2 ოქტომბერი, 2025 წელი,

საქმე №ას-123-2025 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ა(ა)იპ „სკოლამდელი სააღმზრდელო დაწესებულებების ქარელის მუნიციპალური გაერთიანება" (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ნ.შ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 4 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 1987 წლიდან 2023 წლის 6 თებერვლამდე ნ.შ–ი (შემდეგში - მოსარჩელე ან დასაქმებული) სკოლამდელ სააღმზრდელო დაწესებულებებში მუშაობდა. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროისთვის დასაქმებული ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბრეთის საბავშვო ბაღში აღმზრდელის პოზიციაზე იყო დასაქმებული.

2. შრომითი ხელშეკრულება მოსარჩელესთან 2022 წლის 31 დეკემბრამდე მოქმედებდა, რომელიც ა(ა)იპ სკოლამდელი სააღმზრდელო დაწესებულებების ქარელის მუნიციპალური გაერთიანების (შემდეგში - მოპასუხე, კასატორი ან დამსაქმებელი) მმართველის 2023 წლის 9 იანვრის ბრძანების საფუძველზე 2023 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით გაგრძელდა. 2023 წლის 1 იანვრიდან ყოველთვიური სახელფასო სარგო, დაქვითვის შემდგომ, 514.70 ლარს შეადგენდა.

3. 2023 წლის 6 თებერვლის ბრძანებით (შემდეგში - სადავო ბრძანება ან გასაჩივრებული ბრძანება), სამსახურებრივ მოვალეობათა ბრალეული შეუსრულებლობის, არაჯეროვანი შესრულებისა და შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევის გამო დასაქმებული სამსახურიდან გაათავისუფლეს (საფუძველი: დამსაქმებლის წესდების 4.3 პუნქტი, საქართველოს შრომის კოდექსის, შემდეგში სშკ-ის 47.1 მუხლის „ზ" ქვეპუნქტი, შრომის შინაგანაწესის 5.2 მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტი, 15.1, 15.2, 15.3 პუნქტები, 15.4. პუნქტის „ვ" ქვეპუნქტი).

სადავო ბრძანების ფაქტობრივ საფუძვლად ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბრეთის საბავშვო ბაღის დირექტორ მ.ე–ის 2023 წლის 30 იანვრის მოხსენებითი ბარათი და ამავე ბაღის აღსაზრდელის მშობელ ლ.გ–ის 2023 წლის 1 თებერვლის განცხადება დასახელდა.

4. სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის (გასაჩივრებული ბრძანების გამოცემიდან - 2023 წლის 6 თებერვლიდან 2023 წლის 31 დეკემბრამდე - თვეში 650 ლარი, ხოლო, 2024 წლის 1 იანვრიდან სასამართლო - გადაწყვეტილების აღსრულებამდე - თვეში 750 ლარი) ანაზღაურების მოთხოვნით დამსაქმებლის წინააღმდეგ დასაქმებულმა სასამართლოში სარჩელი შეიტანა.

5. ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

6. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 4 დეკემბრის გადაწყვეტილებით:

- მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა;

- გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული;

- დასაქმებულის სარჩელი დაკმაყოფილდა;

- გასაჩივრებული ბრძანება ბათილად იქნა ცნობილი და მოსარჩელე აღდგენილ იქნა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბრეთის საბავშვო ბაღის აღმზრდელის პოზიციაზე;

- 2023 წლის 6 თებერვლიდან (სადავო ბრძანების გამოცემიდან) 2023 წლის 31 დეკემბრამდე მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეს თვეში 650 ლარის (დარიცხული) ოდენობით, ხოლო 2024 წლის 1 იანვრიდან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, თვეში 750 ლარის (დარიცხული) ლარის ოდენობით იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება დაეკისრა.

7.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და შემდეგი დასკვნები ჩამოაყალიბა:

7.1.1. მოსარჩელის მიმართ დისციპლინური წარმოების საფუძველი გახდა ბაღის აღსაზრდელის მშობლის განცხადება და ამავე ბაღის დირექტორის მოხსენებითი ბარათი. არც მისი ჯგუფიდან ბავშვის გაპარვისა და ჯანმრთელობის დაზიანების ფაქტს და არც 2023 წლის 1 თებერვალს მასა და ლ.გ–ს შორის სიტყვიერ დაპირისპირებას მოსარჩელე არ უარყოფდა, თუმცა მიუთითებდა, რომ დაპირისპირებას მხოლოდ ერთჯერადი ხასიათი ჰქონდა, ამასთან, შეურაცხყოფა მას არავისთვის არ მიუყენებია.

საქმეზე წარმოდგენილი მოსარჩელის განცხადების თანახმად, 1 თებერვალს გადაწყვეტილი ჰქონდა გაერთიანების მმართველთან წასვლა, რათა გაერკვია, მის ჯგუფში 3 წლის ასაკს მიუღწეველი ბავშვები (ორი ბავშვი) მომხდარი ინციდენტის შემდეგ ჩაეთვალა თუ არა ჯგუფში, რაც ლ.გ–ისათვის (ერთ-ერთი აღსაზრდელის მშობელი) საწყენი გახდა.

7.1.2. დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების კანონიერება ,,პროპორციულობის" პრინციპის დაცვით უნდა გადაწყდეს, არ შეიძლება პასუხისმგებლობა მას დაეკისროს, ვისაც მის სათანადო ბრალი არ მიუძღვის. სოფელ ბრეთის საბავშო ბაღის ადმინისტრაცის მიერ მასზე დაკისრებული ვალდებულების ჯეროვნად შესრულებისა და უსაფრთხო გარემოს შექმნის შემთხვევაში, თუკი აღმოიფხვრებოდა კარის დაზიანება და კარი დაიკეტებოდა, ოთახის დატოვებას ბავშვი ვერ შეძლებდა და დამდგარი მძიმე შედეგი აცილებული იქნებოდა.

7.1.3. „ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 22.2 პუნქტის თანახმად: ბ). 3-დან 4 წლამდე ბავშვების ჯგუფში აღმზრდელ-პედაგოგების/აღმზრდელების ბავშვებთან თანაფარდობა არ უნდა იყოს 1:15-ზე მეტი.

მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე წარმოდგენილი იყო ბავშვთა ყოველდღიური დასწრების ჟურნალი, საიდანაც დგინდებოდა, რომ ჯგუფში 20 ბავშვი ირიცხებოდა. შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარის განმარტება, რომ ჯგუფს ჰყავდა ერთი აღმზრდელი და 1 ძიძა, რომელსაც მუდმივად ოთახში ყოფნა არ ევალებოდა, კანონს ეწინააღმდეგებოდა.

დასახელებული ნორმის მიხედვით, ჯგუფს რომ ჰყოლოდა 2 აღმზრდელი მაინც, 2023 წლის 26 იანვარს ბავშვის დაზიანების ფაქტის თავიდან აცილება შესაძლებელი იქნებოდა. აღმზრდელთა რაოდენობის განსაზღვრა კი, მოსარჩელის კომპეტენციას სცდებოდა.

7.1.4. რაც შეეხებოდა ლ.გ–თან კონფლიქტს, კერძოდ, ამ უკანასკნელის უმცროსი შვილის, 2 წლისა და 9 თვის დ.ჯ–ის ჯგუფში ჩაწერას, რაზეც მოსარჩელემ უარი განაცხადა, სოფელ ბრეთის საბავშვო ბაღი ბაგა-ბაღს არ წარმოადგენდა, შესაბამისად, სამ წლამდე ასაკის ბავშვები აღნიშნულ ბაღში არ ირიცხებოდნენ. აღნიშნული ფაქტის დროს დ.ჯ–ი 3 წელს არ იყო მიღწეული.

როგორც მოსარჩელემ აღნიშნა, მან დაიწყო საკითხის გარკვევა, რამდენად შეეძლო დ.ჯ–ის ჯგუფში ჩაწერა და მასზე პასუხისმგებლობის აღება. ბაღში ბავშვის რეგისტრაცია აღმზრდელის კომპეტენციაში არ შედიოდა, თუმცა ყოველდღიური დასწრების ჟურნალს აღმზრდელი აწარმოებდა.

სასამართლო სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელს დაესვა შეკითხვა, იყო თუ დ.ჯ–ი ბაღში რეგისტრირებული, რაც მოწინააღმდეგე მხარემ არ დაადასტურა. საქმეზე წარმოდგენილი იყო ბავშვის რეგისტრაციის შესახებ ბრძანება. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ თუკი საბავშვო ბაღი 3-წლამდე ბავშვებზე გათვლილი არ იყო, დ.ჯ–ის ჯგუფში ჩაწერის მოთხოვნაც მართებული ვერ იქნებოდა, ამდენად, ჯგუფში მის დატოვებაზე დასაქმებულის უარი, დარღვევად ვერ შეფასდებოდა.

7.1.5. მოსარჩელის განთავისუფლების ბრძანებაში მითითებული ექთან ლ.გ–ის სიტყვიერი დაპირისპირება არ შეიძლებოდა მოსარჩელის უპირობო განთავისუფლების საფუძველი გამხდარიყო, ვინაიდან მას ერთჯერადი ხასიათი ჰქონდა, რაც დიდი ფსიქოლოგიური სტრესით იყო გამოწვეული.

არ დასტურდებოდა, რომ აღნიშნული ხასიათის კონფლიქტს მოსარჩელის მხრიდან სხვა დროსაც ჰქონდა ადგილი. არა მხოლოდ დასაქმებულის, არამედ სხვა თანამშრომლების ვალდებულებაც იყო, დაეცვათ შინაგანი და ეთიკის წესები, სხვა პირის არასწორი მოქმედების პირობებშიც კი, კონფლიქტში არ შესულიყო და ყოველგვარი კონფლიქტი დაწესებულების ადმინისტრაციის მეშვეობით გადაეწყვიტა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე,ზემომითითებული გარემოებები (ბავშვის საკლასო ოთახიდან გასვლა, ბავშვის დაზიანება, თანამშრომელთან ერთჯერადი კონფლიქტი) მოსარჩელის მხრიდან ჩადენილ დარღვევად არ უნდა შეფასებულიყო. თუკი საბავშო ბაღის ადმინისტრაცია დასახელებულ ყველა დარღვევას აღმოფხვრიდა, რაც ამ უკანასკნელის ვალდებულებაში შედიოდა, მძიმე შედეგი ვერ დადგებოდა და არც ბავშვის მშობელთან (რომელიც ამავე დაწესებულების თანამშრომელი იყო) კონფლიქტი არ მოხდებოდა. სკოლამდელ სააღმზრდელო დაწესებულებაში მოსარჩელე,1987 წლიდან მუშაობდა და მის მიმართ არასდროს არ ყოფილა გამოყენებული დისციპლინარული ღონისძიება.

8. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ საკასაციო საჩივარი შემოიტანა.

- კასატორის მითითებით, დამსაქმებლის მიერ შედავებული ქმედებები დასაქმებულის მხრიდან ჩადენილ ისეთ დარღვევებს არ წარმოადგენს, რომელთა გამოსწორებაც გამაფრთხილებელი (უფრო ნაკლები სიმძიმის) ზომის გამოყენების შემთხვევაშია შესაძლებელი. ისინი დარღვევათა ისეთ სახეს მიეკუთვნება, რომლებიც დამსაქმებელს დასაქმებულის მიმართ ნდობას უკარგავს.

- სასამართლოს გადაწყვეტილება უკანონოა, რადგან პოზიცია, რაზეც სასამართლომ მოსარჩელე აღადგინა, არ არის ვაკანტური და სამსახურში აღდგენის გადაწყვეტილების აღსრულება შეუძლებელია (დეტალურად იხ. საკასაციო საჩივარი).

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2025 წლის 4 აპრილის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

10. სსსკ-ის 391.5 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმა განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

11. საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შემდეგია: წარმატებულია თუ არა, სამუშაოდან მოსარჩელის განთავისუფლების შესახებ სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნები.

12. სარჩელის დასახელებული მოთხოვნები სშკ-ის 48.8 (გასაჩივრებული ბრძანების მიღების პერიოდისთვის მოქმედი რედაქცია) (სასამართლოს მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შრომითი ხელშეკრულება შეუწყდა, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით), 48.9 (დასაქმებულს უფლება აქვს, ამ მუხლის მე-8 პუნქტით გათვალისწინებულ პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე აღდგენის ან მის ნაცვლად დაკისრებული კომპენსაციის გადახდის გარდა, მოითხოვოს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თარიღიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღამდე. იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების განსაზღვრისას სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს ამ მუხლის პირველი ან მე-2 პუნქტის შესაბამისად დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულისთვის მიცემული კომპენსაცია), 58-ე (ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისთვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), ასევე, სსკ-ის 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

13. განსახილველი საკითხების სწორად გადასაწყვეტად, პირველ რიგში, დამსაქმებლის სადავო გადაწყვეტილების კანონიერებაა შესაფასებელი, ე.ი. გამოსარკვევია, თუ რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან განთავისუფლებისას.

დადგენილი სასამართლო პრაქტიკით, აღნიშნული საკითხის გამორკვევა შესაძლებელია, მხოლოდ უშუალოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული განთავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (შდრ. იხ. სუსგ №ას-151-147-2016, 19.04.2016).

საკითხისადმი ამგვარი მიდგომა ბუნებრივია, რადგან, მუშაკის სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ ყოველ კონკრეტულ გადაწყვეტილებას თავისი საფუძველი გააჩნია, რაც ასაბუთებს ან ვერ ასაბუთებს მის გამოცემას. ასეთ დროს, სასამართლოს როლი დამსაქმებლის სწორედ ამ გადაწყვეტილების საფუძვლის მართლზომიერების საკითხის გამორკვევაა, რაც დასაქმებულის სარჩელის იურიდიული ბედის განმსაზღვრელია.

გასაჩივრებული ბრძანების კანონიერების შემოწმებისას, რამდენიმე საკითხია საყურადღებო, სახელდობრ:

1). არსებობს დასაქმებულთა შრომითი უფლებების დაცვის კონსტიტუციური პრინციპი, რომლის თანახმად, დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა უნდა შეფასდეს მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმისა და დარღვევით გამოწვეული შედეგის თვალსაზრისით.

ამავე პრინციპის შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ისეთი ზომები, რომლებიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს.

შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტურ შრომის მოტივაციას შეუქმნის.

ამდენად, იმისათვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად ჩაითვალოს, აუცილებელია, ვლინდებოდეს ისეთი დარღვევა, როდესაც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენება მიზანშეუწონელია (შდრ. იხ. სუსგ: №ას-267-2021, 11.06.2021; №ას-997-2020, 10.02.2021; №ას-658-2020, 4.12.2020).

2). შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა უკიდურესი ღონისძიებაა, რომელიც გამოყენებულ უნდა იქნეს გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობის პირობებში. საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო.

ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. “favor prestatoris” პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს.

სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტით (შდრ. იხ. სუსგ: №ას-941-891-2015, 29.01.2016; №ას-1421-2020, 5.03.2021; №ას-512-2020, 18.02.2021).

3). სშკ-ის 37.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, დამსაქმებელს ენიჭება დასაქმებულის სამუშაოდან განთავისუფლების უფლება არა შრომითი ხელშეკრულების ყოველგვარი დარღვევის, არამედ ვალდებულების „უხეში დარღვევის“ შემთხვევაში.

მუშაკის სამუშაოდან განთავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა.

ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მისთვის დაკისრებული ვალდებულებების უხეშად დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის განთავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (შდრ. იხ. სუსგ: Nას-416-399-16, 29.11.2016; Nას-812-779-2016,19.10.2016; Nას-1276-1216-2014, 18.03.2015; Nას-483-457-2015, 7.10.2015).

4). სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესი, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი).

შრომითსამართლებრივ დავებში კი, მტკიცების ტვირთის განაწილების წესი განსხვავებული და თავისებურია. ამ წესის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია, ადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა.

ეს იმითაა გამოწვეული, რომ მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებელსა და დასაქმებულს არათანაბარი შესაძლებლობები აქვთ, დამსაქმებელს მტკიცებითი უპირატესობა აქვს, სასამართლოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები წარუდგინოს.

ამდენად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი სამსახურიდან უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს დამსაქმებლის მხარეს აბრუნებს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად განთავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (შდრ. იხ. სუსგ: №ას-151-147-2016, 19.04.2016; №ას-483-457-2015, 7.10.2015; №ას-1276-1216-2014, 18.03.2015).

14. რაც შეეხება განსახილველ შემთხვევას, დამსაქმებლის სადავო ბრძანების ფორმალური სამართლებრივი საფუძველი სშკ-ის 47.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტშია წარმოდგენილი, რომლის შინაარსი შემდეგია:

შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა.

გასაჩივრებული ბრძანების ფაქტობრივ საფუძვლად ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბრეთის საბავშვო ბაღის დირექტორ მ.ე–ის 2023 წლის 30 იანვრის მოხსენებით ბარათსა და ამავე ბაღის აღსაზრდელის მშობელ ლ.გ–ის 2023 წლის 1 თებერვლის განცხადებაზე მიეთითა.

მოხსენებით ბარათში სოფელ ბრეთის საბავშვო ბაღის დირექტორი მიუთითებდა 2023 წლის 26 იანვარს საბავშვო ბაღში მომხდარ ფაქტზე, კერძოდ, აღნიშნავდა, რომ 3-4 წლიან აღსაზრდელთა ჯგუფში, მოსარჩელეს ერთ-ერთი აღსაზრდელი გამოეპარა, რომელმაც დერეფანში განთავსებულ კარადაზე ასვლა სცადა, თუმცა კარადა გადმობრუნდა და ბავშვს დაეცა, მიღებული დაზიანების გამო ბავშვის სამედიცინო დაწესებულებაში გადაყვანა გახდა საჭირო.

ზემოაღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით დასაქმებულს ახსნა-განმარტება ჩამოერთვა, რომელიც 2023 წლის 1 თებერვლით არის დათარიღებული. ახსნა-განმარტებაში მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 26 იანვარს, დღის მეორე ნახევარში, მეცადინეობისას ბავშვი გამოექცა, რომელიც კარადის ქვეშ მოჰყვა და კბილები ჩაემტვრა, რის გამოც ქირურგიული ჩარევა (გაკერვა) გახდა საჭირო. მომხდარის გამო თავს დამნაშავედ გრძნობდა.

ახსნა-განმარტება ჩამოერთვა ამავე ბაღის დამლაგებელ ჟ.ხ–სა და მზარეულ რ.მ–ს, რომლებიც მომხდარს ადასტურებენ და აღნიშნავენ, რომ ხმაური შემოესმათ, სამუშაო ოთახებიდან გამოსულებს კარადის ქვეშ მოყოლილი ბავშვი დახვდათ.

2023 წლის 1 თებერვალს, მოპასუხეს განცხადებით მიმართა სოფელ ბრეთის საბავშვო ბაღის ექთანმა და ამავე ბაღის აღსაზრდელის ნ.ჯაფიაშვილის მშობელმა ლ.გ–მა. ლ.გ–ი მიუთითებდა, რომ 26 იანვარს, მოსარჩელეს ჯგუფიდან მისი შვილი ნ.ჯ–ი გამოეპარა, რომელიც, ბავშვის განმარტების მიხედვით, პირსახოცის ასაღებად კარადაზე ავიდა, კარადა გადმოყირავდა და ქვეშ მოიყოლა. მომხდარის შედეგად ბავშვს ოთხი კბილი მოსტყდა და დაჟეჟილობები აღენიშნებოდა. ამასთან, 1 თებერვალს, საბავშვო ბაღში მისულს, მოსარჩელემ მისი უმცროსი შვილის, 2 (ორი) წლისა და 9 (ცხრა) თვის დ.ჯ–ის ჯგუფში ჩაწერაზე უარი განუცხადა.

სოფელ ბრეთის საბავშვო ბაღის დირექტორ მ.ე–ის 2023 წლის 1 თებერვლის განცხადების მიხედვით, ამავე საბავშვო ბაღის ექთანი კონფლიქტში შევიდა მოსარჩელესთან, რაც მოსარჩელის მხრიდან ექთნის შვილის, დ.ჯაფიაშვილის ჯგუფში მიღებაზე უარის თქმით და ოთახიდან საწოლის გამოტანით იყო გამოწვეული. ამასთან, განცხადების თანახმად, კონფლიქტი ბავშვების თანდასწრებით მიმდინარეობდა.

15. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მოქმედების შინაარსობრივი მხარის გათვალისწინებითა და სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი გარემოებების ერთობლივი ანალიზის გათვალისწინებით, კასატორის მოქმედების „უხეშ დარღვევად“ კვალიფიკაცია არამართებული დასკვნაა. ამ მიმართებით საყურადღებოა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადასტურებულად მიჩნეული შემდეგი ფაქტები:

ა). სასამართლო სხდომაზე დაკითხული არაერთი მოწმის, მათ შორის, რ.მ–ის (მზარეული), ჟ.ხ–ის (დამლაგებელი), ვ.ჯ–ის (ფსიქოლოგი), თ.კ–სა (ძიძა-დამლაგებელი) და მ.ჯ–ის (აღმზრდელი) ჩვენებებით დადასტურდა, რომ კარადა, რომელიც მცირეწლოვანს დაეცა, კედელზე მიმაგრებული არ ყოფილა. გარდა ამისა, მოწმეთა განმარტებით, იმ ოთახის კარს, სადაც მოსარჩელე სააღმზრდელო პროცესებს ატარებდა, სახელური ჰქონდა მხოლოდ ერთი მხრიდან, კერძოდ, კარის სახელურის გამოყენება ოთახის შიდა სივრციდან დერეფანში გამოსვლისას იყო შესაძლებელი.

ბ). ჯგუფში, სადაც აღსაზრდელმა დაზიანება მიიღო, ირიცხება 20 ბავშვი. ამასთან, ჯგუფს ჰყავს ერთი აღმზრდელი და ერთი ძიძა, რომელსაც მუდმივად ოთახში ყოფნა არ ევალება.

გ). მოსარჩელე 1987 წლიდან არის დასაქმებული სკოლამდელ სააღმზრდელო დაწესებულებაში და მის მიმართ არასდროს არ ყოფილა გამოყენებული რაიმე სახის დისციპლინარული ღონისძიება.

შექმნილ ფაქტობრივ მოცემულობაში გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სააღმზრდელო-საგანმანათლებლო პროცესი უნდა მიმდინარეობდეს აღსაზრდელთათვის მაქსიმალურად უსაფრთხო გარემოში. საბავშვო ბაღის ადმინისტრაციის მხრიდან შექმნილი უნდა იყოს აუცილებელი პირობები ბავშვების ჯანმრთელობისა და უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად და მონიტორინგი გაეწიოს მის ჯეროვან განხორციელებას. სააღმზრდელო დაწესებულებაში განთავსებული მოწყობილობები მყარად უნდა იყოს დამაგრებული შესაძლო ტრავმების თავიდან ასაცილებლად, რაც, რა თქმა უნდა, აღმზრდელის მოვალეობას სცდება.

ზემომითითებული დასკვნის ფორმულირებისას სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში სწორად მიიღო „ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 20.1 (დაწესებულება ვალდებულია ჩამოაყალიბოს დამოუკიდებელი ჯგუფები შემდეგი ასაკობრივი კატეგორიის ბავშვებისგან: ა). 2-დან 3 წლამდე − სკოლამდელი განათლების პირველი წელი; ბ). 3-დან 4 წლამდე − სკოლამდელი განათლების მე-2 წელი; გ). 4-დან 5 წლამდე − სკოლამდელი განათლების მე-3 წელი; დ). 5 წლიდან სკოლის დაწყებითი საფეხურის პირველ კლასში შესვლამდე − სკოლამდელი განათლების მე-4 წელი − ხორციელდება სასკოლო მზაობის პროგრამა), 20.2 (ერთი ასაკის ბავშვთა არასაკმარისი რაოდენობის შემთხვევაში დაწესებულება უფლებამოსილია მომიჯნავე ასაკის ბავშვებისგან ჩამოაყალიბოს მრავალასაკობრივი ჯგუფი არაუმეტეს 15 ბავშვის შემადგენლობით), 20.3 (ამ მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში დაწესებულება გადაწყვეტილებას იღებს თავის დამფუძნებელთან შეთანხმებით), 22.2 (3-დან 4 წლამდე ბავშვების ჯგუფში აღმზრდელ-პედაგოგების/აღმზრდელების ბავშვებთან თანაფარდობა არ უნდა იყოს 1:15-ზე მეტი), ბავშვთა უფლებათა კონვენციის 3.3 (მონაწილე სახელმწიფოები უზრუნველყოფენ, რომ ბავშვებზე ზრუნვისათვის, მათი დაცვისათვის პასუხისმგებელი დაწესებულებები, სამსახურები და ორგანოები შეესაბამებოდნენ კომპეტენტური ორგანოების მიერ დაწესებულ ნორმებს, კერძოდ, უსაფრთხოებისა და ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში მათი პერსონალის რაოდენობრიობისა და ვარგისიანობის, აგრეთვე, კომპეტენტური ზედამხედველობის თვალსაზრისით) და 26.1 (მონაწილე სახელმწიფოები ცნობენ ყოველი ბავშვის უფლებას ცხოვრების იმ დონეზე, რომელიც აუცილებელია ბავშვის ფიზიკური, გონებრივი, სულიერი, ზნეობრივი და სოციალური განვითარებისათვის) მუხლები.

16. იმის გამო, რომ სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელი დაკმაყოფილდა, თანმდევი მოთხოვნების დაკმაყოფილების საფუძველიც გამოკვეთილია, შესაბამისად, სამსახურში აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში გასაჩივრებული განჩინება უცვლელად უნდა დარჩეს, მითუმეტეს იმ პირობებში, როდესაც წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი მათთან მიმართებით არ შეიცავს რელევანტურ საკასაციო პრეტენზიას.

17. რაც შეეხება საკასაციო საჩივრის ავტორის პრეტენზიას გათავისუფლებამდე დაკავებულ თანამდებობაზე მოსარჩელის აღდგენის შეუძლებლობის შესახებ აღნიშნული პოზიციის სხვა პირის მიერ დაკავების გამო, საკასაციო სასამართლო ვერც აღნიშნულს გაიზიარებს და განმარტავს, რომ იმ პირობებში, როდესაც საქმის პირველივე ინსტანციაში განხილვისას დადგინდა მოპასუხე დაწესებულებაში მოსარჩელის თანამდებობის არსებობის ფაქტი, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად დააკმაყოფილეს მოსარჩელის მოთხოვნა სამუშაოზე აღდგენის შესახებ. ის გარემოება, რომ საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვის მდგომარეობით არსებული საშტატო ნუსხით ორგანიზაციაში მოსარჩელის პოზიცია ვაკანტური აღარ იყო, ვერ მიიჩნევა უკანონოდ განთავისუფლებული პირის სამუშაოზე აღდგენის დამაბრკოლებელ გარემოებად. საკითხისადმი ასეთი მიდგომა თანხვედრაშია საქართველოს უზენასი სასამართლოს მყარად დამკვიდრებულ პრაქტიკასთან (შდრ. იხ. სუსგ: №ას-543-2020, 24.02.2021).

18. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ: №ას-308-2025, 23.05.2025).

19. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

20. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

21. საკასაციო საჩივართან ერთად წარმოდგენილია მტკიცებულებები, რომელთა საქმეზე დართვაზეც კასატორი შუამდგომლობს. სსსკ-ის 104-ე და 407-ე მუხლების საფუძველზე, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილ განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები, ვინაიდან საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მხოლოდ იურიდიულ მხარეს, კანონი კრძალავს საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითებასა და ახალი მტკიცებულებების წარდგენას, რამდენადაც ეს შეუთავსებელია საკასაციო სასამართლოს უფლებამოსილებასთან. შესაბამისად, საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებების მიღების შესახებ კასატორის შუამდგომლობა არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

22. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა(ა)იპ „სკოლამდელი სააღმზრდელო დაწესებულებების ქარელის მუნიციპალური გაერთიანების" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ა(ა)იპ „სკოლამდელი სააღმზრდელო დაწესებულებების ქარელის მუნიციპალურ გაერთიანებას" (ს/ნ ......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 945.15 ლარის (საგადახდო მოთხოვნა # 01832, გადახდის თარიღი - 24.03.2025) 70% - 661.60 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

გიზო უბილავა