საქმე №ას-605-2024 14 ნოემბერი, 2025 წელი,
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,
გოჩა ჯეირანაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი - შპს „გ.ქ. და ტ.ც–ი“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე - ნ.ჟ–ია (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 08 ნოემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – სამედიცინო ქმედებით მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. ნ.ჟ–იამ სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში შპს „გ.ქ. და ტ.ც–ის“ მიმართ, მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით.
2. სარჩელის საფუძვლები:
2.1. შპს „გ.ქ. და ტ.ც–ში“ პაციენტი ვ.ჟ–ია მოთავსებული იყო 2018 წლის 12 აგვისტოდან 2018 წლის 21 აგვისტომდე, სადაც ექიმ თ.მ–ისა და კლინიკის დანარჩენი პერსონალის მხრიდან პაციენტის მიმართ ადგილი ჰქონდა დანაშაულებრივ გულგრილობას, დაუდევრობას, არასათანადო მკურნალობასა და მოვლას. მათმა ქმედებებმა მოსარჩელის მამა მიიყვანა ჯანმრთელობის მდგომარეობის დამძიმებამდე, სიკვდილამდე და ის 2018 წლის 25 აგვისტოს გარდაიცვალა.
2.2. მოპასუხე კლინიკის მედპერსონალის მხრიდან მამის არასათანადო მკურნალობამ, გულგრილობამ, მშობლის ტანჯვისა და არასათანადო მოვლის განცდამ, მოსარჩელეს მიაყენა მორალური ზიანი. გართულდა მოსარჩელისა დედის ჯანმრთელობის მდგომარეობაც. ლოგინად ჩავარდნილ დედას მოსარჩელე უვლიდა, რის გამოც დაკარგა სამსახური, ვერ ატარებდა ლექციებს, რადგან მამის წამებისა და არაადამიანური მოპყრობის გამო იყო შოკირებული, მორალურად განადგურებული და უმძიმეს სულიერ და ფიზიკურ ტანჯვას განიცდიდა.
3. მოპასუხის პოზიცია:
3.1. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.
3.2. მოპასუხის მტკიცებით, პაციენტს მოპასუხე დაწესებულებაში უტარდებოდა ადეკვატური მკურნალობა, იმყოფებოდა კვალიფიციური მედპერსონალის ყურადღების ქვეშ. მედპერსონალის ქმედებები არ ყოფილა არამართლზომიერი და შესაბამისად ვერ იქნებოდა პაციენტის გარდაცვალების გამომწვევი, ასევე არ შეიძლება გამხდარიყო მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების მიზეზი. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, არ დასტურდება კლინიკის მედპერსონალის მხრიდან არამართლზომიერი ქმედებები.
4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
4.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ.ჟ–იამ.
5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:
5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილება. ნ.ჟ–იას სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხე შპს „გ.ქ. და ტ.ც–ს“ მოსარჩელე ნ.ჟ–იას სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 20 000 ლარის ოდენობით.
5.2. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სადავო შემთხვევაში, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 102-103-ე მუხლების დანაწესიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა დაემტკიცებინა სამედიცინო დაწესებულების ექიმების მიერ პაციენტისათვის მიყენებული ზიანის ფაქტი, ხოლო სამოქალაქო კოდექსის 1007-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების ტვირთის განაწილების წესიდან გამომდინარე, სამედიცინო დაწესებულებას ევალებოდა დაედასტურებინა, რომ მისმა მუშაკებმა ყველა მართლზომიერი საექიმო ქმედება განახორციელეს პაციენტის სწორი დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის მიზნით.
5.3. მოპასუხე სამედიცინო დაწესებულებაში, პაციენტის მკურნალობის პროცესში, ამ უკანასკნელის უფლებების დარღვევისა და მედპერსონალის მიერ მცდარი სამედიცინო ქმედების განხორციელების, ასევე ზიანის მიყენების ფაქტის (რამაც პაციენტის მდგომარეობის დამძიმება და საბოლოოდ გარდაცვალება გამოიწვია) დასადასტურებლად, აპელანტმა წარმოადგინა მთელი რიგი მტკიცებულებები, სახელდობრ, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოს 2020 წლის 3 თებერვლის წერილი, საიდანაც ირკვევა რომ: მოსარჩელის განცხადების საფუძველზე, სააგენტომ საკუთარი კომპეტენციის ფარგლებში, შეისწავლა პაციენტ ვ.ჟ–იასათვის როგორც შპს „ი.ს.ს.კ.კ.ჰ–ში“, ასევე შპს „გ.ქ. და ტ.ც–ში“ და შპს „ნ.ჰ–ში“ გაწეული მომსახურების ხარისხი. შესწავლის მიზნით, პაციენტის სამედიცინო დოკუმენტაცია რეცენზირებულ იქნა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის რეანიმატოლოგიის და ნეფროლოგიის სპეციალისტთა მიერ, სამედცინო დოკუმენტაციის შესწავლის შედეგად, შპს „გ.ქ. და ტ.ც–ში“ გაწეული სამედიცინო მომსახურებისას გამოვლინდა შემდეგი სახის დარღვევა-ნაკლოვანებები: ნეფროლოგიური პროფილის რეცენზენტის დასკვნით: შპს „გ.ქ. და ტ.ც–ში“ შემოსვლისთანავე, 12.08.18წ გამოიკვეთა მწვავე პნევმონიის არსებობა (რაც არ იქნა დიაგნოსტირებული); რეანიმატოლოგიური პროფილის რეცენზენტის დასკვნით: შპს „გ.ქ. და ტ.ც–ში“ შესვლისას გამოხატული იყო პოლიორგანული უკმარისობა (რაც არ იქნა დიაგნოსტირებული); მკურნალი ექიმი თ.მ–ი (სერტიფიკატი „კრიტიკული მედიცინა“) 17.08.18წ. 11:00 სთ ჩანაწერში არ არის დაკონკრეტებული / აღწერილი კიდურებზე არსებული ჰიპერემიული უბნების ზუსტი ლოკალიზაცია/მდგომარეობა; 20.08.18წ. 11:00სთ–18:00სთ ჩანაწერებში არ არის აღწერილი კიდურებზე კანქვეშა სისხლნაჟღენთების ზუსტი ლოკალიზაცია / მდგომარეობა; ჩანაწერებში (12.08.18წ-21.08.18წ.) არ ფიქსირდება ინფორმაცია შპს „ნ.ჰ–სში“ 21.08.18წ-25.08.18წ. აღწერილი ნაწოლებისა („კუდუსუნზე და ორივე ქუსლზე III ხარისხის ნაწოლი (მოყვა), სხეულზე მრავლობითი ჰემატომები“) და მათი მკურნალობის/მოვლის თაობაზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით, ნეფროლოგიური პროფილის რეცენზენტის შეფასებით: „უმჯობესი იქნებოდა პაციენტის ოჯახის წევრების ინფორმირება ნაწოლების არსებობის შესახებ; აღწერილი ყოფილიყო მათი მოვლის ღონისძიებები, ნაწოლების არსებობა დაფიქსირებულიყო გაწერის ფორმაში (ICD-10-ით: L89)“; რეანიმაციულ განყოფილებაში მკურნალობის (12.08.18წ 15:40სთ-21.08.18წ 14:55სთ) პერიოდში, ლაბორატორიული მონაცემების (ჰემოგლობინი-87გ/ლ, ჰემატოკრიტი-36.6- 37.4, ერითროციტები-2.6-2.7) მიუხედავად, დასკვნით კლინიკურ დიაგნოზში არ ფიგურირებს „ანემია“; ამავე პერიოდში არ არის შეფასებული პაციენტის ცნობიერების დონე გლაზგოს კომის შკალის მიხედვით. დარღვეულია „სამედიცინო დაწესებულებებში სტაციონარული სამედიცინო დოკუმენტაციის წარმოების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის N108/ნ (19.03.2009წ) ბრძანებით განსაზღვრული, სამედიცინო დოკუმენტაციის წარმოების წესი: სტაციონარული პაციენტის სამედიცინო ბარათის სატიტულო ფურცელზე, სათანადო გრაფაში არ ფიქსირდება დაავადების გამოსავალი; რეანიმაციულ განყოფილებაში მკურნალობის (12.08.18წ 15:40სთ–21.08.18წ 14:55სთ) პერიოდში, არ ფიქსირდება მინისტრის N108/ნ (19.03.2009წ.) ბრძანებით (მუხლი 17) გათვალისწინებული, რეანიმაციული განყოფილების ხელმძღვანელის კონსულტაციის / შემოვლის (ყოველდღიურად) ამსახველი ჩანაწერები; პაციენტის ნათესავის / კანონიერი წარმომადგენლის (შვილი ნ. ჟ–ია) წერილობითი ინფორმირებული თანხმობა სამედიცინო მომსახურების გაწევაზე მიღებულია 21.08.18წ. (ექ. თ. მ–ის მიერ ხელმოწერილია 13.08.18წ), რითაც დაირღვა მინისტრის N108/ნ (19.03.2009წ) ბრძანების (მე-9 და მე-10 მუხლები), „პაციენტის უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონისა (მუხლი 22) და „საექიმო საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის (მუხლი 44) მოთხოვნები; 12.08.18წ 15:40სთ ჩანაწერში არ ფიქსირდება დანიშნულება; არ არის მიღებული „სამედიცინო დაწესებულებებში სტაციონარული სამედიცინო დოკუმენტაციის წარმოების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის N108/ნ (19.03.2009წ) ბრძანებით გათვალისწინებული (მე-9 და მე-10 მუხლები), პაციენტის ნათესავის/კანონიერი წარმომადგენლის წერილობითი ინფორმირებული თანხმობა სამედიცინო მომსახურების გაწევაზე (ექ. ზ. ჩოხელი); ჩანაწერებში (12.08.13წ. 15:40სთ -13.08.18წ. 06:00სთ) არ არის დაკონკრეტებული დანიშნულება; ამავე პერიოდში არ არის ნაწარმოები „სამედიცინო დაწესებულებებში სტაციონარული სამედიცინო დოკუმენტაციის წარმოების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის No108/ნ (19.03.2009წ) ბრძანებით დამტკიცებული ფორმა (NoIV-300-13/ა) „პაციენტის მდგომარეობის ამსახველი ძირითადი მაჩვენებლების რუკა“, რითაც ვერ დგინდება ჩატარებული მკურნალობის მოცულობა (ექ. ზ. ჩ–ი). სააპელაციო პალატამ ასევე, ყურადღება გაამახვილა იმ უდავო გარემოებაზეც, რომ შესწავლის შედეგებიდან გამომდინარე, სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოს მიერ, დაისვა საკითხი პროფესიული განვითარების საბჭოს წინაშე, საქართველოს კანონის „საექიმო საქმიანობის შესახებ“ 74-ე მუხლის შესაბამისად, შპს „გ.ქ. და ტ.ც–ის“ ექიმის პროფესიული პასუხისმგებლობის თაობაზე და პროფესიული საბჭოს 25.08.20წ გადაწყვეტილებით ექიმ თ.მ–ს მიეცა წერილობითი გაფრთხილება.
5.4. სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახულ სასამართლოს დასკვნებს და მხარეთა ახსნა-განმარტებების, წარმოდგენილი სამედიცინო დოკუმენტაციისა და საქმის მასალებში არსებული ერთადერთი, სპეციალური ცოდნისა და შესაბამისი კვალიფიკაციის მქონე პირთა დასკვნების/მოსაზრებების (რომელიც ასახულია საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოს ზემოხსენებულ 03.02.20წ წერილში) ურთიერთშეჯერების საფუძველზე მიიჩნია, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახული დასკვნის მართებულობა, მათ შორის სამედიცინო დაწესებულებაში სამედიცინო დოკუმენტაციის ჯეროვანი წარმოების მნიშვნელობისა და მიზეზობრივი კავშირის დაუდასტურებლობის თვალსაზრისით, არ გამომდინარეობდა მტკიცების ტვირთის ობიექტური განაწილების სტანდარტიდან (რომელიც იცავს სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეს მტკიცების გადაულახავი ტვირთის დაკისრებისგან) და კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასებიდან, ვინაიდან საქმის მასალები საპირისპირო დაკსვნის გაკეთების შესაძლებლობას იძლეოდა.
5.5. ამასთან, სააპელაციო პალატამ ანემიის კლინიკურ დიაგნოზთან მიმართებით, აღნიშნა, რომ საქმის მასალებიდან გამომდინარე ცალსახად დასტურდებოდა, რომ მოპასუხე კლინიკის ექიმთა მხრიდან დაირღვა საზოგადოდ აღიარებული პროფესიული სტანდარტი და სახეზე იყო პაციენტის მდგომარეობის შეუსაბამო სამედიცინო ღონისძიებების განუხორციელებლობა, რაც ცალსახად ვერ შეფასდებოდა, როგორც უბრალო დიაგნოზთან დაკავშირებული „ჩანაწერების არარსებობად“, რადგანაც სწორედ რეანიმაციულ განყოფილებაში მყოფი მძიმე პაციენტის დიაგნოზი და მდგომარეობა ავალდებულებდა სამედიცინო დაწესებულების ექიმებს გამოეჩინათ პროფესიული გულისხმიერება და ეხელმძღვანელათ შესაბამისი პროტოკოლით, როდესაც პაციენტის კლინიკაში მკურნალობის მანძილზე მუდმივად არსებობდა ლაბორატორიული ჩვენება და ანემიის კორექციის საჭიროება.
5.6. გარდა ამისა, სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაპყრო, საქმის მასალებში წარმოდგენილი დოკუმენტაციით გამოკვეთილ სხვა სამედიცინო ხასიათის დარღვევებსაც და აღნიშნა, რომ მართალია ჩვეულებრივ, პაციენტის სტაციონარში ყოფნის დროს დეკუბიტუსის, ნაწოლების (კანის ან ლორწოვანი გარსის დისტროფიულ- ნეკროზული წყლული; უვითარდება მწოლიარე, დასუსტებულ, ავადმყოფს იმ ადგილებში, რომლებიც ხანგრძლივად განიცდის მექანიკურ ზეწოლას) გაჩენის რისკი არ მიეკუთვნება სრულად მართვად რისკებს, თუმცა კონკრეტულ შემთხვევაში, მტკიცების ტვირთის მქონე აპელანტმა, შესაბამისი სპეციალისტის დასკვნაზე მითითებით უზრუნველყო დაედასტურებინა ის გარემოება, რომ პაციენტს ნაწოლები აღმოაჩნდა და პროგრესირდა სწორედ მოპასუხე სამედიცინო კლინიკაში, ხოლო სამედიცინო დაწესებულებამ ვერ დაადასტურა ნაწოლების განვითარების პრევენციისა და მკურნალობის, ასევე სათანადო მოვლის ვალდებულებების ჯეროვნად, დადგენილი სტანდარტების შესაბამისად განხორციელების ფაქტი და შემოიფარგლა მხოლოდ ზეპირსიტყვიერი განმარტებით ნაწოლების სისტემატურად ბრილიანტის ხსნარით დამუშავების თაობაზე.
5.7. სააპელაციო პალატამ მიუთითა გერმანიის სამართალში სამედიცინო ჩანაწერების არასწორი/არასრული შედგენის გამო შესაძლო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების შესახებ პრაქტიკაზე, რის შესაბამისადაც განმარტა, რომ დოკუმენტაციის წარმოება უბრალოდ ფაკულტატური ვალდებულება არაა, რადგან დოკუმენტაციის არქონამ შესაძლოა უშუალო საფრთხე შეუქმნას პაციენტის ჯანმრთელობას, შესაბამისად, პაციენტს ვალდებულების შესრულების მიმართ აქვს დაცვის ღირსი პრევენციული ინტერესი. მოხმობილი საერთაშორისო პრაქტიკის შესაბამისად, პალატამ დაასკვნა, რომ მართალია მოსარჩელემ სასამართლოს ვერ განუმარტა და არც სააგენტოს წერილი არ შეიცავდა მითითებას, თუ კონკრეტულად ექიმის რა მოქმედებები უნდა შესრულებულიყო და არ შესრულდა სწორი დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის თვალსაზრისით, ან/და რა შედეგის მომცემი იქნებოდა ეს მოქმედებები პაციენტის სიცოცხლის გადარჩენისა თუ მდგომარეობის გაუმჯობესების თვალსაზრისით, თუმცა იმ ვითარებაში, როდესაც სახეზეა სამედიცინო მომსახურების გამწევი კლინიკის მედპერსონალის მხრიდან არა ელემენტარული სამედიცინო მომსახურების სტანდარტის ან პრინციპების დარღვევა, არამედ სამედიცინო დაწესებულებებში სტაციონარული სამედიცინო დოკუმენტაციის წარმოებისადმი იმგვარი დაუდევარი დამოკიდებულება, რომ შეუძლებელი ხდება ჩატარებული მკურნალობის მოცულობის და შესაბამისად სამედიცინო მომსახურების ხარისხის განსაზღვრა (თუნდაც დროის არცთუმნიშვნელო შუალედით), პალატის შეფასებით აღნიშნული ცხადყოფს რომ მოპასუხის მიერ დაირღვა ხარისხიანი ჯანმრთელობის დაცვის მომსახურებაზე პაციენტის ძირითადი უფლება, რის გამოც, სააპელაციო პალატამ არასათანადო მკურნალობის თაობაზე პაციენტის მხრიდან მტკიცების ტვირთი დაძლეულად ჩათვალა.
5.8. სააპელაციო პალატამ განსაკუთრებული ყურადღება მიაპყრო აპელანტის იმ პრეტენზიას, რომელიც მიემართებოდა მოპასუხე სამედიცინო დაწესებულებაში პაციენტის მოვლას, კერძოდ ჰიგიენასთან დაკავშირებულ საკითხს და მკურნალობის დროს პაციენტისათვის ხელების შებოჭვის ფაქტს. პალატის შეფასებით, კონკრეტულ შემთხვევაში, აპელანტის ახსნა-განმარტება, იმის თაობაზე რომ პაციენტის მიმართ ადგილი ჰქონდა ელემენტარული ჰიგიენის ნორმების დარღვევას (პაციენტს არ უცვლიდნენ პამპერსს), ერთ - ერთი ვიზიტის დროს აღმოაჩინა, რომ მამას ხელები ჰქონდა მიბმული საწოლზე, რასაც აპელანტი თავის მხრივ უკავშირებს პაციენტის სხეულზე განვითარებული ნაწოლების წარმოქმნას და პროგრესირებას - იძლეოდა მედპერსონალის მხრიდან არსებული დარღვევის განხორციელების ვარაუდის დაშვების საფუძველს, რომლის გაქარწყლების ვალდებულებაც სწორედ მოპასუხე კლინიკას გააჩნდა, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც აპელანტის განმარტება ჰიგიენური ნორმების დარღვევის თაობაზე გამყარებული იყო საქმეში წარმოდგენილი შპს „ნ.ჰ–ში“ „ექთნების გადაბარების ფურცლის“ კონკრეტული ჩანაწერით იმის თაობაზე რომ, შპს „ნ.ჰ–ში“ პაციენტის მიყვანის დღეს 21.08.18წ მისი ჰიგიენური მდგომარეობა იყო „ცუდი“ (იხ.ს.ფ.73.), თუმცა მომდევნო დღეებში ეს მდგომარეობა, მიუხედავად პაციენტის საერთო მდგომარეობის გაუარესებისა, შეიცვალა ჰიგიენური მდგომარეობის „საშუალო“ და „კარგი“ მაჩვენებლით. პალატის მითითებით, აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ და პაციენტის ჰიგიენით უზრუნველყოფის დასაბუთების თვალსაზრისით, მოწინააღმდეგე მხარეს არათუ არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება, არამედ, მხარემ არგუმენტირებული მსჯელობაც კი ვერ შესთავაზა სასამართლოს შექმნილი ვარაუდის გასაქარწყლებლად.
5.9. სააპელაციო პალატამ, ყურადღება მიაპყრო ასევე, პაციენტის/მისი წარმომადგენლის ინფორმირებულის სტანდარტსაც და აღნიშნა, რომ ვინაიდან სამედიცინო ჩარევაზე თანხმობა არ წარმოადგენს გარიგებას, არამედ აღიქმება, როგორც ნებართვა ან უფლებამოსილების მიცემა ფაქტობრივი ქმედებების განსახორციელებლად, რომლითაც ხდება თანხმობის გამცემი პირის - პაციენტის უფლების დაცულ სფეროში შეჭრა, სფეროში ჩარევის ლეგიტიმიზირება, მოპასუხე მხარეს კი მოცემულ შემთხვევაში არ მიუთითებია, რომ არსებობდა რაიმე სახის სამედიცინო მომსახურების გადაუდებელი საჭიროება და ვერც, ლოგიკურად ახსნა და განუმარტა სასამართლოს, თუ რატომ არ მიმართა კლინიკამ თავდაპირველად სამედიცინო მომსახურების მიმღებს და შემდგომში მისი ოჯახის წევრს დროულად, სამედიცინო მომსახურების გაწევაზე წერილობითი ინფორმირებული თანხმობის მისაღებად, ასევე იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ პაციენტის ოჯახის წევრსა და სამედიცინო დაწესებულების მედპერსონალს შორის გამოიკვეთა ინფორმირების ნაკლებობა სწორედ პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან დაკავშირებით, რამაც წარმოშვა კონფლიქტი და საბოლოოდ პაციენტი ოჯახის წევების დაჟინებული მოთხოვნით გადაყვანილ იქნა სხვა კლინიკაში, პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ინფორმაციის მიღებაზე უფლების დარღვევით და ინფორმირებული თანხმობის მიღების გარეშე, თუნდაც ლეგიტიმური მიზნით განპირობებული სამედიცინო პერსონალის ქმედება, რომელსაც მოწინააღმდეგე მხარე განიხილავდა, როგორც ფორმალურ სამედიცინო დოკუმენტაციის წარმოების წესის დარღვევად, უნდა შეფასებულიყო პაციენტის თვითგამორკვევის ძირითადი უფლების ხელყოფად, რომელიც სამოქალაქო კოდექსის ზოგადი პიროვნული უფლებების (მე-18 მუხლი) დაცვის სფეროში თავსდება და მისი ხელყოფისათვის სამედიცინო დაწესებულებას უნდა დაეკისრებოდა სამოქალაქო პასუხისმგებლობა.
5.10. სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო ეროვნული და საერთაშორისო პრაქტიკა პაციენტისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ, რის შესაბამისადაც განმარტა, რომ დავის ინდივიდუალური მახასიათებლებიდან გამომდინარე, უშუალოდ მოსარჩელე მხარის ახსნა-განმარტებების (რომელიც არსებითი მტკიცებულებაა მშობლის გარდაცვალების ფაქტის შედეგად მოსარჩელის ფსიქიკაში მიმდინარე უარყოფითი ემოციების დადგენის თვალსაზრისით), საქმეში არსებული სამედიცინო დოკუმენტაციის და სხვა მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, დადასტურებულად უნდა მიჩნეულიყო ის გარემოება, რომ მოპასუხე სამედიცინო დაწესებულების მედპერსონალის ბრალეული და მართლსაწინაღმდეგო ქმედების შედეგად, პაციენტის შვილმა ზნეობრივ-ფსიქიკური ტანჯვა განიცადა, რომლის რეპარაციის გონივრულ და სამართლიან ოდენობასაც 20 000 ლარი წარმოადგენდა.
5.11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილება, საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა შპს „გ.ქ. და ტ.ც–მა“.
6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:
6.1. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ განჩინება დააფუძნა არა კანონს, არამედ ვარაუდებს, რადგან ყოველგვარი სამართლებრივი ანალიზის, დასაბუთებისა და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის განსაზღვრის გარეშე დაადგინა მოსარჩელისთვის მორალური ზიანის მიკუთვნების ფაქტი.
6.2. კასატორის აზრით, საქმეში წარმოდგენილი მასალებით არ დგინდება კლინიკის პერსონალის სამედიცინო საქმიანობის მიზეზობრივი კავშირი პაციენტის გარდაცვალებასთან, კერძოდ: არ იკვეთება სამედიცინო შეცდომა არამედ სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოს დასკვნა, მიემართება მხოლოდ სამედიცინო დოკუმენტაციის არასრულფასოვანი შედგენის ფაქტს. კასატორი დასძენს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ვერ დადასტურდა კლინიკის ექიმთა და მედპერსონალთა მიერ განხორციელებული მცდარი სამედიცინო ქმედება ან პაციენტის მდგომარეობის შეუსაბამო სამკურნალო ღონისძიების გატარება, რაც გამორიცხავდა სამოქალაქო კოდექსის 1007-ე მუხლის საფუძველზე მართლსაწინააღმდეგო ქმედების კვალიფიცირების შესაძლებლობას. მისივე მტკიცებით, მოსარჩელემ ვერ შეძლო ექსპერტიზის დასკვნის წარმოდგენა, რომელიც სამედიცინო პერსონალის მიერ პაციენტის მიმართ არამართლზომიერი მოქმედებების გატარებას დაადასტურებდა.
6.3. კასატორი მოიხმობს გარდაცვლილი პაციენტის მკურნალი ექიმის თ.მ–ის მიერ სასამართლოსთვის წარმოდგენილ განმარტებას, რაც ადასტურებს, რომ პაციენტის მდგომარეობა იყო კლინიკაში შესვლისთანავე მძიმე, უტარდებოდა ყველა საჭირო პროცედურა, რის თაობაზეც ექიმები წინასწარ იღებდნენ თანხმობას პაციენტის შვილისგან, შესაბამისად პაციენტის მდგომარეობის დამძიმება მედპერსონალის არასწორ ქმედებებს არ გამოუწვევია, არამედ წარმოადგენდა ფიზიოლოგიურ შედეგს. ამასთან მკურნალი ექიმის განმარტებიდანვე დგინდება, რომ პაციენტის ოჯახის წევრების მიერ კლინიკის შეცვლის მოთხოვნა, მხოლოდ ოჯახის წევრების შეხედულებებს ეყრდნობოდა, მაშინ როდესაც სხვა კლინიკაში პაციენტის გადაყვანაზე მიმღებმა საავადმყოფომ განაცხადა უარი და მისი მდგომარეობის სიმძიმიდან გამომდინარე, არ ჩაითვალა რეკომენდებულად.
6.4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 24 ივნისის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, შპს „გ.ქ. და ტ.ც–ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
7. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
8. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:
10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
11. კასატორის ძირითადი პრეტენზია მიემართება პაციენტის წარმომადგენლისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურებას, მაშინ როდესაც საქმის მასალებით არ დგინდებოდა კავშირი ზიანსა (პაციენტის გარდაცვალება) და სამედიცინო პერსონალის ქმედებებს შორის, ასევე არ იკვეთებოდა არასწორი მკურნალობის ფაქტი. მოხმობილი პრეტენზიის ფარგლებში, საკასაციო პალატის შეფასების საგანია პაციენტის წარმომადგენლისთვის მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურების მართლზომიერება.
12. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა შესაძლოა დაეფუძნოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-2 და მე-6 ნაწილებს (პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან; ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება, მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა. ხოლო, თუ დარღვევა გამოწვეულია ბრალეული მოქმედებით, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის (ზარალის) ანაზღაურებაც. ზიანის ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს იმ მოგების სახით, რომელიც წარმოექმნა ხელმყოფს. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც. მორალური ზიანის ანაზღაურება შეიძლება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად) და 413-ე მუხლის პირველ ნაწილს (არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით); ასევე, „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტს (ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკის პრინციპებია ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვა, პაციენტის პატივის, ღირსებისა და მისი ავტონომიის აღიარება), მე-8 მუხლის პირველ პუნქტს (სამკურნალო, დიაგნოსტიკურ, სარეაბილიტაციო, პროფილაქტიკურ და პალიატიური მზრუნველობის პროცესებში პაციენტის მონაწილეობის აუცილებელი პირობაა ზეპირი ან წერილობითი ინფორმირებული თანხმობა), მე-9 მუხლს (პაციენტს უფლება აქვს უარი თქვას ნებისმიერ სამედიცინო ჩარევაზე, გარდა საქართველოს კანონმდებლობით და ამ კანონის 76-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევებისა..) მე-11 მუხლს (მცირეწლოვანი ან გაცნობიერებული გადაწყვეტილების მიღების უნარის არმქონე პაციენტისათვის სამედიცინო ჩარევის ჩატარება დასაშვებია მხოლოდ პაციენტის მიერ წარსულში (როცა მას ჰქონდა გაცნობიერებული გადაწყვეტილების მიღების უნარი) განცხადებული ნების გათვალისწინებით, ხოლო ასეთი ნების არარსებობისას – პაციენტის ნათესავის ან კანონიერი წარმომადგენლის ინფორმირებული თანხმობით); „პაციენტის უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველ პუნქტს (კანონის მიზანია მოქალაქის უფლებების დაცვა ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში, აგრეთვე მისი პატივისა და ღირსების ხელშეუხებლობის უზრუნველყოფა) მე-10 მუხლის „ა.ა“ ქვეპუნქტს (პაციენტს ან მის კანონიერ წარმომადგენელს უფლება აქვს მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს კომპენსაცია ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანისა, რომლებიც გამოწვეულია პაციენტის უფლებების დარღვევით) და მე-15 მუხლს (პაციენტს უფლება აქვს სამედიცინო მომსახურების გამწევისაგან მოითხოვოს მისი ღირსების, ტრადიციების, აღმსარებლობისა და პიროვნული ფასეულობების პატივისცემა).
13. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე კლინიკამ სარჩელის წინააღმდეგ წარმოდგენილი შესაგებლით მოსარჩელის მოთხოვნა შემდეგი არგუმენტაციით გამორიცხა: პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობა კლინიკაში შესვლისთანავე იყო კრიტიკულად მძიმე, მას ჩაუტარდა თანამედროვე გაიდლაინების შესაბამისი სამედიცინო დახმარება და არ არსებობს მიზეზშედეგობრივი კავშირი სამედიცინო პერსონალის ქმედებასა და მოგვიანებით, პაციენტის გარდაცვალებას შორის.
14. სამოქალაქო კოდექსის 1007-ე მუხლის თანახმად, სამედიცინო დაწესებულებაში მკურნალობისას პირის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საერთო საფუძვლებით. ზიანის მიმყენებელი თავისუფლდება პასუხისმგებლობისაგან, თუ დაამტკიცებს, რომ ზიანის დადგომაში მას ბრალი არ მიუძღვის. ამავე კოდექსის 997-ე მუხლით, პირი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა მესამე პირს მისი მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით თავისი შრომითი (სამსახურებრივი) მოვალეობის შესრულებისას. პასუხისმგებლობა არ დადგება, თუ მუშაკი მოქმედებდა ბრალის გარეშე (იხ. ასევე. სუსგ. საქმეზე №ას-38-2021 18 მაისი, 2021 წელი).
15. საკასაციო პალატა აქვე ყურადღებას მიაპყრობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლს, რომლის თანახმადაც მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ე.ი. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს. საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაქცევს სამოქალაქო კოდექსის 1007-ე მუხლის შინაარსზე და განმარტავს, რომ ამ ნორმით გათვალისწინებული სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით განსაზღვრული ოთხი წინაპირობის არსებობას მოითხოვს: უნდა დადგინდეს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის და ბრალი. ნორმის მიზნიდან გამომდინარე, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად მიიჩნევა სამედიცინო დაწესებულების მიერ არასწორად განხორციელებული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა, რამაც გამოიწვია ზიანი (საქმე №ას-1124-1044-2017, 30.07.2018წ., (იხ. ასევე. სუსგ. საქმეზე №ას-38-2021 18 მაისი, 2021 წელი).
16. პაციენტს აქვს უფლება მიიღოს ხარისხიანი მომსახურება და ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში მომსახურება მისთვის ხელმისაწვდომი იყოს (უფლება ხარისხიანი სამედიცინო მომსახურების სტანდარტების დაცვაზე). პაციენტის უფლებების შესახებ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის თანახმად, საქართველოს თითოეულ მოქალაქეს უფლება აქვს სამედიცინო მომსახურების ყველა გამწევისაგან მიიღოს ქვეყანაში აღიარებული და დანერგილი პროფესიული და სამომსახურეო სტანდარტების შესაბამისი სამედიცინო მომსახურება. რაც შეეხება პაციენტის უფლებას უსაფრთხოებაზე, იგი პრაქტიკულად მოიცავს ხარისხიანი სამედიცინო მომსახურების სტანდარტების დაცვასა და პრევენციულ ღონისძიებებზე უფლებებს. ყველას აქვს უფლება განთავისუფლდეს იმ საფრთხეებისაგან, რომლებიც განპირობებულია ჯანდაცვის სამსახურების ცუდი ფუნქციობით, საექიმო გულგრილობით, სამედიცინო შეცდომებით და ხელი მიუწვდებოდეს სამედიცინო მომსახურებასა და მკურნალობაზე, რომელიც აკმაყოფილებს უსაფრთხოების მაღალ სტანდარტებს (ნუნუ კვანტალიანი, პაციენტის უფლებები და ჯანმრთელობის დაცვის პერსონალის სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძვლები, სამართლის დოქტორის აკადემიური ხარისხის მოსაპოვებლად წარდგენილი დისერტაცია, თბილისი, 2012 წ., გვ.94-96).
17. პაციენტის უფლებების შესახებ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის „ა.ა“ და „ა.ბ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე, პაციენტს ან მის კანონიერ წარმომადგენელს უფლება აქვს მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს: კომპენსაცია ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანისა, რომლებიც გამოწვეულია: პაციენტის უფლებების დარღვევით; მცდარი სამედიცინო ქმედებით. სამედიცინო პერსონალის ქმედებით ან უმოქმედობით გამოწვეული პაციენტის ფიზიკური ან ფსიქიკური მდგომარეობის გაუარესების ან სიკვდილის შემთხვევაში, პაციენტს, მის ნათესავს ან კანონიერ წარმომადგენელს შეუძლია მოითხოვოს პაციენტისათვის მიყენებული როგორც მორალური, ასევე მატერიალური ზიანის ანაზღაურება (საქმე №ას-1124-1044-2017, 30.07.2018წ.).
18. სამედიცინო მუშაკის ქცევის, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქცევის კვალიფიკაციისას, აუცილებელია არასათანადო სამედიცინო დახმარების აღმოჩენის ფაქტის დადგენა. ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მოიცავს არა მარტო მის აქტიურ მოქმედებებს, არამედ, უმოქმედობასაც. პაციენტისათვის მიყენებული ზიანისას, როგორც წესი, ექიმის განზრახი ბრალი არ იკვეთება. ასეთ შემთხვევებში საკმარისია, დადგინდეს ექიმის გაუფრთხილებლობა, რაც გულისხმობს მის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების აუცილებელი გულისხმიერებისა და ყურადღების გარეშე განხორციელებას. გულისხმიერება და ყურადღებიანობა გამოიხატება ექიმის მიერ საჭირო სამედიცინო მოქმედებების ზედმიწევნით ხარისხიანად, აღიარებული სამედიცინო სტანდარტების შესაბამისად შესრულებაში.
19. მკურნალობის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება დაკმაყოფილდეს, თუკი პირისათვის მიყენებული ზიანი გამოწვეულია უშუალოდ მცდარი სამედიცინო მოქმედებით, ანუ გამოკვეთილია მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ის გარემოება, რომ ზიანი გამოიწვია სამედიცინო პერსონალის ქმედებამ, უტყუარად უნდა დადგინდეს. უშედეგო მკურნალობა ან მკურნალობის უარყოფითი შედეგი თავისთავად (უდავოდ) არ იწვევს სამედიცინო პერსონალის პასუხისმგებლობას. ზიანი გამოწვეული უნდა იყოს მკურნალობისას დაშვებული შეცდომებით, ანუ, თუ მკურნალობა სწორადაა წარმართული, თუნდაც მას უარყოფითი შედეგი მოჰყვეს, არ იწვევს ექიმის პასუხისმგებლობას (შდრ. იხ. სუსგ-ები: საქმე №ას-1046-966-2017, 20.07.2018წ.; საქმე №260-244-11, 27.06.2011წ.; №ას-1800-2019, 20.02.2020წ.).
20. „მცდარი საექიმო ქმედების“ განმარტება მოცემულია ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის „ო“ ქვეპუნქტში და გულისხმობს ექიმის მიერ უნებლიედ პაციენტის მდგომარეობისათვის შეუსაბამო სადიაგნოზო და/ან სამკურნალო ღონისძიებების ჩატარებას, რაც მიყენებული ზიანის უშუალო მიზეზი გახდა. საექიმო შეცდომად მიიჩნევა ექიმის მიერ საზოგადოდ აღიარებული სამედიცინო და ეთიკური სტანდარტების, კანონმდებლობით განსაზღვრული წესების დარღვევა, რამაც განაპირობა პაციენტის შეუსაბამო სადიაგნოზო და/ან სამკურნალო ღონისძიებები, რაც, თავის მხრივ, პაციენტისათვის ზიანის მიყენების უშუალო მიზეზი გახდა. ექიმს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ პაციენტს მართლზომიერად და უშეცდომოდ უმკურნალეს, იგი პასუხს აგებს არასწორ მკურნალობაზე და მხოლოდ ასეთი მკურნალობის თანმდევ უარყოფით შედეგზე. ამდენად, ექიმის პასუხისმგებლობის საფუძველი არის არა მკურნალობის უარყოფითი შედეგი, არამედ სამედიცინო მეცნიერების სტანდარტებიდან გადახვევა (სუსგ საქმე №1268-1526-09, 25.05.2010წ.).
21. აღნიშნული კატეგორიის დავებში პაციენტს (მის ნათესავს ან კანონიერ წარმომადგენელს) ეკისრება, როგორც ფაქტების სრულყოფილად და დამაჯერებლად წარდგენისა და გაცხადების ვალდებულება, აგრეთვე მტკიცების ტვირთი იმის დასადასტურებლად, რომ მკურნალობისას შეცდომა დაუშვეს. თუ მისი განმარტებები არ დადასტურდება, მაშინ სამკურნალო შეცდომა მოთხოვნის საწინააღმდეგოდ არ დამტკიცდება. ასევე, პაციენტმა უნდა წარმოადგინოს და დაამტკიცოს, რომ დამდგარი ზიანი ეფუძნება სამედიცინო დაწესებულების ვალდებულების დარღვევას (იხ.: სუსგ საქმე №ას-111-111-2018, 11.05.2018წ.). მოცემულ შემთხვევაში, პაციენტის წარმომადგენელმა, მასზე კანონით დაკისრებული ტვირთის დასაძლევად სასამართლოს წინაშე წარმოადგინა შემდეგი სახის მტკიცებულებები: საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოს 2020 წლის 3 თებერვლის წერილი, საიდანაც ირკვევა რომ: მოსარჩელის განცხადების საფუძველზე, სააგენტომ საკუთარი კომპეტენციის ფარგლებში, შეისწავლა პაციენტ ვ.ჟ–იასათვის როგორც შპს „ი.ს.ს.კ.კ.ჰ–ში“, ასევე შპს „გ.ქ. და ტ.ც–ში“ და შპს „ნ.ჰ–ში“ გაწეული მომსახურების ხარისხი. შესწავლის მიზნით, პაციენტის სამედიცინო დოკუმენტაცია რეცენზირებულ იქნა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის რეანიმატოლოგიის და ნეფროლოგიის სპეციალისტთა მიერ. სამედიცინო დოკუმენტაციის შესწავლის შედეგად, შპს „გ.ქ. და ტ.ც–ში“ გაწეული სამედიცინო მომსახურებისას გამოვლინდა შემდეგი სახის დარღვევა-ნაკლოვანებები: ნეფროლოგიური პროფილის რეცენზენტის დასკვნით: შპს „გ.ქ. და ტ.ც–ში“ შემოსვლისთანავე, 12.08.18წ გამოიკვეთა მწვავე პნევმონიის არსებობა (რაც არ იქნა დიაგნოსტირებული); რეანიმატოლოგიური პროფილის რეცენზენტის დასკვნით: -შპს „გ.ქ. და ტ.ც–ში“ შესვლისას გამოხატული იყო პოლიორგანული უკმარისობა (რაც არ იქნა დიაგნოსტირებული); მკურნალი ექიმი თ.მ–ი (სერტიფიკატი „კრიტიკული მედიცინა“) 17.08.18წ. 11:00 სთ ჩანაწერში არ არის დაკონკრეტებული / აღწერილი კიდურებზე არსებული ჰიპერემიული უბნების ზუსტი ლოკალიზაცია/მდგომარეობა; -20.08.18წ. 11:00სთ–18:00სთ ჩანაწერებში არ არის აღწერილი კიდურებზე კანქვეშა სისხლნაჟღენთების ზუსტი ლოკალიზაცია / მდგომარეობა; -ჩანაწერებში (12.08.18წ-21.08.18წ.) არ ფიქსირდება ინფორმაცია შპს „ნ.ჰ–სში“ 21.08.18წ-25.08.18წ. აღწერილი ნაწოლებისა („კუდუსუნზე და ორივე ქუსლზე III ხარისხის ნაწოლი (მოყვა), სხეულზე მრავლობითი ჰემატომები“) და მათი მკურნალობის/მოვლის თაობაზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით, ნეფროლოგიური პროფილის რეცენზენტის შეფასებით: „უმჯობესი იქნებოდა პაციენტის ოჯახის წევრების ინფორმირება ნაწოლების არსებობის შესახებ; აღწერილი ყოფილიყო მათი მოვლის ღონისძიებები, ნაწოლების არსებობა დაფიქსირებულიყო გაწერის ფორმაში (ICD-10-ით: L89)“; რეანიმაციულ განყოფილებაში მკურნალობის (12.08.18წ 15:40სთ-21.08.18წ 14:55სთ) პერიოდში, ლაბორატორიული მონაცემების (ჰემოგლობინი-87გ/ლ, ჰემატოკრიტი-36.6- 37.4, ერითროციტები-2.6-2.7) მიუხედავად, დასკვნით კლინიკურ დიაგნოზში არ ფიგურირებს „ანემია“; ამავე პერიოდში არ არის შეფასებული პაციენტის ცნობიერების დონე გლაზგოს კომის შკალის მიხედვით. დარღვეულია „სამედიცინო დაწესებულებებში სტაციონარული სამედიცინო დოკუმენტაციის წარმოების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის N108/ნ (19.03.2009წ) ბრძანებით განსაზღვრული, სამედიცინო დოკუმენტაციის წარმოების წესი:
- სტაციონარული პაციენტის სამედიცინო ბარათის სატიტულო ფურცელზე, სათანადო გრაფაში არ ფიქსირდება დაავადების გამოსავალი;
- რეანიმაციულ განყოფილებაში მკურნალობის (12.08.18წ 15:40სთ–21.08.18წ 14:55სთ) პერიოდში, არ ფიქსირდება მინისტრის N108/ნ (19.03.2009წ.) ბრძანებით (მუხლი 17) გათვალისწინებული, რეანიმაციული განყოფილების ხელმძღვანელის კონსულტაციის / შემოვლის (ყოველდღიურად) ამსახველი ჩანაწერები;
- პაციენტის ნათესავის / კანონიერი წარმომადგენლის (შვილი ნ. ჟ–ია) წერილობითი ინფორმირებული თანხმობა სამედიცინო მომსახურების გაწევაზე მიღებულია 21.08.18წ. (ექ. თ. მაისაშვილის მიერ ხელმოწერილია 13.08.18წ), რითაც დაირღვა მინისტრის N108/ნ (19.03.2009წ) ბრძანების (მე-9 და მე-10 მუხლები), „პაციენტის უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონისა (მუხლი 22) და „საექიმო საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის (მუხლი 44) მოთხოვნები;
- 12.08.18წ 15:40სთ ჩანაწერში არ ფიქსირდება დანიშნულება; არ არის მიღებული „სამედიცინო დაწესებულებებში სტაციონარული სამედიცინო დოკუმენტაციის წარმოების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის N108/ნ (19.03.2009წ) ბრძანებით გათვალისწინებული (მე-9 და მე-10 მუხლები), პაციენტის ნათესავის/კანონიერი წარმომადგენლის წერილობითი ინფორმირებული თანხმობა სამედიცინო მომსახურების გაწევაზე (ექ. ზ. ჩ–ი);
- ჩანაწერებში (12.08.13წ. 15:40სთ -13.08.18წ. 06:00სთ) არ არის დაკონკრეტებული დანიშნულება; ამავე პერიოდში არ არის ნაწარმოები „სამედიცინო დაწესებულებებში სტაციონარული სამედიცინო დოკუმენტაციის წარმოების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის No108/ნ (19.03.2009წ) ბრძანებით დამტკიცებული ფორმა (NoIV-300-13/ა) „პაციენტის მდგომარეობის ამსახველი ძირითადი მაჩვენებლების რუკა“, რითაც ვერ დგინდება ჩატარებული მკურნალობის მოცულობა (ექ. ზ. ჩ–ი).
ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი კლინიკა „ნ.ჰ–ის“ სამედიცინო ჩანაწერებიდან ირკვევა რომ გადაყვანის დღესვე, ანემიის კრიტიკული ციფრების გამო, პაციენტს ჩაუტარდა ერთი დოზა ერ. მასის ტრანსფუზია (იხ. 21.08.18 22:30 მორიგე რეანიმატოლოგის ჩანაწერი, ს.ფ 46); მაგრამ კვლავ რჩებოდა ანემიის კრიტიკული ციფრები და პაციენტი საჭიროებდა დამატებით ერ.მასის ტრანსფუზიას (იხ.ს.ფ 59-ეპიკრიზი; ასევე ცნობა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ს.ფ.62)
22. საკასაციო საჩივარში მოხმობილი არგუმენტის მიუხედავად, რომლის თანახმადაც საქმეზე მხოლოდ სამედიცინო დოკუმენტაციის არასათანადო წარმოების ფაქტი დადგინდა, ზემოთმოხმობილი დოკუმენტაცია ცხადყოფს, რომ სახეზეა კონკრეტული კლინიკური ჩვენების დიაგნოზის არ დასმის არაერთი შემთხვევა, ინფორმირებული თანხმობის წესის მოპოვების დარღვევა და კასატორი კლინიკიდან გაწერილი პაციენტის მდგომარეობის არასრული აღწერისა და შესაბამისი სამკურნალო ჩვენებების მიუთითებლობის ფაქტი, რაც თავის მხრივ, წარმოადგენს პაციენტის უფლებების შესახებ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის მიხედვით ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების საფუძველს - პაციენტის უფლებების დარღვევით მოტივით. ამ მიმართებით საკასაციო პალატა განსაკუთრებულ ყურადღებას მიაპყრობს პაციენტის ავტონომიურობის მნიშვნელობას, და განმარტავს, რომ „პაციენტის უფლებების შესახებ“ საქართველო კანონის 22-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, სამედიცინო მომსახურების გაწევის აუცილებელი წინაპირობაა პაციენტის ინფორმირებული თანხმობის მიღება (პაციენტის ინფორმირებულობის შეუძლებლობის შემთხვევაში მისი კანონიერი წარმომადგენლის ინფორმირება). ამავე კანონის მე-18 მუხლის თანახმად კი, პაციენტს უფლება აქვს, სამედიცინო მომსახურების გამწევისაგან მიიღოს სრული, ობიექტური, დროული და გასაგები ინფორმაცია. ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის საერთაშორისო სტანდარტი გულისხმობს კლინიკის ვალდებულებას, მიაწოდოს პაციენტს ობიექტური და შინაარსობრივად ამომწურავი ცნობები, რომელიც ჩამოყალიბებულია აღქმადი, გასაგები და მისაღები ფორმით. პაციენტის აღნიშნული უფლება დაცულია არაერთი საერთაშორისო სამართლებრივი ინსტრუმენტით, როგორიცაა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენცია (მე-8 მუხლი), ასევე, „ადამიანის უფლებებისა და ბიომედიცინის შესახებ“ ევროპის საბჭოს კონვენცია (მე-5 მუხლი), პაციენტის ინფორმირებული თანხმობა არ განიხილება, როგორც უბრალო ნების გამოვლენა, არამედ როგორც პროცესი, რომელიც უზრუნველყოფს პაციენტის შესაძლებლობას, გააკეთოს ნებაყოფლობითი და გაცნობიერებული არჩევანი დაგეგმილი სამედიცინო ჩარევის თაობაზე. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო პალატის მიერ გაკეთებულ იმ დასკვნას, რომ სამედიცინო მომსახურების გამწევი კლინიკის ექიმთა მიერ არასწორად განხორციელებული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა კონკრეტულ გადაცდომათა ნაწილში (არ იქნა დიაგნოსტირებული პნევმონიის არსებობა, ანემია, გამოხატული პოლიორგანული უკმარისობა, მე-3 ხარისხის ნაწოლების არსებობა) ცალსახად ადასტურებს სამედიცინო პერსონალის მიერ პაციენტის ზრუნვის მოვალეობის დარღვევას, რაც იძლევა იმგვარი პრეზუმფციის დაშვების შესაძლებლობას, რომ ისედაც მძიმე მდგომარეობაში მყოფი პაციენტის ჯანმრთელობის არადროული და არაზუსტი შეფასება, რასაც ლოგიკურად ახლდა არადიაგნოზირებული მდგომარეობის არასათანადო მკურნალობა, შესაძლებელია კავშირში ყოფილიყო პაციენტის გარდაცვალებასთან. ამასთან, იმ პირობებში თუ კლინიკა მიიჩნევდა, რომ კლინიკის ექიმთა მიერ არასწორად განხორციელებული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა კონკრეტულ გადაცდომათა ნაწილში (არ იქნა დიაგნოსტირებული პნევმონიის არსებობა, ანემია, გამოხატული პოლიორგანული უკმარისობა, მე-3 ხარისხის ნაწოლების არსებობა) გამორიცხავდა პაციენტის გარდაცვალებასთან მიზეზობრივ კავშირს, შებრუნებული მტკიცების ტვირთის ფარგლებში ამგვარი მოცემულობა სწორედ მას უნდა ემტკიცებინა, რაც საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე არ განხორციელებულა.
23. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატა სამედიცინო დავების სპეციფიკისა და მასთან დაკავშირებული სასამართლო პრაქტიკის განვითარების საჭიროებიდან გამომდინარე, დამატებით ყურადღებას მიაპყრობს სამედიცინო დოკუმენტაციის არასწორ/არასრულ წარმოებასა და მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას შორის კავშირს. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს, ამ მიმართებით სააპელაციო პალატის მიერ განხორციელებულ სამართლებრივ შეფასებას და დასძენს, რომ „სამედიცინო დაწესებულებებში სტაციონარული სამედიცინო დოკუმენტაციის წარმოების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის N108/ნ (19.03.2009წ) ბრძანებით განსაზღვრული, სამედიცინო დოკუმენტაციის წარმოების წესი საერთოა ყველა არსებული სამედიცინო დაწესებულებისათვის, რომელიც ეწევა სტაციონარულ სამედიცინო მომსახურებას. აღნიშნული წესის თანახმად, სამედიცინო დოკუმენტაციაში უნდა აისახოს მიმდინარე და სამომავლო მკურნალობისთვის პროფესიული თვალსაზრისით არსებითი ღონისძიებები და მათი შედეგები; ანამნეზები, დიაგნოზები, გამოკვლევები, დასკვნები, თერაპიები და მათი ეფექტები, სამედიცინო ჩარევები, თანხმობები და სხვ. სამედიცინო ჩანაწერები „უპირველესად ემსახურება თავად პაციენტის ინტერესებს: თერაპიისა და შემდგომი სათანადო მკურნალობის უზრუნველყოფას. ამ პირველადი მიზნებიდან გამომდინარე მისი შინაარსი მოიცავს ისეთ ღონისძიებებს და შედეგებს, რომელთა ჩაწერა სასურველია, რათა ექიმებს და სამედიცინო პერსონალს სამომავლო გადაწყვეტილების მისაღებად შეეძლოთ ავადმყოფობის მიმდინარეობისა და მკურნალობის თაობაზე საკმარისი ინფორმაციის მიღება. დოკუმენტაციის წარმოება უბრალოდ ფაკულტატიური ვალდებულება არაა, რადგან დოკუმენტაციის არქონამ შესაძლოა უშუალო საფრთხე შეუქმნას პაციენტის ჯანმრთელობას, შესაბამისად, პაციენტს ვალდებულების შესრულების მიმართ აქვს დაცვის ღირსი პრევენციული ინტერესი (ჰაგენლოხი უ. სამედიცინო შეცდომის მტკიცების ტვირთი გერმანიაში. შედარებითი სამართლის ქართულ-გერმანული ჟურნალი 2/2023, 2); საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს, გერმანულ სამართალში და სასამართლო პრაქტიკაში არსებულ ერთსულოვანი მოსაზრებაზე, რომ ზოგადი პრინციპების მიხედვით პაციენტს ეკისრება სამედიცინო შეცდომის არსებობის მტკიცების ტვირთი და მისი დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენის ვალდებულება, ასევე ექიმის ბრალეულობის მტკიცების ტვირთი; „თუმცა პაციენტს უმსუბუქდება ან მის სასარგებლოდ ბრუნდება მტკიცების ტვირთი, თუკი დაირღვა სამედიცინო დაწესებულებაში პაციენტის მკურნალობასთან დაკავშირებული დოკუმენტაციის წარმოების ვალდებულება ან განხორციელდა ე.წ. სრულად მართვადი/განჭვრეტადი რისკები (Voli beherrschbare Risiken). „გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის 630h III პარაგრაფით გათვალისწინებული მტკიცების ტვირთის შემსუბუქების წინაპირობაა სამედიცინო მომსახურების გაწევის დოკუმენტირების შეუსაბამობა ამავე კოდექსის 630f პარაგრაფის დანაწესებთან: პაციენტმა, რომელიც ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს, უნდა მიუთითოს იმგვარი სამედიცინო ღონისძიების არსებობაზე, რომლის გამოყენება ან გამოუყენებლობა იქნებოდა მცდარი სამედიცინო მომსახურება; მაშინ როცა პაციენტის სამედიცინო ჩანაწერებში ვალდებულების დამრღვევი ღონისძიება არის აღნიშნული, მკურნალობის გამწევმა პირმა უნდა დაამტკიცოს, რომ სინამდვილეში ის არ განხორციელებულა; თუ სამედიცინო თვალსაზრისით საჭირო ღონისძიება პაციენტის სამედიცინო ჩანაწერებში ასახული არ არის, ამ შემთხვევაში მკურნალობის გამწევმა უნდა დაამტკიცოს რომ აღნიშნული განხორციელდა (ფ.ბაქრაძე. სამედიცინო სამართლისა და მენეჯმენტის ჟურნალი 1/2022); ხოლო იმ შემთხვევაში „როცა მკურნალობის გამწევმა უხეში სამედიცინო შეცდომის დაშვებით იმგვარი მდგომარეობა შექმნა, რომ აღარ არის შესაცნობი, როგორი იქნებოდა მიმდინარეობა ჯეროვანი დახმარების აღმოჩენის შემთხვევაში, ნიშნავს იმას რომ ექიმს ობიექტურად უფრო შეუძლია მტკიცების ტვირთის ზიდვა, ვიდრე პაციენტს. ასეთ შემთხვევაში მტკიცების ტვირთი მიზეზობრიობისათვის უნდა შებრუნდეს სამედიცინო დაწესებულების საწინააღმდეგოდ.
24. გარდა სააპელაციო პალატის მიერ მოხმობილი უახლესი დოქტრინისა, საკასაციო პალატა მნიშვნელოვნად მიიჩნევს, ასევე ყურადღება გაამახვილოს იმ მოცემულობაზეც, რომ სამედიცინო ჩანაწერების ჯეროვანი წარმოება ჯანდაცვის არსებითი ასპექტია, რადგან ის არა მხოლოდ უზრუნველყოფს პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობის სრული სურათის ასახვას, არამედ წარმოადგენს მნიშვნელოვან ინსტრუმენტს პაციენტის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად, რაც გულისხმობს პაციენტის ჯანმრთელობაზე ზრუნვის უწყვეტობასა და მის სამართლებრივ დაცვას. არასწორმა ან არასრულმა სამედიცინო მონაცემებმა შეიძლება გამოიწვიოს მორალური ზიანი, არა მხოლოდ პაციენტის ემოციური ტანჯვისთვის, არამედ იმის გამოც, რომ სამედიცინო პერსონალის მიერ სამედიცინო დოკუმენტაციის არასწორმა და არასრულმა წარმოებამ შესაძლებელია სერიოზული საფრთხე შექმნას სასამართლოში საქმის წარმოების კუთხით. სამედიცინო სამართალში ცნობილია მოსაზრება, რომ „რაც არ არის მითითებული სამედიცინო დოკუმენტაციაში ის არ განხორციელებულა“, შესაბამისად, იმისათვის რათა პაციენტებს (მის წარმომადგენლებს) არ წაერთვათ სამომავლოდ სამართლიანი სასამართლოს უფლებისადმი ხელმისაწვდომობა, აუცილებელია სახელმწიფომ მიიღოს ყველა ზომა, რათა მინიმუმამდე იქნეს დაყვანილი სამედიცინო დოკუმენტაციის არასრული/არასწორი წარმოება (იხ. American Health Lawyers Association. (2017). Legal Issues in Medical Recordkeeping. AHLA Publishing. Day, D. A., & Flanagan, T. (2020). Medical Recordkeeping: Legal Implications in Health Care. Journal of Health Law & Policy, 33(2), 112-131. Jones, R. W., & Smith, P. H. (2021). The Role of Medical Records in Patient Safety and Legal Accountability. International Journal of Health Law and Ethics, 45(4), 234-250.)
25. საკასაციო პალატის აზრით, უმნიშვნელოვანესია იმის განსაზღვრა თუ რა კვეთაში შეიძლება იყოს არასწორი/არასრული სამედიცინო დოკუმენტაციის წარმოება პაციენტისთვის (მისი წარმომადგენლისთვის) მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევებთან. დასაბამშივე უნდა აღინიშნოს, რომ სამედიცინო დოკუმენტაციის არასრული/არასწორი წარმოება თავისთავად არ იწვევს არც მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, ასევე ხსენებული გადაცდომა არ შეიძლება გახდეს მატერიალური/მორალური ზიანის ანაზღაურების წინაპირობა თუკი ვერ დგინდება სამედიცინოსამართლებრივი მიზეზშედეგობრივი კავშირი. თუმცა მნიშვნელოვანია, ის რომ იმ შემთხვევებისგან განსხვავებით, სადაც სამედიცინო პერსონალის მიერ სამედიცინო დოკუმენტაცია სრულად და ჯეროვნადაა შესრულებული, დარღვევის არსებობის შემთხვევებში გარდაუვალია სამედიცინო პერსონალზე ნეგატიური მტკიცების ტვირთის გადაკისრება ვინაიდან სათანადო სამედიცინო ჩანაწერების შეუსრულებლობამ შეიძლება გამოიწვიოს დაუდევრობის პრეზუმფცია. ექიმის მიერ პაციენტის მდგომარეობისა და მკურნალობის ისტორიის შესახებ არასრული მონაცემების გაკეთება, შეიძლება მიჩნეულ იქნეს იმის მანიშნებლად, რომ ექიმი არ იცავდა პაციენტის მოვლის შესაბამის სტანდარტებს, რაც ცალსახად მოწმობს სამედიცინო პერსონალის მიერ პაციენტის ზრუნვის მოვალეობის დარღვევას.
26. ამასთან, როგორც ეს სრულიად მართებულად განმარტა სააპელაციო პალატამ, ჯანდაცვის სფეროში შექმნილი რეალობისა და ამ სფეროში არსებული დავების განვითარების ტენდენციის გათვალისწინებით, რიგმა სახელმწიფოებმა მტკიცების ტვირთთან დაკავშირებული ზოგადი პრინციპების გარდა, სამედიცინო დავებთან მიმართებით ასევე შეიმუშავეს სპეციფიკური მიდგომებიო პაციენტის მიერ მტკიცებულებათა წარმოდგენის ვალდებულების მიმართ; მაგალითად გერმანიის ფედერალურმა უმაღლესმა სასამართლომ, განსაზღვრა, რომ „პაციენტს დასაბუთების ვალდებულება უნდა წაეყენოს მხოლოდ ზომიერად, პაციენტისგან არ შეიძლება მოველოდეთ და ვითხოვდეთ სამედიცინო პროცედურების ზუსტ ცოდნას. მას არა აქვს მკურნალობის პროცესის ზუსტად გააზრების შესაძლებლობა და საჭირო სპეციალური ცოდნა სადავო საგნის ზუსტად აღსაქმელად და გადმოსაცემად. ის არაა ვალდებული პროცესის გეგმაზომიერი მართვისათვის შეითვისოს სპეციალური სამედიცინო ცოდნა. ამიტომ პაციენტის მხარე შეიძლება შემოიფარგლოს მოხსენებით, რომელიც იძლევა მკურნალთა მხრიდან არასწორი ქცევის ვარაუდის საშუალებას პაციენტისათვის დამდგარი შედეგის საფუძველზე“ (ულრიხ ჰაგენლოხი. სამედიცინო სამართლისა და მენეჯმენტის ჟურნალი N2(5) 2024.); შესაბამისად თუკი პაციენტის მიერ მითითებული გარემოებები, ზომიერ მოთხოვნებს აკმაყოფილებს და ქმნის სამედიცინო მხარის მიერ ხარვეზიანი ქცევის ვარაუდს, ის არ არის ვალდებული მოითხოვოს სამედიცინო ექსპერტიზა, საქმის წარმოების სწორად წარმართვისთვის; თავის მხრივ ვინაიდან სამედიცინო მომსახურების გამწევი მხარისათვის შესაძლებელი და ასატანია, საქმის გარემოებები უფრო დეტალურად განმარტოს, ამ უკანასკნელს წარმოეშვება „გაფართოვებული“ მტკიცების ტვირთი“, პაციენტისგან განსხვავებით, რომლის მტკიცების ტვირთი მარტივდება.
27. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, ვინაიდან საქმის მასალებით დადასტურებულია, რომ პაციენტის მიმართ ადგილი ჰქონდა ელემენტარული ჰიგიენის ნორმების დარღვევას (პაციენტს არ უცვლიდნენ პამპერსს), ასევე იმ გარემოებას, რომ ერთ - ერთი ვიზიტის დროს აღმოაჩინა, რომ მოსარჩელის მამას ხელები ჰქონდა მიბმული საწოლზე, რასაც აპელანტი თავის მხრივ უკავშირებს პაციენტის სხეულზე განვითარებული ნაწოლების წარმოქმნას და პროგრესირებას (და ეს გარემოება ვერ გაქარწყლდა სამედიცინო დაწესებულების მიერ წარმოდგენილი რელევანტური მტკიცებულებებით), ასევე უდავოა, რომ კასატორ კლინიკაში მედპერსონალი არასრულად/არასწორად ადგენდა სამედიცინო დოკუმენტაციას, მათ შორის პაციენტის ნაწოლების, ჰიგიენური მდგომარეობისა თუ ჩატარებული სამედიცინო მანიპულაციების თაობაზე - იძლევა მედპერსონალის მხრიდან არსებული დარღვევის განხორციელების ვარაუდის დაშვების საფუძველს, რომლის გაქარწყლების ვალდებულებაც სწორედ მოპასუხე კლინიკას გააჩნდა. საკასაციო პალატის აზრით, ეს სამართლებრივი შეფასება ( ჰიგიენური ნორმების დარღვევის თაობაზე) გამყარებულია საქმეში წარმოდგენილი შპს „ნ.ჰ–ში“ „ექთნების გადაბარების ფურცლის“ კონკრეტული ჩანაწერითაც, საიდანაც ირკვევა, რომ შპს „ნ.ჰ–ში“ პაციენტის მიყვანის დღეს 21.08.18წ მისი ჰიგიენური მდგომარეობა იყო „ცუდი“ (იხ.ს.ფ.73.), თუმცა მომდევნო დღეებში ეს მდგომარეობა, მიუხედავად პაციენტის საერთო მდგომარეობის გაუარესებისა, იცვლება ჰიგიენური მდგომარეობის „საშუალო“ და „კარგი“ მაჩვენებლით. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ და პაციენტის ჰიგიენით უზრუნველყოფის დასაბუთების თვალსაზრისით, კასატორს არათუ არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება (ჰიგიენის გეგმა, დანიშნულება, ინდივიდუალური ღონისძიებების დაგეგმვა ნაწოლების მოვლის, შემდგომი პროგრესირების პრევენციისა და კლინიკის სპეციალური მატრასით აღჭურვის თაობაზე), მხარემ არგუმენტირებული მსჯელობაც კი ვერ შესთავაზა სასამართლოს შექმნილი ვარაუდის გასაქარწყლებლად, რაც მოვლის ვალდებულების არასათანადო განხორციელებას მოწმობს. ამასთან, პალატა მიიჩნევს, რომ მორალური ზიანის დაკისრების ნაწილში სააპელაციო პალატამ სრულიად მართებულად მიაქცია ყურადღება იმ გარემოებასაც, რომ მოპასუხე სამედიცინო დაწესებულების მედპერსონალის მხრიდან მოსარჩელე სრულად არ ყოფილა ინფორმირებული მამის ჯანმრთელობის მდგომარეობის კრიტიკულად დამძიმების თაობაზე, რაც მისივე განმარტებით, მის უარყოფით განცდებს კიდევ უფრო აღრმავებდა, იმ თვალსაზრისით, რომ არ მიეცა შესაძლებლობა ჯეროვანი მკურნალობის გზით მშობლის დახმარების ყველა საშუალება ამოეწურა. ასევე გასაზიარებელია ის დასკვნაც, რომ მოსარჩელის ღრმა სულიერ განცდებზე მეტყველებდა მითითება იმ ფაქტზეც, რომ მამის მიმართ ადგილი ჰქონდა ღირსების შემლახავ მოპყრობას და არასათანადო მოვლა-მკურნალობას და რომ მამის გარდაცვალებიდან მოყოლებული მუდმივად სტანჯავს ის განცდა, რომ მაქსიმუმი ვერ გააკეთა მამის მდგომარეობის გაუმჯობესებისა და სიცოცხლის გადასარჩენად, სწორედ კლინიკის მედპერსონალის მიერ პაციენტის რეალური ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციის დამალვის გამო. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული გარემოებები, ერთობლივი შეფასების შედეგად, ცალსახად ქმნის განცდას გარდაცვლილი პაციენტის წარმომადგენლის მძიმე ფსიქოემოციური მდგომარეობის თაობაზე, რაც სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის საფუძველზე, მართებულად გახდა მისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველი.
28. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.
29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მხარეს უარი უნდა ეთქვას საქმის განხილვაზე.
30. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 399-ე, 372-ე და 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
შპს „გ.ქ. და ტ.ც–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; შპს „გ.ქ. და ტ.ც–ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს თ.ბ–ძის მიერ 04/06/2024წ. №725 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1000 ლარის 70% - 700 ლარი; შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი
გოჩა ჯეირანაშვილი
