საქმე №ას-514-2025 07 ნოემბერი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა ჯეირანაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლაშა ქოჩიაშვილი, ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – ი.დ–ია, ქ.დ–ია და ნ.დ–ია (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.დ–ია (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება ქონების რეალიზაციის გზით

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილებით ი.დ–იას (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სარჩელი ი.დ–იას (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“), ქ.დ–იასა (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) და ნ.დ–იას (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“) (შემდგომში ერთობლივად - „მოპასუხეები“ ან „კასატორები“) მიმართ დაკმაყოფილდა; დადგინდა, რომ გაუქმდეს ქ. თბილისში, ........../......... მისამართზე მდებარე უძრავ ქონებებზე (საკადასტრო კოდები N ........../...........) მოსარჩელისა და მოპასუხეების საზიარო უფლება საზიარო საგნის რეალიზაციის გზით და უძრავი ქონების რეალიზაციის შედეგად ამონაგები თანხა მოსარჩელესა და მოპასუხეებს მიეკუთვნოთ უძრავ ქონებაში კუთვნილი წილის პროპორციულად; დადგინდა ასევე, რომ გაუქმდეს მოსარჩელისა და მოპასუხეების საზიარო უფლება ავტოსატრანსპორტო საშუალებაზე, მარკა/მოდელი „FORD ESCAPE HYBRID”, სახელმწიფო ნომრით „........“, საიდენტიფიკაციო ნომერი ........., საზიარო საგნის რეალიზაციის გზით და უძრავი ქონების რეალიზაციის შედეგად ამონაგები თანხა მოსარჩელესა და მოპასუხეებს მიეკუთვნოთ უძრავ ქონებაში კუთვნილი წილის პროპორციულად; მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ მის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 120 ლარის და წარმომადგენლის მომსახურების ხარჯის - 200 ლარის ანაზღაურება (მე-3 პუნქტი).

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოპასუხეების სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტი იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ წარმომადგენლის მომსახურების ხარჯის - 200 ლარის ანაზღაურება; დანარჩენ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად; მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის - 150 ლარის ანაზღაურება.

3. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. ქ. თბილისში, ......../........... მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება, საკადასტრო კოდით N.......... და N.........., წარმოადგენდა ბ.დ–ას (მამკვიდრებელი) საკუთრებას;

3.2. მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ გაიცა სამკვიდრო მოწმობა ქ. თბილისში, ........./......... მისამართზე მდებარე უძრავ ქონებაზე, საკადასტრო კოდით N........... სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე უძრავი ქონება აღირიცხა მემკვიდრეების - მოსარჩელის (1/8 ნაწილი), პირველი მოპასუხის (5/8 ნაწილი), მეორე მოპასუხის (1/8 ნაწილი) და მესამე მოპასუხის (1/8 ნაწილი) თანასაკუთრებად;

3.3. ქ. თბილისში, .........../.......... მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება (სხვენი), საკადასტრო კოდით N.........., სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე აღირიცხა მემკვიდრეების - მოსარჩელის (1/8 ნაწილი), პირველი მოპასუხის (4/8 ნაწილი), მეორე მოპასუხის, მესამე მოპასუხის და პირველი მოპასუხის (3/8 ნაწილი) თანასაკუთრებად;

3.4. სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე მოსარჩელემ საკუთრებაში მიიღო სატრანსპორტო საშუალების 1/8 ნაწილი, რომლის მახასიათებლებია: მარკა/მოდელი „FORD ESCAPE HYBRID”, სახელმწიფო ნომრით „.........“, საიდენტიფიკაციო ნომერი ........ (იხ. ს.ფ. 107-108, 109-110; ს.ფ. 21-23, 24-26; ს.ფ. 27-28, 29-30; მხარეთა ახსნა-განმარტება);

3.5. მოპასუხეების მიერ წარმოდგენილი უძრავი ქონების შეფასების შესახებ დასკვნით, ქ. თბილისში, ........../ ......... მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება (საცხოვრებელი ბინა და სხვენი) 2024 წლის 18 თებერვლის მდგომარეობით შეფასებულია 162 000 აშშ დოლარად (იხ. ს.ფ. 82-106; მოპასუხის ახსნა-განმარტება).

4. მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის არასწორად გადანაწილების საკითხთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სარჩელის მე-5 ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის თანახმად, თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი, ს/კ ........., მრავალბინიანი საცხოვრებელი კორპუსის მე-2 სართულზე არსებული 79.50 კვ.მ საცხოვრებელი ბინაა, ამავე ბინის თავზე/მესამე სართულზეა 97 კვ.მ. სხვენიც, ს/კ-ით .......... თანასაკუთრებაში არსებულ უძრავ/მოძრავ ნივთებს ფაქტობრივად მხოლოდ მოპასუხეები ფლობენ და მოსარჩელეს არ ეძლევა აღნიშნული ქონებების ფლობისა და სარგებლობის საშუალება (იხ. სარჩელი, ს.ფ. 6). მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლებში მიუთითა, რომ საზიარო საგნის თანამესაკუთრეთა საკუთრებაში არსებული წილების (5/8; 1/8; 1/8) შესაბამისად, მოსარჩელის კუთვნილი 1/8 წილის გამიჯვნა იზოლირებულად, ისე რომ არ შემცირდეს გამოყოფილი ნაწილის ფუნქციური (დანიშნულებრივი) ღირებულება, ბინის კომუნალური ხასიათიდან გამომდინარე, ისევე როგორც ავტოსატრანსპორტო საშუალების, შეუძლებელია; მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, როდესაც მოსარჩელე საზიარო უფლების ნატურით გაყოფის შეუძლებლობის თაობაზე მიუთითებს, სწორედ მისი მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენს იმ ფაქტის დადასტურება, რომ საზიარო საგნის ნატურით გაყოფა ერთგვაროვან ნაწილებად, ღირებულების შემცირების გარეშე, შეუძლებელია. თუმცა, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, ბინის კომუნალური ხასიათიდან გამომდინარე გამიჯვნა იზოლირებულად, ისე რომ არ შემცირდეს გამოყოფილი ნაწილის ფუნქციური (დანიშნულებრივი) ღირებულება, შეუძლებელია. ამდენად, აღნიშნული გარემოება მოსარჩელის მხრიდან დამატებით მტკიცებას (ექსპერტის დასკვნის წარდგენას) არ საჭიროებს (იხ. სარჩელი, ს.ფ. 10). სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაქცია საქმის მასალებში განთავსებულ, მოპასუხეების მიერ 2024 წლის 21 მაისს სასამართლოში წარდგენილ მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხველ შესაგებელზე, კერძოდ, სარჩელის მე-5 ფაქტობრივ გარემოებასთან დაკავშირებით, მოპასუხეებმა მიუთითეს, რომ მამკვიდრებელი მოპასუხეებთან ერთად გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა სარჩელში მითითებულ ბინაში. აღნიშნულ საცხოვრებელ ფართში დღემდე ცხოვრობენ მოპასუხეები. მოპასუხეთა თანასაკუთრებაშია სრული ფართის 7/8 წილი (იხ. შესაგებელი, ს.ფ. 72). სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე, რომლის თანახმად, იმ პირობებში, როდესაც ბინის კომუნალური ხასიათიდან გამომდინარე, ქონების რეალიზაციის გზით საზიარო უფლების გაუქმების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობა დასტურდება, მოპასუხის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 964-ე მუხლის გამოყენების დამაბრკოლებელი გარემოებების არსებობის დადასტურება, კერძოდ, იმ გარემოებისა, რომ რეალურად სადავო ბინის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობა არსებობს (შდრ: სუსგ №ას-224-2022, 10 ივნისი, 2022 წ.). გამომდინარე აქედან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მტკიცების ტვირთის მართებულად გადანაწილებით, მხარეთათვის უზრუნველყოფილ იქნა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის კონსტიტუციურ პრინციპზე დაყრდნობით საქმის გამოკვლევა და შესწავლა; პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაადგინა მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოება - თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ნატურით გაყოფის შეუძლებლობა, მოპასუხეებმა კი სარწმუნოდ ვერ გააქარწყლეს და ვერც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობის საწინააღმდეგოდ წარადგინეს დასაბუთებული სააპელაციო პრეტენზია.

5. მოსარჩელის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენებასთან დაკავშირებულ პრეტენზიასთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხეების მიერ საზიარო ქონებიდან მოსარჩელის კუთვნილი წილის გამოსყიდვა და, ზოგადად, მხარეთა შორის დავის გადაწყვეტის ამა თუ იმ პირობაზე მოლაპარაკება, მხოლოდ მათი თავისუფალი ნების საფუძველზეა შესაძლებელი; 2024 წლის 17 დეკემბერს სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე, სასამართლომ სსსკ-ის 218-ე მუხლის საფუძველზე, მხარეებს შესთავაზა დავის მორიგებით დასრულება. ამ მიზნით, სააპელაციო პალატამ მხარეთა შუამდგომლობის საფუძველზე გადადო საქმის განხილვა 2025 წლის 21 იანვარს. 2024 წლის 26 დეკემბერს სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილი იქნა მოპასუხეთა წარმომადგენლის განცხადება, სადაც აღნიშნულია შემდეგი: „სასამართლოს ვაცნობებთ, რომ ამ ეტაპისათვის მხარეთა შორის ვერ მოხერხდა მორიგების პირობებზე შეთანხმება. აღსანიშნავია, რომ აპელანტების მხრიდან მოწინააღმდეგე მხარისათვის შეთავაზებული იქნა სამხარაულის ექსპერტიზის ჩატარება და მოსარჩელის წილის ანაზღაურება, რაზედაც მოწინააღმდეგე მხარემ უარი განაცხადა“ (იხ. 2024 წლის 26 დეკემბრის განცხადება). სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მხარეთა შორის მორიგების მიღწევა მთლიანად მათივე ნებაზეა დამოკიდებული და შესაძლებელია სასამართლოს მიერ დავის განხილვის შემდეგაც გადაწყვეტილების აღსრულების ეტაპზეც. სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლობის გამო არ გაიზიარა მოპასუხეების პრეტენზია, რომ მოსარჩელე აღძრული სარჩელით მიზნად ისახავდა მოპასუხეებისათვის მხოლოდ ზიანის მიყენებას. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელის ქმედების უფლების ბოროტად გამოყენებად შეფასებისათვის საკმარისი არ იყო მხოლოდ ის გარემოება, რომ იგი არ დათანხმდა მოპასუხეების მიერ შეთავაზებულ პირობას მოსარჩელისათვის გადასახდელი თანხის ოდენობის განსაზღვრის წესზე.

6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი და მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

7. კასატორებმა მიუთითეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

7.1. სასამართლომ ისე დააკმაყოფილა სარჩელი, რომ მოსარჩელეს არ წარუდგენია ექსპერტიზის დასკვნა, რომელიც დაადასტურებდა, რომ უძრავი ქონების გამიჯვნა შეუძლებელი იყო. დღემდე პასუხგაუცემელია: ორ სართულზე, დამოუკიდებელი შესასვლელების მქონე უძრავი ქონებები იძლევა თუ არა იმ ფორმით გამიჯვნის შესაძლებლობას, რომ შენარჩუნდეს ფუნქციური ღირებულება;

7.2. მოსარჩელე მხარე უფლებას ბოროტად იყენებს და მიზნად ისახავს მხოლოდ ერთს, ზიანი მიაყენოს მოპასუხე მხარეს. თუ მხარეს მხოლოდ საკუთარი წილი ქონების ღირებულების მიღების მოტივაცია ამოძრავებს, ეს უფლება სრულად იქნება დაკმაყოფილებული შესაბამისი დამოუკიდებელი ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე ანაზღაურებით, რასაც დღემდე სთავაზობენ მოპასუხეები;

7.3. მოპასუხე მხარემ პროცესამდე და პროცესის განმავლობაში მოსარჩელეს შესთავაზა მისი წილის - 1/8 -ის გამოსყიდვა საბაზრო ღირებულებით. აღნიშნულისათვის მოპასუხეებმა ექსპერტს შეაფასებინეს უძრავი ქონების ღირებულება. ასევე, დამატებით შესთავაზეს მოსარჩელე მხარეს, ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში ჩაეტარებინათ საბაზრო ღირებულების შესახებ კვლევა და დადგენილი ღირებულების შესაბამისად, მოპასუხეები გამოისყიდიდნენ მოსარჩელის წილს. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო ზემოაღნიშნული და სარჩელი დააკმაყოფილა, რომლითაც ირღვევა მოპასუხეთა კონსტიტუციით დაცული საკუთრების უფლება;

7.4. უდავოდ დადასტურებულია, რომ სადავო უძრავ ქონებაში ცხოვრობს ასაკოვანი მოპასუხე მხარე, რომელსაც აქვს ღირსი ინტერესი, ფლობდეს და ცხოვრობდეს უძრავ ქონებაში. განსახილველ შემთხვევაში, როდესაც მოსარჩელე ფლობს უძრავი ქონების მხოლოდ 1/8 წილს და მოწინააღმდეგე მხარე სთავაზობს მისი წილის გამოსყიდვის გზით დავის დასრულებას, თუმცა, მხარე უარს აცხადებს შეთავაზებაზე, მიჩნეული უნდა იქნეს, რომ მხარე ბოროტად იყენებს მასზე მინიჭებულ უფლებას.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 2 მაისის განჩინებით მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

9. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

10. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

11. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

12. განსახილველ შემთხვევაში სარჩელის საგანს წარმოადგენს საზიარო უფლების გაუქმება საზიარო საგნის რეალიზაციის გზით [სსკ-ის 961.1. მუხლი: თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება].

13. სამოქალაქო კოდექსი იცნობს საზიარო უფლების გაუქმების ორ შესაძლებლობას: საზიარო უფლების გაუქმებას ნატურით გაყოფის გზით [სსკ-ის 963-ე მუხლი] და საზიარო უფლების გაუქმებას საზიარო საგნის რეალიზაციის გზით [სსკ-ის 964-ე მუხლი]. ეს უკანასკნელი გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია [სსკ-ის 964.1 მუხლის პირველი წინადადება: თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია, მაშინ საზიარო უფლება გაუქმდება საზიარო საგნის, დაგირავებული ნივთის ან მიწის ნაკვეთის გაყიდვითა და ამონაგების განაწილებით].

14. საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. საკასაციო პალატის განმარტებით, როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი, ამასთან, ორივე შემთხვევაში ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვალისწინებს საგნის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობას, თუ იგი არ დაკარგავს თავის ფუნქციონალურ დანიშნულებას. ღირებულებაში ნივთის საბაზრო ღირებულება (ფასი) კი არ იგულისხმება, არამედ მოიაზრება მისი საგნობრივი (ფუნქციონალური) დანიშნულება, რომლის შემცირება ნივთის გაყოფამ არ უნდა გამოიწვიოს. ნატურით გასაყოფმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებს გაყოფამდე, ე.ი. არ უნდა წაერთვას ის ფუნქცია და მნიშვნელობა. საკასაციო პალატა ასევე განმარტავს, რომ დაუშვებელია საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით, თუ შეუძლებელია ყველა თანამესაკუთრის საკუთრების უფლების ღირებულების შენარჩუნება საკუთარი იდეალური წილის შესაბამისად. მხოლოდ ერთი თანამესაკუთრის იდეალური წილის იმგვარი გამოყოფა, რომლითაც დაცულია ამ უკანასკნელის საზიარო საგნის გაყოფამდე არსებული მდგომარეობა (ღირებულება), საზიარო უფლების გაუქმებას ნატურით გაყოფის გზით სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის კონტექსტში ლეგიტიმურს არ ხდის, თუ დაცული და შენარჩუნებული არ არის სხვა თანამესაკუთრეთა იდეალური წილის მდგომარეობა (ღირებულება). ამასთან, საზიარო უფლების გაუქმება, როდესაც ეს ხდება ნატურით გაყოფის გზით, ნიშნავს თანასაკუთრების რეჟიმიდან ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმზე გადასვლას, ანუ დაუშვებელია საზიარო საგანი ისე გაიყოს, რომ ნივთის გარკვეულ ნაწილზე ვრცელდებოდეს ინდივიდუალური საკუთრება, ხოლო სხვა ნაწილზე საერთო საკუთრება (იხ. სუსგ საქმე №ას-1148-1094-2014, 19 მარტი, 2015 წელი).

15. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 964-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების შესაბამისად, საზიარო უფლების გაუქმება ნივთის აუქციონზე რეალიზაციის გზით არ წარმოადგენს მესაკუთრის უპირობო უფლებას. აღნიშნულ უფლებას მესაკუთრე იძენს მხოლოდ მას შემდეგ, რაც სარწმუნოდ დაადასტურებს ნივთის ნატურით გაყოფის შეუძლებლობას. საზიარო უფლების გაუქმება წარმოადგენს მოსარჩელის მოთხოვნას, რომლის დისპოზიციური უფლებამოსილება – შეარჩიოს საზიარო უფლების გაუქმების კონკრეტული საშუალება, შეზღუდულია მატერიალური კანონმდებლობით (იხ. სუსგ საქმე №ას-1148-1094-2014, 19 მარტი, 2015 წელი).

16. კასატორთა პრეტენზიის თანახმად, სასამართლომ ისე დააკმაყოფილა სარჩელი, რომ მოსარჩელეს არ წარუდგენია ექსპერტიზის დასკვნა, რომელიც დაადასტურებდა, რომ უძრავი ქონების გამიჯვნა შეუძლებელი იყო; დღემდე პასუხგაუცემელია: ორ სართულზე, დამოუკიდებელი შესასვლელების მქონე უძრავი ქონებები იძლევა თუ არა იმ ფორმით გამიჯვნის შესაძლებლობას, რომ შენარჩუნდეს ფუნქციური ღირებულება.

17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ნებისმიერი სამოქალაქო-სამართლებრივი დავის მართებულად გადაწყვეტის მიზნით, მნიშვნელოვანია, შეფასდეს სარჩელისა და შესაგებლის არსებითობა, რაც სასამართლოს მხრიდან არ მოითხოვს მტკიცებით სტადიაზე გადასვლას და გულისხმობს მითითებული პროცესუალური დოკუმენტების (სარჩელისა და შესაგებლის) შეფასებას მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე (იხ. სუსგ საქმე №ას-1062-1022-2016, 19 თებერვალი, 2018 წელი).

18. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე სარჩელში უთითებდა, რომ თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი, ს/კ ........, მრავალბინიანი საცხოვრებელი კორპუსის მე-2 სართულზე არსებული 79.50 კვ.მ. საცხოვრებელი ბინაა, ამავე ბინის თავზე/მესამე სართულზეა 97 კვ.მ. სხვენიც, ს/კ-ით ........ თანასაკუთრებაში არსებულ უძრავ/მოძრავ ნივთებს ფაქტობრივად მხოლოდ მოპასუხეები ფლობენ და მოსარჩელეს არ ეძლევა აღნიშნული ქონებების ფლობისა და სარგებლობის საშუალება (იხ. სარჩელი, მე-5 ფაქტობრივი გარემოება, ს.ფ. 6). მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლებში ასევე მიუთითა, რომ საზიარო საგნის თანამესაკუთრეთა საკუთრებაში არსებული წილების (5/8; 1/8; 1/8) შესაბამისად, მოსარჩელის კუთვნილი 1/8 წილის გამიჯვნა იზოლირებულად, ისე რომ არ შემცირდეს გამოყოფილი ნაწილის ფუნქციური (დანიშნულებრივი) ღირებულება, ბინის კომუნალური ხასიათიდან გამომდინარე, ისევე როგორც ავტოსატრანსპორტო საშუალების, შეუძლებელია. მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ მოცემული გარემოება მისი მხრიდან დამატებით მტკიცებას (ექსპერტიზის დასკვნის წარდგენას) არ საჭიროებდა (იხ. სარჩელი, ს.ფ. 10).

19. ამდენად, მოსარჩელე სარჩელში უთითებდა საზიარო საგნის, მრავალბინიან საცხოვრებელ კორპუსში მდებარე ბინის კომუნალური ხასიათიდან გამომდინარე, მისი, ისევე როგორც ავტოსატრანსპორტო საშუალების, ნატურით გაყოფის შეუძლებლობაზე (იხ. მსგავს საკითხზე: სუსგ საქმე №ას-49-2020, 20 თებერვალი, 2020 წელი; საქმე №ას-96-2019, 8 მაისი, 2019 წელი; საქმე №ას-1441-2018, 8 მაისი, 2020 წელი; საქმე №ას-1065-2021, 1 დეკემბერი, 2021 წელი).

20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პრეზუმფცია (ალბათობა), როგორც ლოგიკური სუბსტანცია, წარმოიშობა, თუ ის ბუნებრივ, ცხოვრებისეულ ჭეშმარიტებაზე მიუთითებს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1062-1022-2016, 19 თებერვალი, 2018 წელი). პრეზუმფცია წარმოადგენს ვარაუდს ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის შესახებ („Prezumptio“ - ვარაუდზე დამყარებული მოსაზრება; რაიმე ფაქტის აღიარება სარწმუნოდ, სანამ არ დამტკიცდება მისი მცდარობა). პრეზუმფციების მეშვეობით ნაწილდება მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი. მაშასადამე, პრეზუმირებული ფაქტის პროცესუალური თავისებურება ისაა, რომ მისი გაქარწყლება ევალება მხარეს, რომლის წინააღმდეგაც მოქმედებს თავად ეს ფაქტი. თავის მხრივ, ამ პროცესუალური კომპონენტის სწორად განსაზღვრა წარმოადგენს სამართლიანი სასამართლო უფლების შემადგენელ ნაწილს (იხ: ი. გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, თბ., 2020წ., გვ.234, 236, 237) (იხ. სუსგ საქმე №ას-1059-2023, 14 დეკემბერი, 2023 წელი). თუ რომელი მხარისათვის უფრო ადვილია დაამტკიცოს ესა თუ ის ფაქტი, აგრეთვე, რომელი ფაქტების დამტკიცების საფუძველზე წარმოიშობა ვარაუდი (პრეზუმფცია) გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე სხვა ფაქტების არსებობის შესახებ, განსაზღვრულია კანონით, ხოლო ზოგიერთ შემთხვევებში კი, სასამართლო პრაქტიკით (იხ. სუსგ საქმე №ას-1382-1302-2017, 30 ოქტომბერი, 2018 წელი). შესაბამისად, მოპასუხის შესაგებლის ფარგლებში გამოკვლეულ უნდა იქნეს, რამდენად კვალიფიციურად შეედავა იგი სარჩელის საფუძვლად მითითებულ გარემოებას, მის მიერ წარმოდგენილი შესაგებელი, მტკიცებულებები ხომ არ ქმნის პრეზუმფციის გაქარწყლების წინაპირობას. კვალიფიციური შედავების პირობებში მტკიცების ტვირთი მოპასუხის მხრიდან გადადის მოსარჩელის მხარეს (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1062-1022-2016, 19 თებერვალი, 2018 წელი; საქმე №ას-1094-2022, 28 მაისი, 2024 წელი).

21. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიც არის შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება, მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში. მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი, ასევე, დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპის ერთგვარი გამოხატულებაა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე არის დამოკიდებული, რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან (იხ. სუსგ საქმე №ას-108-2021, 22 აპრილი, 2021 წელი).

22. მოპასუხის წერილობით პასუხში მითითებული უნდა იყოს, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, რა კონკრეტულ ფაქტებსა და გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ [სსსკ-ის 201.2. მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი]. პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს [სსსკ-ის 201.4 მუხლი]. მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული [სსსკ-ის 219.1. მუხლი]. ამდენად, საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017 წელი, პარ. 201).

23. შესაგებელი მოპასუხის უფლების დაცვის უმთავრესი ინსტრუმენტია, რომლის ჯეროვნად გამოყენება განაპირობებს საქმის საბოლოო შედეგს. უმრავლეს შემთხვევაში, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილების გამოტანისათვის საკმარისია საქმეში გამართული, არგუმენტირებული შესაგებლის არსებობა და საამისოდ შეგებებული სარჩელის აღძვრა არც არის საჭირო. შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება მხარის მიერ დაძლეულად ვერ განიხილება, თუ იგი კვალიფიციურად, ამომწურავად და დასაბუთებულად არ ედავება მოსარჩელე მხარეს მის მიერ მოთხოვნის დასაფუძნებლად სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე, აბსტრაქტული შესაგებელი, ფორმალური თვალსაზრისით, შესაძლოა, იყოს კიდეც წარდგენილი სასამართლოსათვის სწორ საპროცესო დროს, მაგრამ თუ მას არ შესწევს უნარი, კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენოს იმ გარემოებათა არსებობა, რომლებიც აფუძნებს სარჩელს, ამგვარი შესაგებლის პროცესუალური მნიშვნელობა უკიდურესად დაბალია და შემოიფარგლება უფლების დაცვის მხოლოდ იმ მასშტაბით, რომ აკავებს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანას. არასათანადო შესაგებელი აფერხებს მოპასუხის უფლებას სასარჩელო ფაქტებზე მოგვიანებით შედავებისა და მტკიცებულებების მოგვიანებით წარდგენის შესაძლებლობის თვალსაზრისით (იხ. სუსგ საქმე №ას-64-2022, 24 თებერვალი 2023 წელი).

24. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხე მხარე შესაგებლით არ შედავებია მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებას, რომ თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი მრავალბინიან საცხოვრებელ კორპუსში მდებარე საცხოვრებელი ბინა და ამავე ბინის თავზე არსებული სხვენია და, რომ საზიარო საგნის თანამესაკუთრეთა საკუთრებაში არსებული წილების (5/8; 1/8; 1/8) შესაბამისად, მოსარჩელის კუთვნილი 1/8 წილის გამიჯვნა იზოლირებულად, ისე რომ არ შემცირდეს გამოყოფილი ნაწილის ფუნქციური (დანიშნულებრივი) ღირებულება, ბინის კომუნალური ხასიათიდან გამომდინარე, ისევე როგორც ავტოსატრანსპორტო საშუალების, შეუძლებელია. შესაბამისად, მოპასუხეთა მიერ წარდგენილი შესაგებელი არ ქმნიდა სასამართლო პრაქტიკით დადგენილი იმ პრეზუმფციის გაქარწყლების წინაპირობას, რომ საზიარო საგნის, მრავალბინიან სახლში მდებარე იზოლირებული ბინის ნატურით გაყოფა მისი კომუნალური ხასიათიდან გამომდინარე, როგორც წესი, შეუძლებელია. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, პრეზუმფცია, როგორც ვარაუდი ამა თუ იმ ფაქტის შესახებ, მტკიცებას არ ექვემდებარება და თუ იგი არ იქნა უარყოფილი, სასამართლომ უნდა გამოიყენოს პრეზუმირებული ფაქტი (იხ. სუსგ საქმე №ას-615-2022, 23 სექტემბერი, 2022 წელი). გამომდინარე აქედან, ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ სწორად არის დადგენილი მოცემული დავის გადაწყვეტისთვის ერთ-ერთი არსებითი ფაქტობრივი გარემოება - თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ნატურით გაყოფის შეუძლებლობა და ამ მხრივ კასატორების პრეტენზიები უსაფუძვლოა.

25. რაც შეეხება მოპასუხეთა აპელირებას მოსარჩელის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენების თაობაზე, საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 19.1 მუხლზე, რომლის თანახმად, საკუთრების და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. დასახელებული კონსტიტუციური დებულებით აღიარებული საკუთრების უფლება თანამედროვე დემოკრატიული საზოგადოების არსებობისა და განვითარების საფუძველია (იხ. სუსგ საქმე №ას-1407-2023, 20 მაისი, 2024 წელი). სსკ-ის 170.1 მუხლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, იმისათვის, რომ პირმა შეძლოს საკუთრების უფლებით პრაქტიკული სარგებლობა, არ არის საკმარისი მისთვის აბსტრაქტული საკუთრებითი გარანტიის მინიჭება. მან ასევე უნდა ისარგებლოს იმგვარი სამოქალაქო, კერძოსამართლებრივი წესრიგით, რომელიც შესაძლებელს გახდის საკუთრების უფლებით შეუფერხებელ სარგებლობას და, შესაბამისად, სამოქალაქო ბრუნვის განვითარებას (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-33).

26. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ უფლების განხორციელებისას პირმა უნდა დაიცვას კეთილსინდისიერება და მართლზომიერება. კეთილსინდიერება სუბიექტური კატეგორიაა და საკუთარი უფლებებითა და მოვალეობებით ისეთ სარგებლობას გულისხმობს, რა დროსაც დაცული უნდა იყოს სხვათა უფლებებისა და მოვალეობებისადმი გულისხმიერად მოპყრობის პრინციპი. სხვათა ინტერესების გათვალისწინება საკუთარი ინტერესების უგულებელყოფას არ ნიშნავს. მხარეს არც ის მოეთხოვება, რომ სხვისი ინტერესი საკუთარ ინტერესზე მაღლა დააყენოს (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ავტორთა კოლექტივი, თბილისი, 2019, გვ. 360; უშუალო წყარო: Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law, p.136). სსკ-ის 115-ე მუხლი [სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას] კი კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში ავალდებულებს მონაწილე სუბიექტებს, რომ უფლებები ბოროტად არ გამოიყენონ. ეს უკანასკნელი მათი ზნეობრივი მოვალეობაცაა. ამ შემთხვევაში, საუბარია პირის მიერ უფლების იმგვარად გამოყენებაზე, როდესაც მეორეს ზიანი ადგება (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1338-1376-2014, 29 ივნისი, 2015 წელი). სსკ-ის 170.2. მუხლის თანახმად, უფლების ბოროტად გამოყენებად ჩაითვლება საკუთრებით ისეთი სარგებლობა, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი ისე, რომ არ არის გამოკვეთილი მესაკუთრის ინტერესის უპირატესობა, და მისი მოქმედების აუცილებლობა გაუმართლებელია.

27. უპირველესად, უნდა აღინიშნოს, რომ სსკ-ის 961.1 მუხლი, რომელიც საზიარო უფლების მოწილეს საზიარო უფლების გაუქმების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს, არ მოითხოვს საამისოდ იმის დასაბუთებას, თუ რატომ სურს მოთხოვნის წამომყენებელს შესაბამისი უფლების გაუქმება. საზიარო უფლების გაუქმების პატივსადები მიზეზის არსებობის დასაბუთებას კანონი მოითხოვს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მხარეთა შეთანხმებით გაუქმების უფლება გამორიცხულია სამუდამოდ ან განსაზღვრული ვადით (სსკ-ის 961.2 მუხლი). ამასთან, პირის ქმედება ობიექტურად მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება, შეფასდეს საკუთრების უფლების ბოროტად გამოყენებად, თუ სხვა პირისათვის ზიანის მიყენების გარდა მას სხვა მიზანი არ ჰქონდა. უფლების ბოროტად გამოყენება ნიშნავს უფლებით ისეთ სარგებლობას, როდესაც უფლების გამოყენება მესაკუთრის კანონიერი ინტერესებისათვის არ არის სარგებლის მომტანი, სხვა პირებისათვის კი მხოლოდ ზიანის მომტანია (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1266-2018, 30 აპრილი, 2020 წელი; სუსგ საქმე №ას-572-955-06, 1 მარტი 2007 წ.).

28. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორთა შედავებას, რომ მოსარჩელე მხარე უფლებას ბოროტად იყენებს და მიზნად ისახავს მოპასუხეთათვის მხოლოდ ზიანის მიყენებას. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ მოსარჩელის ქმედების უფლების ბოროტად გამოყენებად შეფასებისათვის საკმარისი არ არის მხოლოდ ის გარემოება, რომ ის არ ეთანხმება მოპასუხე მხარის მიერ შეთავაზებულ პირობას მოსარჩელისათვის გადასახდელი თანხის ოდენობის განსაზღვრის წესზე (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1407-2023, 20 მაისი, 2024 წელი). მოპასუხეების მიერ საზიარო ქონებიდან მოსარჩელის კუთვნილი წილის გამოსყიდვაზე შეთანხმება მხოლოდ მხარეთა თავისუფალი ნების საფუძველზეა შესაძლებელი.

29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

30. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეთ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

31. საკასაციო პალატა ასევე აღნიშნავს, რომ მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) საკასაციო შესაგებლით შუამდგომლობს საკასაციო სამართლწარმოების ეტაპზე სასამართლოსგარეშე ხარჯის კასატორებისთვის (მოპასუხეებისთვის) დაკისრების თაობაზე. კერძოდ, იგი ითხოვს იურიდიული მომსახურების ხარჯის მოპასუხეთათვის დაკისრებას 500 ლარის ოდენობით [სსსკ-ის 53.1 მუხლის ბოლო წინადადება: იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით].

32. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, საპროცესო ხარჯების განაწილება მხარეთა შორის ხდება თითოეული ინსტანციის სასამართლოში ცალ-ცალკე და იმის მიხედვით, თუ როგორ შეცვლის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილებას, ამას მოჰყვება პროცესის ხარჯების განაწილების ცვლილებაც. ამდენად, საკასაციო პალატის შეფასებით, ვინაიდან არსებობს დავის გადაწყვეტასთან ერთად იმავე დავაზე გაწეული ხარჯების დაბრუნების სამართლებრივი მექანიზმი, ხოლო საპროცესო კანონი სპეციალურ რეგულაციას არ იცნობს, მხარეებმა პროცესის ხარჯების დაბრუნების (მეორე მხარისათვის მათ სასარგებლოდ დაკისრება) შესახებ უნდა მიუთითონ ძირითად სასარჩელო მოთხოვნასთან ერთად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ივარაუდება, რომ მათ პრეტენზია პროცესის ხარჯებთან დაკავშირებით არ გააჩნიათ. ამასთან, მხარეებს არ უნდა შეეზღუდოთ პროცესის ხარჯების მოთხოვნის უფლება საქმის მომზადების დასრულების შემდგომ, ან საქმის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე, თუკი ხარჯების საკითხი სწორედ საქმის განხილვის ამ სტადიაზე წარმოიშვა და მანამდე მხარისთვის ამ ფაქტის შესახებ ობიექტურად ცნობილი ვერ იქნებოდა (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-165-158-2013, 27 იანვარი, 2014 წელი).

33. საკასაციო პალატის განმარტებით, სსსკ-ის 53.1 მუხლის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვან ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოს. კანონმდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურებაში გადახდილი ხარჯების სანაცვლო ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთებელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. გონივრულობის კრიტერიუმად კი კანონმდებელი მიიჩნევს დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს. ნიშანდობლივია, რომ დავის საგნის ღირებულების 4% წარმოადგენს ზედა ზღვარს (კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას), რომლის ფარგლებშიც ხდება ხარჯების ოდენობის სასამართლოსმიერი განსაზღვრა და ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში მიიღება კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები იქნა განხორციელებული ადვოკატის მიერ, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ გასწია იგი და სხვა (იხ. სუსგ საქმე №ას-316-316-2018, 7 მაისი, 2018 წელი).

34. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საკასაციო საჩივარი, რომელზეც საკასაციო შესაგებლის შედგენისათვის მოთხოვნილია იურიდიული მომსახურების ხარჯის ანაზღაურების კასატორებისთვის დაკისრება, არსებითად არ განხილულა. საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ეტაპზე კი არც სასამართლოსა და არც მხარეთა მიერ არ ხდება ადამიანური და დროითი რესურსების იმგვარი გამოყენება, როგორც ამას საჭიროებს საქმის არსებითი განხილვა. გამომდინარე აქედან, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოწინააღმდეგე მხარის შუამდგომლობა კასატორებისთვის საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე გაღებული იურიდიული მომსახურების ხარჯის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ დასაბუთებულია. დავის საგნის ღირებულებისა (4000) და კანონით განსაზღვრული ზღვრული პროცენტული ნიხრის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას გონივრულ ოდენობად მიაჩნია, რომ კასატორებს დაეკისროთ მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ საკასაციო შესაგებელზე წარმომადგენლის ხარჯების ანაზღაურება 100 ლარის ოდენობით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ი.დ–იას, ქ.დ–იასა და ნ.დ–იას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორებს ი.დ–იას, ქ.დ–იასა და ნ.დ–იას დაუბრუნდეთ ნ.დ–იას მიერ (პ/ნ: ........) 2025 წლის 28 აპრილს №3708 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის 70% – 105 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. მოწინააღმდეგე მხარის ი.დ–იას შუამდგომლობა საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე სასამართლოსგარეშე ხარჯის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს და ი.დ–იას, ქ.დ–იასა და ნ.დ–იას ი.დ–იას სასარგებლოდ დაეკისროთ ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო სასამართლოში წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის ასანაზღაურებლად 100 ლარის გადახდა;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. ჯეირანაშვილი

მოსამართლეები: ლ. ქოჩიაშვილი

ა. ძაბუნიძე