფაქტობრივად მის მიერ განკარგულს უძრავ ქონებაში ცხოვრობს. ამ უკანასკნელი არგუმენტის გაზიარების შესაძლებლობა კი, გამორიცხულია იმ კუთხითაც, რომ ბ.დ–ის კუთვნილ უძრავ ქონებაში ვ.დ–ის ცხოვრების ფაქტი, მათ შორის არსებული ნათესაური კავშირის (მამა-შვილი) გათვალისწინებით, არ შეიძლება ისეთ არაბუნებრივ გარემოებად იქნეს მიჩნეული, რაც ცალსახად დაადასტურებდა კრედიტორის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას - სადავო ხელშეკრულების მიმართ, მხარეთა მოჩვენებითი დამოკიდებულების არსებობას, რაც a priori, ვალდებულებისგან თავის დაღწევას ისახავდა მიზნად. პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ასევე მასზედ, რომ ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომ 2021 წლის მაისამდე ვ.დ–ი სესხს ფარავდა გრაფიკის შესაბამისად.

28. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით სწორად გამოიკვლია საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომელთა ერთობლივი ანალიზი არ იძლევა იმგვარი დასკვნის გამოტანის საფუძველს, რომ საკუთრების განკარვისას, ნების გამომვლენი და მისი მიმღები, მოქმედებდნენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა. აქედან გამომდინარე, სადავო გარიგების მოჩვენებითი მოტივით დადების პრეზუმფცია არ იქმნება.

29. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

30. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

31. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

32. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

33. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

34. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

35. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, შპს „ტ.კ–ს“ უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ტ.კ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. შპს „ტ.კ–ს“ (....) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის (საგადახდო დავალება N1753696638, გადახდის თარიღი 29.07.2025) 70% – 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე არჩილ კოჭლამაზაშვილი

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

თეა ძიმისტარაშვილი