№ას-932-2025 30 ოქტომბერი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

არჩილ კოჭლამაზაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, თეა ძიმისტარაშვილი

კასატორები – მ.ნ–ი, მ.ჯ–ი (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ს–ია (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 1 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა

დავის საგანი – ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ რეგისტრაცია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თ.ს–იამ (შემდეგში: მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში მ.ნ–ისა და მ.ჯ–ის (შემდეგში: მოპასუხეები, კასატორები) მიმართ და მოითხოვა:

ბათილად იქნეს ცნობილი შ.ს–ას და მ.ნ–ს შორის 2020 წლის 27 თებერვალს დადებული ქ. თბილისში, .......... მდებარე უძრავი ქონების ნაწილის, კერძოდ, შენობა N1-ში საერთო ფართის 260 კვ.მ (პირველ სართულზე 68.09 კვ.მ მე-2 სართულზე 80.91 კვ.მ სხვენი 111.44 კვ.მ) ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით, აგრეთვე მ.ნ–ს და მ.ჯ–ს შორის 2020 წლის 5 ნოემბერს ამავე უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება და ბინა აღირიცხოს საჯარო რეესტრში მოსარჩელის სახელზე;

აღიარებულ იქნეს, რომ 2020 წლის 27 თებერვალს შ.ს–ას და მ.ნ–ს შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება 28 000 აშშ დოლარზე 2020 წლის 23 ივნისს თანხის დაბრუნების პირობით.

2. სასამართლოში წარდგენილი შესაგებლებით მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 02 აგვისტოს გადაწყვეტილებით თ.ს–იას სარჩელი მ.ნ–ის და მ.ჯ–ის მიმართ დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი შ.ს–ას და მ.ნ–ს შორის 2020 წლის 27 თებერვალს დადებული თბილისში, .......... მდებარე უძრავი ქონების ნაწილის, კერძოდ, შენობა N1-ში საერთო ფართის 260 კვ.მ (პირველ სართულზე 68.09 კვ.მ მე-2 სართულზე 80.91 კვ.მ სხვენი 111.44 კვ.მ) ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით, აგრეთვე მ.ნ–ს და მ.ჯ–ს შორის - 2020 წლის 5 ნოემბერს ამავე უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება და ბინა აღირიცხა საჯარო რეესტრში მოსარჩელის სახელზე; აღიარებულ იქნა, რომ 2020 წლის 27 თებერვალს შ.ს–ას და მ.ნ–ს შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება 28 000 აშშ დოლარზე 2020 წლის 23 ივნისს თანხის დაბრუნების პირობით.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 02 აგვისტოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, რომლებმაც მოითხოვეს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 01 მაისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც აღიარებულ იქნა, რომ 2020 წლის 27 თებერვალს შ.ს–ას და მ.ნ–ს შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება 28 000 აშშ დოლარზე 2020 წლის 23 ივნისს თანხის დაბრუნების პირობით და აღნიშნული მოთხოვნის ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება:

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ იზიარებდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ, საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

6.1. ქ. თბილისში, .......... მდებარე უძრავი ქონების ნაწილი, კერძოდ, შენობა N1-ში საერთო ფართი 260 კვ.მ (პირველ სართულზე 68.09 კვ.მ., მე-2 სართულზე 80.91 კვ.მ სხვენი 111.44 კვ.მ) ეკუთვნოდა გარდაცვლილ შ.ს–ას.

6.2. შ.ს–ას და ლ.წ–ს შორის, 2018 წლის 5 ნოემბერს გაფორმდა ზემოაღნიშნული ბინის ე.წ. ნასყიდობის ხელშეკრულება 6 თვეში მისი გამოსყიდვის უფლებით.

6.3. 2019 წლის 14 მარტს შ.ს–ას და ლ.წ–ს შორის გაფორმდა შეთანხმება ზემოაღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების შესახებ. იმავე დღეს, ერთი მხრივ, შ.ს–ას და მეორე მხივ მ.გ–ს და ქ.ა–ს შორის გაფორმდა იგივე ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება 2019 წლის 12 სექტემბრამდე მისი გამოსყიდვის უფლებით. ამჯერად ხელშეკრულების ფასი შეადგენდა 13 800 აშშ დოლარს.

6.4. 2019 წლის 10 სექტემბერს მხარეებმა გააფორმეს შეთანხმება 2019 წლის 14 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმებაზე და იმავე დღეს შ.ს–ასა და თ.მ–ძეს და ვ.ც–ძეს შორის გაფორმდა ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება 2020 წლის 10 მარტამდე მისი გამოსყიდვის უფლებით.

6.5. 2020 წლის 27 თებერვალს შ.ს–ასა და თ.მ–ძეს და ვ.ც–ძეს შორის გაფორმდა შეთანხმება 2019 წლის 10 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმებაზე და იმავე დღეს შ.ს–ასა და მ.ნ–ს შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება მისი 2020 წლის 20 ივნისამდე გამოსყიდვის უფლებით, რომლის მიხედვით, მ.ნ–მა გადაუხადა შ.ს–ას 28 000 აშშ დოლარი.

6.6. 2020 წლის 05 ნოემბერს მ.ნ–მა გააფორმა მ.ჯ–თან ზემოაღნიშნული ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება.

6.7. დადგენილია, რომ შ.ს–ა გარდაიცვალა 2020 წლის 11 ნოემბერს და მისი სამკვიდრო მიიღო თ.ს–იამ.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება:

7.1. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, თვალთმაქცურ და მოჩვენებით გარიგებებთან მიმართებით არსებულ საკასაციო სასამართლოს განმატებებზე. აღნიშნა, რომ ფაქტობრივ გარემოებათა მტკიცების ვალდებულება აკისრიათ მხარეებს, რომლებიც თავის სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებენ აღნიშნულ გარემოებებს და შესაბამისად, ისინი მიეთითება მათ მიერ. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ადგენს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტს. მხარეს, რომელიც თავის მოთხოვნას თუ შესაგებელს აფუძნებს კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, ეკისრება მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი. ამასთან, არამარტო მოსარჩელეა ვალდებული ამტკიცოს სარჩელში მოყვანილი გარემოებები, არამედ მოპასუხეცაა ვალდებული დაამტკიცოს მის მიერ შესაგებელში მოყვანილი გარემოებები. პალატამ განმარტა, რომ სასამართლო მტკიცება წარმოადგენს მტკიცებულებათა შეგროვების, შემოწმებისა და შეფასებისათვის სასამართლოსა და მხარეების სამართლით მოწესრიგებულ საქმიანობას, რომლის მიზანია საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების (ფაქტების) დადგენა. პირველი, რაც უნდა გააკეთოს მხარემ დამტკიცების მოვალეობის შესასრულებლად - ესაა მტკიცებულებათა წარმოდგენა სასამართლოში იმ ფაქტის დადგენის მიზნით, რომლის დამტკიცების მოვალეობაც მას ეკისრება. წარმოდგენილი მტკიცებულება ისეთ კავშირში უნდა იყოს დასადგენ გარემოებასთან, რომ შეიძლებოდეს ამ გარემოების არსებობა-არარსებობის შესახებ უტყუარი დასკვნის გაკეთება. მხარე საქმის შედეგით დაინტერესებული პირია, რამაც შესაძლოა გავლენა მოახდინოს მისი ახსნა-განმარტების სისწორესა და უტყუარობაზე.

7.2. სადავო გარემოებების დადასტურების მიზნით პალატამ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის სადავოდ არ გამხდარა, 2020 წლის 27 თებერვალს შ.ს–ას და მ.ნ–ს შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება მისი 2020 წლის 20 ივნისამდე გამოსყიდვის უფლებით, რომლის მიხედვით, მ.ნ–მა გადაუხადა შ.ს–ას 28 000 აშშ დოლარი. პალატამ ყურადღება გაამახვილა უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებაზე, რომელიც შეადგენს 175 000 აშშ დოლარს. სასამართლომ მიიჩნია, რომ როდესაც უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებასა და ხელშეკრულების ფასს შორის ასეთი არსებითი სხვაობაა, ჩნდება კითხვა ხელშეკრულებაში გამოხატული ნების ნამდვილობაზე და იმაზე, ხომ არ სურდათ მხარეებს სხვა გარიგების დაფარვა.

7.3. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სასამართლოს ერთიანობაში უქმნიდა განცდას, რომ მხარის გამოხატული ნება არ იყო უძრავი ნივთის გასხვისებისკენ მიმართული. ამ ყველაფრის გასაქარწყლებლად კი, მოპასუხეს რაიმე დამაჯერებელი და დასაბუთებული არგუმენტი არ წარმოუდგენია.

7.4. მ.ნ–სა და მ.ჯ–ს შორის დადებული გარიგების ბათილობის საკითხთან დაკავშირებით, პალატამ მიუთითა, რომ მოპასუხეს არ წარმოუდგენია ხელშეკრულება, თანხის გადახდის ქვითარი ან ამონაწერი ან სხვა მტკიცებულება, რაც თანხის გადახდის ფაქტს დაადასტურებდა, რომლითაც უტყუარად დადგინდებოდა, რომ მყიდველი და გამყიდველი მხოლოდ და მხოლოდ გარიგების დასადებად მოქმედებდნენ. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა გარიგების ბათილობის საფუძველი.

7.5. პალატა მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან სასამართლომ ბათილად ცნო სადავო გარიგებები, საფუძვლიანიანად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა სადავო ქონების მოსარჩელის სახელზე აღრიცხვის შესახებ.

7.6. რაც შეეხება სასარჩელო მოთხოვნას შ.ს–ასა და მ.ნ–ს შორის სესხის ხელშეკრულების გაფორმებულად აღიარების შესახებ, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა მსგავს საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე, სადაც სასამართლომ განმარტა, რომ უძრავი ქონების გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის თაობაზე დადებული ხელშეკრულება ბათილია, როგორც თვალთმაქცური, თუმცა, არ არსებობს მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულების ურთიერთობის დადგენის სამართლებრივი საფუძვლები კანონთან მისი წინააღმდეგობის გამო. სადავო არ იყო, რომ მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში თანხის გაცემა მოხდა აშშ დოლარით. დადგენილია, რომ ხელშეკრულებაში დაფიქსირებული თანხა შეადგენს 28 000 აშშ დოლარს. მხარეთა შორის უძრავი ქონების გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროს მოქმედებდა და ამჟამადაც ძალაშია სსკ-ის 625-ე მუხლის მე-7 ნაწილი, რომლის თანახმად, თუ საქართველოს კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი, 200 000 (ორასი ათას) ლარამდე სესხი უნდა გაიცეს მხოლოდ ლარით, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც სესხის გაცემის შედეგად მსესხებლის ჯამური ვალდებულებები ამავე გამსესხებლის მიმართ 200 000 (ორასი ათას) ლარს აღემატება. ამ ნაწილის მიზნებისათვის ლარით გაცემულ სესხად არ მიიჩნევა ნებისმიერი ფორმით უცხოურ ვალუტაზე მიბმული ან ინდექსირებული სესხი. მოცემულ შემთხვევაში მსესხებლის ჯამური ვალდებულებები არ აღემატება 200 000 ლარს. რაც სსკ-ის 54-ე (ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს) და 61.1 (უცილოდ ბათილი (არარა) გარიგება ბათილად ითვლება მისი დადების მომენტიდან) მუხლებიდან გამომდინარე, ბათილ გარიგებას წარმოადგენს.

7.7. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნაწილობრივ უნდა გაუქმებულიყო და სესხის ხელშეკრულების დადებულად აღიარების მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. აპელანტს კი განემარტა, რომ მას უსაფუძლო გამდიდრების ნორმების საფუძველზე შეეძლო მოთხოვნის წარდგენა.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2025 წლის 01 მაისის გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მ.ნ–მა და მ.ჯ–მა, რომლებმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვეს.

9. საკასაციო საჩივრის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

9.1. კასატორები მიიჩნევენ, რომ სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია გარიგების თვალთმაქცურობის შესახებ, მიუხედავად იმისა, რომ ფაქტობრივად საქმეში მონაწილე ორივე მხარს ურთიერთსაწინააღმდეგო განმარტება არსებობდა. სესხის ხელშეკრულების არსებობის ტვირთი უნდა დაკისრებოდა მოსარჩელე მხარეს, მას უნდა წარმოედგინა სათანადო მტკიცებულებები, როგორიცაა სესხის ხელშეკრულება, სესხის სახით თანხის გადაცემის ხელწერილი, ვალის აღიარების ხელშეკრულება, პროცენტის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება ან სხვა მტკიცებულებები, რაც პირდაპირ ან ირიბად დაადასტურებდა მხარეთა შორის სსესხო ურთიერთობის არსებობას. მოპასუხეთა მიერ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დასადასტურებლად კი, საქმეში წარმოდგენილია სათანადო მტკიცებულებები რაც მათი პოზიციის სისწორეს ადასტურებს.

9.2. კასატორების მოსაზრებით, სასამართლომ რასწორად გაამახვილა ყურადღება ხელშეკრულების საგნის ფასზე. ვინაიდან, საკასაციო სასამართლოს განმარტებით გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს ფასთა დისპროპორცია გარიგების ბათილობის საფუძველი არ არის.

9.2. კასატორები აღნიშნავენ რომ საქმეში წარმოდგენილია მ.ჯ–ის მიერ მ.ნ–ისათვის ნასყიდობის საფასურის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი, რაც თავისთავად ადასტურებს, მათ შორის ხელშეკრულების გაფორმებას.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 11 ივლისის განჩინებით, სსსკ-ის 396-ე მუხლის საფუძველზე საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

11. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

14. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

15. საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა. შესაბამისად, წინამდებარე განჩინებით, საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორების შედავების საფუძვლიანობა.

16. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (იხ. სუსგ საქმეზე Nას-251-2018, 08.02.2022 წ.).

17. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3-4-ე მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში (იხ.: სუსგ-ები საქმეებზე: Nას-1163-2018, 08.02.2019 წ.; Nას-495-2020, 23.10.2020 წ).

18. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიზანია სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღდგენა (მიკუთვნებითი მოთხოვნა), შესაბამისად, მოცემული დავის ფარგლებში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასების საგანს სადავო ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის სამართლებრივი წინაპირობების არსებობის შემოწმება წარმოადგენდა. კერძოდ, სადავო იყო შ.ს–ასა და მ.ნ–ს შორის გამოსყიდვის უფლებით გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების, ასევე, იმავე უძრავ ქონებაზე, მ.ნ–სა და მ.ჯ–ს შორის გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობა, რამეთუ, მოსარჩელე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის საფუძველზე ითხოვდა დასახელებული გარიგებების ბათილად ცნობასა და სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღდგენას.

19. სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით სადავო გახადეს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლის ასებობა. კასატორები მიიჩნევენ, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა, უძრავი ქონების თვალთმაქცური და მოჩვენებითი გზით მითვისების განზრახვა.

20. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ 2020 წლის 27 თებერვალს შ.ს–ასა და მ.ნ–ს შორის დადებული გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულება წარმოადგენს თვალთმაქცურ, ხოლო იმავე ქონებაზე 2020 წლის 05 ნოემბერს მ.ნ–სა და მ.ჯ–ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება მოჩვენებით გარიგებას და ბათილია (სკ-ის 56-ე მუხლი: ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება)).

21. დასახელებული სამართლებრივი ნორმის მიხედვით, გარიგების მოჩვენებით ხასიათს განაპირობებს მხარეთა განზრახვა, გარიგების დადებით მიაღწიონ მიზანს, რომელიც არ შეესაბამება ამ გარიგების შინაარსიდან გამომდინარე იურიდიულ შედეგს. მოჩვენებითი გარიგების დროს ორივე მხარე მოქმედებს საერთო მიზნით და ურთიერთშეთანხმებით, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა. მოსაჩვენებლად იქცევა ამ გარიგების მონაწილე ნების გამოვლენის ყველა სუბიექტი.

22. რაც შეეხება თვალთმაქცურ გარიგებას, საკასაციო პალატის განმარტებით, თვალთმაქცური გარიგების დროს, მართალია, ნების გამოვლენა მიმართულია სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ, თუმცა არა იმ ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელზეც მხარეები თანხმდებიან. ამგვარი გარიგების მიზანს წარმოადგენს იმ გარიგების დაფარვა, რომლის მიღწევის სურვილი მხარეებს რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში არსებობს ორი გარიგება, ერთი თვალთმაქცური და მეორე – რომელიც მხარეებმა უშუალოდ გაითვალისწინეს. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგება ერთგვარად ფარავს ნამდვილ გარიგებას, შესაბამისად, მას არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და იგი ბათილია. თუმცა, ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას გარკვეული სპეციფიკურობა ახასიათებს. კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია მხარეთა რეალური ნების გათვალისწინებით. ხშირ შემთხვევაში, მხარეები ვერ ერკვევიან, რა შინაარსის ხელშეკრულების გაფორმება სურთ ან კიდევ ვერ ასხვავებენ ერთმანეთისაგან გარიგების სხვადასხვა ტიპებს. სამოქალაქო კოდექსი შესაძლებლობას ანიჭებს ხელშეკრულების სუბიექტებს, გამოასწორონ დაშვებული შეცდომები თვალთმაქცური გარიგების ბათილად ცნობით და მხარეთა შეთანხმების მიმართ გამოიყენონ ის მოთხოვნები, რაც დამახასიათებელია იმ გარიგებისათვის, რომლის მიღწევაც მხარეებს სურდათ (იხ. სუსგ საქმე №ას-487-461-2015, 17 ივნისი, 2015 წელი). თვალთმაქცური გარიგების დროს ნების გამოვლენის სუბიექტების ნება შეთანხმებულია და მათ განზრახული აქვთ განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის დადგომა, თუმცა მათი შინაგანი ნება და გამოვლენილი ნება არ ემთხვევა ერთმანეთს. დადებული გარიგებით ისინი ფარავენ სხვა გარიგებას, რომლის დადების ნებაც რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში დგება ამ ნორმის საფუძველზე ნების გამოვლენის ბათილობის საკითხი. თვალთმაქცური გარიგების დროს განხილვის საგანია გარიგების მხარეთა მიერ შინაგანი და გარეთ გამოვლენილი ნების ურთიერთმიმართება, ვინაიდან მათ შორის არსებობს შეუსაბამობა (იხ. სუსგ საქმე №ას-474-455-2016, 7 ივლისი, 2016 წელი).

23. თვალთმაქცური გარიგების დროს უნდა დადასტურდეს გარემოებები, რომლებიც მიუთითებენ სხვა გარიგების დადების სურვილზე და ამ დაფარული გარიგებისთვის აუცილებელი ყველა წინაპირობის არსებობაზე. ამ შემთხვევაში გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები. მოსარჩელის მტკიცების საგანს შეადგენს იმ ფაქტობრივი შემადგენლობის დადასტურება, რაც თვალთმაქცური გარიგების ყველა წინაპირობას მოიცავს (იხ. სუსგ საქმე №ას-84-84-2018, 22 ივლისი, 2020 წელი).

24. საკასაციო პრეტენზიის თანახმად, საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომ ადგილი ჰქონდა თვალთმაქცურ გარიგებას. აღნიშნულთან მიმართებით, საკასაციო სასამართლო კასატორს განუმარტავს, რომ სსკ-ის 56-ე მუხლის საფუძველზე გარიგების თვალთმაქცურად ან მოჩვენებითად მიჩნევისათვის დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმგვარ ფაქტებს, რომელთა ერთობლივი ანალიზი ეჭვქვეშ აყენებს გარიგების ნამდვილობას. აღნიშნული განპირობებულია, ჯერ ერთი, იმით, რომ გარიგების მოჩვენებითობისას (თვალთმაქცურობისას) კონტრაჰენტთა გარეგნულად გამოვლენილი ნება ყოველთვის არსებობს (თუმცა ის კანონის მოთხოვნებს მხოლოდ ფორმალურად შეესაბამება, ნების ნამდვილობა კი ვლინდება არა მხოლოდ მისი გარეგანი, არამედ შინაგანი გამოხატვისასაც), მეორეც, იმით, რომ მსგავს შინაგან პროცესებთან (განზრახვასთან, მოტივთან) დაკავშირებით ვერ იქნება წარმოდგენილი პირდაპირი მტკიცებულებები. სასამართლოს შეუძლია, გარეგანი პირობებისა და განსაზღვრული ქცევების საფუძველზე დაასკვნას, განზრახვისა თუ გარკვეული ქმედების მოტივის შესახებ. შესაბამისად, შინაგან ფაქტორებთან დაკავშირებით, საკმარისია ის არაპირდაპირი ფაქტები, საიდანაც უნდა გამომდინარეობდეს სხვა პირის შინაგანი სურვილი ან ნების ფორმირება (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1021-982-2016, 17 მაისი, 2018 წელი).

25. განსახილველ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულებების ფორმა დაცულია, რადგანაც ის გაფორმებულია წერილობით და შეიცავს ყველა აუცილებელ რეკვიზიტს, თუმცა, მიუხედავად ამისა, მოსარჩელე ამტკიცებს, რომ ქონება არ გაყიდულა და ნასყიდობის თაობაზე ნება არ გამოვლენილა. მოსარჩელის განმარტებით, მხოლოდ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადების ნებაა გამოვლენილი. საკასაციო სასამართლო უპირველესად ყურადღებას მიაქცევს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს. კერძოდ, მას შემდეგ რაც 2018 წლის 21 ივლისს, საქართველოს პარლამენტმა მიიღო კანონი, რომლითაც, მათ შორის, ცვლილება შევიდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ) 286-ე მუხლში და დასახელებულ ნორმას დაემატა მე-4 ნაწილი, რომლითაც ფიზიკურ პირზე (მათ შორის ინდივიდუალურ მეწარმეზე) გასაცემი/გაცემული სესხის/კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად არ შეიძლება გამოყენებული იქნეს მის ან სხვა ფიზიკური პირის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი, აგრეთვე წყლის ან საჰაერო სატრანსპორტო საშუალება. შ.ს–ას მიერ სხვადასხვა პირებთან რამდენიმეჯერ გაფორმდა ერთი და იგივე უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით. დასტურდება, რომ ყოველ ჯერზე, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმებას წინ უსწრებდა ახალი ხელშეკრულების გაფორმება და მის შესაბამისად, ძველი ვალდებულების შესრულება, ხელშეკრულებები ფორმდებოდა 6 თვის ვადით, სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებაზე ბევრად დაბალ ფასად.

26. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ნასყიდობის ფასზე. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო სამართლით განმტკიცებულია მხარეთა ავტონომიურობის პრინციპი, რომელიც ყველაზე ნათლად სწორედ ხელშეკრულების თავისუფლებაში გამოიხატება. იგი გულისხმობს როგორც ხელშეკრულების დადების, ისე მისი შინაარსის განსაზღვრის თავისუფლებას [სსკ-ის 319.1 მუხლის პირველი წინადადება: კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი]. გამომდინარე აქედან, მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ ნასყიდობის ფასზე ნივთის საბაზრო ღირებულებაზე ნაკლები ოდენობითაც, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გარიგებით განსაზღვრული ფასი აშკარად შეუსაბამო და არაგონივრული იყო ნივთის საბაზრო ღირებულებასთან. მართალია კასატორები აპელირებენ საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკაზე, რომლის თანახმად, გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს ფასთა დისპროპორცია გარიგების ბათილობის საფუძველი არ არის. თუმცა, განსახილველი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას სადავო საკითხზე და მიიჩნევს, რომ მოვლენათა განვითარების ჯაჭვი, სწორედაც, რომ ადასტურებს შ.ს–ასა და მ.ნ–ს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თვალთმაქცურ ხასიათს. ხელშეკრულების საგნის შეუსაბამოდ დაბალი ფასი მოცემულ შემთხვევაში, აღნიშნული გარიგების თვალთმაქცურობის დამადასტურებელი ერთ-ერთი და არა ერთადერთი საფუძველია და ამ თვალსაზრისით, კასატორების პრეტენზიას პალატის მოსაზრებით საფუძველს აცლის ის გარემოებაც, რომ მ.ნ–სა და მ.ხ–ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების (რომელიც მოჩვენებით გარიგებად მიიჩნია სასამართლომ) ფასი, ასევე განსაზღვრულია 28000 აშშ დოლარით. შესაბამისად, ერთ შემთხვევაში, ფასის დისპროპორციის არსებობის გამართლებას კასატორი ცდილობს საკასაციო სასამართლოს განმარტების მაგალითად მოყვანით, ხოლო მეორე შემთხვევაში, მოპასუხეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების შეფასების კუთხით, გაურკვეველი რჩება პოზიცია აღნიშნულ საკითხზე. რამეთუ, გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების შემთხვევაში, შეუსაბამოდ დაბალი ღირებულებით ქონების გასხვისების გამართლება გამსვისებლის ინტერესების შესაბამის გადაწყვეტილებად მიიჩნევა, მაგრამ მ.ნ–ის მიერ მ.ჯ–ისათვის უძრავი ქონების მცირე ვადაში (შ.ს–ას სადავო უძრავი ქონების გამოსყიდვის უფლება ჰქონდა 2020 წლის 01 ოქტომბრამდე, ხოლო მ.ნ–მა ხელშეკრულება გააფორმა 2020 წლის 05 ნოემბერს) კვლავ შეუსაბამოდ დაბალ ფასად (28000 აშშ დოლარად, მაშინ, როდესაც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებით სადავო უძრავი ქონების რეალური საბაზრო ღირებულება 175000 აშშ დოლარია) გასხვისება საფუძველს აცლის მის მიერვე განვითარებულ მსჯელობის სისწორეს, როდესაც აღნიშნავდა, რო ქონების შეძენა სურდა გაქირავების მიზნით, ან გაარემონტებდა და გაასხვისებდა, საიდანაც მიიღებდა სარგებელს. პირიქით, 2020 წლის 05 ნოემბრის ხელშეკრულებაში იგივე ფასის მითითება, ადასტურებს ამ ხელშეკრულების მოჩვენებით ხასიათსაც. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ძნელად წარმოსადგენია საშუალო გონიერი ადამიანისაგან საბაზრო ღირებულებაზე რამდენიმეჯერ (დაახლოებით 6-ჯერ) ნაკლებ ფასად უძრავი ქონების გასხვისების ნების გამოვლენა, კონკრეტული და დამაჯერებელი არგუმენტის გარეშე.

27. მართალია კასატორები აღნიშნავენ, რომ საქმეში წარმოდგენილია მ.ჯ–ის მიერ ნასყიდობის საფასურის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი და მიუთითებენ, მათ მიერ გაფორმებულ ხელშეკრულებაზე, საიდანაც ირკვევა, რომ მხარეთა განცხადებით ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 28000 აშშ დოლარად... აღნიშნული ნასყიდობის თანხა მყიდველმა გამყიდველს გადასცა წინამდებარე ხელშეკრულებაზე ხელმოწერამდე, ხოლო გამყიდველმა მიიღო ნასყიდობის თანხა ხელშეკრულებაზე ხელმოწერამდე. თუმცა, აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაზე, სადაც მსგავს ფაქტთან დაკავშირებით, განიმარტა, რომ სადავო გარიგებაში არსებული დათქმა ნასყიდობის საფასურის გადახდის შესახებ, მტკიცებულებას ქმნის ხელშემკვრელ მხარეებს შორის გარიგებიდან წარმოშობილი ვალდებულების შესრულების შესახებ, თუმცა, იმ პირობებში, როდესაც გარიგებაზე დავობს მესამე პირი მოჩვენებითობის საფუძვლით და გარიგების მოჩვენებითობის ერთ-ერთ საფუძვლად ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელობაზეა მითითებული, სასამართლოს დასკვნით, ხელშეკრულებაში მითითებული ნასყიდობის საფასურის გადახდის ჩანაწერის გარდა, მყიდველის მიერ გამყიდველის სასარგებლოდ თანხის გადახდის დამადასტურებელი კონკრეტული მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში, ხელშეკრულებაში მითითებული ჩანაწერი თანხის გადახდის შესახებ, სხვა ზემოაღწერილ გარემოებებთან ერთად, მიუთითებს იმ ფაქტზე, რომ მხარეები მოჩვენებითად მოქმედებდნენ (იხ.სუსგ.-ები საქმეებზე:№ას-1021-982-2016; 17/05/2018 წ.; №ას-667-638-2016; 07/10/2016 წელი). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ურთიერთობის ნაწილობრივ მსგავსი კონსტრუქციაა სახეზე, რამეთუ მ.ნ–სა და მ.ჯ–ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას არა გარიგების მონაწილე მხარე, არამედ მესამე პირი (მოსარჩელე) ითხოვს; მყიდველის მიერ გამყიდველის სასარგებლოდ თანხის გადახდის დამადასტურებელი კონკრეტული რელევანტური მტკიცებულება კი, საქმეში წარმოდგენილი არ არის. ამასთან, ხელშეკრულებაში მითითებული ზემოაღნიშნული ჩანაწერით, რომელსაც წინ უძღვის „მხარეთა განცხადებით“, ცალსახად არ დასტურდება, რომ თანხის გადახდა ხელშეკრულების გაფორმების დროს განხორციელდა (თუმცა, აღნიშნული ჩანაწერის არსებობის შემთხვევაშიც, მოცემული დავის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, იგი ვერ გახდებოდა ფულადი ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი მტკიცებულება). საყურადღებოა ასევე მოსარჩელის მიერ პირველ მოპასუხესთან გაფორმებული ხელშეკრულების ვადის ამოწურვისა და მოპასუხეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თარიღები. კერძოდ, ხელშეკრულებებს შორის დროის ასეთი მცირე მონაკვეთი ამყარებს ეჭვს მოპასუხეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებების მოჩვენებითი ხასიათის შესახებ.

28. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ფიქტიური გარიგების დადების მოტივი (მოსარჩელის მიერ სადავო უძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების დაბრუნების დაბრკოლება/გამორიცხვა) იმთავითვე ივარაუდება და მაღალი ალბათობით, ქმნის ვარაუდს მოჩვენებითი ნების გამოვლენის თაობაზე, ასეთ ვითარებაში კი, მოპასუხეების ვალდებულება იყო, სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით, დაესაბუთებინათ მოვლენათა ამგვარი ქრონოლოგიური განვითარების ლოგიკურობა, რაც მათ არ განუხორციელებიათ. კასატორები საკასაციო საჩივრით სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების თვალთმაქცურობისა და მოჩვენებითობის გამოსარიცხად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს არგუმენტებს ვერ აბათილებენ. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ მიუბრუნდება სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის დისპოზიციას და აღნიშნავს, რომ გარიგების მოჩვენებითობისას და თვალთმაქცურობისას, სახეზე ყოველთვის გვაქვს კონტრაჰენტთა გარეგნულად გამოვლენილი ნება, რომელიც კანონის მოთხოვნებს ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, ყოველთვის აკმაყოფილებს, ანუ, ქმნის გარიგების ნამდვილობის მხოლოდ გარეგნულ სახეს (წინააღმდეგ შემთხვევაში, სახეზე გვექნებოდა ამავე კოდექსის ზოგადი თუ კერძო ნაწილით განსაზღვრული გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლები), რაც არ შეიძლება, სადავოობისას, მისი ნამდვილობის უალტერნატივიო წინაპირობა გახდეს, რამდენადაც ნების ნამდვილობა სახეზეა არა მხოლოდ მისი გარეგანი, არამედ შინაგანი გამოხატვისასაც და როგორც წესი, ეს ორი უნდა ემთხვეოდეს ერთმანეთს, ანუ მხარე გარეგნულად უნდა აფიქსირებდეს იმ ნებას, რისი მიღწევაც გარიგების დადებით სურს, რაც განსახილველ შემთხვევაში, არ დასტურდება.

29. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც უტყუარად არ ადასტურებს ფაქტს, უნდა შეფასდეს სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლივად. სასამართლო სადავო გარემოებათა არსებობა-არარსებობის დადგენისას ინდივიდუალურად და ერთობლივად აფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის შედეგადაც აყალიბებს თავის შინაგან რწმენას გამოსაკვლევი საკითხის მიმართ. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და მხარეთა საპროცესო დოკუმენტებში განვითარებული მსჯელობები ერთობლიობაში, იმდაგვარად ავსებს ერთმანეთს და ქმნის იმ დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას, რომ მხარეებს განუზრახავთ რეალური ხელშეკრულებების დადება და სადავო ხელშეკრულებები ფორმალურ ხასიათს ატარებდა.

30. რაც შეეხება სადავო უძრავი ნივთების შეძენის ფაქტის მიმართ, შემძენის - მ.ჯ–ის კეთილსინდისიერების საკითხს, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მართალია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ნასყიდობის სამართლებრივი ურთიერთობის კანონიერებას ზოგადად შემძენის კეთილსინდისიერებას უკავშირებს, თუმცა იმ პირობებში, როდესაც გამორკვეულია, რომ სადავო უძრავი ნივთი მხოლოდ ფორმალურად, მოსაჩვენებლად გასხვისდა, შემძენის კეთილსინდისიერება სადავო ქონების გასხვისების მიმართ იმთავითვე გამორიცხულია (იხ. სუსგ. საქმეზე Nას-397-397-2018, 19/04/2019 წ.).

31. საკასაციო პალატა დასკვნის სახით აღნიშნავს, რომ განჩინებაში მითითებული თითოეული გარემოება ცალკე აღებული, განყენებულად, გარიგებების თვალთმაქური და მოჩვენებითი ხასიათის დასადასტურებლად შესაძლოა საკმარისი არ ყოფილიყო, თუმცა, მათი ურთიერთშეჯერების, ერთობლივად გაანალიზების, გონივრული და ობიექტური განსჯის შედეგად, საკასაციო პალატას ექმნება გამყარებული შინაგანი რწმენა მასზედ, რომ სადავო ხელშეკრულებების დადება იმ სამართლებრივი შედეგის დადგომის სურვილს არ უკავშირდებოდა, რომელსაც დადებული გარიგება თავისი შინაარსის მიხედვით ითვალისწინებდა.

32. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მართებულია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის შესახებ და შესაბამისად, არსებობდა სადავო უძრავ ნივთებზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღდგენის წინაპირობები. კასატორებს კი, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

33. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

34. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

35. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში, მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

36. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

37. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

38. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.ნ–ისა და მ.ჯ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. მ.ნ–ს (.........) და მ.ჯ–ს (........) დაუბრუნდეს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 6000 ლარის (საგადახდო დავალება N27760026769, გადახდის თარიღი 11.06.2025) 70% – 4200 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე არჩილ კოჭლამაზაშვილი

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

თეა ძიმისტარაშვილი