საქმე №ას-299-2025 07 ნოემბერი, 2025 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა ჯეირანაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლაშა ქოჩიაშვილი, ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ნ.ბ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ა. ქ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 04 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 04 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს „ა. ქ–ის“ (შემდეგში - მოპასუხე) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 02 ნოემბრის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით ნ.ბ–ის (შემდეგში - მოსარჩელე) სარჩელი მოპასუხისათვის თანხის დაკისრების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები:

3. 2018 წლის 02 აგვისტოს, ერთი მხრივ, მ.ბ–ს და მოსარჩელეს და მეორე მხრივ, მ.რ–ს (ფირმა A-ის კომპეტენტური წარმომადგენელი, შემსრულებელი, რეგისტრაციის №406253183) და რ.ქ–ს („მენეჯერი“ უძრავი ქონების პროექტის განხორციელებისათვის, რომლის საკადასტრო კოდია: .........., სამშენებლო ნებართვის NAR1494730-3269259, მისამართი: თბილისი, ..........) შორის, ე.წ. მართვის ხელშეკრულება გაფორმდა. ხელშეკრულების საგანს მშენებლობის ტექნიკური, აღმასრულებელი, ფინანსური და ადმინისტრაციული მენეჯმენტი წარმოადგენდა (შემდეგში - ე.წ. მართვის ხელშეკრულება);

4. მოსარჩელის განმარტების მიხედვით, რომელიც მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია, სააპელაციო სასამართლომ გამოარკვია, რომ ხელშეკრულების საფუძველზე, მოპასუხეს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე უნდა აეშენებინა მრავალბინიანი საცხოვრებელი კომპლექსი. მოპასუხეს ევალებოდა მშენებლობის პროცესის წარმართვა და ზედამხედველობა;

5. მოსარჩელე, მრავალფუნქციური კომპლექსის მშენებლობის პროცესში საქართველოს მთავრობის N361 27.05.2014წ. დადგენილებით დამტკიცებული „მშენებლობის უსაფრთხოების შესახებ ტექნიკური რეგლამენტითა“ და საქართველოს მთავრობის N477 27.10.2017 წ. დადგენილებით დამტკიცებული „სიმაღლეზე მუშაობის უსაფრთხოების მოთხოვნების შესახებ ტექნიკური რეგლამენტით“ გათვალისწინებული მშენებლობის უსაფრთხოების წესების დარღვევისათვის, დაჯარიმდა 30 000 ლარით;

6. მოსარჩელემ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ მშენებლობის უსაფრთხოების წესების დარღვევისათვის გათვალისწინებული ჯარიმა - 30 000 ლარი და აღსრულების საფასური - 2 100 ლარი, გადაიხადა.

7. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ე.წ. მართვის ხელშეკრულებით განსაზღვრული მხარეთა უფლება მოვალეობების, მოდავე მხარეთა ახსნა-განმარტებების საფუძველზე, მხარეთა შორის გაფორმდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 629-ე (შემდეგში - სსკ-ის) მუხლით გათვალისწინებული ნარდობის/მომსახურების ხელშეკრულება.

8. მოსარჩელემ სარჩელი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით აღძრა, რომელიც იმ გარემოებას დააფუძნა, რომ ჯარიმის გადახდით მას ზიანი მიადგა, ხოლო ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირს მოპასუხე წარმოადგენს. მოპასუხის პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელ მტკიცებულებად ე.წ მართვის ხელშეკრულება დაასახელა, რომლის საფუძველზე მოპასუხემ მშენებლობის განხორციელების ზედამხედველობასა და სამშენებლო ნორმების დაცვაზე პასუხისმგებლობა აიღო.

9. სააპელაციო სასამართლომ დავა მოაწესრიგა სსკ-ის 394-ე, 408-ე, 412-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ სახელშეკრულებო ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისთვის აუცილებელია დადასტურდეს, რომ მოვალეს ნაკისრი ჰქონდა ის ვალდებულება, რომლის დარღვევასაც ედავება კრედიტორი, ასევე, სახეზე უნდა იყოს ვალდებულების დარღვევა, რამაც კრედიტორს ზიანი მიაყენა. შესაბამისად, მოსარჩელე იყო ვალდებული დაემტკიცებინა, როგორც მისთვის მიყენებული ზიანის არსებობა, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობა, რაც ვერ დაადასტურა. მხოლოდ ის გარემოება, რომ ე.წ. მართვის ხელშეკრულების საფუძველზე მშენებლობას ახორციელებდა მოპასუხე და მშენებლობის პროცესში უსაფრთხოების წესების დარღვევის გამო დაჯარიმდა მოსარჩელე, ზიანზე პასუხისმგებელ პირად მოპასუხეს არ აქცევს. მოსარჩელემ ზიანის მიყენების ფაქტის დასადასტურებლად წარმოადგინა ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცელი რომელიც შეიცავს მითითებას, რომ მოსარჩელე „მშენებლობის უსაფრთხოების შესახებ ტექნიკური რეგლამენტითა“ და „სიმაღლეზე მუშაობის უსაფრთხოების მოთხოვნების შესახებ ტექნიკური რეგლამენტით“ გათვალისწინებული მშენებლობის უსაფრთხოების წესების დარღვევისათვის 30 000 ლარით დაჯარიმდა, თუმცა, რაში გამოიხატა კონკრეტული სამართალდაღვევა და რა გადაცდომას ჰქონდა ადგილი, არც სააღსრულებო ფურცელი და არც საქმეში წარმოდგენილი სხვა საბუთები არ შეიცავს. მეტიც, მოპასუხის სააპელაციო საჩივრის განხილვის ეტაპზე, მოსარჩელემ ვერ მიუთითა კონკრეტულად რა წესი დაირღვა და რამდენად იყო პასუხისმგებელი მის დაცვაზე მოპასუხე.

10. ზემო მითითებულიდან მოსარჩელემ ზიანის ანაზღაურების შესახებ აღძრული მოთხოვნის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობაზე სარწმუნოდ ვერ მიუთითა და ვერც მათი არსებობა დაადასტურა.

11. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრებაზე უარის თქმის შესახებ, საკასაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოსარჩელის მიერ.

12. კასატორი მიიჩნევს, რომ ვინაიდან ე.წ. მართვის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხე პასუხისმგებელი იყო სამშენებლო სამუშაოების დროს უსაფრთხოების წესების დაცვაზე, ხოლო ამ წესების დარღვევის გამო, მოსარჩელეს მიუწია ჯარიმის თანხის გადახდა, ამით მოსარჩელეს ზიანის მიადგა, რომლის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირს მოპასუხე წარმოადგენს.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

14. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

15. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

16. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

17. საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანია, სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოპასუხეზე ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო ზიანის ანაზღაურების დაკისრებაზე, უარის თქმის კანონიერება.

18. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს.

19. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა, მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას გამორიცხავს. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით; რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

20. წარმოდგენილი სარჩელით მოსარჩელე მოპასუხეზე ზიანის - 32 101 ლარის დაკისრებას ითხოვს. სარჩელში მითითებული და პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე მიცემული ახსნა-განმარტების მიხედვით, მისი მოთხოვნა ეფუძნება მხარეთა შორის გაფორმებულ ე.წ. მართვის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვან შესრულებას, რამაც მოსარჩელეს ზიანი მიაყენა.

21. საკასაციო პალატა განმარტავს, ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამოხატულებას ჰპოვებს მოვალეზე კანონით დადგენილი ქონებრივი ზემოქმედების ზომებში.

22. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე. ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში.

23. ვალდებულების დარღვევისათვის პასუხისმგებლობის ყველაზე გავრცელებული სახეა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ანუ პასუხისმგებლობა გამოიხატება დამრღვევი მხარის ვალდებულებაში, მიყენებული ზიანი ნატურით ან ფულადი სახით. იურიდიული პასუხისმგებლობა გამოიხატება სამართალდამრღვევისათვის განსაზღვრული უარყოფითი შედეგების დადგომით, კერძოდ – ქონებრივი ან პირადი უფლებების შეზღუდვით, რომლებიც ითვალისწინებენ ვალდებულების დამრღვევი პირისათვის იმის ზემოთ დამატებითი მოქმედების შესრულების დაკისრებას, რაც მას ვალდებულებით ევალებოდა.

24. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ფორმათაგან ზიანის ანაზღაურებას აქვს უნივერსალური მნიშვნელობა და გამოიყენება სამოქალაქო უფლებათა დარღვევის ყველა შემთხვევაში, მაშინ როცა სხვა ფორმების გამოყენებაზე პირდაპირ უთითებს კანონი ან ხელშეკრულება კონკრეტული სამართალდარღვევისას.

25. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა, პასუხისმგებლობა ერთი კონტრაჰენტისა მეორეს წინაშე, სამართალდამრღვევისა – დაზარალებულის წინაშე, დაკავშირებულია არა პიროვნული თავისუფლების ბოჭვასთან, როგორც ისტორიულ წარსულში, არამედ მოვალის მხოლოდ ქონების შემცირებასთან. „ზიანში“ მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ კომპონენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს.

26. ზიანის ანაზღაურების საკითხთან მიმართებით, როგორც კონტინენტური ევროპის, ისე საერთო სამართლის სისტემის ქვეყნები ადგენენ საერთო ზოგად პრინციპებს: ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში ფულადი ანაზღაურების მიზანია დაზარალებული მხარის ქონებრივი დანაკარგების კომპენსაცია. ზიანის მიმყენებლის მიერ ზიანის ანაზღაურებამ უნდა გამოიწვიოს კრედიტორის აღდგენა იმ მდგომარეობაში, რომელშიც იგი იქნებოდა, თუკი ადგილი არ ექნებოდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებელ გარემოებას.

27. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზიანი წარმოადგენს პირის ქონებრივი და არაქონებრივი ინტერესების მისი ნების გარეშე ხელყოფას, რისი ანაზღაურებაც აღიარებულია ბრუნვის წეს-ჩვეულებებით და შეზღუდული არ არის კანონმდებლობით.

28. როგორც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, ასევე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობა, ერთმანეთისაგან განასხვავებს ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს. ქონებრივი ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. ქონებრივ ზიანში იგულისხმება არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ პასივების გაზრდაც (შდრ. რუსიაშვილი გ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 408-ე, ველი 9, თბილისი, 2019). ქონებრივი ზიანი შეიძლება იყოს როგორც სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის (სსკ-ის 394-ე მუხ., ასევე, არასახელშეკრულებო (დელიქტური) ვალდებულების (სსკ-ის 992-ე მუხ.) დარღვევის შედეგი. სსკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, ,,პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება”. ნორმით დადგენილ ზიანის ანაზღაურების, როგორც პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის ვალდებულებაში, სწორედ იმ ფაქტობრივი მდგომარეობის აღდგენა იგულისხება, რომელიც იარსებებდა, რომ არა ვალდებულების დარღვევა (“Total reparation“-ის პრინციპი).

29. ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება თუ ქმედება არ არის მართლსაწინააღმდეგო, ხოლო მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე ანუ აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს. სახელშეკრულებო ურთიერთობებში კი, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით მოვალე ძირითადად კრედიტორის შეფარდებით (რელატიურ) უფლებებს არღვევს. მართლსაწინააღმდეგო ქმედება გულისხმობს როგორც აქტიურ მოქმედებას, ისე უმოქმედობასაც. მისი არსი ისაა, რომ ქმედება არღვევს სამართლის ნორმით გამოხატული მოქმედების ან უმოქმედობის ვალდებულებას. კანონის ან ხელშეკრულების ძალით პირი ვალდებული იყო (სამართლებრივი კრიტერიუმი, რომელიც გულისხმობს განსაზღვრული მოქმედების განხორციელების სამართლებრივ ვალდებულებას) და შეეძლო ემოქმედა (მოქმედების განხორციელების ფაქტობრივი შესაძლებლობა), თუმცა არ შეასრულა ან არაჯეროვნად შეასრულა განსაზღვრული მოქმედება. სამოქალაქო სამართალში მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა სხვა პირთა დაცული ინტერესის ხელყოფა. მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას.

30. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაში განმარტებულია, რომ როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს აწევს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს (სუსგ №ას-1168-2022, 18 იანვარი, 2023წ.).

31. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

32. შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლო საქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს).

33. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე, სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

34. კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

35. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.

36. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით.

37. განსახილველ შემთხვევაში, სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის მიღება - ზიანის ანაზღაურება. მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა - სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება კი შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას უკავშირებს.

38. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მხარეთა შორის დადებული ე.წ. მართვის ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა ტექნიკური, აღმასრულებელი, ფინანსური და ადმინისტრაციული მენეჯეტი, შემდეგი მიზნით: სამშენებლო საქმიანობის სრული აღმასრულებელი მენეჯმენტი, კეთილმოწყობა. კედლის აგება, ფუნქციონირება, ჩაბარება სამშენებლო პროექტის მიხედვით (იხ., ს.ფ. 21-24).

39. მოსარჩელე, მრავალფუნქციური კომპლექსის მშენებლობის პროცესში საქართველოს მთავრობის N361 27.05.2014წ. დადგენილებით დამტკიცებული „მშენებლობის უსაფრთხოების შესახებ ტექნიკური რეგლამენტითა“ და საქართველოს მთავრობის N477 27.10.2017 წ. დადგენილებით დამტკიცებული „სიმაღლეზე მუშაობის უსაფრთხოების მოთხოვნების შესახებ ტექნიკური რეგლამენტით“ გათვალისწინებული მშენებლობის უსაფრთხოების წესების დარღვევისათვის, დაჯარიმდა 30 000 ლარით. მოსარჩელემ, ნებაყოფლობით გადაიხდა, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ მშენებლობის უსაფრთხოების წესების დარღვევისათვის გათვალისწინებული ჯარიმა - 30 000 ლარი და აღსრულების საფასური - 2 100 ლარი.

40. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხე იყო პასუხისმგებელი სუბიექტი მშენებლობის განხორციელების ზედამხედველობასა და სამშენებლო ნორმების დაცვაზე. ვინაიდან მოპასუხემ ნაკისრი ვალდებულება არაჯეროვნად შეასრულა, ეს უკანასკნელია ვალდებული მოსარჩელეს აუნაზღაუროს ჯარიმის გადახდით დამდგარი მატერიალური ზარალი.

41. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას, რომ მოსარჩელემ მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობების არსებობა ვერ დაადასტურა. მოსარჩელე უთითებს, რომ იგი „მშენებლობის უსაფრთხოების შესახებ ტექნიკური რეგლამენტითა“ და „სიმაღლეზე მუშაობის უსაფრთხოების მოთხოვნების შესახებ ტექნიკური რეგლამენტით“ გათვალისწინებული მშენებლობის უსაფრთხოების წესების დარღვევისათვის დაჯარიმდა, თუმცა, სარჩელი არ შეიცავს სათანადო დასაბუთებას იმის თაობაზე, თუ, რაში გამოიხატა კონკრეტული სამართალდარღვევა და რა გადაცდომას ჰქონდა ადგილი. ამასთან, არც ის გარემოება არ დასტურდება, რომ ზემომითითებული დარღვევაზე პასუხიმგებელი სწორედ მოპასუხე მოპასუხე იყო. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების იმ დასაბუთებაზეც, რომ მოსარჩელემ ვერც სააპელაციო საჩივრის განხილვის ეტაპზე ვერ მიუთითა კონკრეტულად რა წესი დაირღვა და რამდენად იყო პასუხისმგებელი მის დაცვაზე მოპასუხე. ამასთან, სარჩელს არც რელევანტური მტკიცებულებები არ ერთვის.

42. რაც შეეხება საკასაციო საჩივარზე დართულ მტკიცებულებებს, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ამ ინსტანციაში მტკიცებულებათა წარდგენა არ ხდება, რადგანაც საკასაციო სასამართლო ფაქტების დამდგენ ინსტანციას არ წარმოადგენს, კანონის ძალით (სსსკ-ის 407.1. მუხლი) იგი შემოიფარგლება საქმეში უკვე არსებული დოკუმენტების შემოწმებით საკასაციო პრეტენზიათა ფარგლებში (იხ., სუსგ №ას- 1059-2021, 20 იანვარი, 2022 წელი).

43. შექმნილი ფაქტობროვი მოცემულობა იმის მაუწყებელია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა წარუმატებელია და მართებულად იქნა უარყოფილი. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით კი, კასატორმა ვერ დაარწმუნა საკასაციო პალატა მისი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძვლების არსებობაში.

44. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად. ამდენად საკასაციო პალატა კასატორთა არაძირითად არგუმენტებზე აღარ იმსჯელებს (იხ., „ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ“ N7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

45. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

46. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი (სსსკ-ის 401.4 მუხლი).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ნ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. ნ.ბ–ის (პასპორტის ნომერი N........) დაუბრუნდეს ა. ღ–ის მიერ 28.03.2025წ. №5785 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1605.05 ლარის 70% – 1,123.53 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღებისანგარიშის№200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გოჩა ჯეირანაშვილი

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე