საქმე N:ას-1305-2022

26 დეკემბერი 2023 წელი

საქმე №ას-1305-2022 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი _ ხ.მ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარეები _ ბ.მ–ძე, ი.მ–ძე, ნ.გ–ძე, კ.მ–ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ მესაკუთრედ ცნობა, ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმება, გაჩუქებული ნივთის უკან გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ხ.მ–ძემ (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „კასატორი“) სარჩელით მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას ბ.მ–ძის, კ.მ–ძის, ნ.გ–ძისა და ი.მ–ძის (შემდგომში მოხსენიებულნი, როგორც „მოპასუხეები“, „აპელანტები“, „კასატორის მოწინააღმდეგე მხარეები“) მიმართ შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

1.1. ხ.მ–ძე ცნობილი იქნეს, ქ. ბათუმი .......... მდებარე 1448კვ.მ. მიწის ფართობისა და 322 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართის მესაკუთრედ (ს/კ ..........), შესაბამისად, ძალადაკარგულად გამოცხადდეს 2012 წლის 10 იანვრის საჯარო რეესტრის გადაწყვეტილება №882012004536 და გაუქმდეს 2012 წლის 24 სექტემბრის სარეგისტრაციო გადაწყვეტილება №88201281290 ბ.მ–ძის, ი.მ–ძის, ნ.გ–ძის, კ.მ–ძის საკუთრების უფლების დარეგისტრირების ნაწილში, ქ. ბათუმი .......... მდებარე 1448კვ.მ. მიწის ფართობსა და 322 კვ.მ. საცხოვრებელ ფართზე;

1.2. ბათილად იქნეს ცნობილი ბ.მ–ძეს, კ.მ–ძეს, ნ.გ–ძეს და ი.მ–ძეს შორის 2012 წლის 18 სექტემბერს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება, უძრავ ქონებაზე, მდებარე ქ. ბათუმი ......., ს/კ ......... (1448კვ.მ. მიწის ფართობი და 322 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართი) და, შესაბამისად, გაუქმდეს საჯარო რეესტრის 2012 წლის 24 სექტემბრის სარეგისტრაციო გადაწყვეტილება №882012812910;

1.3. ბ.მ–ძის, ი.მ–ძის, ნ.გ–ძისა და კ.მ–ძის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილი იქნეს ხ.მ–ძის კუთვნილი ქონება, მდებარე ქ. ბათუმი ........., ს/კ ........ (1448კვ.მ. მიწის ფართობი და 322 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართი).

სარჩელის საფუძვლები:

2.1. მოსარჩელე ხ.მ–ძე მოპასუხე ბ.მ–ძის გარდაცვლილი ძმის, რ.მ–ძის შვილია, ხოლო მოპასუხე კ.მ–ძე - მოსარჩელის ბიძაშვილი (ბ.მ–ძის შვილი), ნ.გ–ძე - მოსარჩელის ბიცოლა (ბ.მ–ძის მეუღლე), ხოლო ი.მ–ძე - ბ.მ–ძის შვილიშვილი.

2.2. მოსარჩელე 1999 წლის 22 დეკემბერს რეგისტრირებული ქორწინებით ცოლად გაჰყვა ე.შ–ძეს, შეეძინათ ქალიშვილი, რომელსაც აღმოაჩნდა თანდაყოლილი ასთმური დაავადება. შვილის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო, 2000 წელს, ხ.მ–ძე ოჯახით საცხოვრებლად გადავიდა წალკის რაიონში, ხოლო თავისი საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი, სადაც მამის გარდაცვალების შემდეგ ცხოვრობდა დედასთან, ნ.ბ–ძესთან, ერთად, მოსავლელად დაუტოვა მამის ძმას - ბ.მ–ძეს, რომელსაც მიანიჭა ქონების გაქირავებისა და მისით სარგებლობის უფლება.

2.3. მოპასუხე და მისი ოჯახის წევრები დაეუფლნენ სადავო უძრავ ქონებას და შეუდგნენ მის მართვას, ხოლო მოგვიანებით დაიწყეს მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების მისაკუთრება, კერძოდ, ხ.მ–ძის ინტერესებისა და ნების გვერდის ავლით მოახერხეს მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით რეგისტრაცია. რეგისტრაციის შემდეგ ბ.მ–ძემ, კ.მ–ძემ და ნ.გ–ძემ სადავო უძრავი ქონება ჩუქების ხელშეკრულებით საკუთრებაში გადასცეს ი.მ–ძეს, რომელმაც, თავის მხრივ, სესხის უზრუნველყოფის მიზნით, ბანკის სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთა სადავო უძრავი ქონება. მოსარჩელის განსჯით, მოპასუხეებმა ზემოაღნიშნულ პროცედურებს იმიტომ მიმართეს, რომ ხ.მ–ძისთვის გაერთულებინათ ქონების დაბრუნება და შესაბამისად, დავის ინიცირება.

მოპასუხეების პოზიცია:

3.1. მოპასუხეთა განმარტებით, მოსარჩელე ხ.მ–ძე სადავო ფართში დედასთან და მამასთან, რ.მ–ძესთან, ერთად აღარ ცხოვრობდა 1985 წლიდან, რადგან რ.მ–ძე იმყოფებოდა პატიმრობაში. იგი ქორწინებამდე დამნაშავედ იყო ცნობილი და მისჯილი ჰქონდა ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთა, სასჯელის მოხდიდან ერთი წლის შემდეგ იქორწინა მოსარჩელის დედაზე, ნ.ბ–ძეზე, ხოლო შვილის, ხ.მ–ძის, დაბადებიდან ერთი წელში ისევ დამნაშავედ იქნა ცნობილი და მიესაჯა თავისუფლების აღკვეთა სამი წლის ვადით. აღნიშნული სასჯელის მოხდის შემდეგ რ.მ–ძე კვლავ მიეცა სისხლისსამართლებრივ პასუხისგებაში, საიდანაც 1990 წელს გათავისუფლდა, ხოლო 1993 წელს გარდაიცვალა.

3.2. სადავო ფართი არასოდეს არ ეკუთვნოდა არც მოსარჩელის მამას და არც მოსარჩელეს ხ.მ–ძეს, შესაბამისად, მოპასუხე ბ.მ–ძეს ხ.მ–ძის კუთვნილი ქონება არასოდეს არ ჰქონია მიბარებული. რ.მ–ძეს, როგორც კომლს, არასოდეს ჰქონია გამოყოფილი მიწის ნაკვეთი და არც საცხოვრებელი სახლი გააჩნდა, ასევე, მოსარჩელე ხ.მ–ძე არასოდეს არ ყოფილა რ.მ–ძის კომლის უფროსი, უფრო მეტიც, ხ.მ–ძის დედამ მიატოვა რ.მ–ძე და 2 წლის ასაკში მყოფ შვილთან (მოსარჩელესთან) ერთად საცხოვრებლად გადავიდა ქედის რაიონში, სოფელ ........, სადაც მუშაობდა მასწავლებლად სკოლაში, შესაბამისად მათ ყოველგვარი უფლება დაკარგეს კომლზე რიცხულ საცხოვრებელ სახლზე, რომელიც იყო ავარიულ მდგომარეობაში. საქმეში წარმოდგენილი 1986 წლის 29 იანვარს შედგენილი ქონების აღწერიდან ჩანს, რომ სადავო საცხოვრებელი სახლი რეალურად არ აუშენებია რ.მ–ძეს, იგი არ იღებდა მონაწილეობას კომლის შექმნაში, ანუ, რეალურად, რ.მ–ძესაც დაკარგული ჰქონდა საცხოვრებელ ფართზე ყოველგვარი უფლება. რ.მ–ძეს, როგორც კომლს, გამოყოფილი ჰქონდა მხოლოდ სახლი, ანუ რ.მ–ძის კომლი იყო უმიწო კომლი, თუმცა როგორც რ.მ–ძეს, ისე მოსარჩელე ხ.მ–ძეს და დედამისს, ამ კომლის საცხოვრებელ სახლზეც დაკარგული ჰქონდათ უფლება, ვინაიდან ისინი სადავო მისამართზე რეალურად ცხოვრობდნენ მხოლოდ ერთი წელი, ხოლო 1983 წლიდან არანაირი შეხება აღარ ჰქონიათ კომლთან.

3.3. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხეები სადავო უძრავ ქონებას თავიანთ საკუთრებად მიიჩნევენ და განმარტავენ, რომ უფლება ჰქონდათ, სურვილებისამებრ განეკარგათ იგი, გაეჩუქებინათ და იპოთეკით დაეტვირთათ, შესაბამისად, უსაფუძვლოდ მიიჩნევენ ხ.მ–ძის სასარჩელო მოთხოვნას ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილშიც. ამავდროულად, მოპასუხეებს სარჩელი ხანდაზმულადაც მიაჩნიათ.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:

4.1. ხ.მ–ძე ცნობილი იქნა ქ. ბათუმი ადლიის ქუჩა №80-ში მდებარე 322 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის მესაკუთრედ; ძალადაკარგულად გამოცხადდა 2012 წლის 10 იანვრის საჯარო რეესტრის გადაწყვეტილება №882012004536 და გაუქმდა 2012 წლის 24 სექტემბრის სარეგისტრაციო გადაწყვეტილება №88201281290 ბ.მ–ძის, ი.მ–ძის, ნ.გ–ძის, კ.მ–ძის საკუთრების უფლების დარეგისტრირების ნაწილში, ქ. ბათუმი .......... მდებარე 322 კვ.მ საცხოვრებელ ფართზე;

4.2. ბათილად იქნა ცნობილი ბ.მ–ძეს, ნ.გ–ძეს, კ.მ–ძეს და ი.მ–ძეს შორის 2012 წლის 18 სექტემბერს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება, უძრავ ქონებაზე, მდებარე ქ. ბათუმი ....., მდებარე 322 კვ.მ. საცხოვრებელ ფართზე ს/კ ........ და შესაბამისი ცვლილება აისახა საჯარო რეესტრში.

4.3. ბ.მ–ძის, ი.მ–ძის, ნ.გ–ძის და კ.მ–ძის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილი იქნა ხ.მ–ძის კუთვნილი ქონება - 322 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართი, მდებარე ქ. ბათუმი ........... (ს/კ .........);

4.4. ქ. ბათუმი, ....... მდებარე 1448 კვ.მ მიწის ნაწილში ხ.მ–ძეს ფართის მესაკუთრედ ცნობის, დამდგენი დოკუმენტის ძალადაკარგულად ცნობის, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და მიწის ნაკვეთის გამოთხოვის მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე ეთქვა უარი.

5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა. მათ სააპელაციო მოთხოვნას წარმოადგენდა დაკმაყოფილებულ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით ამავე ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილებით ბ.მ–ძის, ი.მ–ძის, ნ.გ–ძის და კ.მ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებაში ცვლილების შეტანით მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც:

6.1. ხ.მ–ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

6.2. ხ.მ–ძე ცნობილი იქნა ქ. ბათუმში, ....... მდებარე 322 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართის ½ ნაწილის მესაკუთრედ;

6.3. ძალადაკარგულად გამოცხადდა 2012 წლის 10 იანვრის საჯარო რეესტრის გადაწყვეტილება (№882012004536) და გაუქმდა 2012 წლის 24 სექტემბრის სარეგისტრაციო გადაწყვეტილება (№88201281290) ბ.მ–ძის, ი.მ–ძის ნ.გ–ძის, კ.მ–ძის საკუთრების უფლების დარეგისტრირების ნაწილში ქ. ბათუმში, ........ მდებარე 322 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართის ½ ნაწილზე;

6.4. ბათილად იქნა ცნობილი ბ.მ–ძეს, ი.მ–ძეს, ნ.გ–ძესა და კ.მ–ძეს შორის 2012 წლის 18 სექტემბერს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, მდებარე ქ. ბათუმში, .......... მდებარე 322 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართის ½ ნაწილზე, ქონების საკადასტრო კოდი ....... და შესაბამისი ცვლილება იქნა შეტანილი საჯარო რეესტრში;

6.5. ბ.მ–ძის, ი.მ–ძის, ნ.გ–ძისა და კ.მ–ძის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილი იქნა ხ.მ–ძის კუთვნილი ქონება, მდებარე: ქ. ბათუმში, ......... არსებული 322 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართის ½ ნაწილი, ს/კ ........

6.6. დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

7. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა დავისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი გარემოებები:

7.1. 1981 წლიდან ხ.მ–ძის მშობლები - რ. ხ.ს ძე მ–ძე და ნ. ა. ასული ბ–ძე - იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში. ქორწინების პერიოდში, 1981 წლის 22 აპრილს, შეეძინათ შვილი - ხ.მ–ძე.

7.2. 1999 წლის 22 დეკემბერს ხ.მ–ძე რეგისტრირებული ქორწინებით ცოლად გაჰყვა ე.შ–ძეს.

7.3. 1993 წლის 15 ივნისს გარდაიცვალა ხ.მ–ძის მამა - რ.მ–ძე.

7.4. მოპასუხე ბ.მ–ძე არის მოსარჩელე ხ.მ–ძის მამის, რ.მ–ძის, ძმა. მოპასუხე ი.მ–ძე არის მოპასუხე ბ.მ–ძის შვილიშვილი, მოპასუხე ნ.გ–ძე - მოპასუხე ბ.მ–ძის მეუღლე, ხოლო მოპასუხე კ.მ–ძე არის მოპასუხე ბ.მ–ძის შვილი.

7.5. ბ.მ–ძემ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სარეგისტრაციო სამსახურს უძრავი ქონების საკუთრების რეგისტრაციის მოთხოვნით მიმართა 2007 წლის 5 მარტს (№658).

7.6. საჯარო რეესტრიდან 2011 წლის 7 ნოემბრის ამონაწერის თანახმად, ბ.მ–ძის, კ.მ–ძის, ნ.გ–ძის (კომლის წევრების) საკუთრებად რეგისტრირებულია უძრავი ქონება ს/კ ......, მისამართი ქალაქი ბათუმი, ........, დაზუსტებული ფართობი - 5044.00 კვ.მ (ნაკვეთის წინა ნომერი .........), შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი №1, №2; შენობა-ნაგებობის საერთო ფართი: 737.98.

უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებულია - არქივის ცნობა №130-მ (დამოწმების თარიღი 19.02.2007, ხელვაჩაურის რაიონის სახელმწიფო არქივი).

7.7. 2012 წლის 6 იანვარს (განაცხადის რეგისტრაცია №882012004536) რეგისტრირებული იქნა უძრავი ქონება ს/კ ........, მისამართი ქალაქი ბათუმი, ........, დაზუსტებული ფართობი - 5044.00 კვ.მ (ნაკვეთის წინა ნომერი ........), შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი №1, №2; შენობა-ნაგებობის საერთო ფართი: 737.98; უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებულია - არქივის ცნობა №130მ (დამოწმების თარიღი 19.02.2007, ხელვაჩაურის რაიონის სახელმწიფო არქივი); მესაკუთეები ბ.მ–ძე, კ.მ–ძე, ნ.გ–ძე (კომლის წევრები).

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ 2012 წლის 10 იანვარის მიღებული იქნა გადაწყვეტილება №882012004536-05 მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

7.8. საჯარო რეესტრიდან 2012 წლის 17 სექტემბრის ამონაწერის თანახმად, (განცხადების რეგისტრაცია №882012728843), ბ.მ–ძის, კ.მ–ძის, ნ.გ–ძე (კომლის წევრების) საკუთრებად რეგისტრირებულია უძრავი ქონება ს/კ .........., მისამართი ქალაქი ბათუმი, ........, დაზუსტებული ფართობი - 3596.00 კვ.მ (ნაკვეთის წინა ნომერი ........), შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი №1; შენობა-ნაგებობის საერთო ფართი: 415.84.

უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებულია - არქივის ცნობა №130-მ (დამოწმების თარიღი 19.02.2007, ხელვაჩაურის რაიონის სახელმწიფო არქივი); მესაკუთრეები ბ.მ–ძე, კ.მ–ძე, ნ.გ–ძე (კომლის წევრები).

7.9. 2012 წლის 11 სექტემბერს (განცხადების რეგისტრაცია №882012728843) რეგისტრირებული იქნა უძრავი ქონება ს/კ ........, მისამართი ქალაქი ბათუმი,.........., დაზუსტებული ფართობი - 3596.00 კვ.მ (ნაკვეთის წინა ნომერი ..........), შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი №1; შენობა-ნაგებობის საერთო ფართი: 415.84.

უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებულია - არქივის ცნობა №130მ (დამოწმების თარიღი 19.02.2007, ხელვაჩაურის რაიონის სახელმწიფო არქივი); მესაკუთრეები ბ.მ–ძე, კ.მ–ძე, ნ.გ–ძე (კომლის წევრები);

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2012 წლის 17 სექტემბრის მიღებული იქნა №882012728784-03 გადაწყვეტილება მოპასუხე ბ.მ–ძის, ნ.გ–ძის და კ.მ–ძის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

7.10. საჯარო რეესტრიდან 2012 წლის 17 სექტემბრის ამონაწერის თანახმად, (განცხადების რეგისტრაცია №882012728784), ბ.მ–ძის, კ.მ–ძის, ნ.გ–ძე (კომლის წევრების) საკუთრებად რეგისტრირებულია უძრავი ქონება ს/კ ........ მისამართი ქალაქი ბათუმი, ......., დაზუსტებული ფართობი - 1448.00 კვ.მ (ნაკვეთის წინა ნომერი .........), შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი №1; შენობა-ნაგებობის საერთო ფართი: 322.14 კვ.მ..

7.11. 2012 წლის 11 სექტემბერს (განცხადების რეგისტრაცია №882012728784) რეგისტრირებული იქნა უძრავი ქონება ს/კ ........... მისამართი ქალაქი ბათუმი, ........., დაზუსტებული ფართობი - 1448.00 კვ.მ (ნაკვეთის წინა ნომერი ........), შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი №1; შენობა-ნაგებობის საერთო ფართი: 322.14 კვ.მ..

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტომ 2012 წლის 17 სექტემბერს მიიღო №882012728784-03 გადაწყვეტილება მოპასუხე ბ.მ–ძის, ნ.გ–ძის და კ.მ–ძის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

7.12. 2012 წლის 18 სექტემბერს, ბ.მ–ძეს, კ.მ–ძეს, ნ.გ–ძესა და ი.მ–ძეს შორის გაფორმდა ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც მჩუქებლებმა ბ.მ–ძემ, კ.მ–ძემ და ნ.გ–ძემ დასაჩუქრებულ ი.მ–ძეს აჩუქეს უძრავი ქონება, მდებარე ქალაქი ბათუმი, ......, დაზუსტებული ფართობი - 1448.00 კვ.მ და შენობა-ნაგებობის ფართი: 322.14 კვ.მ., რის შემდეგაც უძრავი ქონება (ს/კ ......., მისამართი ქალაქი ბათუმი, ........, დაზუსტებული ფართობი - 1448.00 კვ.მ. (ნაკვეთის წინა ნომერი ........), შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი №1; შენობა-ნაგებობის საერთო ფართი: 322.14 კვ.მ) იმავე დღესვე საჯარო რეესტრში აღირიცხა დასაჩუქრებულ ი.მ–ძის საკუთრებად.

7.13. სადავო ქონება წარმოადგენს 322 კვ.მ. საცხოვრებელ სახლს, მიწის ფართის გარეშე.

8. დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სააპელაციო პალატამ შემდეგი სამართლებრივი შეფასება მისცა:

8.1. გაზიარებას არ იმსახურებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ ხელვაჩაურის არქივში დაცული ხელვაჩაურის რაიონის კახაბრის თემის საკრებულოს დოკუმენტებით დადასტურებულია სოფელ ........ 1986-2006 წლების საკომლო წიგნით რ.ხ. ძე მ–ის კომლში რიცხულ პირთა ვინაობა. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი არც ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელე ხ.მ–ძე 2000 წლამდე უწყვეტად ფლობდა, სარგებლობდა და განკარგავდა სადაო საცხოვრებელ სახლს. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით: მოსარჩელის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში 01.03.2021 წლის მოსამზადებელ სხდომაზე მიცემული განმარტების (14:07:45-14:11:25სთ), მოსარჩელისგან შეუდავებელი მტკიცებულებების - ხელწერილისა და 03.01.1985წ. აქტის - შინაარსით, ასევე, სააპელაციო სასამართლოს სხდომებზე მოსარჩელის განმარტებებით, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ხ.მ–ძე დედასთან - ნ.ბ–ძესთან ერთად, 1985 წლის შემდეგ, ცხოვრობდა ხ.მ–ძის დედის (მამისეულ) სახლში - ქედის რაიონის სოფელ ...... და მხოლოდ ზაფხულობით სტუმრობდა ბებიის (მამის დედის) საცხოვრებელ სახლს, რომელიც ამავე დროს მისი ბიძის (მოპასუხე ბ.მ–ძისა და მისი ოჯახის საკუთრება იყო). ხ.მ–ძე მამიდების ოჯახებსაც სტუმრობდა ზაფხულობით და როგორც თავად განმარტავს, მთელი ბავშვობის პერიოდში, მამის მხრიდან ყველა ნათესავი (გარდა ერთი მამიდისა) მის მიმართ დიდ ყურადღებას იჩენდა და ზრუნავდა მასზე (ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 21.06.2022 წლის სხდომის ოქმი 17:06:35- 17:07:45).

8.2. პალატამ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლზე დაყრდნობით, მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოდავე მხარეებს შორის წარმოშობილ ურთიერთობებზე უნდა გავრცელებულიყო ნორმები, რომლებიც მოქმედებდა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე.

8.3. პალატამ მოიხმო საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 122-ე მუხლი, რომლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება ეკუთვნის მის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით. საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 128-ე მუხლის თანახმად, კომლის შრომისუნარიანი წევრი კარგავს უფლებას კომლის ქონების წილზე, თუ მას სამი წლის განმავლობაში ზედიზედ არ მიუღია მონაწილეობა თავისი შრომით ან სახსრებით კომლის საერთო მეურნეობის წარმოებაში. ეს წესი არ გამოიყენება იმ შემთხვევაში, როდესაც კომლის წევრი არ მონაწილეობდა მეურნეობის წარმოებაში ვადიან სამხედრო სამსახურში გაწვევის, სასწავლებელში სწავლის ან ავადმყოფობის გამო.

8.4. პალატამ მოიხმო საქართველოს კანონის „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ 22.03.96წ. კანონის მე-4 მუხლის მეოთხე ნაწილი, რომელიც საკომლო მეურნეობას განმარტავდა სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთების, მათზე არსებული საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობების, აგრეთვე შესაბამისი გადამამუშავებელი მრეწველობის ობიექტებისა და მოწყობილობების ერთობლიობად, რომელიც წარმოადგენდა ერთი ფიზიკური პირის საკუთრებას ანდა მეუღლეთა ან ოჯახის წევრების საერთო საკუთრებას. ამავე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკომლო მეურნეობა რეგისტრირებული უნდა ყოფილიყო საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში). თუ ეს მეურნეობა მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრების საერთო საკუთრება იყო, საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში) თითოეული მათგანი საკომლო მეურნეობის თანამესაკუთრედ უნდა ყოფილიყო რეგისტრირებული.

8.5. საკოლმეურნეო კომლის კუთვნილი ქონების სამართლებრივ რეჟიმთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა, რომ საქართველოში საკოლმეურნეო კომლი 1993 წლამდე არსებობდა. საკოლმეურნეო კომლის ერთ-ერთი და ძირითადი დამახასიათებელი ნიშანი იყო კომლის ყველა შრომისუნარიანი და სრულწლოვანი წევრის კოლმეურნეობის წევრობა, პირადი შრომით-საკოლმეურნეო წარმოებაში და კომლის დამხმარე მეურნეობაში მონაწილეობის სავალდებულო ხასიათი. საკოლმეურნეო კომლის წევრები დამხმარე მეურნეობას კომლისათვის განკუთვნილ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე საერთო ძალებით აწარმოებდნენ და ამ კომლის ქონების თანამესაკუთრეებად გვევლინებოდნენ. თუ ოჯახში კოლმეურნეობის არც ერთი წევრი არ რჩებოდა, საკოლმეურნეო კომლი ისპობოდა და მუშა-მოსამსახურის ოჯახი იქმნებოდა, ხოლო დამხმარე მეურნეობის ადგილს მუშა-მოსამსახურის მეურნეობა იკავებდა. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა. აღნიშნული კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად კი, კომლის ყველა წევრს, მათ შორის არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც, თანაბარი წილი ეკუთვნოდა.

8.6. პალატამ მიუთითა, რომ „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილებისა და სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ წარმოადგენს კომლის ქონებას და არის იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენენ. აღნიშნულ ქონებაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი

8.7. სააპელაციო პალატამ მოცემული დავის გადაწყვეტისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა მიანიჭა იმ გარემოების გამოკვლევას, წარმოადგენდა თუ არა მოსარჩელე 1993 წლისათვის კომლის წევრს (უვლიდა თუ არა კომლის ქონებას; იღებდა თუ არა მონაწილეობას კომლის დოვლათის შექმნაში) ან თუ არსებობდა რაიმე საშეღავათო გარემოება (მათ შორის კანონის დათქმა), რომლის თანახმადაც მოსარჩელეს შეუნარჩუნდებოდა კომლის წევრის უფლებები, მიუხედავად იმისა, მიიღებდა თუ არა იგი მონაწილეობას კომლის საქმიანობაში.

8.8. მხარეთა განმარტებებიდან და საქმის მასალებიდან გამომდინარე, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ იმთავითვე არსებობდა 2 კომლი: ბ.მ–ძის (კომლის წევრი ოჯახის წევრებით) და რ.მ–ძის (ოჯახის წევრებით). რ.მ–ძე (მოსარჩელის მამა და კომლის უფროსი), პერიოდულად, სასჯელაღსრულების დაწესებულებებში იხდიდა სასჯელს. 1985 წლიდან რ.მ–ძის კომლის წევრებმა მეუღლემ (ნ.ბ–ძემ) და შვილმა (ხ.მ–ძემ) დატოვეს კომლი და საცხოვრებლად გადავიდნენ ნ.ბ–ძის მშობლებთან ქედის რაიონის სოფელ ......... ამ პერიოდიდან მოყოლებული ხ.მ–ძე ბებიის (რ. და ბ.მ–ძეების დედის) სახლს სტუმრობდა მხოლოდ ზაფხულობით, ხოლო დედა ნ.ბ–ძეს 1985 წლიდან არ უცხოვრია რ.მ–ძის კომლში. ხ.მ–ძის მამა რ.მ–ძე (კომლის უფროსი) 1993 წელს, სასჯელაღსრულების დაწესებულების დატოვებიდან სამ თვეში - 1993 წლის 15 ივნისს გარდაიცვალა. მამის გარდაცვალებამდეც და გარდაცვალების შემდეგაც ხ.მ–ძე მისივე განმარტებების თანახმად, დედის მშობლების სახლში ცხოვრობდა ქედის რაიონის სოფელ ........ (ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 21 ივნისის სხდომის ოქმი, 16:33:01:-16:34:23).

8.9. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ვინაიდან კომლის წევრის სტატუსის (კომლის ქონებაზე უფლების) განმსაზღვრელი იყო მის მიერ კომლის საკუთრებაში შექმნილი დოვლათის წილი, კომლის წევრის შრომისუნარიანობიდან გამომდინარე, ხოლო მოსარჩელე 1993 წლისთვის მხოლოდ 12 წლის (შრომისუუნარო) იყო და მიუხედავად იმისა, რომ იგი 1985 წლიდან დედასთან ერთად აღარ ცხოვრობდა მამის რ.მ–ძის კომლში, 1993 წლიდან (საკოლმეურნეო კომლის გაუქმდების პერიოდისთვის) კომლის ქონებაზე შეუნარჩუნდა საკუთრების უფლება (როგორც შრომისუუნაროს). ამდენად, 1993 წლისთვის რ.მ–ძის კომლის ქონებაზე საკუთრების უფლება რეალურად კომლის ორ წევრს რ.მ–ძესა და ხ.მ–ძეს გააჩნდათ. შესაბამისად, ხ.მ–ძის საკუთრების უფლება წარმოიშვა არა მთლიან ქონებაზე, არამედ, სადავო საცხოვრებელი ფართის (322,14 კვ.მ) ½ ნაწილზე (საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 122-ე მუხლი), ხოლო დანარჩენ ნაწილზე (მამის დანაშთ ½ ნაწილზე) მისი უფლების არსებობის დამადასტურებელი მტკიცებულება მოსარჩელეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია, არც სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტია დადასტურებული საქმის მასალებით. ვინაიდან აღნიშნული არ ყოფილა სარჩელის საფუძველი, ამ მიმართულებით კვლევა და ფაქტების დადგენა არ სააპელაციო სასამართლოს უწარმოებია. ამდენად, პალატამ დაასკვნა, რომ მოსარჩელეს საკუთრების უფლება მოპოვებული აქვს კანონით, სადავო ქონების ½ ნაწილზე და ამ უფლების აღიარებისა და რეგისტრაციის ვადები კანონმდებლობით არ არის შეზღუდული, შესაბამისად, მოპასუხეთა მითითება სარჩელის ხანდაზმულობაზე იყო უსაფუძვლო.

8.10. სადავო უძრავ ნივთზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნასთან მიმართებით პალატამ მოიხმო სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი, ამავე კოდექსის 524-ე-525-ე მუხლები და დაასკვნა, რომ ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილი განიკარგა არაუფლებამოსილი პირების მიერ, რის გამოც ბ.მ–ძეს, ი.მ–ძეს, ნ.გ–ძესა და კ.მ–ძეს შორის 2012 წლის 18 სექტემბერს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, მდებარე ქ. ბათუმში, ......... მდებარე 322 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართის ½ ნაწილზე, ქონების საკადასტრო კოდი ...... ჩაითვალა არაუფლებამოსილ განკარგვად და მაშასადამე, ბათილ გარიგებად.

8.11. მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნასთან მიმართებით პალატამ მოიხმო სსკ 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტი, 979-ე მუხლის პირველი ნაწილი და ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის თანმდევ შედეგად განსაზღვრა სადავო ქონებიდან ½ ნაწილის მოსარჩელის საკუთრებად აღრიცხვა.

8.12. მოსარჩელის სავინდიკაციო მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად პალატამ განსაზღვრა სსკ 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი და მიუთითა, რომ ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში, ხ.მ–ძე ცნობილ იქნა ქ. ბათუმი ......... მდებარე 322.48 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართის ½ ნაწილის მესაკუთრედ, ხოლო ბ.მ–ძის, ი.მ–ძის, ნ.გ–ძისა და კ.მ–ძის სასარგებლო სარეგისტრაციო მონაცემები ამავე ნაწილში ძალადაკარგულად გამოცხადდა და ამასთან, ამავე ქონების ½ ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი ი.მ–ძის სასარგებლოდ დადებული ჩუქების ხელშეკრულება, გამოიკვეთა, რომ უძრავი ნივთის მოსარჩელის კუთვნილ ½ წილს ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობენ მოპასუხეები, რის გამოც სადავო ქონების ½ ნაწილი გამოთხოვილი იქნა მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან და დადგინდა მისი გადაცემა მოსარჩელე ხ.მ–ძისათვის.

9. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა. ბ.მ–ძის, ი.მ–ძის, კ.მ–ძისა და ნ.გ–ძის საკასაციო საჩივარი განუხილველად დარჩა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 მაისის განჩინებით.

10. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ის ნაწილი, რომლითაც საცხოვრებელი ფართის ½ ნაწილის მესაკუთრედ ცნობაზე მოსარჩელეს უარი ეთქვა, საკასაციო წესით გაასაჩივრა ხ.მ–ძემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით საცხოვრებელი ფართის ერთპიროვნულ მესაკუთრედ ცნობის სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

10.1. საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებს, რომ 1985 წელს რ.მ–ძის კომლის წევრებმა ნ.ბ–ძემ და ხ.მ–ძემ დატოვეს კომლი. 1981 წელს დაბადებული ხ.მ–ძე 1985 წლისთვის 3 წლის იყო და იგი ვერ შეძლებდა კომლის დატოვებას, ამასთან, საქმეში არ არსებობს არცერთი მტკიცებულება კომლიდან ქმედუნარიანი წევრის ამოწერის შესახებ. სააპელაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ხ.მ–ძე ბებიასთან ჩადიოდა ზაფხულობით როგორც მამის გარდაცვალებამდე, ისე გარდაცვალების შემდეგ, თუმცა ცხოვრობდა ქედის რაიონის სოფელ ......... აღნიშნულით ვერ დადასტურდება, რომ მოსარჩელე მამის გარდაცვალებამდე და მის შემდეგაც არ ფლობდა კომლზე გაპიროვნებულ სახლს. ბებიასთან ზაფხულობით ჩასვლა და სხვაგან ცხოვრება ვერ წაართმევდა მოსარჩელეს შესაძლებლობას, სამომავლოდ, ქმედუნარიანობის მოპოვებისას, მამის დაკეტილ სახლზე განეხორციელებინა მფლობელობა და დაესაკუთრებინა, როგორც კომლის წევრს.

10.2. მხარეთა შორის სადავო არ გამხდარა, რომ არასრულწლოვანი ხ.მ–ძე როგორც მამის გარდაცვალებამდე, ისე გარდაცვალების შემდეგ, ბებიასთან ჩადიოდა არა ბიძის (ბ.მ–ძის), არამედ სწორედ იმ სახლში, რომელიც საკომლო წიგნით მამამისზე იყო გაპიროვნებული და მისი გარდაცვალების შემდეგ ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა მას. ამის მიუხედავად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა მამის დანაშთი ქონების დაუფლების საკითხი.

11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ ხ.მ–ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:

12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

14. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რის გამოც, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი და წინამდებარე განჩინების 7.1.-7.13. პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები სრული მოცულობით სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვისაც.

15. უწინარესად, საკასაციო პალატა განსაზღვრავს, რომ წინამდებარე საკასაციო საჩივრის საგანს წარმოადგენს მარტოოდენ ის საკითხი, სადავო საცხოვრებელ ფართზე ხ.მ–ძეს უნდა მიკუთვნებოდა მარტოოდენ ½ ნაწილი, თუ არსებობდა ქონების ერთპიროვნულ მესაკუთრედ მოსარჩელის მიჩნევის წანამძღვრები. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი მხარე მოსარჩელეა და არა მოპასუხე, ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ის ნაწილი, რომლითაც ხ.მ–ძის მოთხოვნა ნაწილობრივ საფუძვლიანად ჩაითვალა მისი, როგორც კომლის წევრის სტატუსიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატისგან ხელახალ გადასინჯვას ვერ დაექვემდებარება კასატორის საუარესოდ. საკასაციო პალატა შენიშნავს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ის ნაწილი, რომლითაც უარყოფილი იქნა ხ.მ–ძის მოთხოვნა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ, სააპელაციო სასამართლოში არ გასაჩივრებულა და კანონიერ ძალაშია შესულია, შესაბამისად, საკასაციო პალატის მსჯელობა მიემართება მარტოოდენ საცხოვრებელ ფართზე მოსარჩელის უფლების ფარგლებს.

16. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომ სარჩელი დაეკმაყოფილებინა არა მთელი საცხოვრებელი ფართის, არამედ მხოლოდ მის ½ ნაწილში, დაეფუძნა იმ გარემოებას, რომ საკოლმეურნეო კომლის გაუქმების ეტაპზე, 1993 წლის მდგომარეობით, კომლში ირიცხებოდა ორი პირი - რ.მ–ძე და მისი შვილი - ხ.მ–ძე, რომელიც, მართალია, დედასთან ერთად ქედის რაიონში იყო საცხოვრებლად გადასული 1985 წლიდან, მაგრამ ასაკის გამო შრომისუუნარობის საფუძვლით, ინარჩუნებდა მამის კომლის წევრობას. პალატამ დაასკვნა, რომ მიწის რეფორმის განხორციელების შედეგად, 1993 წლიდან, რ.მ–ძის კომლის ქონება ტრანსფორმირდა კომლის ყოფილ წევრთა - თავად რ.მ–ძისა და ხ.მ–ძის საერთო საკუთრებად თანაბარ ½ - ½ წილში. სააპელაციო პალატამ შენიშნა, რომ ვინაიდან 1993 წლის 15 ივნისს, ე.ი. თანასაკუთრების რეჟიმში საცხოვრებელი ფართობის მოქცევის შემდეგ, რ.მ–ძე გარდაიცვალა, მისი კუთვნილი ½ წილი წარმოადგენს სამკვიდრო აქტივს, რომელზედაც მოსარჩელის მიერ საკუთრების მოპოვების ერთადერთ საშუალებას მემკვიდრეობის უფლების დადგენა წარმოადგენდა.

17.1. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში; მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.

17.2. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

17.3. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და მათი აღრევა არიდებული უნდა იქნეს. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ბოელინგი /ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.)

17.4. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი.

17.5. მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება.

17.6. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება (შეად. სუსგ-ებს: №ას-475-2019, 15.04.2021წ.; №ას-1065-2020, 08.04.2021წ.; №ას-338-2019, 22.03.2021წ.).

17.7. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

17.8. საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

17.9. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

18.1. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა შენიშნავს: დადგენილია და მხარეთა შორს დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ ხ.მ–ძის, როგორც მემკვიდრის, სასარგებლოდ, რ.მ–ძის დანაშთ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობა გაცემული არ არის; ამრიგად, მემკვიდრეობის უფლების მოპოვების ერთადერთ საშუალებას პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრისათვის წარმოადგენდა სამკვიდრო მასაში შემავალი ქონების (როგორც უძრავის, ისე მოძრავისა და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთეების) დაუფლების ფაქტობრივი გარემოების დამტკიცება.

18.2. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ. იმ ურთიერთობათა მიმართ, რომლებიც წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, ამ კოდექსის ნორმები გამოიყენება 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალეობების მიმართ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ რ.მ–ძე გარდაიცვალა 1993 წლის 15 ივნისს, ანუ 1997 წლის 25 ნოემბრამდე, სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებით გამოსაყენებელ სამართალს 1964 წლის რედაქციით მოქმედი საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსით დადგენილი ნორმები წარმოადგენს. მითითებული კოდექსის 556-ე მუხლის თანახმად, 1. იმისათვის, რომ სამკვიდრო მემკვიდრისა გახდეს, მან უნდა მიიღოს იგი. არ შეიძლება სამკვიდროს მიღება რაიმე პირობების წამოყენებით; 2. სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტიურად შეუდგება სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, აგრეთვე, როდესაც იგი შეიტანს სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში სამკვიდროს გახსნის ადგილას განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ; 3. ამ მუხლის მეორე ნაწილში აღნიშნული მოქმედებები შესრულებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან...

18.3. კასატორი, წარმოდგენილი სარჩელით, მიიჩნევდა რა თავს კომლის უკანასკნელ წევრად და, მაშასადამე, კომლის ქონების ერთპიროვნულ მესაკუთრედ, სარჩელში უთითებდა გარემოებებს, რომლებიც, ასაბუთებდა კომლთან კავშირის უწყვეტობასა და, მაშასადამე, კომლის წევრობას. სწორედ ამ გარემოების დასტურად მიეთითა როგორც მამის გარდაცვალებამდე, ისე მამის გარდაცვალების შემდეგ ბებიასთან სოფლად ჩასვლის ფაქტები ხ.მ–ძის ახსნა-განმარტებებში. სოფლად ზაფხულობით ჩასვლის გარემოებები კი, რამდენადაც აღწერილია ძალზედ ზოგადად, კონკრეტული მოვლენების, თარიღებისა და მოქმედებების გარეშე, არ გამოდგება იმ გარემოების დასადგენად, მოსარჩელემ მამის დანაშთი ქონება (საცხოვრებელი ფართობის ½ ნაწილი) მიიღო თუ არა ფაქტობრივი ფლობით სწორედ კანონმდებლის მიერ დადგენილი ვადის დაცვით, ვინაიდან ამ გარემოების დასადგენად სარჩელი პასუხს უნდა სცემდეს შეკითხვებს, თუ როდის, რა გზით შეუდგა მემკვიდრე მამკვიდრებლის ქონების ფაქტობრივ ფლობას და, რაც მთავარია, მოხდა თუ არა აღნიშნული მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან კანონით შემოფარგლულ 6 თვიან ვადაში.

18.4. სააპელაციო პალატამ მართებულად განსაჯა, რომ წინამდებარე საქმეში ხ.მ–ძის მიერ სარჩელსა და მოსამზადებელ სხდომაზე მიცემულ ახსნა-განმარტებაში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები არ წარმოადგენდა საკმარისს სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების გარემოების დადგენად, რის გამოც სასამართლოს არ მიეცა შესაძლებლობა, სამართლებრივად შეეფასებინა, ხომ არ გამომდინარეობდა მოსარჩელის მოთხოვნა საცხოვრებელი ფართის ერთპიროვნულ მესაკუთრედ ცნობაზე მემკვიდრეობითი სამართლის ნორმებიდან. აღნიშნული, საკითხის ღიად დატოვება კი, არ ბოჭავს ხ.მ–ძეს მემკვიდრეობითი სამართლის ნორმებიდან გამომდინარე ახალი სარჩელის აღძვრის უფლებაში.

19. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), ხოლო სამართლებრივი შეფასებები, რომლებიც საფუძვლად დაედო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანას, არსებითად სწორია. ამრიგად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

20. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამრიგად, ხ.მ–ძეს უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 6000 ლარის 70%, რაც შეადგენს 4200 ლარს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ხ.მ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. ხ.მ–ძეს (პ/ნ .......) დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 6000 ლარის ( 750 ლარი _ გადახდის თარიღი: 01.12.2022წ საგადასახადო დავალება №1669878889; 5250 ლარი _ გადახდის თარიღი: 30.05.2023წ. გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „თიბისი ბანკი“ და საგადასახადო დავალება №8621) 70% – 4200 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი