საქმე №ას-1182-2025 27 ნოემბერი, 2025 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა ჯეირანაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლაშა ქოჩიაშვილი, ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს „რ.ს–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.გ–ძე, დ.ზ–ი, ა.გ–ძე, მ.ბ–ია, ი.ა–ძე, ა.ღ–ძე, ა.თ–ა, ა.ფ–ი, ბ.უ–ნი, ბ.ს–ძე, გ.გ–ძე, გ.ნ–ძე, გ.ნ–რაძე, გ.შ–ნი, გ.ჩ–ძე, გ.ჭ–ძე, გ.შ–ძე, გ.ლ–ძე, დ.დ–ლი, დ.კ–ვა, დ.ქ–ი, ო.ბ–ია, დ.ხ–ი, დ.ბ–ია, თ.ზ–ძე, ი.ზ–ძე, ი.მ–ძე, ი.გ–ძე, ი.მ–ი, ჯ.ბ–ძე, ი.ჩ–ძე, ი.ნ–ი, კ.უ–ვა, ლ.თ–ძე, ლ.მ–ძე, ლ.დ–ი, მ.უ–ი, ვ.ა–ძე, მ.ა–ი, მ.კ–ი, მ.კ–ძე, ნ.მ–ი, ნ.ა–ძე, რ.უ–ძე, მ.კ–ძის უფლებამონაცვლეები: დ.გ–ი, თ.კ–ი (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 08 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – ხელშეკრულებიდან გასვლა, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების აღდგენა, პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 08.07.2025წ. განჩინებით შპს „რ.ს–ის“ (შემდეგში - მოპასუხე ან კასატორი) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

1.1 უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 25.10.2023წ. გადაწყვეტილება, რომლითაც მოხდა მოსარჩელეთა გასვლა 2019 წ. „უძრავი ნივთის ნასყიდობის და სამომავლო ვალდებულებების შესრულების შესახებ ხელშეკრულებიდან“ და აღდგენილ იქნა მათი საერთო საკუთრების უფლება ქ.თბილისში, ………. მდებარე (ნაკვეთი 01/…), N........, N........, N........, N........ და N........ საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებულ 01/088 მიწის ნაკვეთებზე და თითოეულის წილი აღნიშნულ უძრავ ქონებაში განისაზღვრა 1/45-ით; მოპასუხეს დაეკისრა თოთოეული მოსარჩელისათვის 3 000 (სამი ათასი) აშშ დოლარის გადახდა პირგასამტეხლოს სახით; სარჩელი საავტორო ქონებრივი უფლების გადაცემის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა.

1.2. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 12.07.2023წ. საოქმო განჩინებები.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. 05.11.2010წ. N101114983 ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მ.გ–ძეს, დ.ზ–ს, ა.გ–ძეს, მ.ბ–იას, ი.ა–ძეს, ა.ღ–ძეს, ა.თ–ას, ა.ფ–ს, ბ.უ–ნს, ბ.ს–ძეს, გ.გ–ძეს, გ.ნ–ძეს, გ.ნ–რაძეს, გ.შ–ნს, გ.ჩ–ძეს, გ.ჭ–ძეს, გ.შ–ძეს, გ.ლ–ძეს, დ.დ–ლს, დ.კ–ვას, დ.ქ–ს, ო.ბ–იას, დ.ხ–ს, დ.ბ–იას, თ.ზ–ძეს, ი.ზ–ძეს, ი.მ–ძეს, ი.გ–ძეს, ი.მ–ს, ჯ.ბ–ძეს, ი.ჩ–ძეს, ი.ნ–ს, კ.უ–ვას, ლ.თ–ძეს, ლ.მ–ძეს, ლ.დ–ს, მ.კ–ძეს, მ.უ–ს, ვ.ა–ძეს, მ.ა–ს, მ.კ–ს, მ.კ–ძეს, ნ.მ–ს, ნ.ა–ძესა და რ.უ–ძეს (შემდეგში-მოსარჩელეები) საპრივატიზებო პირობებით თანასაკუთრებაში გადაეცათ ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული N........ საიდენტიფიკაციო კოდზე რეგისტრირებული ქ.თბილისში, ...... მდებარე 45 000 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი (შემდეგში - მიწის ნაკვეთი);

2.2. 2019წ. ერთი მხრივ, მოპასუხეს და მეორე მხრივ, მოსარჩელეებს შორის „უძრავი ნივთის ნასყიდობის და სამომავლო ვალდებულებების შესრულების შესახებ“ ხელშეკრულება გაფორმდა (შემდეგში - ხელშეკრულება), რომლის საფუძველზე მოპასუხეს გადაეცა და საკუთრების უფლებით აღირიცხა 45 000 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი საინვესტიციო პროექტის განხორციელების - მრავალბიანიანი კორპუსების/კომპლექსის აშენების მიზნით;

2.3. 28.10.2021წ. მიწის ნაკვეთი დაყოფილია ხუთ ნაწილად: ს.კ:........, დაზუსტებული ფართობი 7145.00კვ.მ.; ს.კ:........, დაზუსტებული ფართობი 5744.00კვ.მ.; ს.კ:........, დაზუსტებული ფართობი 9194.00კვ.მ.; ს.კ:........, დაზუსტებული ფართობი 12861.00 კვ.მ.; ს.კ:........, დაზუსტებული ფართობი 10056.00კვ.მ..

2.4. სსიპ ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 07/12/2021 წლის N5717175 გადაწყვეტილებით თბილისში, სექტორი – ვაკე, ფერდობი ნუცუბიძე, ........., (ნაკვეთი 01/0..) თანასაკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე (ს/კ:........) მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის (ბლოკი II, კორპუსი I, II, III) არქიტექტურული პროექტი შეთანხმდა და მშენებლობის ნებართვა გაიცა. მშენებლობის ვადა 07.12.2021 – 07.12.2024წწ. განისაზღვრა;

2.5. ხელშეკრულების 11.5.1 ქვეპუნქტის მიხედვით, თუ გამოიკვეთა, რომ ეჭვქვეშ დგას მოპასუხის მიერ ვალდებულებების სრული და ჯეროვანი შესრულება, თანამესაკუთრეებს უფლება აქვთ მოითხოვონ ხელშეკრულებაზე უარის თქმა და მიწის ნაკვეთის უკან დაბრუნება, პირგასამტეხლოს გადახდა, ხელშეკრულების რეგისტრაციის თარიღიდან - 30.04.2019წ., მიწის ნაკვეთის დაბრუნების თარიღამდე თითოეული თვისათვის 10 000 აშშ დოლარის ოდენობით;

3. მოსარჩელეებმა განმარტეს, რომ საინვესტიციო პროექტის განხორციელების მიზნით მოპასუხეს საკუთრებაში გადასცეს მიწის ნაკვეთი. პროექტი გულისხმობდა მრავალბინიანი კორპუსების მშენებლობას, სადაც თითოეულ მოსარჩელეს საცხოვრებელი ფართი გადაეცემოდა. მოპასუხეს 10.04.2020 წლამდე უნდა დაემტკიცებინა საცხოვრებელი კორპუსის პროექტი, გაეფორმებინა შეთანხმება თანამოსარჩელეებთან ინდივიდუალური ფართების ზუსტი მდებარეობის მითითებით, დაერეგისტრირებინა თითოეული მოსარჩელე, როგორც მომავალი მესაკუთრე, ხოლო პროექტის დამტკიცებიდან 06 თვეში - 10.10.2020წ., მოპასუხე ვალდებული იყო დაეწყო სამშენებლო სამუშაოები; თითოეულ მოსარჩელეს საკუთრებაში უნდა გადასცემოდა საცხოვრებელი ფართი 230კვ.მ. ბინა და ერთი ავტოფარეხი, პროექტის დამტკიცებიდან 48 თვის ვადაში. მოპასუხემ დაარღვია პირველი ეტაპის სახელშეკრულებო ვალდებულება. მას დამატებით ვადა მიეცა 01.04.2021წ.-მდე, რომ უზრუნველეყო პროექტის დამტკიცება, ხოლო 01.10.2021წ.-მდე - სამშენებლო სამუშაოების დაწყება. მოპასუხემ დამატებითი ვადაც დაარღვია - პროექტი 07.12.2021წ. შეათანხმა. მოპასუხემ პროექტის დამტკიცებიდან 6 თვეშიც არ დაიწყო სამშენებლო სამუშაოები. მოპასუხეს კვლავ განესაზღვრა დამატებითი ვადა 10.06.2022წ.მდე, თუმცა, ამ ვადაშიც არ დაიწყო სამშენებლო სამუშაოები. მოსარჩელეებს ხელშეკრულების 11.5.1 ქვეპუნქტის საფუძველზე უფლება აქვთ გავიდნენ ხელშეკრულებიდან თუ ეჭვქვეშ დადგა ვალდებულების სრულად და ჯეროვნად შესრულება.

4. მოპასუხემ უარყო სახელშეკრულებო ვალდებულების ბრალეული დარღვევა იმ საფუძვლით, რომ სამშენებლო ტერიტორია უკანონოდ აქვთ დაკავებული დევნილებს, რომლებიც ხელს უშლიან და ეწინააღმდეგებიან არა მხოლოდ მოპასუხეს, არამედ ადმინისტრაციული ორგანოს წარმომადგენლებსაც არ აძლევენ ტერიტორიაზე შესვლის უფლებას. პრობლემის გადაწყვეტა დღემდე ვერ ხერხდება. მოსარჩელეებისთვის დევნილების შესახებ ცნობილი იყო ხელშეკრულების დადებამდეც და აღნიშნული გარემოება, რისი გამჟღავნების ვალდებულება მათ ეკისრებოდა მოპასუხისთვის არ გაუმჟღავნებიათ. გარდა ამისა, მიუხედავად მხარის მიერ მითითებული ვადებისა, ხელშეკრულების სპეციალური დათქმის (პ.7.3.) გათვალისწიბებით, ვადის უმნიშვნელო გადაცილება არ უნდა იქნეს მიჩნეული მოპასუხის ბრალით გამოწვეულ გარემოებად და მის მიერ ვალდებულების დარღვევად. მოპასუხის განმარტებით, ვინაიდან მოსარჩელეს არ უსარგებლია ხელშეკრულების 6.3 პუნქტით მინიჭებული ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებით, ხოლო მშენებლობის ნებართვის ვადის მოპოვების თაობაზე მათთვის ცნობილი იყო და თავისი მოქმედებებით გამოხატა მოწონება, როგორც ახალი განაშენიანების რეგულირების გეგმის, ისე მშენებლობის ნებართვის მოპოვების მიზნებისთვის, ხელშეკრულების 6.2 და მომდევნო პუნქტების მიზნებისთვის „სასტარტო თარიღად" მიჩნეული უნდა იქნეს არა მოსარჩელეთა მიერ მითითებული 01.04.2021წ., არამედ მშენებლობის ნებართვის გაცემის თარიღი - 07.12.2021წ..

5. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ მხარეთა შორის წარმოშობილად მიიჩნია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 629-ე მუხლით გათვალისწინებული ნარდობის სახელშეკრულებო ურთიერთობა, ხოლო ამავე ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნა და რესტიტუცია სსკ-ის 405-ე, 352-ე მუხლებს დააფუძნა.

6. დადგენილად იქნა ცნობილი, რომ 26.02.2021წ. შეთანხმებით ცვლილება შევიდა ხელშეკრულების 6.1 პუნქტში და ჩამოყალიბდა შემდეგნაირად: „პირველი მხარე ვალდებულია სცადოს გრგ II-ის დამტკიცება არაუგვიანეს 2021 წლის 30 მარტამდე, წინააღმდეგ შემთხვევაში ჩაითვლება, რომ პირველი მხარე მოქმედებს გრგ I-ის მიხედვით.“ ცვლილება შევიდა ხელშეკრულების 6.2 პუნქტში და ჩამოყალიბდა შემდეგი სახით: „პირველი მხარე ვალდებულია უზრუნველყოს საცხოვრებელი კორპუსის პროექტის დამტკიცება (მშენებლობის ნებართვის მიღება) შესაბამისი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არაუგვიანეს 01.04.2021 წლამდე. დამტკიცების თარიღი შემდგომ ტექსტში მოიხსენიება -„სასტარტო თარიღი“.

7. სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 07.12.2021წ. N5717175 გადაწყვეტილებით შეთანხმდა მიწის ნაკვეთზე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის (ბლოკი II, კორპუსი I, II, III) არქიტექტურული პროექტი და გაიცა მშენებლობის ნებართვა. მშენებლობის ვადა განისაზღვრა 07.12.2021 07.12.2024წწ.

8. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, სსკ-ის მე-400 მუხლის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებად ითვლება, თუ: ა) შესრულებისათვის დადგენილ დროში ვალდებულება არ შესრულდება; ბ) შესრულების ვადის დადგომიდან კრედიტორის მიერ გაფრთხილების შემდეგაც იგი არ ასრულებს ვალდებულებას. ამავე კოდექსის 401-ე მუხლის თანახმად ვადა გადაცილებულად არ ჩაითვლება, თუკი ვალდებულება არ შესრულდა ისეთ გარემოებათა გამო, რაც მოვალის ბრალით არ არის გამოწვეული. ამდენად, ვალდებულების ვადის გადაცილებად ითვლება თუ შესრულებისთვის დადგენილ დროში ვალდებულება არ სრულდება, მაგრამ თუ ვალდებულების შეუსრულებლობას ადგილი აქვს მოვალის ბრალის გამომრიცხავი გარემოების გამო, ვადა გადაცილებულად არ ითვლება.

9. დადგენილია, რომ მოპასუხის მიერ ნაკისრი ვალდებულება ხელშეკრულებით დადგენილ ვადებში არ შესრულებულა. ამის მიზეზად, მოპასუხემ ის გარემოება დაასახელა, რომ მოსარჩელეებმა ნაკლიანი მიწის ნაკვეთი გადასცეს - ტერიტორია დაკავებული აქვთ დევნილებს, რის გამოც, ვერ შეძლო სამუშაოების დროული დაწყება. შესაბამისად, ხელშეკრულების 7.3 პუნქტით დადგენილი სპეციალური დათქმა ამოქმედდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადების გადაწევასთან დაკავშირებით. იმისათვის, რომ შეფასდეს ხელშეკრულების დარღვევის საკითხი და მოპასუხის ბრალეულობა, უნდა გაირკვეს, რამდენად შეასრულა მოსარჩელემ უნაკლო ნივთის გადაცემის ვალდებულება.

10. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ნარდობის ხელშეკრულება თავისი შინაარსის გათვალისწინებით, შეიცავს ნასყიდობის ხელშეკრულების ელემენტებსაც. ხელშეკრულების 9.1 მუხლის თანახმად, მხარეთა შორის ურთიერთობას აქვს სასყიდლიანი ხასიათი: მეორე მხარე თავის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს საკუთრებაში გადასცემს პირველ მხარეს სასყიდლით, ასევე პირველი მხარე საცხოვრებელ ფართს გადასცემს მეორე მხარეს სასყიდლით. შესაბამისად, ორივე მხარეს აქვს ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო ნივთის გადაცემის ვალდებულება (სსკ-ის 487-ე მუხ.). სსკ-ის 488-ე მუხლის მიხედვით, 1. ნივთი ნივთობრივად უნაკლოა, თუ იგი შეთანხმებული ხარისხისაა. თუ ხარისხი არ არის წინასწარ შეთანხმებული, მაშინ ნივთი უნაკლოდ ჩაითვლება, თუკი იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი სარგებლობისათვის. 2. ნაკლს უთანაბრდება, თუ გამყიდველი გადასცემს ნივთის მხოლოდ ერთ ნაწილს, სულ სხვა ნივთს, მცირე რაოდენობით ან, თუ ნივთის ერთი ნაწილი ნაკლის მქონეა, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ნაკლი არსებით გავლენას ვერ მოახდენს შესრულებაზე. სსკ-ის 489-ე მუხლის შესაბამისად, 1. ნივთი უფლებრივად უნაკლოა, თუ მესამე პირს არ შეუძლია განუცხადოს მყიდველს პრეტენზია თავისი უფლებების გამო. 2. უფლებრივ ნაკლს უთანაბრდება, თუ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია არარსებული უფლება.

11. მოპასუხე აპელანტმა მიუთითა, რომ იძულებით გადაადგილებული პირები პრეტენზიას აცხადებენ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ საგანზე.

12. საქმის განხლვისას მოწმის სახით დაიკითხა ვ.უ–ა, რომელიც სადავო ხელშეკრულების გაფორმების პერიოდისთვის მოპასუხე კომპანიის დირექტორი იყო. მან დაადასტურა, რომ მოპასუხე კომპანია ინფორმირებული იყო N........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის დევნილების ფაქტობრივ მფლობელობაში ყოფნის შესახებ და ეს საკითხი მოპასუხის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების კუთხით პრობლემას არ წარმოადგენდა, რამდენადაც არსებობდა მისი მოგვარების სხვადასხვა ხერხი. მოსარჩელეებმა წარმოადგინეს 16.08.2019წ. ხელშეკრულება მოპასუხის ახალი პარტნიორის მიღების გზით საზოგადოების კაპიტალის ცვლილებისა და განაწილების შესახებ, გაფორმებული ერთი მხრივ, მოპასუხე კომპანიის 100% წილის მფლობელ პარტნიორ ვ.უ–ასა და მეორე მხრივ, შპს „ჰ–ს“ შორის, რომლის 3.1.1 პუნქტით ვ.უ–ას მიერ აღებულ იქნა ვალდებულება მშენებლობის ნებართვის აღებამდე მოეგვარებინა იძულებულ გადაადგილებულ პირთა საკითხი (ტ. III, ს.ფ. 220-226).

13. ზემოაღნიშნული სააპელაციო პალატის მოსაზრებით მიუთითებს, რომ მოპასუხისთვის ცნობილი იყო ის გარემოება, რომ ტერიტორიას იძულებით გადაადგილებული პირები იკავებდნენ. ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით მოპასუხემ გამოავლინა ნება არსებული მოცემულობით შესულიყო მოსარჩელესთან სამართლებრივ ურთიერთობაში. ასეთ შემთხვევაში, უნაკლო ნივთის გადაცემის ვალდებულების დარღვევაზე მოპასუხეთა შედავება გაზიარებული არ იქნა.

14. მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრ ვადებში სამუშაოს შესრულების საკითხთან დაკავშირებით წარმოდგენილია ხელშეკრულების მე-6 მუხლი, რომლითაც განისაზღვრა ძირითადი სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულების წესი და პირობები. კერძოდ, 6.1. პუნქტის შესაბამისად, წინამდებარე ხელშეკრულების რეგისტრაციიდან არაუგვიანეს 6 თვის განმავლობაში, პირველი მხარე ვალდებულია სცადოს გრგ II ის დამტკიცება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ჩაითვლება რომ პირველი მხარე მოქმედებს გრგ I ის მიხედვით წინამდებარე ხელშეკრულების რეგისტრაციიდან 06 თვის შემდეგ თარიღი დადგენილია როგორც „გრგ-ს განსაზღვრის თარიღი". 6.2. გრგ-ს განსაზღვრის თარიღიდან 04 თვის ვადაში პირველი მხარე ვალდებულია უზრუნველყოს საცხოვრებელი კორპუსის პროექტის დამტკიცება [მშენებლობის ნებართვის მიღება] შესაბამისი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ. დამტკიცების თარიღის შემდგომ ტექსტში მოიხსენიება - „სასტარტო თარიღი“. 6.4. პროექტის დამტკიცების შემთხვევაში, სასტარტო თარიღიდან 60 დღის ვადაში პირველ მხარეს და თითოეულ ინდივიდუალურ მესაკუთრეს შორის ფორმდება დამატებითი შეთანხმება, სადაც მითითებული იქნება ინდივიდუალური მესაკუთრის მიერ მისაღები საცხოვრებელი ფართის ზუსტი მდებარეობა (კორპუსი, სართული, მხარე და ა.შ.). 6.5. პროექტის დამტკიცების შემთხვევაში, 6.4 პუნქტში მითითებულ შეთანხმებასთან ერთად პირველმა მხარემ უნდა უზრუნველყოს ინდივიდუალური მესაკუთრის წინასწარი საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, როგორც მომავალი მესაკუთრის. 6.6. პროექტის დამტკიცების შემთხვევაში, სასტარტო თარიღიდან 06 თვის ვადაში პირველი მხარე ვალდებულია დაიწყოს საცხოვრებელი კორპუსის სამშენებლო სამუშაოები. 6.7. პროექტის დამტკიცების შემთხვევაში, სასტარტო თარიღიდან 48 [ორმოცდარვა] თვის ვადაში პირველი მხარე ვალდებულია თითოეულ ინდივიდუალურ მესაკუთრეს სრული საკუთრების უფლებით გადასცეს საკუთრებაში და მფლობელობაში ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო საცხოვრებელი ფართი.

15. დადგენილია, რომ მოპასუხეს 10.04.2020 წლამდე უნდა დაემტკიცებინა საცხოვრებელი კორპუსის პროექტი. 10.06.2020 წლამდე კი, უნდა უზრუნველეყო თითოეულ მოსარჩელესთან ინდივიდუალური ხელშეკრულების გაფორმება საცხოვრებელი ფართის ზუსტი მდებარეობის მითითებით და დაერეგისტრირებინა მოსარჩელეების სამომავლო საკუთრების უფლება.

16. დადგენილია, რომ 10.10.2020 წლამდე მოპასუხეს უნდა დაეწყო სამშენებლო სამუშაოები, ხოლო, 10.04.2022 წლამდე თითოეული მოსარჩელისათვის გადაეცა საკუთრების უფლება შეთანხმებულ ფართზე - 230 კვ.მ. საცხოვრებელ ფართი და ერთი ავტოფარეხი.

17. დადგენილია, რომ 2021 წლის 26 თებერვლის შეთანხმებით ცვლილება შევიდა მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 6.1 პუნქტში და „გრგ-ს განსაზღვრის თარიღად“ დადგინდა 2021 წლის 30 მარტი. ასევე შეიცვალა ხელშეკრულების 6.2 მუხლით განსაზღვრული სასტარტო თარიღი და დადგინდა 2021 წლის 01 აპრილი.

18. ამდენად, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ე.წ. „სასტარტო თარიღი“ გახანგრძლივდა თითქმის ერთი წლით და ნაცვლად 2020 წლის 10 აპრილისა, მოპასუხეს შესაბამისი მშენებლობის ნებართვა უნდა მიეღო არაუგვიანეს 2021 წლის 1 აპრილისა. შესაბამისად, გადაიწია ინდივიდუალური ხელშეკრულებების გაფორმების, სამშენებლო სამუშაოების დაწყებისა და ინდივიდუალურ ფართებზე საკუთრების უფლების გადაცემის ვადებმაც, კერძოდ, 2021 წლის 01 აპრილიდან, 60 დღის ვადაში, ე.ი. 2021 წლის 01 ივნისამდე მოპასუხეს თითოეულ მოსარჩელესთან უნდა გაეფორმებინა დამატებითი შეთანხმება გადასაცემი ინდივიდუალური ფართის თაობაზე და მოეხდინა მოსარჩელეების სამომავლო საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, 2021 წლის 01 აპრილიდან 6 თვის ვადაში, ე.ი. 2021 წლის 01 ოქტომბრამდე მოპასუხეს უნდა დაეწყო სამშენებლო სამუშაოები, ხოლო, 2021 წლის 01 აპრილიდან 48 თვეში, ე.ი. 2023 წლის 01 აპრილამდე თითოეული მოსარჩელისთვის უნდა გადაეცა საკუთრების უფლება შეთანხმებულ ფართზე.

19. დადგენილია, რომ ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 07/12/2021 წლის N5717175 გადაწყვეტილებით შეთანხმდა თბილისში, სექტორი – ვაკე, ფერდობი ..........., (ნაკვეთი 01/088) თანასაკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე (ს/კ: ........) მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის (ბლოკი II, კორპუსი I, II, III) არქიტექტურული პროექტი და გაიცა მშენებლობის ნებართვა. მშენებლობის ვადა განისაზღვრა 2021 წლის 07 დეკემბრიდან - 2024 წლის 07 დეკემბრის ჩათვლით, კალენდარული გრაფიკის შესაბამისად. ამავე გადაწყვეტილებით დგინდება, რომ მოპასუხემ ადმინისტრაციულ ორგანოს შესაბამისი ნებართვის გაცემის თხოვნით 2021 წლის 30 ივლისს მიმართა. ხელშეკრულების პირვანდელი რედაქციით მოპასუხეს სამშენებლო ნებართვა 2020 წლის 10 აპრილამდე უნდა მოეპოვებინა, თუმცა, რამდენადაც პროექტის შეთანხმება დამოკიდებულია ადმინისტრაციული ორგანოს თანხმობასა და შესაბამის ადმინისტრაციულ წარმოებაზე, მოპასუხეს, მისივე ინტერესებიდან გამომდინარე, თითქმის 1 წლით გაუგრძელდა პროექტის დამტკიცების ვადა.

20. ამდენად, მოპასუხის მითითება, რომ 2021 წლის 26 თებერვლის შეთანხმება ხელმოწერილია მხოლოდ 42 მოსარჩელის მიერ, არ იქნა გაზიარებული.

21. დადგენილია, რომ მოპასუხემ ვალდებულება ახალ ვადებშიც არ შეასრულა.

22. ხელშეკრულების 7.3 პუნქტით დადგენილ იქნა სპეციალური დათქმა, კერძოდ, თუ წინამდებარე ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ მიწის ნაკვეთს აღმოაჩნდა ნივთობრივი ან უფლებრივი ნაკლი, რაც ხელს უშლის მოპასუხეს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაში, მაშინ მხარეები თანხმდებიან, რომ ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება გადაიწევს იმ დრომდე, ვიდრე არ აღმოიფხვრება ნივთობრივი ან უფლებრივი ნაკლი. აქვე მხარეები თანხმდებიან, რომ ერთობლივად იზრუნებენ/იმოქმედებენ აღმოჩენილი ნივთობრივი ან/და უფლებრივი ნაკლის აღმოსაფხვრელად. თუ ხელისშემშლელი გარემოებები არ აღმოიფხვრება აღმოჩენიდან 06 თვის განმავლობაში, თითოეულ მხარეს უფლება აქვს მოშალოს წინამდებარე ხელშეკრულება.

23. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, ვინაიდან დადგენილია, რომ მოპასუხეს ნაკლიანი ნივთი არ გადასცემია, არ იქნა გაზიარებული მოპასუხის პოზიცია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სპეციალური დათქმის ამოქმედებასთან და მის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების ვადების არსებობასთან მიმართებით. აქვე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ სხვადასხვა უწყებებთან კომუნიკაცია ვერ მიიჩნევა საკითხის მოგვარების ვარგის საშუალებად, რამდენადაც სსკ-ის 170, 172-ე მუხლები ადგენენ მესაკუთრის მიერ ვინდიკაციური სარჩელის წარდგენის გზით საკუთრების უფლების დაცვის საპროცესო სამართლებრივ საშუალებას, რომლითაც, მოპასუხეს - უძრავი ქონების მესაკუთრეს, არ უსარგებლია.

24. ამდენად, მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო იძულებით გადაადგილებულ პირთა საკითხის მოგვარება, რაც მოპასუხის განმარტებით, ხელს უშლის სამშენებლო სამუშაოების დაწყებაში. შესაბამისად, ადგილი აქვს ვალდებულების შეუსრულებლობაში მოპასუხის ბრალეულობას და სახეზეა სახელშეკრულებო ვალდებულების არსებითი დარღვევა. ასეთ პირობებში, ბუნებრივია, შემკვეთებმა დაკარგეს ინტერესი ხელშეკრულების საგნის მიმართ. ამდენად, სასარჩელო მოთხოვნა ხელშეკრულებიდან გასვლისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის ნაწილში, საფუძვლიანად იქნა მიჩნეული.

25. ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხეს საკუთრებაში გადაეცა 45 000 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, ხოლო დღეის მდგომარეობით, მიწის ნაკვეთი დაყოფილია ხუთ ნაკვეთად (საკადასტრო კოდები: N........, N........, N........, N........ და N........), მოსარჩელეებს უნდა გადაეცეთ აღნიშნული მიწის ნაკვეთები თანასაკუთრებაში და საერთო საკუთრებაში თითოეულის იდეალური წილი უნდა განისაზღვროს 1/45-ით.

26. არ იქნა გაზიარებული მოპასუხის პოზიცია, რომ მოპასუხე კომპანია’ ხელშეკრულებაში ფორმალურად მონაწილეობს, რამდენადაც მან სსკ-ის 24.1 მუხლით გათვალისწინებულმა იურიდიული პირმა საკუთარი სახელით შეიძინა უფლებები და მოვალეობები. მით უმეტეს, ხელშეკრულება შედავებული არ არის.

27. პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნასთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების 11.5.1 პუნქტის თანახმად, თუ პირველი მხარე არ ასრულებს სხვა ვალდებულებას, როგორიც არის პროექტის შესაბამისად კომპლექსის ეზოს მოწყობა, ინდივიდუალურ მესაკუთრეს უფლება აქვს მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება. თუ მეორე მხარის მონიტორინგის ან/და სხვა გარემოებების შეფასების შედეგად გამოიკვეთა, რომ ეჭვქვეშ დგას პირველი მხარის ვალდებულებების სრული და ჯეროვანი შესრულება მეორე მხარეს უფლება აქვს: თუ მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული შენობა - ნაგებობები უფლებრივად უნაკლოა, მოითხოვოს ხელშეკრულებაზე უარის თქმა და მიწის ნაკვეთის დაბრუნება, ასევე პირგასამტეხლოს გადახდა, რომელიც გამოითვლება შემდეგი პრინციპით - წინამდებარე ხელშეკრულების რეგისტრაციის თარიღიდან - მიწის ნაკვეთის დაბრუნების თარიღამდე არსებულ თითო თვეზე 10 000 (ათი ათასი) აშშ დოლარი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეებს პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება წარმოეშვათ. თუმცა, სსკ-ის 420-ე მუხლის საფუძველზე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნაც ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირგასამტეხლოს, როგორც არაგონივრულის შემცირების საჭიროებასთან მიმართებით.

28. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგის 12.07.2023წ. საოქმო განჩინებებთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ აღინიშნა, რომ ერთ-ერთი განჩინებით, არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის შუამდგომლობა მოწმეების: გ.თ–ისა და ნ.მ–ის სასამართლო უწყების საჯარო წესით შეტყობინების შესახებ და მეორე საოქმო განჩინებით არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის შუამდგომლობა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურიდან ვ.უ–ას გასაუბრების/გამოკითხვის ოქმის გამოთხოვის თაობაზე.

29. პრეტენზია მოწმეთა დაბარებისათვის საჯარო შეტყობინების წესის გამოყენებასთან მიმართებით, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა და აღნიშნა, რომ სსკ-ის 140.1-140.3 მუხლების შესაბამისად, მოწმედ შეიძლება იყოს ყოველი პირი, რომლისთვისაც ცნობილია რაიმე გარემოება საქმის შესახებ. მოწმე შეიძლება გამოცხადდეს სასამართლოში დაინტერესებული მხარის მეშვეობით. მხარე, რომელიც შუამდგომლობს სასამართლოს წინაშე ამა თუ იმ პირის მოწმედ დაშვებისა და დაკითხვის, აგრეთვე მისი სასამართლოს მეშვეობით გამოძახების შესახებ, ვალდებულია მიუთითოს მისი სახელი, გვარი და საცხოვრებელი ადგილი, აგრეთვე ის, თუ საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე რა გარემოების დადასტურება შეუძლია მოწმეს. ნორმის შესაბამისად, დაინტერესებული მხარე, რომელიც შუამდგომლობს ამა თუ იმ პირის მოწმის სახით დაკითხვას, ვალდებულია სასამართლოს მიაწოდოს მოწმედ დასაბარებელი პირის სრული მისამართი და საკონტაქტო მონაცემები. ამავდროულად, დაინტერესებულ პირს თავად შეუძლია უზრუნველყოს მოწმედ დასაბარებელი პირის სასამართლო პროცესზე გამოცხადება, შესაბამისად, მოთხოვნა მოწმის საჯარო შეტყობინების გზით მოწვევის თაობაზე, დაუსაბუთებელია, რადგან შუამდგომლობის ავტორი თავად არის ვალდებული მიუთითოს მოწმედ გამოსაძახებელი პირის სრული მისამართი და საკონტაქტო მონაცემები, რომელთა მეშვეობითაც შესაძლებელი იქნება მოწმის დაბარება სსკ-ის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით.

30. მტკიცებულებების გამოთხოვის საკითხთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სსსკ-ს 134.2 მუხლის თანახმად, წერილობით მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. თუ მხარემ ვერ შეძლო წერილობით მტკიცებულებათა მიღება იმ პირისაგან, ვისთანაც ეს მტკიცებულებები იმყოფება, მას შეუძლია იშუამდგომლოს სასამართლოს წინაშე, რათა სასამართლომ გამოითხოვოს ისინი. მოპასუხე მხარე მოითხოვდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურიდან ვ. უ–ას გასაუბრების/გამოკითხივს ოქმის გამოთხოვას, რაც განსახილველი დავის საგნის - ხელშეკრულებიდან გასვლა და გადაცემული ქონების უკან დაბრუნება, გათვალისწინებით, ვერ მიიჩნევა რელევანტურ მტკიცებულებად, რომელზე დაყრდნობითაც შესაძლოა შეცვლილიყო საქმეზე მიღებული შედეგი, რის გამოც, აღნიშნულ ნაწილშიც არ არსებობს წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების წინაპირობა.

31. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების და სარჩელის დაკმაყოფილებული ნაწილის უარყოფის მოთხოვნით აპელანტმა (მოპასუხემ) საკასაციო საჩივარი წამოადგინა.

31.1.კასატორი სადავოდ ხდის ხელშეკრულების კვალიფიკაციას. აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულება და არც მისი ელემენტი არ შეესაბამება ნარდობის კონსტრუქციას. ნარდობის შემთხვევაში, მენარდე იღებს საზღაურს, შემკვეთის ინტერესს სამუშაოს განხორციელება ან ნივთის დამზადება წარმოადგენს. მოსარჩელეთა ინტერესს არა ნივთის დამზადება, არამედ სამომავლო ვალდებულების შესრულების პირობით, წესით და ვადებში მოპასუხის მიერ მათთვის საცხოვრებელი ფართების ინდივიდულურად გადაცემა წარმოადგენდა. ხელშეკრულება სახელდებულია „უძრავი ნივთის ნასყიდობის და სამომავლო ვალდებულებების შესრულების შესახებ ხელშეკრულებად“. მართალია სათაური ხელშეკრულების განმარტებაზე გავლენას ვერ ახდენს, თუმცა, მოცემული ხელშეკრულების სხვა ელემენტებთან კავშირში ნათელია, რომ მხარეებს არც უცდიათ მათი ურთიერთობა ნარდობად შეერაცხათ. მეტიც, ხელშეკრულების სათაურში ხაზგასმულია ორი ელემენტი: ნასყიდობა და სამომავლო ვალდებულებები. კასატორი აღნიშნავს, ხელშეკრულებაში გვხვდება ნასყიდობის ხელშეკრულების ელემენტი თუმცა, არსებით ელემენტს სწორედ მხარეთა ორმხრივი მიზანი - საინვესტიციო ბიზნეს-პრექტის განხორციელება და მოსარჩელეთა მიერ ფართების მიღება წარმოადგენს. ეს კი ხელშეკრულებას განასხვავებს ნასყიდობის ხელშეკრულებისაგან;

31.2 კასატორი აღნიშნავს, მოსარჩელეთა მოთხოვნას ხელშეკრულების მოშლა და არა ხელშეკრულებიდან გასვლა წარმოადგენდა. სარჩელის დავის საგნის გრაფაში მითითებულია „ხელშეკრულების მოშლა, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების აღდგენა...“ (იხ., საკასაციო საჩივარი - ტ.7, გვ. 88). პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდა გასვლა ხელშეკრულებიდან, მაშინ როდესაც ხელშეკრულების მოშლა და გასვლა განსხვავებული სამართლებრივი საკითხებია. შესაბამისად, სასამართლომ დაარღვია სსსკ-ის 248-ე მუხლი - გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს; ასევე, მოსარჩელეები მოითხოვდნენ მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის თანამოსარჩელეთა საერთო საკუთრებაში თითოეულზე 1/45 აღრიცხვას იდეალური წილით. სასამართლომ კი, აღადგინა საერთო საკუთრების უფლება მიწის ნაკვეთებზე და თითოეულის წილი უძრავ ქონებაში 1/45-ით განისაზღვრა. ასევე, მოთხოვნა არ შეიცავდა მითითებას ნაკვეთზე 01/88, ამ ნაკვეთზე მითითებას შეიცავდა სასარჩელო მოთხოვნა არქიტექტურული პროექტის შედგენასთან დაკავშირებით განსაკუთრებული უფლების გადაცემის შესახებ მოთხოვნა, რომელიც მართებულად არ დაკმაყოფილდა;

31.3.კასატორი უარყოფს მისი მხრიდან სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევას. აღნიშნავს, რომ სასამართლოებმა ხელშეკრულების მოშლა დაუკავშირეს არა სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევას, არამედ, ინტერესის დაკარგვას, თუმცა, ქვემდგომი ინსტაციის სასამართლოებმა აღნიშნული საკითხი განიხილეს ვალდებულების დარღვევის საფუძველზე. ხელშეკრულება არ შეიცავს მითითებას, რომ მოპასუხემ ტერიტორიის დევნილების მხრიდან მფლობელობის რისკი იკისრა. შესაბამისად, ხელშეკრულების მოშლის საფუძველი არ წარმოშობილა;

31.4. კასატორი სადავოდ ხდის პირგასამტეხლოს დაკისრების კანონიერებას და აღნიშნავს იმასაც, რომ პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ მოსარჩელეთა პრეტენზიის გაზიარების შემთხვევაშიც კი, სასამართლოს პირგასამტეხლოს გონივრულობაზე უნდა ემსჯელა (დეტალურად იხ., საკასაციო საჩივარი).

32. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

33. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

34. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

35. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

36. საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია ხელშეკრულებიდან გასვლისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მართლზომიერება.

37. კასატორი სადავოდ ხდის ხელშეკრულების კვალიფიკაციას და პრეტენზიას ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების არასწორად განმარტებას აფუძნებს (იხ., ამ განჩინების პ.31.1).

38. ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქმეზე დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლის თანახმად, ერთი მხრივ, მოპასუხეს და მეორე მხრივ, მოსარჩელეებს შორის „უძრავი ნივთის ნასყიდობის და სამომავლო ვალდებულებების შესრულების შესახებ“ ხელშეკრულება გაფორმდა. ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხეს გადაეცა და საკუთრების უფლებით აღირიცხა 45 000 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი საინვესტიციო პროექტის განხორციელების - მრავალბიანიანი კორპუსების/კომპლექსის აშენების მიზნით; მოპასუხეს 10.04.2020 წლამდე უნდა დაემტკიცებინა საცხოვრებელი კორპუსის პროექტი; ასევე, 10.06.2020 წლამდე უზრუნველეყო თითოეულ მოსარჩელესთან ინდივიდუალური ხელშეკრულების გაფორმება საცხოვრებელი ფართის ზუსტი მდებარეობის მითითებით და დაერეგისტრირებინა მოსარჩელეების სამომავლო საკუთრების უფლება; 10.10.2020 წლამდე მოპასუხეს უნდა დაეწყო სამშენებლო სამუშაოები და 10.04.2022 წლამდე თითოეული მოსარჩელისათვის გადაეცა საკუთრების უფლება შეთანხმებულ ფართზე - 230 კვ.მ. საცხოვრებელ ფართი და ერთი ავტოფარეხი (იხ., ამ განჩინების პპ: 2.2; 15; 16; 18).

39. საკასაციო პალატა მოიხმობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას, რომელშიც განმარტებულია: მხარეთა შორის არსებული ისეთი სახელშეკრულებო ურთიერთობა, რომლის საფუძველზე მოვალეს ევალებოდა საკუთრებაში მიღებული მიწის ნაკვეთის სანაცვლოდ, ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში მშენებლობის ნებართვის მიღება, მრავალფუნქციურ სპროტულ-გამაჯანსაღებელ სასტუმრო კომპლექსის აშენება და მოსარჩელისათვის შესაბამისი ფართის გადაცემა, სახელშეკრულებო ურთიერთობა, თავისი ხასიათით, გამომდინარეობდა ნარდობისთვის დამახასიათებელი მოწესრიგებიდან, რადგან შეთანხმების თანახმად, ერთი მხარე მიწაზე საკუთრების უფლების გადაცემის საფუძველზე მეორე მხარისგან შესაბამისი სახის სამუშაოების შესრულების შემდგომ საკუთრებაში მიიღებდა უძრავ ქონებას. შესაბამისად, დავა განხილულ უნდა იქნეს ნარდობის მომწესრიგებელი ნორმებით (იხ., სუსგ №ას-1522-2023, 24.07.2024წ. პპ: 47, 55). საკასაციო პალატა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს იმ განმარტებებზეც მიუთითებს, რომლითაც მსგავსი შინაარსის პირობებზე მხარეთა შეთანხმება ნარდობის სამართლებრივ ურთიერთობად დაკვალიფირდა (შდრ: სუსგ Nას-132-124-2017, 31.07.2017წ. პპ:37, 43,44).

40. სსკ-ის 629-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური.

41. საკასაციო პალატა განმარტავს, ნარდობის ძირითადი თავისებურებაა ის, რომ შემკვეთი საკუთრების უფლებას იძენს შესრულებული სამუშაოს რეზულტატზე, რისთვისაც იხდის კონკრეტულ საზღაურს. ნარდობის ხელშეკრულების ცნება მოცემულია სსკ-ის 629-ე მუხლის პირველ ნაწილში. აღნიშნული ცნებიდან გამომდინარე, ნარდობა, როგორც სამუშაოს შესრულების ტიპის ხელშეკრულება, არის კონსენსუალური, ორმხრივი და სასყიდლიანი ხელშეკრულება (იხ., ძლიერიშვილი ზ., ნარდობის ხელშეკრულება (თეორია და პრაქტიკა), თბ., 2016, 165-185).

42. მენარდისათვის გადასახდელი საზღაური, როგორც წესი, განისაზღვრება ფულადი სახით, თუმცა მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ სხვა რამეზეც (მაგალითად, მენარდისათვის რაიმე ნივთის ნატურით გადაცემა). შესაძლებელია კომბინირებული მეთოდიც (მაგალითად, საზღაურის ნაწილი გადახდილ იქნეს ფულადი სახით, ნაწილი – ნივთის სახით). ნარდობის ხელშეკრულების შინაარსს შეადგენს მისი პირობების ერთობლიობა. ნარდობის ხელშეკრულების შინაარსის განსაზღვრას დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს, რამდენადაც მასზეა დამოკიდებული ხელშეკრულების მხარეთა უფლებამოვალეობების წარმოშობის თავისებურებები, ვალდებულებების ჯეროვანი შესრულება და სხვა (იხ., სუსგ Nას-141-2021, 27.05.2021წ. პ.109).

43. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის ხელშეკრულების დადების მიზანი შესრულებული სამუშაოს რეზულტატის, კონკრეტული მახასიათებლების საცხოვრებელი ბინის და ავტოფარეხის თითოეული მოსარჩელისათვის საკუთრებაში გადაცემა იყო, რისთვისაც მოსარჩელეებმა 45 000 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი გადასცეს მოპასუხეს, ხოლო მოპასუხემ აღნიშნული მიწის ნაკვეთი მიიღო და საკუთრების უფლებით აღრიცხა.

44. ზემომითითებულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილია სსკ-ის 319.1, 327-ე და 629-ე მუხლების საფუძველზე ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობა.

45. ამასთან, კასატორი დავობს, რომ რაკი სასარჩელო მოთხოვნას არ წარმოადგენდა ხელშეკრულებიდან გასვლა და რესტიტუცია, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად იმსჯელა და დაადგინა, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დატოვა უცვლელად იურიდიული შედეგი, რომლითაც, „მოხდა გასვლა სადავო ხელშეკრულებიდან. ხელშეკრულებიდან...“ (იხ., საკასაციო საჩივარი - ტ.7. გვ:88; ასევე, ამ განჩინების პ. 31.2).

46. აღსანიშნავია, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს.

47. განსახილველ შემთხვევაში, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევა მოსარჩელეებს სურთ, კერძოდ, ხელშეკრულების დადებამდე არსებული პირვანდელი მდგომარეობის - მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღდგენა, მიიღწევა სწორედ სსკ-ის 352.1 (თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება) და 405.1 და 405.2„ა“ (თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. თუკი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა, მაშინ კრედიტორს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის დაკარგა ინტერესი; არ არის აუცილებელი დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება, თუ: ა) აშკარაა, რომ მას არავითარი შედეგი არ ექნება) მუხლებით გათვალისწინებულ სამართლებრივ საფუძველზე.

48. საკასაციო პალატა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას მოიხმობს, რომელშიც განიმარტა: ხელშეკრულებიდან გასვლა და ხელშეკრულების მოშლა (შეწყვეტა) ძალიან მსგავსი სამართლებრივი ინსტიტუტებია, ორივე შემთხვევაში ხდება სახელშეკრულებო ურთიერთობის შეწყვეტა, თუმცა მათ შორის არსებობს მნიშვნელოვანი განსხვავება. მართალია, ხელშეკრულების შეწყვეტა (მოშლა), მიუხედავად მისი საფუძვლისა, იწვევს სახელშეკრულებო უფლებებისა და მოვალეობების შეწყვეტას, მაგრამ სამომავლოდ და არ იწვევს მხარეთა მიერ უკვე მიღებულის უკან დაბრუნებას, ე.ი. პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, ამიტომ მათ მიმართ 352-359-ე მუხლები არ გამოიყენება, განსხვავებით ხელშეკრულებიდან გასვლისგან, რომლის მიზანიც არის იმ status quo-ს აღდგენა, რომელიც ხელშეკრულების დადების გარეშე არსებობდა. მოსარჩელე მოითხოვდა „სანაცვლო შესრულების პირობით უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების გადაცემის შესახებ“ ხელშეკრულების შეწყვეტილად აღიარებას და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, ხოლო მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძვლად მოპასუხის მხრიდან ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულებას მიუთითებდა. ამდენად, მოსარჩელის მოთხოვნა, თავისი შინაარსით, წარმოადგენს ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნას, რომლის განხორციელების წესი და საფუძვლები მოწესრიგებულია სსკ-ის 405-ე, 352-359-ე მუხლებში (იხ., სუსგ №ას-1252-2024, 05.02.2025წ. პ.23).

49. ზემომითითებული მსჯელობიდან გამომდინარე, სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლების დარღვევასთან მიმართებით წარმოდგენილ საკასაციო პრეტენზიას საკასაციო პალატა არ იზიარებს.

50. კასატორი სადავოდ ხდის მის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევას; აღნიშნავს, ტერიტორიის დევნილების მხრიდან მფლობელობის რისკი მას არ უკისრია და მიაჩნია, რომ ხელშეკრულების მოშლის წინაპირობები არ წარმოშობილა (იხ., საკასაციო საჩივარი - ტ.7. ს.ფ. 97-103; ამ განჩინების პ. 31.3).

51. პირველ რიგში, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ყველა სამართლებრივ სისტემაში ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს. ისევე, როგორც კონტინენტური სამართლის სისტემის ქვეყნებში, საქართველოს შემთხვევაშიც ვალდებულების შესრულების მომწესრიგებელ ნორმებს ძირითადად დისპოზიციური ხასიათი აქვთ.

52. სსკ-ის როგორც ზოგადი, ისე კერძო ნაწილი შესრულების მექანიზმებზეა აგებული. მთავარია, შესრულება და არა პასუხისმგებლობა. ვალდებულების შესრულება დამოკიდებულია კონკრეტული სახის ვალდებულების შინაარსზე.

53. ვალდებულების შესრულება ხორციელდება ვალდებულების მხარეების ნებელობითი მოქმედების შედეგად: მოვალე სთავაზობს შესრულებას, კრედიტორი ღებულობს შესრულებას. უარყოფითი შინაარსის მქონე ვალდებულებების არსებობა გამოიხატება გარკვეული მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავებაში (მაგალითად, სამეზობლო თმენის ვალდებულებები და ა.შ.). ასეთი უმოქმედობაც ხორციელდება მოვალის ძალისხმევით. ამიტომაც იურიდიულ ლიტერატურაში ვალდებულების შესრულების აღმნიშვნელ ტერმინად ძირითადად გამოიყენება ტერმინი – ქმედება.

54. არაერთი სახელშეკრულებო დავის გადაწყვეტისას განიმარტა, რომ ხელშეკრულების დადების მომენტიდან, მხარეები ვალდებულნი არიან შეუდგნენ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას. მათ არ შეუძლიათ ცალმხრივად თქვან უარი ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. მაგრამ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, ხელშეკრულების მხარეს უფლება აქვს გავიდეს ხელშეკრულებიდან და უარი თქვას ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე (მრავალთა შორისაა სუსგ №ას-1166-2019, 06.04.2020წ.).

55. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსი აღიარებს და ეფუძნება „pacta sunt servanda“-ს - ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს, პრინციპს, რომლის თანახმად, ხელშეკრულების მხარემ, რომელმაც იკისრა ვალდებულება, უნდა შეასრულოს ხელშეკრულებით მისივე ნებით შეთანხმებული უფლება-მოვალეობები. სახელშეკრულებო ბოჭვის პირობებში, ხელშეკრულების თითოეული მხარე ვალდებულია, შეასრულოს მის მიერ ნაკისრი ვალდებულებები. შესრულების ვალდებულება კი, პირველ რიგში, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომას გულისხმობს.

56. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების მოთხოვნა პირველადი მოთხოვნაა, რომლის შეუსრულებლობა მეორადი მოთხოვნის უფლებას წარმოშობს. ამ უკანასკნელს კი მიეკუთვნება ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნა.

57. ხელშეკრულებიდან გასვლა გამოიყენება მხოლოდ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში. ამიტომ კანონი ამომწურავად განსაზღვრავს ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლებსა და წესს, კერძოდ, როდის შეუძლია ხელშეკრულების მხარეს მოითხოვოს ხელშეკრულებიდან გასვლა (სსკ-ის 405-ე, 352-359-ე მუხ.).

58. ხელშეკრულებიდან გასვლის, როგორც მეორადი მოთხოვნის უფლების საფუძვლები შეიძლება დაიყოს მატერიალურ და ფორმალურ ნაწილებად. მატერიალურში შეიძლება ვიგულისხმოთ სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობა, ხოლო ფორმალურში – დამატებითი ვადის დაწესება და ხელშეკრულებაზე უარის თქმის შესახებ შეტყობინება.

59. სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობა თავისთავად არ აფუძნებს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებას. შეუსრულებლობა გარკვეული ობიექტური მასშტაბით უნდა გაიზომოს. ზოგადად, ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება წარმოიშობა, მიუხედავად იმისა, თუ რა ტიპის ვალდებულება დაირღვა. ვალდებულება, რომლის დარღვევაც ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველს წარმოადგენს, უნდა იყოს ნამდვილი, ვადამოსული და უპრეტენზიო. თუ ვალდებულებები ჯერ კიდევ არ არის შესასრულებელი, მხარე ვერ გავა ხელშეკრულებიდან, რადგან მას არ ექნება ამის საფუძველი. თუმცა, სკ-ის 405-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, მხარეს შეუძლია შესრულების ვადის დადგომამდე განაცხადოს უარი ხელშეკრულებაზე.

60. ხელშეკრულებიდან გასვლის პირობა ვალდებულების შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულებაა. თუ მოვალემ ვალდებულება შეასრულა ან კრედიტორმა შეთანხმებულის ნაცვლად სხვა შესრულება მიიღო (datio pro solutio), კრედიტორი ხელშეკრულებიდან ვერ გავა.

61. ასევე, კრედიტორს ეზღუდება ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება, თუ მოვალემ წარადგინა ან დაუყოვნებლივ წარმოადგენს პრეტენზიას (შესაგებელს).

62. ანალოგიური წესი გამოიყენება მაშინაც, როდესაც მოვალეს შეუძლია ვალდებულების გაქვითვა და იგი ამ უფლებას კრედიტორის მხრიდან ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის დაყენებისთანავე გამოიყენებს (dolo agit, qui petit, quod statim redditurus est). ხელშეკრულებიდან გასვლა წარმოშობს მონაწილეთა შორის ახალ ვალდებულებას: მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებმა ერთმანეთს უნდა დაუბრუნონ.

63. სსკ-ის 405-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები განამტკიცებენ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარის უფლებას უარი თქვას ხელშეკრულებაზე, თუ მეორე მხარე არღვევს ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას.

64. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, კრედიტორს შეუძლია მოვალეს დაუწესოს დამატებითი ვადა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესასრულებლად. რაც განამტკიცებს, რომ მისთვის მთავარია ვალდებულების შესრულება და არა პასუხისმგებლობა შეუსრულებლობისათვის.

65. ხელშეკრულებიდან გასვლა, რომელიც იწვევს ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის ანულირებას, არ შეიძლება განხორციელდეს მოვალისათვის ვალებულების შესასრულებლად ხელმეორე შესაძლებლობის მიცემის გარეშე, რათა ამით თავიდან იქნეს აცილებული ხელშეკრულების ანულირება.

66. სწორედ ამიტომ, კანონი ითვალისწინებს შემთხვევებს, როდესაც ვალდებულების შესასრულებლად მოვალეს მიეცემა დამატებითი ვადა, ამ დროს კრედიტორი სარგებლობს შეზღუდული უფლებით გავიდეს ხელშეკრულებიდან, ხოლო მოვალის ინტერესები კი გარკვეულწილად დაცულია (ანალოგიურადაა საკითხი გადაწყვეტილი გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის 323-ე პარაგრაფით). ვალდებულების ხასიათიდან გამომდინარე, შესაძლებელია, რომ დამატებითი ვადის განსაზღვრას გაუთანაბრდეს გაფრთხილება, რომლითაც კრედიტორი ავალდებულებს მოვალეს შეასრულოს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება. გაფრთხილება ერთგვარი შეხსენებაა ვადამსული ვალდებულების შესასრულებლად.

67. ამდენად, ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის კანონისმიერი წინაპირობებია: ა) ხელშეკრულების ნამდვილობა (უნდა აკმაყოფილებდეს გარიგების ნამდვილობის ზოგად პირობებს); ბ) ზოგადი წესის მიხედვით, მოვალის მხრიდან ხელშეკრულების მნიშვნელოვანი (არსებითი) დარღვევა (დარღვევა არსებითი ხასიათისაა, თუ მოვალის მხრიდან ძირითადი ვალდებულების დარღვევის გამო, ფაქტობრივი შესრულების დანიშნულებისამებრ გამოყენება შეუძლებელი ხდება ან იკარგება მომავალში მისი შესრულების იმედი ანდა კრედიტორს ეკარგება შესრულებისადმი ინტერესი; გ) ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ განცხადების გაკეთებით მონაწილე მთლიანად გადის ხელშეკრულებიდან, რადგანაც კანონით დაუშვებელია ხელშეკრულებიდან ნაწილობრივი გასვლა; დ) მიუხედავად ვალდებულების მნიშვნელოვანი დარღვევისა, მოვალეს არ შეუძლია კრედიტორს მოსთხოვოს ხელშეკრულების ძალაში დატოვება; ე) ვალდებულების დარღვევისათვის კრედიტორი მთლიანად ან უმთავრესად არ არის პასუხისმგებელი; ვ) მოთხოვნას არ უპირისპირდება შესაგებელი, რომელიც უკვე წარმოდგენილია ან წარდგენილი იქნება დაუყოვნებლივ მოვალის მიერ, თუკი კრედიტორი უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე (მაგალითად, შესაგებელი ვალდებულების გაქვითვაზე); ზ) სახეზეა კრედიტორის მიერ შესაგებელი იურიდიული მოქმედება – ხელშეკრულებიდან გასვლისათვის მოცემული გონივრული ვადა, თუ ხელშეკრულებით ასეთი ვადა არ ყოფილა დადგენილი – ანდა, თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა – გაფრთხილება.

68. წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას - თითოეული მოსარჩელისათვის უფლებრივი და ნივთობრივი ნაკლისაგან თავისუფალი საცხოვრებელი ბინის და ავტოფარეხის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ, მოპასუხე დღემდე ვერ ასრულებს. ამასთან, დროის მონაკვეთი, რაც გასულია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების ვადის დადგომიდან სარჩელის შეტანამდე და ვალდებულების დარღვევის ხასიათი, საკასაციო პალატას აძლევს დასკვნის საფუძველს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხის მიერ დარღვეულია ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება, რის გამოც, სახეზეა მოსარჩელეთა მიერ ხელშეკრულებიდან გასვლის კანონისმიერი წინაპირობები.

69. ამასთან, ვალდებულების შეუსრულებლობისას მოვალეს პასუხისმგებლობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში ეკისრება, როდესაც ბრალეულად არ ასრულებს მას, რაც ქმნის ხელშეკრულებიდან გასვლისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის კანონისმიერ საფუძველს.

70. ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ მოსარჩელთა უფლების განხორციელებას ვერ გამორიცხავს მოპასუხე კასატორის პრეტენზია ვალდებულების დარღვევაში მისი ბრალის არარსებობასთან მიმართებით (იხ., საკასაციო პრეტენზია ამ განჩინების პ.31.3). კასატორი აღნიშნავს, ტერიტორია დევნილების მიერაა დაკავებული; ამასთან, მას დევნილთა მხრიდან ტერიტორიის მფლობელობის რისკი არ აუღია. არაერთ უწყებას მიმართა, მათ შორის, პოლიციას, თუმცა, დღემდე ვერ დგინდება ამ პირთა ვინაობა და მისთვის გაურკვევლია ვის წინააღმდეგ უნდა შეეტანა უკანონო მფლობელობიდან სადავო ტერიტოორის გამოთხოვის შესახებ ვინდიკაციური სარჩელი, როგორც ამაზე მიუთითებს სააპელაციო სასამართლო (იხ., საკასაციო საჩივარი - ტ.8. ს.ფ. 103). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ამავე შინაარსის შედავებაზე კასატორი მიუთითებდა ქვემდგომ ინსტანციებში საქმის განხილვისას, რომელზეც ნამსჯელი აქვს სააპელაციო სასამართლოს (იხ., ამ განჩინების პპ: 22-25).

71. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ბრალეულობის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ავალდებულებს დაასაბუთოს ასეთი ფაქტის არსებობა, რომ მოვალის უშუალო ბრალით იქნა გამოწვეული ვალდებულების შეუსრულებლობა. სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებულია თითოეული მხარის ვალდებულება მიუთითოს სასარჩელო მოთხოვნა, ფაქტები და წარმოადგინოს დასახელებული ფაქტის დამადასტურებელი კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულებები. მითითებული წარმოადგენს სამოქალაქო საპროცესო სამართალში დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპის გამოვლინებას. მტკიცებულებათა შეფასებისას კი სასამართლოს ექმნება შინაგანი რწმენა, რომელსაც საფუძვლად უდებს გადაწყვეტილებას (სსსკ-ის 105-ე მუხ.). სასამართლო, სადავო გარემოებათა არსებობა-არარსებობის დადგენისას ინდივიდუალურად და ერთობლიობაში აფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის შედეგად აყალიბებს თავის შინაგან რწმენას გამოსაკვლევი საკითხის მიმართ. შინაგანი რწმენის ჩამოყალიბება მოსამართლის მიერ ხდება არა სუბიექტურად, არამედ ობიექტური მიუკერძოებლობის კონტექსტში შესწავლილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. მართლმსაჯულების მიზანი მტკიცებულებათა ერთობლივი ანალიზის, მათი ობიექტური და სრულყოფილი შესწავლის შედეგად ჭეშმარიტების უტყუარად გამორკვევაა იმგვარად, რომ დადგენილი გარემოება არ ემყარებოდეს მხოლოდ ვარაუდს, არამედ განპირობებული იყოს საქმის მასალების ერთობლივი ანალიზით (იხ., სუსგ Nას-1522-2023, 24 .07.2024წ. პპ:56-58).

72. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე, ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს.

73. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

74. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. რა ტიპის შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად თავსდება ამ უკანაკნელის ნების ავტონომის ფარგლებში.

75. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან (ივარაუდება, რომ შედავებული უნდა იყოს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები და არა სამართლებრივი მოსაზრებები, ე.ი. ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობა წარმოშობენ მოთხოვნას), წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, დამტკიცებულად ითვლება. მოსამართლემ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოს პირველ რიგში საპროცესო შესაგებელს, ხოლო ამის შემდეგ მატერიალურ შესაგებელს. მატერიალური შედავება მიმართულია სარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგის მიღწევის წინააღმდეგ, რაც გულისხმობს მოპასუხის მხრიდან ისეთ ფაქტებზე (წინაპირობებზე) მითითებას, რომლებიც გამორიცხავენ, წყვეტენ ან აფერხებენ (განუხორციელებელს ხდიან) სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის დადგომას.

76. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე აღნიშნა, რომ სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, „პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს“ (შდრ. სუსგ დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02.03. 2017წ., პ.201).

77. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის სახეებიდან განსაკუთრებული დატვირთვა გააჩნია კვალიფიციურ შედავებას. კვალიფიციური შედავება იურიდიულ დოქტრინაში განმარტებულია შემდეგნაირად: „მოპასუხე მოსარჩელის მოხსენების ნაცვლად წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების მისეულ, განსხვავებულ ვერსიას, რომელიც ცალკეულ საკითხებში სადავოს ხდის მოსარჩელის მოხსენებას“ (შდრ. მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში, შ.შმიტი, ჰ.რიჰტერი, (GIZ), 2013წ., 19.). კვალიფიციურ შედავებას არსებით შედავებადაც მოიხსენიებენ. ამგვარი შედავება, ერთი მხრივ, შეიძლება გამორიცხავდეს სარჩელის დაკმაყოფილებას უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მეორე მხრივ, ცვლიდეს მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, საიდანაც მოსარჩელეს დამატებითი მოხსენების (ფაქტების მითითების) გარეშე გაუჭირდება იმ შედეგის მიღწევა, რომელიც სარჩელით აქვს მოთხოვნილი.

78. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ ვალდებულების დარღვევაში მისი არაბრალეულობის მტკიცების ტვირთის რეალიზება ჯეროვნად ვერ უზრუნველყო. შესაბამისად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განხორციელებულია სსკ-ის 352-ე და 405-ე მუხლებით გათვალისწინებული ხელშეკრულებიდან გასვლისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის სამართლებრივი წინამძღვრები, რაც მოპასუხემ შესაგებლით ვერ გამორიცხა და ვერც წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით დაარწმუნა საკასაციო პალატა მისი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძვლების არსებობაში.

79. საკასაციო პალატა არ იზიარებს პირგასამტეხლოს დაკისრებასთან მიმართებით წარმოდგენილ საკასაციო პრეტენზიას (იხ., საკასაციო საჩივარი - ტ.7. ს.ფ. 105; ამ განჩინების პ. 31.4).

80. საკასაციო პალატა სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე განმარტავს, რომ ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა ვალდებულების დარღვევაა. ვალდებულების დარღვევის პრევენციისათვის კი, სამოქალაქო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთო და ვალდებულებით სამართლებრივ საშუალებებს, რომლებიც ვალდებულების შესრულებას ემსახურებიან და რომელთა შერჩევა მხარეთა ნებაზეა დამოკიდებული. ასეთ საშუალებათა რიგს განეკუთვნება ვალდებულების უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალება - პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება დაწესდეს მხოლოდ მხარეთა შეთანხმებით (სსკ-ის 417-ე მუხლი). პირგასამტეხლო შეიძლება დაწესდეს ჯარიმის ან საურავის ფორმით.

81. ჯარიმა ეწოდება ისეთ პირგასამტეხლოს, რომელსაც ვალდებულების არშემსრულებელი ან არაჯეროვნად შემსრულებელი მხარე იხდის მხარეთა მიერ წინასწარ განსაზღვრული ფულადი თანხის სახით, ხოლო „პირგასამტეხლოს, რომელიც ითვალისწინებს გადახდევინებას ვალდებულების შესრულების ყოველი გადაცდენილი დღისათვის საურავი ეწოდება” (ახვლედიანი ზ., ვალდებულებითი სამართალი, მე-2 გამოცემა, თბ., სამართალი, 1999, გვ. 78-79).

82. პირველ შემთხვევაში, პირგასამტეხლო შეთანხმებულია ფიქსირებული თანხის სახით, კერძოდ, ხელშეკრულებაში ჯარიმის ფორმით გადასახდელი პირგასამტეხლო დადგენილია კონკრეტულ თანხაში ან მოცემულია მისი გამოანგარიშების წესი. ჯარიმის სახით პირგასამტეხლო ხელშეკრულების შეუსრულებლობაზე ბრალეულ მხარეს ეკისრება განსაზღვრული (კონკრეტული) ოდენობით ან გადასახდელი თანხა გამოანგარიშებულია სახელშეკრულებო ფასიდან გარკვეული პროცენტით.

83. მეორე შემთხვევაში, პირგასამტეხლოს ოდენობა განსაზღვრულია მზარდი პროცენტული მაჩვენებლით, რომელიც წინასწარ წესდება დადგენილ პერიოდში ვალდებულების შეუსრულებლობისთვის; კერძოდ, იმ შემთხვევებში, როდესაც ვალდებულება არ სრულდება დადგენილ დროში. დადგენილ დროში ვალდებულების შეუსრულებლობა იწვევს საურავის ფორმით შეთანხმებული პირგასამტეხლოს დარიცხვას. საურავის ფორმით დაწესებული პირგასამტეხლოს პროცენტი ძირითადად გამოიანგარიშება შესასრულებელი ვალდებულების ღირებულებიდან ე.წ. სახელშეკრულებო ფასიდან, ვალდებულების შეუსრულებლობიდან ყოველი დღისათვის, იშვიათ შემთხვევაში კი ყოველი კვირისათვის, თვისათვის, კვარტლისათვის, წლისათვის და სხვ.

84. ამრიგად, ჯარიმის სახით დადგენილი პირგასამტეხლოს მოცულობა ხელშეკრულების დადების მომენტშივეა ცნობილი მხარეთათვის, ხოლო საურავის შემთხვევაში, მისი ოდენობა დამოკიდებულია პირგასამტეხლოს პროცენტზე, ასევე იმ გამოსაანგარიშებელ პერიოდზე, რომლიდანაც აითვლება პირგასამტეხლოს გადახდა. შესაბამისად, ჯარიმის შემთხვევაში, ხელშეკრულების მხარეები პირგასამტეხლოს სახით გადასახდელ თანხას თავიდანვე კონკრეტულად აფიქსირებენ შეთანხმებაში, ხოლო საურავის დროს შეთანხმებულია, მხოლოდ პირგასამტეხლოს გამოანგარიშების პირობები: პროცენტის მაჩვენებელი და მისი გამოსაანგარიშებელი პერიოდი (იოსელიანი ნ., მოთხოვნის უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალებანი (პირგასამტეხლო, ბე, მოვალის გარანტია), (სადისერტაციო ნაშრომი, თსუ-ს იურიდიული ფაკულტეტი), 2021, 63, 64) https://tsu.ge/assets/media/files/48/disertaciebi5/Nino_Ioseliani.pdf .

85. სსკ-ი საჯარიმო თანხის განმარტებას არ იცნობს, თუმცა ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპზე დაყრდნობით, მხარეებს ასეთი დათქმის გაკეთების უფლებამოსილება აქვთ. მაგალითად, მხარეებს შეუძლიათ, გაითვალისწინონ ხელშეკრულებიდან გასვლის შემთხვევა, და ასეთ დროს კონკრეტული თანხის გადახდის წესი. ასეთ შემთხვევაში დასახელებული თანხა პირგასამტეხლოდ არ ჩაითვლება.

86. პირგასამტეხლო, ჯარიმის სახით ხელშეკრულებებში უმთავრესად წესდება ნაკისრი ვალდებულების მთლიანი მოცულობის შეუსრულებლობისთვის ან არაჯეროვანი შესრულებისათვის (ნაკისრი ვალდებულების შეთანხმებისამებრ შეუსრულებლობისთვის). ამდენად, საჯარიმო თანხა წარმოადგენს ჯარიმას ხელშეკრულებიდან გასვლისთვის (Güneberg in Palandt, 77. Auflage, 2018, § 339, Rn. 5). საჯარიმო თანხის გადახდით მხარე იძენს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებას. საჯარიმო თანხა სახელშეკრულებო ურთიერთობების დასრულებისკენაა მიმართული, მაშინ, როდესაც პირგასამტეხლოს მიზანი ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფაა. საჯარიმო თანხის გადაუხდელობა შესაძლოა, პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლების წარმომშობი გახდეს (მხარეთა შეთანხმებისას) (ჯორბენაძე ს., სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ვალდებულებითი სამართლის ზოგადი ნაწილი, რედ. ჭანტურია ლ., თბ., მერიდიანი, 2019, მუხლი 417, ველი 29, 30, გვ. 790).<https://lawlibrary.info/ge/books/giz2019-ge-civil_code_comm_III_book.pdf>

87. ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის შემთხვევაში პირგასამტეხლოს მოთხოვნა (როგორც ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება) დაუშვებელია. აღნიშნული გამომდინარეობს პირგასამტეხლოს აქცესორული ბუნებიდან (იგი დამოკიდებულია ძირითადი ვალდებულების არსებობაზე). თუმცა, მხარეთა შეთანხმებით, შესაძლოა, განსხვავებულად წესრიგდებოდეს საკითხი (ჯორბენაძე ს., სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ვალდებულებითი სამართლის ზოგადი ნაწილი, რედ. ჭანტურია ლ., თბ., მერიდიანი, 2019, მუხლი 419, ველი 7, გვ.799. < https://lawlibrary.info/ge/books/giz2019-ge-civil_code_comm_III_book.pdf >

88. იმის გათვალისწინებით, რომ საჯარიმო თანხის მოწერიგება სსკ-ში არ გვხვდება, მის პრაქტიკულ რეალიზებას კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში უმთავრესი პრინციპი - როგორც კანონით აუკრძალავი მოქმედება - ხელშეკრულების თავისუფლება უზრუნველყოფს, კერძოდ, სსკ-ის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, „კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება კანონს“.

89. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის დავა სახელშეკრულებო სამართლიდანაა წარმოშობილი და ეფუძნება ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო, ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების გამოყენების შემთხვევაში, ვალდებულების დამღვევი მოვალისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების კანონიერებას. ასეთ შემთხვევაში, პირგასამტეხლოს დაკისრება მხოლოდ მაშინ იქნებოდა მართლზომიერი, თუკი ხელშეკრულების პირდაპირი ჩანაწერით მხარეები გაითვალისწინებდნენ ხელშეკრულებიდან გასვლის შემთხვევაში, პირგასამტეხლოს იგივე, ჯარიმის გადახდის შესაძლებლობას და კონკრეტული თანხის სახით დააფიქსრებდნენ საჯარომო თანხის ოდენობას. დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით თუკი მხარეები ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში ჯარიმის გადახდევინებაზე შეთანხმდებიან, ერთ-ერთი მხარის მიერ ვალდებულებების არაჯეროვანი შესრულებისა და, აქედან გამომდინარე, ხელშეკრულების მართლზომიერად შეწყვეტისას პირგასამტეხლოს დაკისრება მართლზიმიერია (იხ., სუსგ №ას-1223-2021, 18 მარტი, 2022 წელი, პპ:72,73; შდრ: სუსგ №ას-457-2024, 5 ივლისი, 2024 წელი).

90. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ხელშეკრულების 11.5.1 ქვეპუნქტის მიხედვით, თუ გამოიკვეთა, რომ ეჭვქვეშ დგას მოპასუხის მიერ ვალდებულებების სრული და ჯეროვანი შესრულება, თანამესაკუთრეებს უფლება აქვთ მოითხოვონ ხელშეკრულებაზე უარის თქმა და მიწის ნაკვეთის უკან დაბრუნება, პირგასამტეხლოს გადახდა, ხელშეკრულების რეგისტრაციის თარიღიდან -30.04.2019წ., მიწის ნაკვეთის დაბრუნების თარიღამდე თითოეული თვისათვის 10 000 აშშ დოლარის ოდენობით (იხ., ამ განჩინების 2.5.).

91. ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში, დაკმაყოფილებულია მოთხოვნა ხელშეკრულებიდან გასვლის და რესტიტუციის შესახებ, პირგასამტეხლოს დაკისრება კანონიერია.

92. პირგასამტეხლოს გონივრულობის წინააღმდეგ წარმოდგენილ კასატორის შედავებასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ შეამცირა პირგასამტეხლო და ნაცვლად ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ოდენობისა მოპასუხეს თოთოეული მოსარჩელისათვის 3 000 (სამი ათასი) აშშ დოლარის გადახდა დააკისრა, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ დაკისრებული პირგასამტეხლოს ოდენობა წარმოადგენდა გონივრულ და სამართლიან ოდენობას, შესაბამისად, მისი კიდევ უფრო შემცირების საფუძველი არ არსებობდა.

93. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირგასამტეხლოს შემცირება არ გულისხმობს მის გაუქმებას. პირგასამტეხლოს შემცირების საფუძველია, ერთი მხრივ, ის, რომ კრედიტორი პირგასამტეხლოს მიღებით არ გამდიდრდეს და მოვალეს არ დააწვეს მძიმე ტვირთად პირგასამტეხლოს გადახდა, ხოლო, მეორე მხრივ, კი – პირგასამტეხლო იყოს ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი, საპირწონე და გონივრული. აღნიშნულში მოიაზრება სახელშეკრულებო თანასწორობისა და სამართლიანობის პრინციპის დაცვით პირგასამტეხლოს გონივრულ ოდენობამდე შემცირება.

94. აღსანიშნავია, რომ პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს მიერ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში გარემოებათა ყოველმხრივი შეფასების შედეგად დგინდება და რაიმე განსხვავებული სტანდარტი, რომელიც განაზოგადებს პირგასამტეხლოს მათემატიკურ მაჩვენებელს, სასამართლო პრაქტიკით არ არის დადგენილი. სასამართლომ უნდა დაიცვას ის სამართლიანი ბალანსი, რომელიც სამოქალაქო-სამართლებრივი ვალდებულების დარღვევას მოჰყვა (იხ. სუსგ-ები №ას-91-2021, 22.04.2021 წელი; №ას-1372-2024, 9.12.2024 წელი).

95. ზემომითითებულიდან გამომდინარე, კასატორის შედავებას პირგასამტეხლოს კიდევ უფრო შემცირების საჭიროებასთან მიმართებით საკასაციო პალატა არ იზიარებს.

96. საკასაციო პალატა არ იზიარებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგის 2023 წლის 12 ივლისის საოქმო განჩინებების უცვლელად დატოვების შესახებ სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შესახებ კასატორის მოთხოვნასაც.

97. დადგენილია, რომ 2023 წლის 12 ივლისის ერთ-ერთი საოქმო განჩინებით, არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის შუამდგომლობა მოწმეების: გ.თ–ისა და ნ.მ–ის სასამართლო უწყების საჯარო წესით შეტყობინების შესახებ, ხოლო მეორე საოქმო განჩინებით არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის შუამდგომლობა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურიდან ვ.უ–ას გასაუბრების/გამოკითხვის ოქმის გამოთხოვის თაობაზე. საკასაციო პალტას მიაჩნია, რომ კასატორმა ვერც ამ საოქმო განჩინებათა კანონიერების შესახებ სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა ვერ შეარყია. საკასაციო პალატას მიაჩნია რომ ერთ შემთხვევაში, არ არსებობდა მოწმის საჯარო შეტყობინების გზით დაბარების აუცილებლობა, რადგან შუამდგომლობის ავტორი თავად იყო ვალდებული მიუთითოს მოწმედ გამოსაძახებელი პირის სრული მისამართი და საკონტაქტო მონაცემები, რომელთა მეშვეობითაც შესაძლებელი იქნება მოწმის დაბარება. ხოლო მეორე შემთხვევაში, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურიდან ვ.უ–ას გასაუბრების/გამოკითხივს ოქმის გამოთხოვის აუცილებლობა. შესაბამისად, გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს დაკვნები, რომლებიც მითითებულია ამ განჩინების პპ: 29, 30- ში.

98. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

99. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „რ.ს–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. შპს „რ.ს–ის“ (ს.კ:......) დაუბრუნდეს 29.09.2025წ. №29555033726 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 8000 ლარის 70% – 5,600 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის№200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გოჩა ჯეირანაშვილი

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე