საქმე №ას-1324-2023 14 ნოემბერი, 2025 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

I კასატორი - ქ.გ–ია (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები - ს.ს–ვი, კ.ს–ვა, ნ.გ–ვა, მ.ს–ვი (მოსარჩელეები, შეგებებული სარჩელით მოპასუხეები)

II კასატორი - ნ.ბ–ია (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები - ს.ს–ვი, კ.ს–ვა, ნ.გ–ვა, მ.ს–ვი (მოსარჩელეები, შეგებებული სარჩელით მოპასუხეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (I კასატორი), გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება (II კასატორი)

დავის საგანი – უძრავ ქონებაზე იპოთეკის გაუქმება (თავდაპირველი სარჩელით); თანხის დაკისრება, იპოთეკით დატვირთული ქონების რეგისტრაცია და რეალიზაცია (შეგებებული სარჩელით)

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ს.ს–ვმა, კ.ს–ვამ, ნ.გ–ვამ და მ.ს–ვმა (შემდგომში - „მოსარჩელეები“) სარჩელი აღძრეს რუსთავის საქალაქო სასამართლოში ქ.გ–იას (I კასატორი), ნ.ბ–იას (II კასატორი), ლ.კ–სა და შ.ა–ას მიმართ უძრავ ქონებაზე იპოთეკის გაუქმების მოთხოვნით.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. ჯ.ს–სა და მოპასუხეებს შორის 2008 წლის 20 მაისს დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად იპოთეკით დაიტვირთა ჯ.ს–ის სახელზე რიცხული სახლი, მდებარე გარდაბნის რაიონი, სოფელი ....., საკადასტრო კოდი N........, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 0.37 ჰა. (3700კვ.მ.), ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი, საერთო ფართი - 482 კვ.მ., საერთო სარგებლობაში არსებული ფართი - 407,06 კვ.მ., საცხოვრებელი ფართი - 73,39კვ.მ., დამხმარე ფართი - 103,78 კვ.მ., სამეურნეო ფართი - 229,89კვ.მ.. სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში.

2.2. ჯ.ს–ი გარდაიცვალა 2010 წლის 26 სექტემბერს მოსარჩელეები არიან ჯ.ს–ის შვილები და პირველი რიგის მემკვიდრეები.

2.3. 2010 წლის 14 მაისს შპს იურიდიული კომპანია „ბ–ის“ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით მოსარჩელე (კრედიტორი და იპოთეკარი) ნ.ქ–ას საარბიტრაჟო სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხე ჯ.ს–ს დაეკისრა 5 000 აშშ დოლარის, 3 000 აშშ დოლარის გადახდა მოსარჩელე ნ.ქ–ას სასარგებლოდ.

2.4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 2012 წლის 16 მარტის N2/6923-11 გადაწყვეტილებით, დაკმაყოფილდა ნ.ქ–ას სარჩელი და გარდაცვლილ ჯ.ს–ის უფლებამონაცვლეებად, ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრეებად და მესაკუთრეებად ცნობილ იქნენ შვილები - მ.ს–ვი, ს.ს–ვი, კ.ს–ვა და ნ.გ–ვა. ამ გადაწყვეტილების თანახმად მოსარჩელეებს დაეკისრათ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით გათვალისწინებული თანხის გადახდა მოსარჩელე ნ.ქ–ას სასარგებლოდ.

2.5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის კანონიერ ძალაში შესული 2015 წლის 9 მარტის 9-03-2015 განჩინებით მოსარჩელე ნ.ქ–ას განცხადება დაკმაყოფილდა - შპს იურიდიული კომპანია „ბ–ის“ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით დადგენილ სამართალურთიერთობაში გარდაცვლილ ჯ.ს–ის უფლებამონაცვლეებად ცნობილ იქნენ შვილები: მ.ს–ვი, ს.ს–ვი, კ.ს–ვა და ნ.გ–ვა. ამასთანავე მოსარჩელე ნ.ქ–ას შუამდგომლობა შპს იურიდიული კომპანია „ბ–ის“ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობისა და აღსრულების შესახებ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული განჩინების საფუძველზე გამოწერილი იქნა სააღსრულებო ფურცელი. გარდაცვლილ ჯ.ს–ის უფლებამონაცვლე მ.ს–ვის მიერ მოსარჩელე ნ.ქ–ას სასარგებლოდ სრულად იქნა გადახდილი მასზე დაკისრებული თანხები.

2.6. კრედიტორი და იპოთეკარი ნ.ქ–ას სანოტარო წესით დამოწმებული განცხადებით დგინდება, რომ მან მთლიანად მიიღო თანხა, მისი მოთხოვნა დაკმაყოფილდა უფლებამონაცვლის მ.ს–ვის მიერ და მას არ გააჩნია რაიმე პრეტენზია, ასევე თანახმაა, რომ გაუქმდეს იპოთეკა. სარჩელის თანახმად, მხოლოდ კრედიტორი და იპოთეკარი ნ.ქ–ას ხელწერილი-განცხადება არ არის საკმარისი მოხდეს საჯარო რეესტრში უძრავ ქონებაზე არსებული იპოთეკის გაუქმება. უძრავ ქონებაზე არსებული იპოთეკის გაუქმებისათვის საჯარო რეესტრი ითხოვდა დანარჩენი იპოთეკარების თანხმობასაც. მოპასუხეები, როგორც იპოთეკარები თანხმობას არ აცხადებდნენ.

2.7. სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება 2008 წელს დაიდო და დღემდე მოპასუხეებმა არ მიმართეს სასამართლოს, თავის უფლებების განხორციელების მიზნით, რის გამოც მათი მოთხოვნა ხანდაზმულია. ამდენად, უნდა გაუქმდეს სამკვიდრო უძრავ ქონებაზე არსებული იპოთეკა.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. ლ.კ–მა, ქ.გ–იამ, ნ.ბ–იამ და შ.ა–ამ წარმოდგენილი შესაგებლებით სარჩელი არ ცნეს.

3.2. მოპასუხეთა განმარტებით მათთვის უცნობი იყო მოვალის გარდაცვალების შესახებ, ხოლო მემკვიდრეებმა განზრახ არ მიიღეს სამკვიდრო, რათა კრედიტორების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის შეეშალათ ხელი.

4. შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა და საფუძვლები:

4.1. მოპასუხე ნ.ბ–იამ წარადგინა შეგებებული სარჩელი, რომლითაც დააყენა შემდეგი სახის მოთხოვნები: ჯ.ს–ის მემკვიდრეებს: მ.ს–ვს, ნ.გ–ვას, ს.ს–ვს და კ.ს–ვას სოლიდარულად დაეკისროთ ნ.ბ–იას სასარგებლოდ 2008 წლის 20 მაისის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის - 7 049 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში გადახდა, საიდანაც სესხის ძირითადი თანხაა - 5 000 აშშ დოლარი, პროცენტი - 900 აშშ დოლარი, პირგასამტეხლო -1 149 აშშ დოლარი; მ.ს–ვს, ნ.გ–ვას, ს.ს–ვს და კ.ს–ვას დაევალოთ უძრავი ქონების (გარდაბნის რაიონი სოფელი ......., საკადასტრო კოდი .......) საჯარო რეესტრში საკუთარ სახელზე რეგისტრაცია; ნ.ბ–იას დაკმაყოფილების მიზნით, მოხდეს იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების მდებარე: გარდაბნის რაიონი სოფელი ........., საკადასტრო კოდი .......... აუქციონის გზით რეალიზაცია. სასამართლო განხილვისას დაზუსტებული იქნა, რომ მოხდა იპოთეკით დატვირთული ქონების გაყოფა ორ ნაწილად: 1. რაიონი გარდაბანი, სოფელი ........., საკადასტრო კოდი N.......... და 2. რაიონი გარდაბანი, სოფელი ........., საკადასტრო კოდი N..........

4.2. 2008 წლის 20 მაისს მოპასუხეთა მამკვიდრებელს, გარდაცვლილ ჯ.ს–სა და ნ.ბ–იას შორის დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, საამისოდ გათვალისწინებული წესით. აქედან გამომდინარე, იპოთეკით დაიტვირთა ჯ.ს–ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე: გარდაბნის რაიონი, სოფ. ........., საკადასტრო კოდი ........., აღნიშნული ხელშეკრულების თანახმად, ნ.ბ–იამ ჯ.ს–ს გადასცა 5 000 აშშ დოლარი, 3 თვის ვადით. მოსარჩელე ამ ხნის განმავლობაში ელოდებოდა მოვალის მიერ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებას, თუმცა უშედეგოდ, ჯ.ს–მა ვალდებულება არ შეასრულა არ დაუბრუნა თანხა ნ.ბ–იას. ნ.ბ–იას არ ჰქონდა ინფორმაცია ჯ.ს–ის გარდაცვალების შესახებ, თავისთავად, არც მისი მემკვიდრეების შესახებ გააჩნდა რაიმე ინფორმაცია. ჯ.ს–ის გარდაცვალებისა და ასევე მისი მემკვიდრეების არსებობის შესახებ ნ.ბ–იამ შეიტყო მოპასუხეების მიერ წარდგენილი სარჩელის გაცნობის დღეს, 2017 წლის 24 ოქტომბერს, რის შემდეგ მომართა სასამართლოს შეგებებული სარჩელით.

5. შეგებებული სარჩელით მოპასუხეების პოზიცია:

5.1. შეგებებული სარჩელით მოპასუხეებმა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს, მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო.

6. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6.1. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილებით თავდაპირველი სარჩელით მოსარჩელეების: მ.ს–ვის, ნ.გ–ვას, ს.ს–ვის და კ.ს–ვას სარჩელი მოპასუხეების: ლ.კ–ს, ქ.გ–იას, ნ.ბ–იას და შ.ა–ას მიმართ, უძრავ ქონებაზე იპოთეკის გაუქმების შესახებ, არ დაკმაყოფილდა.

6.2. იმავე გადაწყვეტილებით, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე ნ.ბ–იას სარჩელი მოპასუხეების: მ.ს–ვის, ნ.გ–ვას, ს.ს–ვისა და კ.ს–ვას მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ უძრავი ქონების, მდებარე: რაიონი გარდაბანი, სოფელი ........., საკადასტრო კოდი: ......... (გაყოფის შედეგად: 1. რაიონი გარდაბანი, სოფელი ........., საკადასტრო კოდი N.......... და 2. რაიონი გარდაბანი, სოფელი ........., საკადასტრო კოდი N..........) თანამესაკუთრეებად რეგისტრირებული იქნენ საჯარო რეესტრში მოპასუხეები: მ.ს–ვი, ნ.გ–ვა, ს.ს–ვი და კ.ს–ვა. მოპასუხეებს: მ.ს–ვს, ნ.გ–ვას, ს.ს–ვს და კ.ს–ვას სოლიდარულად დაეკისრათ ნ.ბ–იას სასარგებლოდ აწ გარდაცვლილი ჯ.ს–თან დადებული 2008 წლის 20 მაისის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის - 6 400 აშშ დოლარის გადახდა (გადახდის დროისათვის არსებული კურსით ლარებში), საიდანაც სესხის ძირითადი თანხაა 5 000 აშშ დოლარი, პროცენტი - 900 აშშ დოლარი, ხოლო პირგასამტეხლო - 500 აშშ დოლარი. აღნიშნული თანხის ამოღების მიზნით სარეალიზაციოდ მიექცა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონება, მდებარე, რაიონი გარდაბანი, სოფელი ........., საკადასტრო კოდი: ......... (გაყოფის შედეგად: 1. რაიონი გარდაბანი, სოფელი ........., საკადასტრო კოდი N.......... და 2. რაიონი გარდაბანი, სოფელი ........., საკადასტრო კოდი N..........). შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე ნ.ბ–იას მოთხოვნა პირგასამტეხლოს - 649 აშშ დოლარის მოთხოვნის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. შეგებებული სარჩელით მოპასუხეებს: მ.ს–ვს, ნ.გ–ვას, ს.ს–ვს და კ.ს–ვას სოლიდარულად დაეკისრათ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე ნ.ბ–იას სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის - 587.68 ლარის გადახდა. ნ.ბ–იას მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 51.54 ლარი ჩაითვალა ბიუჯეტში გადახდილად.

6.3. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილება, სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს - ს.ს–ვმა, კ.ს–ვამ, ნ.გ–ვამ, მ.ს–მა.

7. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

7.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო სარჩელი დაკმაყოფილდა. უძრავ ქონებაზე მოპასუხეების სასარგებლოდ რეგისტრირებული იპოთეკა გაუქმდა.

7.2. სააპელაციო პალატის განსჯით, კრედიტორებს სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლება წარმოეშვათ ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდეგ, კერძოდ 2008 წლის 21 აგვისტოდან, რადგანაც ხელშეკრულების თანახმად, მოვალეს ვალდებულება უნდა შეესრულებინა 2008 წლის 20 აგვისტოს ჩათვლით. ის გარემოება, რომ მოვალემ დადგენილ ვადაში ვალდებულება არ შეასრულა, არც სრულად და არც ნაწილობრივ, ცნობილი იყო ხელშეკრულების ყველა მხარისთვის შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ხელშეკრულების ვადის ამოწურვით კრედიტორებისთვის ცნობილი გახდა მათი უფლებების დარღვევის შესახებ, რაც სამოქალაქო კოდექსის 129-ე და 130-ე მუხლების თანახმად, მიიჩნეოდა ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის ათვლის დაწყების მომენტად.

7.3. სასამართლოს მიუთითა, რომ კრედიტორებს მოთხოვნის განხორციელების ვადის ათვლა დაეწყოთ 2008 წლის 21 აგვისტოს, სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა ამოიწურა 2011 წლის 21 აგვისტოს. თუმცა არცერთ კრედიტორს ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის ფარგლებში მოთხოვნა არ განუხორციელებია. ამ მიმართებით სასამართლომ მოიხმო სამოქალაქო კოდექსის 132-ე, 137-ე და 138-ე მუხლები და მიიჩნია, რომ ვინაიდან არ არსებობდა ხანდაზმულობის შეჩერების ან/და შეწყვეტის საფუძვლები კრედიტორების მოთხოვნა დაკმაყოფილებადი არ იყო, მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო.

7.4. სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაპყრო კრედიტორების იმ არგუმენტსაც, რომლის თანახმადაც მათთვის მოვალის გარდაცვალების შესახებ უცნობი იყო, რის გამოც მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაწყებულიყო 2017 წლის 10 ოქტომბრიდან (სარჩელის აღძვრის თარიღი). სააპელაციო პალატამ მოიხმო სამოქალაქო კოდექსის 1484-ე და 1488-ე მუხლები, რომელთა საფუძველზეც დაადგინა, რომ იმისთვის, რათა კრედიტორის მხრიდან შესაძლებელი იყოს მოვალის მემკვიდრეთა მიმართ მოთხოვნის წაყენება კანონით დადგენილი წესით, თავად ეს მოთხოვნა უნდა იყოს მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით ვარგისი. აღნიშნულიდან გამომდინარე პალატამ ასევე განმარტა, რომ მოვალის გარდაცვალება და სამკვიდროს გახსნა არ იწვევს კრედიტორის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტას, შეჩერებას ან მის ხელახლა დაწყებას მემკვიდრის მიმართ. მემკვიდრეს ვალდებულება გადაეცემა იმავე ფორმით, როგორც ეს არსებობდა მამკვიდრებლის გარდაცვალების მომენტისთვის, შესაბამისად თუკი კრედიტორი მემკვიდრეს წარუდგენს ხანდაზმულ მოთხოვნას, ამ უკანასკნელს უფლება აქვს უარი თქვას მის დაკმაყოფილებაზე, ხოლო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის ათვლის მომენტი კვლავ განისაზღვრება სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის საფუძველზე. პალატამ მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში თავად კრედიტორები, გარდა ქ.გ–იასი, განმარტავდნენ, რომ მათთვის უცნობი იყო მოვალე ჯ.ს–ის გარდაცვალების შესახებ და აღნიშნულის თაობაზე შეიტყვეს მხოლოდ 2017 წელს. ამ მტკიცების გათვალისწინებით, დგინდებოდა, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის განმავლობაში - 2008 წლის 21 აგვისტოდან 2011 წლის 21 აგვისტომდე პერიოდში, კრედიტორებს მიაჩნდათ, რომ მოვალე ცოცხალი იყო და მიუხედავად ამისა, მის მიმართ არანაირი მოთხოვნა წარუდგენიათ. რის გამოც სამოქალაქო კოდექსის 1487-ე მუხლის დანაწესით, კრედიტორები ვერ აღიდგენდნენ გაშვებულ ხანდაზმულობის ვადას, და მათი მოთხოვნა ხელახლა განხორციელებადი ვერ გახდებოდა.

7.5. ქ.გ–იას მოთხოვნასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელმა სააპელაციო სასამართლოში გამართულ სხდომაზე განმარტა, რომ ქ.გ–იასთვის 2010 წლის ბოლოს ცნობილი გახდა მოვალე ჯ.ს–ის გარდაცვალების შესახებ. შესაბამისად იმ პირობებში, როდესაც თავად კრედიტორი აღიარებდა, რომ მისთვის ცნობილი იყო მოვალის გარდაცვალების შესახებ, მას სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე 6 თვის ვადაში უნდა წარედგინა მოთხოვნა მოვალის მემკვიდრეების მიმართ, რაც მას არ განუხორციელებია. სხვა კრედიტორების მსგავსად ქ.გ–იას მხრიდან, მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით რაიმე ქმედების განხორციელების ფაქტი საქმის მასალებიდან არ დგინდებოდა, რის გამოც სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ქ.გ–იასაც დაკარგული ჰქონდა მოთხოვნის უფლება შეცილებისა და ხანდაზმულობის ვადების გაშვების გამო.

7.6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილება, გაასაჩივრეს, ქ.გ–იამ, ნ.ბ–იამ და შ.ა–ამ.

7.7. შ.ა–ას საკასაციო საჩივარი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 29 დეკემბრის განჩინებით დარჩა განუხილველი, სასამართლოს მიერ დადგენილი ხარვეზის შეუვსებლობის გამო.

8. I კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

8.1. I კასატორი - ქ.გ–ია, მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ გადაწყვეტილება დააფუძნა არასწორ გარემოებებს და არასწორი შეფასება მისცა სამოქალაქო კოდექსის ნორმებს.

8.2. კასატორის მტკიცებით, სამოქალაქო კოდექსის 1487-ე მუხლის თანახმად, მამკვიდრებლის მემკვიდრეები ვალდებულნი არიან მოვალის გარდაცვალების შესახებ შეატყობინონ კრედიტორს. ეს კანონისმიერი ვალდებულება მემკვიდრეებს არ შეუსრულებიათ და არათუ არ უცნობებიათ კასატორისთვის მოვალის გარდაცვალების თაობაზე, არამედ შეგნებულად, მიზანმიმართულად და არაკეთილსინდისიერად იმოქმედეს, რათა კრედიტორს არ შეეტყო მოვალის გარდაცვალების შესახებ, კერძოდ დაელოდნენ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლას და მხოლოდ ამის შემდგომ დაიწყეს სასარჩელო წარმოება ქონების იპოთეკისგან გათავისუფლების თაობაზე. ამის დასტურია კრედიტორ ნ.ქ–ას მიერ წარმოებული დავების ისტორია (საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება, თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება). კასატორის მტკიცებით, მან მოვალის გარდაცვალების შესახებ მხოლოდ 2022 წლის 15 იანვარს შეიტყო და მისი უფლებების დასაცავად წარადგინა კიდეც შესაგებელი (ასევე წარადგინა სარჩელი), სადაც მიუთითა მოვალის გარდაცვალების შესახებ ინფორმაციის არქონის თაობაზე. კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას და აცხადებს, რომ მის მიმართ არარელევანტურად იქნა გამოყენებული სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლი რადგანაც მან არ იცოდა მოვალის გარდაცვალების შესახებ, შესაბამისად ვერავის მემკვიდრეს ვერ წაუყენებდა მოთხოვნას.

8.3. ქ.გ–ია ამტკიცებს, რომ იგი წარმოადგენს სოციალურად დაუცველ პირს, მას არ გააჩნდა შესაბამისი ფინანსური სახსრები, რათა ეწარმოებინა აქტიური სამართლებრივი პროცედურები, აეყვანა ადვოკატი და შეეტყო მემკვიდრეთა ვინაობა. კასატორის აზრით, მისი მატერიალური მდგომარეობა პირდაპირ წარმოადგენს ხანდაზმულობის ვადის შეჩერების კანონისმიერ საფუძველს, სამოქალაქო კოდექსის 132-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად.

8.4. კასატორი ასევე არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო ხარჯების გადანაწილების ფორმას და აღნიშნავს, რომ მას არასწორად დაეკისრა სოლიდარულად გადასახდელად ნ.ბ–იას სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟი. ამასთან, კასატორი ამტკიცებს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელეებმა ბაჟის სახით 120 ლარი გადაიხადეს, ვინაიდან დავა არაქონებრივი ხასიათისაა, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ ბაჟის ოდენობა ქონების ფასის/მოთხოვნის მოცულობიდან გამოთვალა, რაც არასწორია.

8.5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 16 ნოემბრის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, ქ.გ–იას საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

9. II კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

9.1. II კასატორი - ნ.ბ–ია არ ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებას და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ნ.ბ–იას არ ჰქონდა ინფორმაცია ჯ.ს–ის გარდაცვალების შესახებ, ასევე არც მისი მემკვიდრეების შესახებ გააჩნდა რაიმე ინფორმაცია.

9.2. კასატორი მოიხმობს სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლთან დაკავშირებით საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას, რომლითაც დადგინდა, რომ ხსენებული მუხლით გათვალისწინებული ვადის დადგენისას მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ მისი ხანგრძლივობა, არამედ მისი ათვლის მომენტიც. ექვსთვიანი ვადის ათვლის დასაწყებისთვის არ არის საკმარისი მხოლოდ კრედიტორის მიერ სამკვიდროს გახსნის ფაქტის გაგება, არამედ კუმულაციურად სავალდებულოა მემკვიდრეთა ვინაობის შეტყობაც, რომლებმაც სამკვიდრო მიიღეს. ვინაიდან კანონმდებლობა ითვალისწინებს მემკვიდრეობის მიღების ორ ფორმას - სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით დაუფლება ან ნოტარიუსისთვის განცხადების მიმართვა, კრედიტორებისთვისაც მემკვიდრეთა ვინაობის დადგენა შეიძლება მოხდეს ან მემკვიდრეთა მიერ სამკვიდრო მოწმობის აღების შემდგომ ან მემკვიდრეობით მიღებული უძრავი ქონების საჯარო რეესტრში დარეგისტრირების შემდგომ. კასატორი აცხადებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეებს არცერთი მითითებული მოქმედება არ განუხორციელებიათ, შესაბამისად კრედიტორისთვის ობიექტურად ვერ იქნებოდა ცნობილი სამკვიდროს გახსნისა და მემკვიდრეთა ვინაობის შესახებ, რაც სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლის საფუძველზე სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას გამორიცხავდა. ამასთან, კასატორისთვის გაუგებარია რა სამართლებრივი მოქმედება უნდა განეხორციელებინა გარდაცვლილი კრედიტორის მიმართ, რათა მისი მოთხოვნა „ვარგისი“ გამხდარიყო, ეს კი იმ პირობებში როდესაც მემკვიდრეები არაკეთილსინდისიერად მოქმედებდნენ და განზრახ არ მიიღეს სამკვიდრო. კასატორი ასევე მიუთითებს, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკით, როდესაც მემკვიდრეები ვალდებულების თავიდან აცილების მიზნით არ ახდენენ უფლების საჯარო რეგისტრაციას და სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით იღებენ და კრედიტორი სამკვიდროს გახსნის შესახებ ინფორმაციას სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლით დადგენილი ექვსთვიანი ვადის შემდეგ იღებს, მას ეკისრება ვალდებულება მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად გონივრულ ვადაში, რაც დამოკიდებული იქნება ცალკეულ გარემოებებზე.

9.3. კასატორი აცხადებს, რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება არ არის ხანდაზმული, შესაბამისად ვერც იპოთეკის უფლება იქნება გაქარწყლებული. მისი შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებით კი, ავტომატურად გამოირიცხება სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობა.

9.4. კასატორი მოიხმობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას საქმეზე ას-782-831-2017 და განმარტავს, რომ განსახილველი შემთხვევისგან განსხვავებით, ამ საქმეზე უზენაესმა სასამართლომ ვადის ათვლის დღედ მიიჩნია სწორედ კრედიტორის მიერ მემკვიდრის ვინაობის დადგენის დღე და საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოწინააღმდეგე მხარეს დააკისრა.

9.5. კასატორის მტკიცებით სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა სესხის დაბრუნების საბოლოო ვადა - 2008 წლის 21 აგვისტო, ასევე დადგინდა, რომ მოვალე ამ ვადის გასვლამდე გარდაიცვალა, შესაბამისად, სასამართლოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის ნაცვლად უნდა გამოეყენებინა ამავე კოდექსის 1487-ე და 1488-ე მუხლები, ვინაიდან მოვალის ხანდაზმულობის ვადის გასვლამდე გარდაცვალება გამორიცხავს სასამართლოს შესაძლებლობას იმსჯელოს ამ პერიოდში მოხდა თუ არა მოთხოვნის წაყენება კრედიტორის მიერ.

9.6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 29 იანვრის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, ნ.ბ–იას საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ ორივე საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

10. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივრები დასაშვები რომც ყოფილიყო, მათ არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

12. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

13. საკასაციო პალატის განსჯით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, კასატორებს არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რის გამოც დადგენილად მიიჩნევა შემდეგი:

- 2008 წლის 20 მაისს ქ.გ–იას, ლ.კ–ს, შ.ა–ას, ნ.ბ–იას, ნ.ქ–ას (გამსესხებლები/იპოთეკარები) და ჯ.ს–ს (მსესხებელი) შორის დაიდო სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მსესხებელს, სამი თვის ვადით, 6%-იანი სარგებლის დარიცხვით, გადაეცა შემდეგი თანხები: 15 000 აშშ დოლარი (ქ.გ–ია), 10 000 ევრო (ლ.კ–), 8 500 აშშ დოლარი (შ.ა–ა), 5 000 აშშ დოლარი (ნ.ბ–ია) და 5 000 აშშ დოლარი (ნ.ქ–ა);

- სესხის უზრუნველყოფის მიზნით, იპოთეკით დაიტვირთა ჯ.ს–ის სახელზე რიცხული უძრავი ქონება, მდებარე: რაიონი გარდაბანი, სოფელი ........., საკადასტრო კოდი N.......... ხელშეკრულების ვადად განისაზღვრა 3 თვე, შესაბამისად სესხის დაფარვის ბოლო ვადა იყო 2008 წლის 20 აგვისტო. აღნიშნული სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება 2008 წლის 22 მაისს დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში. სადავო არ არის, რომ მსესხებელმა სრულად მიიღო ხელშეკრულებაში მითითებული თანხები;

- მოვალეს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები არ შეუსრულებია (გარდა ნ.ქ–ას მიმართ ვალდებულების სრულად შესრულებისა, რის შედეგადაც კრედიტორი დაეთანხმა მის სასარგებლოდ რეგისტრირებული იპოთეკის გაუქმებას).

- ჯ.ს–ი გარდაიცვალა 2010 წლის 26 სექტემბერს;

- მოსარჩელეები არიან ჯ.ს–ის შვილები და პირველი რიგის მემკვიდრეები;

14. საკასაციო პალატა დასაბამშივე აღნიშნავს, რომ პირველი და მეორე კასატორის პრეტენზიები არსობრივად იდენტურია ვინაიდან ორივე მათგანი მიიჩნევს, რომ მოვალის გარდაცვალების შესახებ მათთვის უცნობი იყო შესაბამისად, მათ არ დაურღვევიათ სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლით დადგენილი წესები, ხოლო, ამავე კოდექსის 129-132-ე მუხლებით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადების გასვლის თაობაზე მითითება სრულიად უმართებულოა. საკასაციო პალატა უარყოფს კასატორების ამ პრეტენზიებს და აღნიშნავს, რომ გამსესხებლის/კრედიტორის მიერ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების მსესხებლის მემკვიდრეებისათვის დაკისრების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სამოქალაქო კოდექსის 1484-ე მუხლის პირველი ნაწილი და (მემკვიდრეები ვალდებულნი არიან მთლიანად დააკმაყოფილონ მამკვიდრებლის კრედიტორთა ინტერესები, მაგრამ მიღებული აქტივის ფარგლებში თითოეულის წილის პროპორციულად) ამავე კოდექსის 1488-ე მუხლები (მამკვიდრებლის კრედიტორებმა ექვსი თვის განმავლობაში იმ დღიდან, რაც მათთვის ცნობილი გახდა სამკვიდროს გახსნის შესახებ, უნდა წარუდგინონ მოთხოვნა მემკვიდრეებს, რომლებმაც მიიღეს სამკვიდრო, მოთხოვნის ვადის დადგომის მიუხედავად. თუ მემკვიდრეების კრედიტორებმა არ იცოდნენ სამკვიდროს გახსნის შესახებ, მაშინ მათ უნდა წარუდგინონ მოთხოვნა მემკვიდრეებს ერთი წლის განმავლობაში მოთხოვნის ვადის დადგომიდან. ამ წესების დაუცველობა გამოიწვევს კრედიტორების მიერ მოთხოვნის უფლების დაკარგვას).

15. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლში საუბარია არა სასარჩელო ხანდაზმულობის, არამედ პრეტენზიის წარდგენის ვადებზე, რაც განსხვავებული ცნებებია. პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემული მუხლით დადგენილი ექვსთვიანი ვადა არის მამკვიდრებლის კრედიტორთა მიერ მემკვიდრეებისათვის მოთხოვნის (პრეტენზიის) წარდგენის და არა სასამართლოში სარჩელის შეტანის ვადა. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ, თუ მამკვიდრებლის კრედიტორებმა ზემოხსენებული ვადის დაცვით არ წარუდგინეს მოთხოვნა მემკვიდრეებს, ისინი კარგავენ მოთხოვნის უფლებას, რაც, შემდგომში, სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში, ამ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი იქნება (იხ. სუსგ საქმე №ას-171-160-2017, 18 აპრილი, 2017 წელი).

16. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1487-ე მუხლის მიხედვით, მემკვიდრეები ვალდებული არიან, შეატყობინონ მამკვიდრებლის კრედიტორებს სამკვიდროს გახსნის შესახებ, თუ მათთვის ცნობილია გარდაცვლილის ვალების შესახებ. ამავე კოდექსის 1488-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მამკვიდრებლის კრედიტორებმა ექვსი თვის განმავლობაში იმ დღიდან, რაც მათთვის ცნობილი გახდა სამკვიდროს გახსნის შესახებ, უნდა წარუდგინონ მოთხოვნა მემკვიდრეებს, რომლებმაც მიიღეს სამკვიდრო, მოთხოვნის ვადის დადგომის მიუხედავად. აღნიშნული ნორმების სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე საკასაციო პალატა ნაწილობრივ იზიარებს მეორე კასატორის - ნ.ბ–იას საკასაციო საჩივარში განვითარებულ მსჯელობას და განმარტავს, რომ კრედიტორს მოვალის მემკვიდრეებისათვის მოთხოვნის წარდგენა ევალება მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მისთვის ცნობილი გახდება მოვალის გარდაცვალების (სამკვიდროს გახსნის) შესახებ (სამოქალაქო კოდექსის 1487-ე მუხლი ) და იმ მემკვიდრეების შესახებ, რომლებმაც მიიღეს სამკვიდრო. ასეთ შემთხვევაში მოთხოვნის წარმოშობის დროს მნიშვნელობა არ გააჩნია, რადგან შეუძლებელია მოთხოვნის წარდგენა, თუ არ არის განსაზღვრული ამ მოთხოვნაზე პასუხისმგებელ პირთა წრე (მემკვიდრეები, რომლებმაც მიიღეს მოვალის სამკვიდრო) (იხ. სუსგ საქმე №ას-171-160-2017, 18 აპრილი, 2017 წელი).

17. თუმცა, მეორე კასატორის აღნიშნული შედავების გარდა, ასევე მნიშვნელოვანია იმის გათვალისწინებაც, რომ პრაქტიკული მნიშვნელობისაა იმ საკითხის გარკვევა, თუ როდიდან იწყება სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლით გათვალისწინებული პრეტენზიის წარდგენის ვადის ათვლა. მითითებული ნორმა ადგენს, რომ ამ ვადის ათვლა იწყება იმ დღიდან, როცა მამკვიდრებლის კრედიტორებმა შეიტყვეს სამკვიდროს გახსნის შესახებ, თუმცა ამავე ნორმის მიხედვით, მამკვიდრებლის კრედიტორებმა მოთხოვნა უნდა წარუდგინონ იმ მემკვიდრეებს, რომლებმაც მიიღეს სამკვიდრო. სამოქალაქო კოდექსის 1499-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სამკვიდრო მოწმობას გასცემს ნოტარიუსი. შესაბამისად, კრედიტორმა, რომლისთვისაც ცნობილი გახდება მოვალის გარდაცვალების შესახებ, უნდა შეასრულოს შემდეგი იურიდიული მოქმედება - მან უნდა მიმართოს ნებისმიერ ნოტარიუსს, გარდაცვლილის მემკვიდრეების მიმართ მოთხოვნის წარდგენის პრეტენზიით. ნოტარიუსი კი ვალდებულია, მიიღოს მამკვიდრებლის კრედიტორის წერილობითი განცხადება კრედიტორის პრეტენზიების შესახებ. განცხადება უნდა შედგეს კერძო ან საჯარო აქტის ფორმით, განცხადება მიიღება მიუხედავად იმისა, დადგა თუ არა მოთხოვნის ვადა. ამასთან, ნოტარიუსი ვალდებულია, მამკვიდრებლის კრედიტორის პრეტენზიების შესახებ აცნობოს პირებს, რომლებსაც სანოტარო ბიუროში წარდგენილი აქვთ განცხადება სამკვიდროს მიღების შესახებ («სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ» საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის #71 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქციის 79-ე მუხლი) (იხ. სუსგ საქმე №ას-171-160-2017, 18 აპრილი, 2017 წელი).

18. შესაბამისად, მართალია ექვსთვიანი ვადის ათვლის დასაწყებად მხოლოდ მოვალის გარდაცვალების ფაქტი არ არის საკმარისი და კუმულაციურად საჭიროა მემკვიდრეთა ვინაობის დადგენა, თუმცა აუცილებელია კრედიტორის ქმედებები იყოს გონივრული. სახელდობრ, უნდა დადგინდეს ის ობიექტური მომენტი, როდესაც კრედიტორს გულისხმიერებისა და კეთილსინდისიერების გამოჩენის შემთხვევაში შეიძლებოდა შეეტყო კრედიტორის გარდაცვალების შესახებ (საქმე №ას-910-2020 30 მაისი, 2022 წელი). ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოყვანილ იმ მსჯელობას, რომ 2008 წლის 20 მაისს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ვადა განისაზღვრა სამი თვით, რის გამოც სრულიად მართებულია დასკვნა იმის შესახებ, რომ კრედიტორებს სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლება წარმოეშვათ ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდეგ, კერძოდ 2008 წლის 21 აგვისტოდან. მხარეთათვის ასევე ცნობილი იყო, რომ მოვალემ დადგენილ ვადაში ვალდებულება არ შეასრულა, არც სრულად და არც ნაწილობრივ. შესაბამისად, რა თქმა უნდა, ხელშეკრულების ვადის ამოწურვით, მოვალის მიერ ვალდებულების აბსოლუტური უგულებელყოფითა და ხელშეკრულების ვადის გასვლის ბოლო დღიდან კასატორთა მიერ პირველი სამართლებრივი მნიშვნელობის ქმედების განხორციელებამდე გასული პერიოდის გათვალისწინებით, ივარაუდება, რომ გულისხმიერი კრედიტორისთვის მათი უფლებების დარღვევის შესახებ ცნობილი გახდა სულ მცირე ხელშეკრულების ვადის გასვლიდან 2008 წლის 21 აგვისტოდან, რაც სამოქალაქო კოდექსის 129-ე (სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს) და 130-ე მუხლების (ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როცა პირმა შეიტყო ან პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ) თანახმად, მიიჩნევა ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის ათვლის დაწყების მომენტად. აქედან გამომდინარე გასაზიარებელია სააპელაციო პალატის დასკვნა, რომ კრედიტორებს ხანდაზმულობის ვადის ათვლა დაეწყოთ 2008 წლის 21 აგვისტოს, ამიტომ, კრედიტორთა მტკიცების გათვალისწინების პირობებშიც კი, თუკი გავიზიარებდით რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის ფარგლებში, კერძოდ 2008 წლის 21 აგვისტოდან 2011 წლის 21 აგვისტომდე პერიოდში, კრედიტორებს მიაჩნდათ, რომ მოვალე ცოცხალი იყო (არ იცოდნენ გარდაცვალების შესახებ) და მიუხედავად ამისა, მის მიმართ არანაირი მოთხოვნა წარუდგენიათ, ამ პირობებშიც 1487-ე მუხლზე (მემკვიდრეები ვალდებულნი არიან შეატყობინონ მამკვიდრებლის კრედიტორებს სამკვიდროს გახსნის შესახებ, თუ მათთვის ცნობილია გარდაცვლილის ვალების შესახებ) აპელირებით კრედიტორები ვერ აღადგენენ გაშვებულ ხანდაზმულობის ვადას, გამომდინარე იქიდან, რომ ამ ვადის ფარგლებში თავდაპირველი მოვალის მიმართ ვალდებულების შესრულების მიზნით არანაირი ქმედება განუხორციელებიათ.

19. ქ.გ–იას საკასაციო პრეტენზიასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა დასძენს, რომ მხარის წარმომადგენელმა სააპელაციო სასამართლოში გამართულ სხდომაზე განმარტა, რომ ქ.გ–იასთვის 2010 წლის ბოლოს ცნობილი გახდა მოვალე ჯ.ს–ის გარდაცვალების შესახებ. შესაბამისად, სრულადაა გასაზიარებელი სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში მოყვანილი ის მსჯელობა, რომ როდესაც თავად კრედიტორი აღიარებს, რომ მისთვის ცნობილი იყო მოვალის გარდაცვალების შესახებ, მას სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე 6 თვის ვადაში უნდა წარედგინა მოთხოვნა მოვალის მემკვიდრეების მიმართ, რაც მას არ განუხორციელებია და რითაც გულისხმიერი კრედიტორის სტანდარტი დაარღვია. სხვა კრედიტორების მსგავსად ქ.გ–იას მხრიდან, მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით რაიმე ქმედების განხორციელების ფაქტი საქმის მასალებიდან არ დგინდება, ამის თაობაზე პირველი კასატორი ვერც საკასაციო საჩივარში უთითებს, შესაბამისად, პალატა ასკვნის, რომ ქ.გ–იას სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე დაკარგული ჰქონდა მოთხოვნის უფლება, რაც მართებულად გახდა მისი პოზიციის გაზიარებაზე უარის თქმის საფუძველი.

20. როგორც უკვე აღინიშნა, სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლი არ წარმოადგენს მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადას, ვინაიდან ხანდაზმულობა არის პერიოდი, რა დროსაც კრედიტორის უფლება სამართლებრივად განხორციელებადია, ხოლო საპრეტენზიო ვადის დაუსაბუთებლად დარღვევა, უპირობოდ იწვევს მოთხოვნის გაქარწყლებას. დაუსაბუთებელია მეორე კასატორის ის შედავებაც, რომ მოვალე გარდაიცვალა მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლამდე, რაც გამორიცხავდა სასამართლოს მიერ სამოქალაქო კოდექსის 129-ე და 130-ე და შემდგომი მუხლების გამოყენების შესაძლებლობას. შესაბამისად, ვერც კასატორების ის მტკიცება იქნება გაზიარებული, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არასწორად დადგინდა თითქოს მოვალის მემკვიდრეთა მიმართ მოთხოვნის წასაყენებლად კანონით დადგენილი წესით (1488-ე მუხლის და საპრეტენზიო ვადის დაცვის კონტექსტში), თავად ეს მოთხოვნა უნდა იყოს მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით ვარგისი. აღნიშნულთან მიმართებით საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ მოვალის გარდაცვალება და სამკვიდროს გახსნა არ იწვევს კრედიტორის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტას, შეჩერებას ან მის ხელახლა დაწყებას მემკვიდრის მიმართ. ამ ვადის შეჩერებას ასევე არ იწვევს კრედიტორის მძიმე ფინანსური მდგომარეობაც (როგორც ეს პირველი კასატორის საკასაციო საჩივარშია მითითებული). საგულისხმოა, რომ მემკვიდრეს ვალდებულება გადაეცემა იმავე ფორმით, როგორც ეს არსებობდა მამკვიდრებლის გარდაცვალების მომენტისთვის, შესაბამისად თუკი კრედიტორი მემკვიდრეს წარუდგენს ხანდაზმულ მოთხოვნას, ამ უკანასკნელს უფლება აქვს უარი თქვას მის დაკმაყოფილებაზე, თუ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის ათვლის მომენტი კვლავ განისაზღვრება სამოქალაქო კოდექსის 129-ე და 130-ე მუხლების საფუძველზე. საკასაციო პალატამ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ „მითითებული ნორმით დადგენილია პრეტენზიის მოთხოვნის წარდგენის ვადა და არა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც, სასამართლოსათვის მიმართვის გზით კრედიტორს შეუძლია, დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა. ამ ვადის გასვლის შემდეგ მოვალეს შეუძლია უარი თქვას კრედიტორის დაკმაყოფილებაზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაზე მითითებით. მოთხოვნა კი, როგორც წესი, წარედგინება უშუალოდ მხარეს. საპრეტენზიო ვადაში მოთხოვნის წარუდგენლობა სასამართლოში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია. საპრეტენზიო ვადაში წარდგენილი მოთხოვნა კი, შეიძლება არ დააკმაყოფილოს სასამართლომ, თუ გავიდა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა და მოვალე მიუთითებს ამის თაობაზე" (იხ. სუსგ-ები: №ას-143-136-2010, 07.10.2010წ; №ას-968-1269-2007, 22.02.2008წ., Nას-171-160-2017, 18.04.17 წ. საქმე №ას-361-337-2017, 27.09.2017).

21. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად პალატა ადგენს, რომ საქმის მასალებით არ დგინდება კრედიტორთა მიერ სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლით დადგენილი საპრეტენზიო ვადის დაცვის ობიექტური წინაპირობები, რადგან დადგენილია, რომ მოთხოვნის ვადის დადგომიდან, კერძოდ 2008 წლის 20 აგვისტოდან, მემკვიდრეთა მიერ სარჩელის წარდგენამდე - 2017 წლის 10 ოქტომბრამდე, გასულია ცხრა წელზე მეტი და ამ პერიოდის განმავლობაში კრედიტორთაგან მხოლოდ ნ.ქ–ამ წარადგინა მოთხოვნა, რაც დაიკმაყოფილა კიდეც. დანარჩენ კრედიტორებს არც თავდაპირველი მოვალის და არც მისი მემკვიდრეების მიმართ დაუფიქსირებიათ მოთხოვნა სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების თაობაზე. ამასთან მათ არც რაიმე გონივრული ნაბიჯი გადაუდგამთ მოვალის მოძიებასთან დაკავშირებით, არც ნოტარიუსისთვის მიუმართავთ მოვალის შესაძლო გარდაცვალების თუ სამკვიდროს შესაძლო გახსნის აღმოჩენის მიზნით. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, ცხრა წლის განმავლობაში კრედიტორთა სრული უმოქმედობა, საკასაციო პალატის აზრით, გულისხმიერი კრედიტორის სტანდარტს არღვევს და წარდგენილ საკასაციო საჩივრებს დაუსაბუთებელს ხდის. მიუხედავად აღნიშნულისა, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ კრედიტორთა მიერ საპრეტენზიო ვადას დაცულად მივიჩნევდით, კასატორების პრეტენზიებს წარმატების პერსპექტივა მაინც ვერ ექნებოდა, ვინაიდან როგორც ძირითად სარჩელში ასევე ნ.ბ–იას მიერ აღძრულ შეგებებულ სარჩელზე წარდგენილ შესაგებელში, მოვალის მემკვიდრეთა მიერ მითითებულია ძირითადი ვალდებულების ხანდაზმულობის შესახებ, რაც მოთხოვნის შემაფერხებელ შესაგებელს წარმოადგენს (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-20 პუნქტი).

22. რაც შეეხება პირველი კასატორის პრეტენზიას სახელმწიფო ბაჟის არასწორ გადანაწილებასთან დაკავშირებით, პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია. საქმის მასალებიდან დგინდება, რომ 2008 წლის 20 მაისს დადებული იპოთეკის ხელშეკრულებით, მოპასუხეებმა მოსარჩელეს ასესხეს 28500 აშშ დოლარი და 10 000 ევრო, შესაბამისად, სააპელაციო საჩივრის განსახილველად მიღებამდე, სააპელაციო საჩივრის ავტორებს, განემარტათ რომ სააპელაციო საჩივარზე გადასახდელი ბაჟი შეადგენდა ზემოაღნიშნული თანხის 4%. ამასთან, მოსარჩელეები სააპელაციო საჩივრით ასაჩივრებდნენ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებასაც, რომლითაც მოპასუხეებს: მ.ს–ვს, ნ.გ–ვას, ს.ს–ვს და კ.ს–ვას სოლიდარულად დაეკისრათ ნ.ბ–იას სასარგებლოდ აწ გარდაცვლილი ჯ.ს–თან დადებული 2008 წლის 20 მაისის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის - 6 400 აშშ დოლარის გადახდა. შესაბამისად, პალატამ აღნიშნა, რომ აპელანტებს სახელმწიფო ბაჟის სახით, ასევე ეკისრებოდათ 6400 აშშ დოლარის 4%-ს გადახდა. ქ.გ–იას საკასაციო პრეტენზია მიემართება ნ.ბ–იას მიერ აღძრული შეგებებული სარჩელის სანაცვლოდ გადასახდელი ბაჟის მასზე სოლიდარულად დაკისრების არამართებულობას. საკასაციო პალატის აზრით, პროცენტული დაანგარიშების შედეგად (4%), სახელმწიფო ბაჟის მოპასუხეებისთვის სოლიდარულად გადასახდელად დაკისრება, პირველი კასატორისთვის უკეთეს სამართლებრივ შედეგს იძლევა (ვიდრე იმ შემთხვევაში თუ ყველა მოპასუხის გადასახდელი ბაჟი ინდივიდუალურად გამოითვლებოდა), რის გამოც საკასაციო საჩივარი ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია.

23. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები ვერ მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

24. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. მეტიც, მეორე კასატორი, ნ.ბ–იას მიერ მითითებული სასამართლო პრაქტიკა, რომელსაც მისი აზრით, ეწინააღმდეგება გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, საერთოდ არ იძებნება უზენაესი სასამართლოს საძიებო სისტემაში (ას-782-831-2017). შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

25. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

26. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. განსახილველ შემთხვევაში, I კასატორი - ქ.გ–ია გათავისუფლებულია სახელმწიფოს ბიუჯეტის სასარგებლოდ ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან. რაც შეეხება II კასატორს - ნ.ბ–იას, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 29 დეკემბრის განჩინებით, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა მისი შუამდგომლობა სახელმწიფო ბაჟის გადახდის გადავადების თაობაზე, მეორე კასატორს დაევალა 230 აშშ დოლარის 30%-ის - 96 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება. 2024 წლის 17 იანვრის განცხადებით ნ.ბ–იამ შეავსო დადგენილი ხარვეზი და წარმოადგინა სახელმწიფო ბაჟის 30%-ის - 255,10 ლარის გადახდის დამადასტურებელი ქვითარი, რის გამოც მის ნაწილში, სახელმწიფო ბაჟი გადახდილად უნდა ჩაითვალოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 399-ე, 372-ე და 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ქ.გ–იას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; ნ.ბ–იას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი