20 მარტი 2024 წელი №ას-951-2023 თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე)
ლაშა ქოჩიაშვილი (მომხსენებელი)
ამირან ძაბუნიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
I კასატორი _ ს.ს. „ს.კ.უ–ი“
მოწინააღმდეგე მხარე _ შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–ი“
II კასატორი _ შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–ი“
მოწინააღმდეგე მხარე _ ს.ს. „ს.კ.უ–ი“
გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 31 მაისის განჩინება
I კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა
II კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
დავის საგანი _ დაზღვევის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება, ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სასარჩელო მოთხოვნა:
1. შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–ი“-მ (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „II აპელანტი“, „II კასატორი“, „დამზღვევი“) სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-ს (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, ,„I აპელანტი“, „I კასატორი“, „მზღვეველი“) მიმართ, სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანის _ 262 710. 02 აშშ დოლარის შესაბამისი ეკვივალენტი ლარის, სადაზღვევო შემთხვევის დათქმულ ვადებში აუნაზღაურებლობით გამოწვეული ზიანის - 114 773.98 ლარისა და 17549.06 ლარის, ასევე, მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარი ზიანის - 231555.14 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნებით.
სარჩელის საფუძვლები:
2.1. 2015 წლის 13-14 ივნისს თბილისში მომხდარი წყალდიდობის შედეგად დაზიანდა და განადგურდა ქ. თბილისი, ............ მდებარე შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–“-ის მიერ ს.ს. „ს.კ.უ–ში“ დაზღვეული სასაქონლო მარაგები. ქონების დაზღვევის პოლისის თანახმად, ჯამურ სადაზღვევო თანხად განისაზღვრა 371 000 აშშ დოლარი, ხოლო ფრანშიზა - სადაზღვევო თანხის 4%. ამადროულად, ვინაიდან შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს აღებული ჰქონდა კრედიტი, მოსარგებლეს წარმოადგენდა ს.ს. „ბ.რ–კა“. წყალდიდობას გადაურჩა და სხვაგან გადატანილი იქნა საქონელი, რომლის თვითღირებულება შეადგენდა 231615.1 აშშ დოლარს, ხოლო სტიქიამ დააზიანა და გაანადგურა 279 428.73 აშშ დოლარის საქონელი, რომლის ღირებულებაც, შეთანხმებული ფრანშიზის ოდენობის გამოკლებით, ეკისრება მზღვეველს. აღნიშულის მიუხედავად, 2015 წლის 10 აგვისტოს მოსარჩელემ მიიღო კალკულაცია, რომლის მიხედვით, მზღვეველმა ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა განსაზღვრა 273 581.73 ლარით, რასაც არ დაეთანხმა შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–ი“ და მოითხოვა სადაზღვევო შემთხვევის დამდგარი ზიანის 264 588.73 აშშ დოლარის ოდენობით ანაზღაურება.
2.2. სადაზღვევო ანაზღაურების დაყოვნების გამო დამზღვევს მოუწია ს.ს. „ბ.რ“-ში ვადამოსული საკრედიტო დავალიანების გადაფარვა, რის გამოც, 2015 წლის 24 სექტემბერს, 2016 წლის 29 სექტემბერს, და 2017 წლის 19 სექტემბერს აიღო ახალი საკრედიტო ვალდებულებები, რომელთა მომსახურების მიზნით გადახდილმა სარგებელმა, ჯამურად, 89 573.98 ლარი შეადგინა.
2.3. ს.ს. „ს.კ.უ“-ს ვერსიით, მარაგების ნაწილი წარმოადგენდა ბრუნვისათვის ვარგისს. ამ მარაგების შემოწმების მოტივით, შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–ი“ იძულებული გახდა შ.პ.ს. „ლ....“-თან გაეფორმებინა ქირავნობის ხელშეკრულება, სადაც ყოველთვიური ქირა შეადგენს 1 008 ლარს. დაქირავებული საწყობი დალუქულია ორივე მხარის მიერ, რაც გამორიცხავს ცალკეულ მოქმედებებს, დამოუკიდებლად, ერთ-ერთი მხარის მხრიდან. სადაზღვევო ანაზღაურების დაყოვნების გამო ქირის სახით მოსარჩელის მიერ გადახდილი 25 200 ლარი წარმოადგენს ზიანს, რომლის ანაზღაურებაზეც პასუხისმგებელია მოპასუხე.
2.4. საბანკო კრედიტის დარჩენილი პერიოდში (2018 წლის 24 სექტემბრამდე) გადასახდელი სარგებელი შეადგენს 15 533.06 ლარს, ხოლო ქირავნობის ხელშეკრულებით დარჩენილი პერიოდის ქირა - 2 016 ლარს. დასახელებული თანხების ჯამს, 17 549 ლარის ოდენობით, მოსარჩელე ითხოვს, როგორც სამომავლოდ გარდაუვლად დადგომად ზიანს.
2.5. მოსარჩელის მტკიცებით, სადაზღვევო ანაზღაურების სრულად და დროულად მიღების შემთხვევაში, მას გაუჩნდებოდა თავისუფალი საბრუნავი სახსრები, რომელთა სამეწარმეო დანიშნულებით გამოყენების შემთხვევაში, შეძლებდა 57 742.29 ლარის ოდენობით სარგებლის მიღებას. აღნიშნული კი, წარმოადგენს მიუღებელ შემოსავალს, რომლის ანაზღაურებაც ეკისრება სახელშეკრულებო ვალდებულების დამრღვევ მოპასუხეს.
მოპასუხის პოზიცია:
3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ვინაიდან სადაზღვევო შემთხვევის მომენტში საწყობში განთავსებული სასაქონლე მარაგის ოდენობა აღემატებოდა დაზღვეული მარაგების ღირებულებას, მზღვეველს ეკისრებოდა ზიანის არა სრული მოცულობით, არამედ პროპორციული სისტემით ანაზღაურება. მოპასუხეს შეეთავაზა 273581.73 ლარის ოდენობით სადაზღვევო ზიანის ანაზღაურება, რაც ეფუძნება პროპორციული ანაზღაურების მოდელს, თუმცა მოსარჩელემ შეთავაზება უარყო, რის გამოც, ანაზღაურების მიუღებლობის თანმდევ შედეგებზე მზღვეველი პასუხისმგებელი არ არის.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:
4.1. ს.ს. „ს.კ.უ“-ს შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–“-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 262 710.02 აშშ დოლარის შესაბამისი ეკვივალენტი ლარის გადახდა;
4.2. ს.ს. „ს.კ.უ“-ს შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 114 773.98 ლარის გადახდა;
4.3. შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ის სარჩელი მოთხოვნების სხვა ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.
5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა როგორც მოსარჩელემ, ისე მოპასუხემ. შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს სააპელაციო მოთხოვნას წარმოადგენდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო ს.ს. „ს.კ.უ–ი“ მოითხოვდა სააპელაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმას.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:
6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 31 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, ხოლო პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება უცვლელი დარჩა.
7. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია დავისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
7.1. 2014 წლის 29 ივლისს შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-სა და ს.ს. „ს.კ.უ“-ს შორის გაფორმდა დაზღვევის ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე გაიცა ქონების დაზღვევის პოლისი №021929, სადაც აისახა შეთანხმების ცენტრალური პირობები, კერძოდ, სადაზღვევო ობიექტი - სასაქონლო მარაგები, რომელიც მდებარეობს ხელშეკრულებას დართული დანართი №1-ის მიხედვით; ჯამური სადაზღვევო თანხა - 371 000 აშშ დოლარი; მოქმედების ვადა - 2014 წლის 23 სექტემბრიდან - 2015 წლის 23 სექტემბრამდე; ფრანშიზა - სადაზღვევო თანხის - 4%;
7.2. ამავე პოლისის (№021929) თანახმად, სადაზღვევო რისკს წარმოადგენს: B - შტორმი, გრიგალი, ქარიშხალი, წყალდიდობა, სეტყვა, გრუნტის დაჯდომა, მეწყერი და ა.შ..
7.3. საქმეში წარმოდგენილი დანართი №1-ის თანახმად, შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს კუთვნილი სასაქონლო მარაგები გადანაწილებულია საწყობებში, რომლებიც განლაგებულია საქართველოს რამდენიმე რეგიონში, კერძოდ, ქუთაისი (...........), ბათუმი (...........), თბილისი (..........).
ქ. ქუთაისში არსებული მარაგების ღირებულება შეადგენს 20 455 ლარს;
ქ. თბილისში არსებული მარაგების ღირებულება - 678 098.41 ლარს;
ქ. ბათუმში არსებული მარაგების ღირებულება - 49 904 ლარს;
ბორტი №204 – 2 804.42 ლარი;
ბორტი №201 – 3 501.70 ლარი;
ბორტი №301 – 3 311 ლარი.
7.4. 2014 წლის 29 ივლისის სადაზღვევო ხელშეკრულების მე-12 მუხლი აწესრიგებს ზიანის ოდენობის განსაზღვრისა და სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემის წესს, კერძოდ;
- ზარალის სიდიდე განისაზღვრება მზღვეველის მიერ, დაზღვეული ობიექტის დათვალიერების და კომპეტენტური ორგანოების მიერ გაცემული საბუთების საფუძველზე (12.2 პუნქტი);
- ქონების სრული განადგურებისას - მისი რეალური ღირებულების ფარგლებში, ნარჩენი ღირებულების და ფრანშიზის გამოკლებით, მაგრამ არაუმეტეს სადაზღვევო თანხისა (12.2.1. პუნქტი);
- ქონების ნაწილობრივი განადგურებისას - მის აღსადგენად, საჭირო დანახარჯები, რომელიც არ უნდა აღემატებოდეს დაზღვევის მომენტში არსებული, კონკრეტული ქონების ღირებულებას (12.2.2. პუნქტი);
- ქონება შეიძლება ჩაითვალოს სრულად განადგურებულად, თუ დანახარჯების მისი რემონტისათვის და აღდგენისათვის აღემატება პოლისში მითითებული შესაბამისი სადაზღვევო თანხის 75% (12.5. პუნქტი).
7.5. 2015 წლის 13-14 ივნისს მომხდარი წყალდიდობის შედეგად დაზიანდა შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–ი“-ს კუთვნილი, თბილისი, ......... მდებარე სასაქონლო მარაგები. ამავდროულად, თბილისის საწყობში დაცული მარაგების ღირებულებამ შეადგინა - 1 149 542 ლარი, ხოლო დაუზიანებელი ქონების ღირებულებამ - 520 995.31 ლარი.
7.6. 2015 წლის 10 ივლისს ს.ს. „ბ.რ“-მ, როგორც მოსარგებლემ, მიმართა ს.ს. „ს.კ.უ–ი“-ს და მოსთხოვა 2015 წლის 13-14 ივნისს მომხდარი სტიქიის შედეგად შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-სთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება;
7.7. 2015 წლის 10 აგვისტოს ს.ს. „ს.კ.უ“-მ მიმართა მოსარჩელეს და წარუდგინა ზარალის კალკულაციის საკუთარი ვერსია. მოპასუხემ განმარტა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა შეთანხმება ანაზღაურების პროპორციულ სისტემაზე და ამ პრინციპის შესაბამისად, ზიანის ასანაზღაურებელი მოცულობა შეადგენდა 336 935.70 ლარს;
7.8. შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–ი“ 2014 წლის 29 ივლისის სადაზღვევო ხელშეკრულების 12.2. პუნქტზე მითითებით არ დაეთანხმა წარმოდგენილი კალკულაციის წესს და მოითხოვა სადაზღვევო ზიანის ანაზღაურება ხელშეკრულების ამ პუნქტების შესაბამისად „...ქონების დაზღვევის პირობების მე-12 მუხლის თანახმად, დადგენილია მხარეთა შეთანხმებული ის წესი, თუ როგორ უნდა მოხდეს ზიანის ანაზღაურების განსაზღვრა და სადაზღვევოს ანაზღაურების გაცემა. შეგახსენებთ, რომ აღნიშნული მუხლის 12.2. ნაწილის მიხედვით, გათვალისწინებულია ზიანის გამოანგარიშების წესი, როგორც ქონების სრული, ასევე ნაწილობრივი განადგურებისას. ამ მუხლის მიხედვით, ცხადად და ერთმნიშვნელოვნად არის განსაზღვრული, რომ სადაზღვევო ანაზღაურება გაიცემა: ქონების სრული განადგურებისას - მისი რეალური ღირებულების ფარგლებში ნარჩენი ღირებულების და ფრანშიზის გამოკლებით, მაგრამ არაუმეტეს სადაზღვევო თანხისა....“
7.9. 2015 წლის 14 აგვისტოს წერილით ს.ს. „ს.კ.უ–მა“ კიდევ ერთხელ უარყო შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს მოთხოვნა და განაცხადა, რომ ანაზღაურებას მოახდენდა მხოლოდ მის მიერ აღიარებული თანხით.
7.10. იმის გათვალისწინებით, რომ შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს გააჩნდა შესასრულებელი ვალდებულება ს.ს. „ბ.რ“-ს სასარგებლოდ, მან 2015 წლის 31 აგვისტოს გაგზავნილი წერილით მოსთხოვა ს.ს. „ს.კ.უ“-ს აღიარებული თანხის 336 935.70 ლარის გადარიცხვა, თუმცა აქვე მიუთითა, რომ იტოვებდა უფლებას გაეგრძელებინა დისკუსია სადავო საკითხებზე „...მოგმართავთ, 2015 წლის 10 სექტემბრამდე მოახდინოთ სადაზღვევო ანაზღაურების სახით იმ თანხის გადარიცხვა, რომელიც კომპანია უ–ის მიერ იქნა განსაზღვრული (336 935.70 ლარი). შეგახსენებთ, რომ გადარიცხვა უნდა მოხდეს ს.ს. „ბ.რ–კასათვის“, როგორც მოსარგებლისათვის. ამასთან, დავსძენთ, რომ ვინაიდან ჩვენი აზრით მზღვეველის მიერ ასანაზღაურებელი თანხა გაცილებით მეტია, ვიდრე თქვენს მიერ განსაზღვრული ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა, სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანის სრულად ანაზღაურების მიზნით განვაგრძობთ თქვენთან კონსულტაციებს და ამავდროულად გამოვიყენებთ კანონით მონიჭებულ ყველა უფლებამოსილებას ჩვენი კანონიერი ინტერესების დასაცავად...“
7.11. 2015 წლის 15 სექტემბერს ს.ს. „ს.კ.უ–მა“ წერილით მიმართა შპს „ბ.ე.ე“-ს და განუცხადა, რომ ნაცვლად 336 935.70 ლარისა, აღიარებდა მხოლოდ 273 581.73 ლარს. წერილს თან ერთვის 2015 წლის 14 სექტემბრით დათარიღებული სადაზღვევო №011847 შემთხვევის აქტი.
7.12. ვინაიდან, შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს არ გააჩნდა ს.ს. „ბ.რ“-სთან ვალდებულების შესასრულებლად საკმარისი სახსრები, იგი დაეთანხმა მოპასუხის მიერ განსაზღვრულ თანხას (273 581.73 ლარი) და მოითხოვა აღნიშნული დავალიანების დაფარვა 2015 წლის 25 სექტემბრამდე, თუმცა აქვე მიუთითა, რომ არ ეთანხმებოდა წარმოდგენილი გაანგარიშების წესს და განაგრძობდა კონსულტაციებს ამ საკითხთან დაკავშირებით „...ამჟამინდელი ფაქტობრივი გარემოებების მდგომარეობის გათვალისწინებით მოგმართავთ 2015 წლის 25 სექტემბრამდე მოახდინოთ მოსარგებლისათვის სადაზღვევო ანაზღაურების სახით იმ თანხების გადარიცხვა, რომელიც კომპანია „უ“-ს მიერ იქნა განსაზღვრული (273 581.73). ხოლო, ვინაიდან ჩვენს შორის დადებული ხელშეკრულებისა და ჩვენს შორის გაკეთებული გაანგარიშების საფუძველზე მზღვეველის მიერ ასანაზღაურებელი თანხა გაცილებით მეტია, ვიდრე თქვენს მიერ განსაზღვრული სადაზღვევო ანაზღაურების ოდენობა, სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანის სრულად ანაზღაურების მიზნით განვაგრძობთ, როგორც თქვენთან კონსულტაციებს, ისე საჭიროების შემთხვევაში სასამართლოში მიმართვის გზით შევეცდებით ჩვენი კანონიერი ინტერესების დაცვას...“
7.13. 2015 წლის 23 სექტემბერს საპასუხოდ გამოგზავნილი წერილით ს.ს. „ს.კ.უ–მა“ განაცხადა, რომ იგი აღიარებულ თანხას ჩარიცხავდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე უარს იტყოდა სხვა დანარჩენს მოთხოვნებზე.
7.14. 2015 წლის 2 ოქტომბრის წერილით შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–ი“ არ დაეთანხმა მოპასუხის მოთხოვნას და ისევ მიუთითა, რომ ხელშეკრულების პირობების მე-12 პუნქტის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება სრული ზიანი. ამავდროულად, მოსარჩელემ ისევე მოითხოვა ჩაერიცხათ აღიარებული თანხა, რათა შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს ჰქონოდა შესაძლებლობა, დაეფარა მოსარგებლის წინაშე არსებული ვალდებულებები.
7.15. 2016 წლის 1 აპრილს შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს და შ.პ.ს. „ლ....“-ს შორის გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელეს სარგებლობაში გადაეცა უძრავი ქონება მდებარე, ქ. თბილისი, ........., 9 თვის ვადით (2017 წლის 1 იანვრამდე), ყოველთვიურად 1008 ლარის ქირის გადახდის სანაცვლოდ.
7.16. 2015 წლის 24 სექტემბერს ს.ს. „ბ.რ“-სა და შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს შორის გაფორმდა საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მოსარჩელემ კრედიტის სახით მიიღო 320 000 ლარი, ერთ წლის ვადით. სარგებლის სახით ამ ხელშეკრულების ფარგლებში მას გადახდილი აქვს 34 613.77 ლარი.
7.17. 2016 წლის 29 სექტემბერს ს.ს. „ბ.რ“-სა და შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს შორის გაფორმდა საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მოსარჩელემ კრედიტის სახით მიიღო 400 000 ლარი, ერთ წლის ვადით. სარგებლის სახით ამ ხელშეკრულების ფარგლებში მას გადახდილი აქვს 28 541.93 ლარი.
7.18. 2017 წლის 19 სექტემბერს ს.ს. „თ.ბ“-სა და შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–“-ის შორის გაფორმდა საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მოსარჩელემ კრედიტის სახით მიიღო 600 000 ლარი, 370 დღის ვადით. სარგებლის სახით ამ ხელშეკრულების ფარგლებში მას გადახდილი აქვს 26 418.28 ლარი.
8. დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სააპელაციო პალატამ მისცა შემდეგი სამართლებრივი შეფასება:
8.1. მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანია სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის სადავო ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენს სადაზღვევო ზიანის ანაზღაურების სისტემა. ს.ს. „ს.კ.უ–მა“ უარყო შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს მოთხოვნა და ზიანის კალკულაციისას გამოიყენა არასრული ანაზღაურების ფორმულა.
8.2. სამოქალაქო კოდექსის 827-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სადაზღვევო თანხა ნაკლებია სადაზღვევო ღირებულებაზე სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის მომენტისათვის (შემცირებული ან არასრული დაზღვევა), მაშინ მზღვეველი ანაზღაურებს ზიანს სადაზღვევო თანხის და სადაზღვევო ღირებულების შეფარდების შესაბამისად. ანაზღაურების არასრული ფორმულა მზღვეველს შეუძლია გამოიყენოს, როდესაც სადაზღვევო ობიექტის რეალური ღირებულება აღემატება პოლისში ასახულ სადაზღვევო თანხას. ეს წესი გამოიყენება, როდესაც სადაზღვევო შემთხვევის საფუძველზე წარმოიშობა მოთხოვნის უფლება, ხოლო სადაზღვევო რისკის შეფასების შემდეგ აღმოჩნდება დისპროპორცია დაზღვეულ ქონებასა და სადაზღვევო თანხას შორის.
8.3. პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა სამოქალაქო კოდექსის 827-ე მუხლის დისპოზიციურ მოქმედებაზე და სამართლებრივად შეაფასა, რამდენად ითვალისწინებდა მხარეთა შორის 2014 წლის 29 ივლისს გაფორმებული დაზღვევის ხელშეკრულება სსკ-ის 827-ე მუხლის გამოყენების შესაძლებლობას და თუკი ს.ს „ს.კ.უ–ი“ 2014 წლის 29 ივლისის დაზღვევის ხელშეკრულებას განიხილავდა არასრული ანაზღაურების დათქმით, რამდენად სათანადოდ იყო ინფორმირებული შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–ი“, მისი საქმიანობის სპეციფიკის გათვალისწინებით, შესაძლო „პროპორციული ანაზღაურების“ თაობაზე, რაც განაპირობებდა მისი მხრიდან გაცნობიერებული არჩევანის გაკეთების შესაძლებლობას. ასევე, პალატამ მნიშვნელოვნად მიიჩნია თვითონ სასაქონლო მარაგების ბრუნვის სპეციფიკის შეფასება.
8.4. პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას, რომ ს.ს. „ს.კ.უ“-ს 2014 წლის 29 ივლისის სადაზღვევო ხელშეკრულების გაფორმებისას უნდა დაეცვა გონივრული და კეთილსინდისიერი ქცევის სტანდარტი და მოსარჩელის ეკონომიკური საქმიანობის გათვალისწინებით, უნდა განემარტა მისთვის სამოქალაქო კოდექსის 827-ე მუხლის გამოყენების შესაძლებლობა, შესაბამისი პირობების არსებობისას, მით უმეტეს, ამგვარი ალბათობა განჭვრეტადი იყო მოპასუხისათვის. ამ ვალდებულების შესრულებით თავიდან იქნებოდა აცილებული მოულოდნელობის ეფექტი და გათვალისწინებული იქნებოდა ის მოლოდინი, რაც გააჩნდა შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს მიერ სადაზღვევო პროდუქტის შეძენისას. პალატამ შენიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ასეთი მითითება და მტკიცებულებები მოპასუხე მხარეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია.
8.5. 2014 წლის 29 ივლისს შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-სა და ს.ს. „ს.კ.უ“-ს შორის გაფორმებული დაზღვევის ხელშეკრულების მე-12 პუნქტი განსაზღვრავს სადაზღვევო ზიანის ანაზღაურების შეთანხმებულ წესს. მოსარჩელის განმარტებით, მითითებული პუნქტში არსებული დათქმა _ „...მისი რეალური ღირებულების ფარგლებში, ნარჩენი ღირებულების და ფრანშიზის გამოკლებით, მაგრამ არაუმეტეს სადაზღვევო თანხისა...“ _ მკაფიოდ განსაზღვრავს „პირველი რისკის“ სისტემას და მხარეთა სურვილი ანაზღაურების ერთადერთ მოდელზე, შესაბამისად, გამორიცხავს ანაზღაურების სხვაგვარი მოდელის გამოყენებას. განსხვავებულია მოპასუხის მიდგომა სადავო პუნქტის შინაარსთან მიმართებით, რადგან, მისი განმარტებით, ამ პუნქტში ასახული სისტემა, სადაზღვევო საგნის სპეციფიკის და სხვა გარემოებების გათვალისწინებით, თავის თავში პროპორციული კომპენსაციის ფორმულასაც მოიცავს.
8.6. პალატამ განმარტა, რომ მხარეთა ინტერესისა და ნების გამოვლენის შინაარსის დადგენისას, გასათვალისწინებელია სადაზღვევო საგნის სპეციფიკა. საწყობში დაცული საქონლის, როგორც სადაზღვევო საგნის ინდივიდუალიზაციის შეუძლებლობა განაპირობებს მის დაზღვევას კონკრეტულ საწყობში განთავსებული მარაგების სახით. თუმცა ცხადია, რომ მარაგის რაოდენობა არ არის პერმანენტული ხასიათის და ბრუნვის გათვალისწინებით, ყოველთვის განიცდის რაოდენობრივ ცვალებადობას. თავისთავად, ეს გარემოება გავლენას ახდენს სადაზღვევო ხელშეკრულების პირობებზე. მეწარმისათვის დამახასიათებელი წინდახედულობის და გულისხმიერების სტანდარტის გათვალისწინებით, ივარაუდება, რომ შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს ინტერესი ამ ხელშეკრულების დადებისას იქნებოდა სწორედ იმ მარაგების დაზღვევა, რაც სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას აღმოჩნდებოდა კონკრეტულ მისამართზე.
8.7. 2014 წლის 29 ივლისის ხელშეკრულების დანართი ითვალისწინებს მარაგებს ცალკეული ლოკაციების გათვალისწინებით, რაც მიუთითებს არა დაზღვეული რისკების ფარგლებზე, არამედ მას გააჩნია ინფორმაციული ხასიათი, რაც, საბოლოო ჯამში, აისახა ჯამურ სადაზღვევო თანხაზე. სხვა შემთხვევაში, შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–ი“ ვალდებული იქნებოდა, მარაგების შევსება ეწარმოებინა არა ბაზარზე არსებული მოთხოვნის შესაბამისად, არამედ შებოჭილიყო დაზღვევის ხელშეკრულების ფარგლებით, რაც ცალსახად არ არის თავსებადი მეწარმის ინტერესებთან. არც 2014 წლის 29 ივლისის დაზღვევის ხელშეკრულება არ ითვალისწინებს შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ის მხრიდან ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულებას. თუ მოპასუხისათვის ცალკეულ ლოკაციებზე დაცული მარაგების რაოდენობა წარმოადგენდა რისკების დადგენის განმსაზღვრელ ელემენტს და იგი იმთავითვე აცნობიერებდა მათ პერიოდულ ცვალებადობას, ალბათობის მაღალი ხარისხით, დაზღვევის ხელშეკრულებაში აისახებოდა ცნობების სავალდებულო მიწოდების ვალდებულება. ამის სანაცვლოდ, ქონების დაზღვევის №021929 პოლისის დაზღვევის ტერიტორია მოიცავს - საქართველოს, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ მოსარჩელე სადაზღვევო მარაგებს ერთიან სივრცეში განიხილავდა და არა _ განთავსების ცალკეული ადგილების მიხედვით.
8.8. პალატამ მიუთითა, რომ დაზღვევის ხელშეკრულების მიზანი არის დამზღვევის გონივრული ზრუნვა და სურვილი, დაიცვას საკუთარი სიკეთე სხვადასხვა გაუთვალისწინებელი მოვლენებისაგან. ეს სამართლებრივი პრინციპი განაპირობებს, რომ სადაზღვევო თანხა, ანუ ზიანის ანაზღაურების მაქსიმალური ზომა, არ უნდა იყოს ქონების სადაზღვევო ღირებულებაზე მეტი და თუ სადაზღვევო თანხის მაჩვენებელი დგინდება ნაკლები ოდენობით, მაშინ გამოიყენება არასრული ანაზღაურების ფორმულა. ამ პრინციპის განხორციელება წინასახელშეკრულებო ეტაპზე მოითხოვს ქონების სრულ შეფასებას, რომელიც თავის მხრივ, განაპირობებს სადაზღვევო ლიმიტის მაჩვენებელს და შეთანხმებას სრულ ან არასრულ სისტემაზე. შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს მიერ ხელშეკრულების გაფორმებისას, ცალკეულ ლოკაციებზე არსებული მარაგების ოდენობისა და ღირებულებების წარმოდგენა ამ მიზნებს ემსახურებოდა და არა მათ დაზღვევას შესაბამისი ადგილმდებარეობის მიხედვით. ამაზე მეტყველებს, ასევე, სადაზღვევო პოლისის მე-12 პუნქტში მითითებული სადაზღვევო ტერიტორია - საქართველო. შესაბამისად, ს.ს. „ს.კ.უ“-ს ვალდებულება განისაზღვრება სადაზღვევო ლიმიტის ფარგლებში, სრული ანაზღაურების ფორმულით და ცალკეულ ადგილებზე მარაგების ცვალებადობა არ ქმნის ნაწილობრივი კომპენსაციის გამოყენების შესაძლებლობას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ წყალდიდობის შედეგად მოსარჩელისთვის მიყენებული ზიანის ოდენობა, ფრანშიზის გათვალისწინებით, შეადგენს 262 710.02 აშშ დოლარს, რაც თავსდება სადაზღვევო ლიმიტის ფარგლებში. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება აღნიშნული თანხის მოპასუხისთვის დაკისრების თაობაზე საფუძვლიანი იყო და მისი გაუქმების მიზეზი არ ვლინდებოდა.
8.9. შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს დანარჩენი სამი მოთხოვნის - 1) ზიანი - 114 773.98 ლარი; 2) ზიანი - 17 549.06 ლარი; 3) მიუღებელი შემოსავალი - 231555.14 ლარი - სამართლებრივ საფუძვლად სააპელაციო პალატამ მიიჩნია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის.
8.10. სასამართლომ დაადგინა, რომ 2014 წლის 29 ივლისის დაზღვევის ხელშეკრულების 11.20.6 პუნქტის შესაბამისად, ს.კ. ვალდებული იყო, აენაზღაურებინა სადაზღვევო ზიანი ერთი თვის განმავლობაში, რაც არ იქნა შესრულებული მის მიერ. პალატამ მიიჩნია, რომ ს.ს. „ს.კ. „უ–მა“ არამართებულად უარყო მოსარჩელის მოთხოვნა არასრული ანაზღაურების ფორმულაზე მითითებით. მოსარჩელე თავის პოზიციას 114 773 ლარის მოთხოვნის ნაწილში ამყარებს იმ გარემოებებზე მითითებით, რომ მოპასუხის მიერ სადაზღვევო ანაზღაურების უმართებულოდ დაყოვნების გამო, მან ვერ მოახერხა ს.ს. „ბ.რ“-ს და ს.ს. „თ.ბ“-ს მიმართ ვადამოსული საპროცენტო სარგებლის დროში დაფარვა, რამაც თავის მხრივ, განაპირობა დამატებით საკრედიტო ვალდებულებებით შებოჭვა.
8.11. ქონების სადაზღვევო პოლისის მე-3 პუნქტში ს.ს. „ბ.რ–კა“ წარმოადგენს მოსარგებლეს, შესაბამისად, ს.ს. „ს.კ.უ“-სათვის ცნობილი იყო, რომ მოსარჩელეს ჰქონდა საბანკო ვალდებულება და სადაზღვევო თანხა გამოყენებული უნდა ყოფილიყო სწორედ ამ ვალდებულების დასაფარად. ამავდროულად, მოსარჩელე არის მეწარმე სუბიექტი, რომლის საქმიანობა ორიენტირებულია ეკონომიკური სარგებლის მიღებაზე. შესაბამისად, მარაგების რეალიზაციით მიღებული ფულადი სახსრები წარმოადგენდა საბრუნავ და მარაგების შევსების საშუალებას. 2014 წლის 29 ივლისის დაზღვევის ხელშეკრულებაც ამ მიზნებს ემსახურებოდა, რომ სადაზღვევო ზიანის კომპენსირებით დაებალანსებინა შესაძლო უარყოფითი შედეგი. ამ გარემოებაზე ასევე მიუთითებს შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-სა და ს.ს. „ს.კ.უ“-ს შორის არსებული მიმოწერა, სადაც მოსარჩელე მოითხოვდა აღიარებული ზიანის ანაზღაურებას, ვადამოსული ვალდებულების შესასრულებლად. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ს.ს. „ს.კ.უ“-ს ვერსიით, მარაგების ნაწილი წარმოადგენდა ბრუნვისათვის ვარგისს. ამ მარაგების შემოწმების მოტივით, შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–ი“ იძულებული გახდა შპს „ლ....“-სთან გაეფორმებინა ქირავნობის ხელშეკრულება, სადაც ყოველთვიური ქირა შეადგენდა 1 008 ლარს. დაქირავებული საწყობი დაილუქა ორივე მხარის მიერ, რამაც გამორიცხა ცალკეული მოქმედებები დამოუკიდებლად, ერთ-ერთი მხარის მხრიდან. შესაბამისად, მოპასუხის არაკეთილსინდისიერმა დამოკიდებულებამ გამოიწვია სადავო საკითხის გაურკვევლობა დროში, რაც ავტომატურად აისახება ქირის მოცულობაზე. ჯამში, ქირის სახით მოსარჩელეს გადახდილი აქვს 25 200 ლარი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისთვის 114 773 ლარის დაკისრების თაობაზე იყო საფუძვლიანი და სასამართლომ მართებულად დააკმაყოფილა ის.
8.12. მიუღებელი შემოსავლის მოპასუხისთვის დაკისრების მოთხოვნასთან პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე-412-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ ზიანის არსებობის ფაქტი მიუღებელი შემოსავლის მტკიცების პროცესშიც მაკვალიფიცირებელი გარემოებაა, კერძოდ, მან გამოხატვა უნდა ჰპოვოს ეკონომიკურ ერთეულში და მისი მიღება შესაძლებელი უნდა იყოს ობიექტურად, სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების საფუძველზე. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით უნდა განისაზღვროს ზიანის ანაზღაურება, ისე რომ ამას არ მოჰყვეს მეორე მხარის უსაფუძვლო გამდიდრება, რის გამოც მიუღებელი შემოსავლის დასადასტურებლად აუცილებელია მტკიცებულებების არსებობა.
8.13. პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი პოზიცია მიუღებელი შემოსავლის მოპასუხისთვის დაკისრებასთან დაკავშირებით არ იყო დასაბუთებული, დამატებითი შემოსავლის მიღების ალბათობა იყო აბსტრაქტული, ვინაიდან შ.პ.ს. „თ.ე.ჯ. ა“-ს 23.10.2018 წლის დასკვნის არსებობის მიუხედავად, ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების შემთხვევაშიც აღნიშნული შემოსავლის მიღება სათუო იყო. 2014 წლის 29 ივლისის დაზღვევის ხელშეკრულების სათანადო შესრულების შემთხვევაში შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–ი“ მიიღებდა ფულად საშუალებას 262 710.02 აშშ დოლარს ოდენობით. მიუღებელი შემოსავალი უკავშირდება იმ აქტივს, რასაც მოსარჩელე მიიღებდა, ხელშეკრულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. სხვა დამატებითი მიუღებელი შემოსავალი არ არის ცალსახად დადასტურებული, არც მოპასუხისთვის ყოფილა განჭვრეტადი. შესაბამისად, პალატამ დაასკვნა, რომ ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობები არ დასტურდებოდა.
8.14. აბსტრაქტულად იქნა მიჩნეული მოსარჩელის მოთხოვნა 17 549 ლარის ნაწილშიც, რომელიც მოიცავს 15 533.06 ლარს საბანკო კრედიტის დარჩენილი პერიოდის (2018 წლის 24 სექტემბრამდე) გადასახდელ სარგებელს და 2 016 ლარს - ქირავნობის ხელშეკრულებით დარჩენილი პერიოდის გადასახდელ ქირას. მოთხოვნის აღნიშნული ნაწილი წარმოდგენილია სამომავლო ვალდებულების სახით. სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი კი, დეკლარირებულია რესტიტუციის ფუნქციით. ნორმა ემსახურება უკვე დამდგარი ზიანის, ესე იგი, უკვე ხელყოფილი უფლების ან აქტივის აღმოფხვრას, ამიტომ, სამომავლო ვალდებულება არ განიხილება დამდგარი დანაკლისის მნიშვნელობით.
9. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა როგორც მოსარჩელემ, ისე მოპასუხემ. მზღვეველის საკასაციო მოთხოვნაა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა ახალი გადაწყვეტილების მიღების გზით, ხოლო დამზღვევი ითხოვს საკასაციო სასამართლოს მიერ სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას.
10. კასატორ ს.ს. „ს.კ.უ“-ს საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ პრეტენზიებს:
10.1. სასამართლო არასწორად განმარტავს პროპორციული ანაზღაურების პრინციპს, რამდენადაც, მისი განმარტებით, პროპორციული ანაზღაურებისას არ ხდება ზიანის სრული ანაზღაურება. ქონების დაზღვევის პირობების, პოლისისა და მისი დანართის გათვალისწინებით ცალსახაა, რომ განაცხადში ობიექტიების მითითებას არა აქვს მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათი, არამედ მხარეებმა გამოხატეს ნება დააზღვიონ მარაგები პოლისის დანართში არსებულ მისამართებზე და თითოეული ობიექტის მიხედვით განსაზღვრული სადაზღვევო თანხის ფარგლებში. სწორედ აღნიშნულის გამო მოხდა სიტყვა „ჯამურის“ გამოყენება პოლისის სადაზღვევო თანხის გრაფაში და სწორედ ჯამური სადაზღვევო თანხიდან გამოიანგარიშეს მხარეებმა სადაზღვევო პრემია. სხვაგვარად, გაურკვეველია რა საჭიროებას წარმოადგენდა ამგვარი ინფორმაციის ხელშეკრულებაში განსაზღვრა, თუ ის არ იქნებოდა გამოყენებადი.
10.2. ალოგიკურია სასამართლოს მსჯელობა, რომ თუ ს.ს. „ს.კ.უ–ი“ 2014 წლის 29 ივლისის დაზღვევის ხელშეკრულებას განიხილავდა არასრული ანაზღაურების დათქმით, რამდენად სათანადოდ იყო ინფორმირებული შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–ი“, მისი საქმიანობის სპეციფიკის გათვალისწინებით, შესაძლო „პროპორციული ანაზღაურების“ თაობაზე, რაც განაპირობებდა მისი მხრიდან გაცნობიერებული არჩევანის გაკეთების შესაძლებლობას. დაზღვეული რისკის გათვალისწინებით, ზიანის სრულად ანაზღაურება ხდება პროპორციული ანაზღაურების წესის გამოყენებით მაშინ, როცა ადგილი აქვს დამზღვევის მიერ შემცირებულ ან არასრულ დაზღვევას. შესაბამისად, მხოლოდ დამზღვევი ახორციელებს აქტიურ ქმედებას, მისი რისკი დაზღვეული იყოს სრულად თუ შემცირებულად. კონკრეტული დავის ფარგლებშიც ს.კ–მ ობიექტების მიხედვით დააზღვია ის რისკი (იმ სადაზღვევო თანხით), რომელზეც განაცხადი გააკეთა დამზღვევმა და ის ფაქტი, რომ ობიექტზე სადაზღვევო თანხის მიღმა გააჩნდა დამზღვევს მარაგები (ანუ დაუზღვეველი მარაგები) სადაზღვევო კომპანიის კონტროლს მიღმაა, მეტიც, ამის შესახებ სადაზღვევო შემთხვევის დადგომამდე დამზღვევმა არ მიაწოდა ინფორმაცია ს.კ.ს.
10.3. სასამართლოს მსჯელობა წინააღმდეგობრივია იმ მხრივაც, რომ სასამართლო, ერთი მხრივ, ასკვნის, რომ 827-ე მუხლი დისპოზიციურია, თუმცა, მეორეს მხრივ, დისპოზიციური ნორმის მოქმედებას დამოკიდებულს ხდის იმ ფაქტზე, იცოდა თუ არა კანონით დადგენილი სტანდარტი მოსარჩელემ, ან აუხსნა თუ არა მისი შინაარსი დამზღვევს ს.კ.მ. სასამართლოს მსჯელობა - გააცნო თუ არა ს.კ.მ მოსარჩელეს 827-ე მუხლით დადგენილი დისპოზიციური ანაზღაურების წესი, წარმოადგენს ამავე ნორმის არასწორ განმარტებას, ვინაიდან მუხლი არეგულირებს სწორედ ისეთ შემთხვევას, რასაც არ უნდა ჰქონდეს ადგილი, თუ თავად დამზღვევი მოიქცევა წინდახედულად, კომერსანტის გულისხმიერებით და არავითარი კავშირი არა აქვს სადაზღვევო კომპანიის ქცევასთან, მით უფრო არაკეთილსინდისიერ ქცევასთან. სასამართლო კანონმდებლის მიერ „დისპოზციურ ნორმაში" ჩამოყალიბებულ ქცევის სტანდარტს უწოდებს „ერთი მხარის მიერ მეორე მხარეზე თავს მოხვეულ პირობას“. მსგავსი მიდგომა, გარდა იმისა, რომ სრულიად ალოგიკურია, ეწინააღმდეგება კანონის მიზნის განმარტებას.
10.4. გაურკვეველია, რატომ უკავშირებს სასამართლო ნორმის განმარტებას სასაქონლო მარაგების ბრუნვის სპეციფიკას, რამდენადაც შეუძლებელია დაზღვევის ობიექტიდან გამომდინარე განსხვავეულად მოხდეს სამოქალაქო კოდექსის 827-ე მუხლის განმარტება. გაურკვეველი რჩება, თუ რა ეკონომიკურ საქმიანობას ეწეოდა დამზღვევი იმდაგვარს, რომ ს.კ.ს წინასწარ სცოდნოდა დამზღვევს სურვილი არასრულ დაზღვევასთან დაკავშირებით. დამზღვევის საქმიანობაა პროდუქციის იმპორტი და რეალიზაცია, შესაბამისად, დამზღვევს აქვს საწყობები და სადისტრიბუციო მანქანები. დამზღვევმა თავად მიაწოდა სადაზღვევო განაცხადში ს.კ–ს ობიექტებისა და სადისტრიბუციო მანქანების მიხედვით დასაზღვევი მარაგების სახე და მათი ღირებულება, შეათანხმა სადაზღვევო თანხა თითოეული ობიექტის მიხედვით. შესაბამისად, ს.კ. აცნობიერებდა, რომ კონკრეტული მარაგები ცვალებადია, იცლება და ახალი ენაცვლება, მაგრამ საერთოდ განუჭვრეტადი იყო ის ფაქტი, რომ დამზღვევი ობიექტზე უფრო მეტ მარაგებს შეიტანდა და მათ დამატებით არ დააზღვევდა. ამის საწინააღმდეგოდ, თავად დამზღვევისათვის ნათელი უნდა ყოფილიყო, რომ თითოეულ ობიექტზე შეთანხმებულია ცალკე სადაზღვევო თანხა (სადაზღვევო პოლისის დანართი 1) და თუ ამ თანხაზე მეტ მარაგს განათავსებდა ობიექტზე, ბუნებრივია, მარაგების ჯამური ღირებულება გასცდებოდა სადაზღვევო თანხას და, შესაბამისად, დაზღვევის მიღმა რჩებოდა. დამზღვევს (მოსარჩელეს) ევალებოდა სადაზღვევო კომპანიისათვის მიეწოდებინა ინფორმაცია სადაზღვევო განაცხადში არსებული ინფორმაციის ცვლილების შესახებ, მათ შორის, ობიექტზე მარაგების ღირებულების (სადაზღვევო თანხის მაღლა) შეცვლის შესახებ, რაც დამზღვევს არ გაუკეთებია, შესაბამისად, ს.კ. მოაკლო შესაძლებლობას, გაეფრთხილებინა დამზღვევი შედეგებზე.
10.5. სადაზღვევო თანხა 758 085.59 ლარის ოდენობით მხოლოდ იმ შემთხვევაში დაექვემდებარებოდა ანაზღაურებას, თუ სადაზღვევო შემთხვევა დადგებოდა ყველა ლოკაციაზე და დაზღვეული მარაგები განადგურდებოდა სრულად. ერთ-ერთ ლოკაციაზე შემთხვევის დადგომის შემთხვევაში კი, ანაზღაურდებოდა მხოლოდ შესაბამისი ლოკაციის მიხედვით დამდგარი ზიანი კონკრეტული ობიექტისთვის განსაზღვრული სადაზღვევო თანხის ფარგლებში. მარაგების რაოდენობას, რომელიც ინახებოდა კონკრეტულ ობიექტზე, ჰქონდა მნიშვნელობა რისკებისა და, შესაბამისად, სადაზღვევო პრემიის განსაზღვრისას. ერთ ლოკაციაზე მარაგების თავმოყრისას მეტია რისკი, ვიდრე მაშინ, როცა იგივე ოდენობის მარაგები გადანაწილებულია რამდენიმე ობიექტზე. მოცემულ შემთხვევაში, სადაზღვევო რისკი რეალიზდა ერთ ლოკაციაზე - თბილისში. სადაზღვევო ხელშეკრულების მიხედვით, მზღვეველის პასუხისმგებლობის მაქსიმალური ლიმიტი - სადაზღვევო თანხა, რომელსაც არც ერთ შემთხვევაში არ უნდა აღემატებოდეს სადაზღვევო ანაზღაურება, განისაზღვრა 098.41 ლარით. „დაზღვევის პირობების“ 12.1. მუხლში პირდაპირ არის მითითებული, რომ „სადაზღვევო ანაზღაურების ოდენობა განისაზღვრება დაზღვევის თითოეულ ობიექტზე სადაზღვევო თანხის ფარგლებში“. ხოლო პოლისის დანართ №1-ში მოცემულია დაზღვევის ობიექტები და სადაზღვევო თანხები ობიექტების მიხედვით. სადაზღვევო შემთხვევის მომენტში აღმოჩნდა, რომ თბილისში არსებული მარაგების ღირებულება ნაცვლად სადაზღვევო პოლისით განსაზღვრული ღირებულებისა (678 098.41 ლარი) შეადგენდა 1 149 542 ლარს, ანუ სადაზღვევო თანხა 470 543.59 ლარით ნაკლები იყო სადაზღვევო ღირებულებაზე. შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 827.1 მუხლის გათვალისწინებით ასეთ შემთხვევაში ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობა განისაზღვრება სადაზღვევო თანხისა და სადაზღვევო ღირებულების (1 149 542 ლარის) შეფარდების შესაბამისად, რამაც შეადგინა 59%. დაუზიანებელი ქონების თვითღირებულებამ შეადგინა - 520 995 ლარი. ზარალის ოდენობამ ზიანის დადგომამდე არსებული ნაშთის (1 149 542 ლარი) და დაუზიანებელი ქონების თვითღირებულების (520 995 ლარის) სხვაობის მიხედვით შეადგინა 628 547 ლარი. აქედან გამომდინარე, დაზღვევით ასანაზღაურებელი ზარალის ოდენობამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ზემოაღნიშნული პრინციპის გათვალისწინებით, შეადგინა 628 547 ლარის 59% - 370 770.90 ლარი. ხოლო ხელშეკრულებით განსაზღვრული ფრანშიზას გათვალისწინებით (33 390 ლარი), ასანაზღაურებელი ზარალის საბოლოო ოდენობა შეადგენს 337 380.90 ლარს. ქონების დაზღვევის პირობების თანახმად, დამზღვევმა/მოსარგებლემ არ შეიძლება უარი განაცხადოს წარჩენ ქონებაზე, რომელიც დარჩა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შემდეგ, მიუხედავად მისი დაზიანების ხარისხისა. წარჩენი ქონების ღირებულება გამოიქვითება ასანაზღაურებელი თანხიდან. დამოუკიდებელი შემფასებლის დასკვნის მიხედვით, ნარჩენი ქონების ღირებულებამ შეადგინა 61 496 ლარი, რაც უნდა გამოაკლდეს ზიანის ოდენობას (337 380.9 ლარი), რის შედეგადაც, სადაზღვევო ანაზღაურება განისაზღვრა 273 581.73 ლარით.
10.6. მოპასუხის მხრიდან არ მომხდარა სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევა და ადგილი არ ჰქონია არამართლზომიერ ქცევას, შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების მავალებელი გარემოება არ დამდგარა. მოსარჩელის მითითებით, ვალდებულების დარღვევა გამოიხატა იმაში, რომ მოპასუხემ ზიანი არ აანაზღაურა 1 თვიან ვადაში. მხარეთა შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებაში მითითებული 1 თვიანი (11.20.6 მუხლი) ვადა აითვლება მას შემდეგ რაც მხარეთა შორის გაფორმდება სადაზღვევო აქტი, რომლითაც შეთანხმდება სადაზღვევო თანხა და რომელსაც ხელს მოაწერს ორივე მხარე. მოპასუხის არაერთი შეთავაზების მიუხედავად, მოსარჩელემ უარი განაცხადა სადაზღვევო აქტის ხელმოწერაზე, შესაბამისად, ამ 1 თვიანი ვადის ათვლა არც დაწყებულა. აქედან გამომდინარე, გაუგებარია, რაზე დაყრდნობით მიიჩნევს მოსარჩელე, რომ მოპასუხემ 1 თვიანი ვადა დაარღვია ან საერთოდ როდიდან დაიწყო ამ 1 თვიანი ვადის ათვლა, შესაბამისად, არ არსებობს ვალდებულების დარღვევა (ვადის გადაცილება), როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რაც წარმოადგენს ზიანის ანაზღაურების აუცილებელ წინაპირობას.
11. კასატორ შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ პრეტენზიებს:
11.1. მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების თაობაზე მსჯელობისას სასამართლომ საერთოდ არ გაითვალისწინა, რომ შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–ი“ წარმოადგენს მოგებაზე ორიენტირებულ სამეწარმეო საზოგადოებას, ახორციელებს სხვადასხვა სახის პროდუქციის იმპორტს უცხოეთიდან და მის რეალიზაციას საქართველოში. შესაბამისად, ამგვარი ბიზნეს ოპერაციები მის ჩვეულებრივ საქმიანობას წარმოადგენს, რომელსაც ეწევა რამდენიმე წელია, საქმიანობის შეუწყვეტლად. შესაბამისად, აღნიშნული კომპანიისთვის საბრუნავი თანხის არსებობა ნიშნავს დამატებითი პროდუქციის შეძენას (იმპორტს), რეალიზაციას და მოგების მიღებას. იმის გამო, რომ მზღვეველის მიერ არ მოხდა სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემა 262710.02 აშშ დოლარის ოდენობით, არც ხელშეკრულების „ქონების დაზღვევის პირობების“ შესახებ 11.20.6 პუნქტით დადგენილ ერთი თვის და არც დამზღვევის მიერ განსაზღვრულ (2015 წლის 10 სექტემბერი) ვადაში, შ.პ.ს. „ბ.ე.ე"-ს 24.09.2015წ. მოუწია 320 000 ლარის ოდენობით კრედიტის აღება. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა ერთი წლით - 24.09.2016 წლამდე. მოპასუხის მიერ სადაზღვევო ანაზღაურების გადახდის შემთხვევაში 24.09.2015 წლისთვის შ.პ.ს. „ბ.ე.ე"-ს ექნებოდა ფულადი სახსრები 262710.02 აშშ დოლარის ოდენობით, საიდანაც საკრედიტო ხელშკრულებით გათვალისწინებული 320 000 ლარის დაფარვის შემდეგ საბრუნავი სახსრების სახით დარჩებოდა 312474.37 ლარი, რომლის გამოყენების შემთხვევაში, 2015 წლის (რომელ პერიოდშიც კომპანიის წლიური მოგება შეადგენდა 12.01%) 24 სექტემბრიდან 31 დეკემბრამდე პერიოდში შეძლებდა, მიეღო მოგება - 7195.52 ლარი, ხოლო 2016 წლის 01 იანვრიდან 28 მაისამდე პერიოდში (2016 წლის წლიური მოგება შეადგენდა 56,03%) კომპანიას შეეძლო, მიეღო მოგება 130105.91 ლარი.
11.2. 2016 წლის 29 მაისიდან საწარმოს შემცირდებოდა საბრუნავი სახსრების ოდენობა, კერძოდ, მოპასუხის მხრიდან ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო შ.პ.ს. „ბ.ე.ე"-ს 29.09.2016წ. კვლავ მოუწია საკრედიტო ხელშეკრულების გაფორმების გზით 400 000 ლარის კრედიტად აღება. მოპასუხის მიერ ფულადი ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში, შ.პ.ს. „ბ.ე.ე"-ს საბრუნავი საშუალებებისთვის დამატებით ექნებოდა თანხა 232 474.37 ლარის ოდენობით, რომელიც 2016 წლის (რომელ პერიოდშიც კომპანიის წლიური მოგება შეადგენდა 56,03%) 29 მაისიდან ამავე წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდში, დამზღვევს მოუტანდა 33451.58 ლარის ოდენობით მოგებას, ხოლო 2017 წლის 01 იანვრიდან 18 სექტემბრამდე პერიოდში (2017 წლის წლიური მოგება შეადგენდა 34,65%) – 57596.22 ლარის მოგებას.
11.3. 2017 წლის 19 სექტემბრიდან შემცირდებოდა საბრუნავი სახსრების ოდენობა, კერძოდ, 2017 წლის 19 სექტემბერს ს.ს. „თ.ბ"-სგან სესხად აღებული 600 000 ლარის გადახდის შემდეგ, საბრუნავი სახსრების ოდენობა განისაზღვრებოდა 32 474.37 ლარით, რომლის გამოყენების შემთხვევაში, 2017 წლის (რომელ პერიოდშიც კომპანიის წლიური მოგება შეადგენდა 34,65%) 19 სექტემბრიდან ამავე წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდში, მზღვეველი შეძლებდა 3205.92 ლარის ოდენობის მოგების მიღებას.
11.4. ამრიგად, მოპასუხის მიერ ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო შ.პ.ს. „ბ.ე.ე"-ს მიუღებელმა შემოსავალმა 2018 წლის 01 იანვრამდე ჯამში შეადგინა 231555.14 ლარი (7195,52+130105,91+33451,58+57596,22+3205,92) რომლის ანაზღაურების მოთხოვნაზეც სასამართლომ დაუსაბუთებელი უარი განაცხადა.
12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივრები მიღებული იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და მივიდა დასკვნამდე, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნენ მიჩნეულნი, შემდეგ გარემოებათა გამო:
13. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
14. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
15.1. სადაზღვევო შემთხვევით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმაა 799-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის თანახმად, დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება.
15.2. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დაზღვევის ხელშეკრულების არსისა და მასში მონაწილე მხარეთა უფლება-მოვალეობების განსაზღვრის თვალსაზრისით, ცენტრალურ ნორმას სწორედ სსკ-ის 799-ე მუხლი წარმოადგენს. იმავდროულად, ხელშემკვრელ მხარეთა უფლება-მოვალეობების წარმოშობა და განხორციელება დამოკიდებულია მათ შორის გაფორმებული ხელშეკრულების (არსებობის შემთხვევაში, ხელშეკრულების დანართების) პირობებსა და დათქმებზე, იმგვარად, რომ კონკრეტული სადაზღვევო შემთხვევა, რომელიც სადაზღვევო რისკის რეალიზაციის შედეგს წარმოადგენს, მხარეთა მიერ არსებითი პირობის სახით წინასწარ არის განსაზღვრული ხელშეკრულებაში (შდრ: ი. გაგუა, ბიზნესდავები და სასამართლო პრატიკა, 2017, გვ.119).
15.3. დაზღვევის ხელშეკრულება ალეატორულ, ანუ სარისკო გარიგებას წარმოადგენს. ერთი მხრივ, დამზღვევი მიდის რისკზე იმ გაგებით, რომ იხდის სადაზღვევო პრემიას და სადაზღვევო შემთხვევა შეიძლება არც დადგეს ან მზღვეველმა უარი უთხრას დამზღვევს სადაზღვევო საზღაურის გადახდაზე ან ვერ შეძლოს მისი ანაზღაურება გადახდისუუნარობის გამო; მზღვეველი რისკავს იმ თვალსაზრისით, რომ შედარებით მცირე სადაზღვევო პრემიის მიღების პირობებში, მსხვილი სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას, იგი ვალდებული ხდება, გადაიხადოს გაცილებით მეტი თანხა (იხ. ირემაშვილი ქ. „ მხარეთა უფლებრივი თანაფარდობის კრიტერიუმები სადაზღვევო ურთიერთობაში“, სადისერტაციო ნაშრომი სამართლის დოქტორის აკადემიური ხარისხის მოსაპოვებლად, თბილისი, 2016, გვ.85).
15.4. უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, მხარეთა შორის არსებული ქონების დაზღვევის ხელშეკრულებიდან მოიხმოს ცნებები, რომლებიც წინამდებარე საქმის ფარგლებში დამზღვევისა და მზღვეველის მხრიდან ინტერპრეტირებული იქნა განსხვავებულად. ხელშეკრულების 3.1. „დაზღვევის ობიექტის“ ცნების ქვეშ ჩამოთვლის: ა) შენობა - საწარმოო, ადმინისტრაციული, სოციალურ-კულტურული დანიშნულების და საზოგადოებრივი მოხმარების შენობა-ნაგებობები; ბ) ცალკეული ფართი შენობაში - ბინები, ოთახები, კაბინეტები, ოფისები, საამქროს ლაბორატორიები და სხვა; გ) მოწყობილობა - კომუნიკაცია, სისტემები, აპარატები, ჩარხები, მაღალი ძაბვის მანქანები და მსგავსი საწარმოო-ტექნიკური დანიშნულების მექანიზმები და მოწყობილობები; დ) სამეურნეო ნაგებობები - ავტოფარეხები, საწყობები, საცავები; ე) ინვენტარი, ავეჯი, მარაგები; ვ) ინტერიერის საგნები, მოპირკეთება; ზ) ორგ.ტექნიკა - კომპიუტერები, ფოტო ასლების გადამღები მანქანები და სხვა; თ) საყოფაცხოვრებო ელექტრო მოწყობილობები - ტელევიზორები, მაგნიტაფონები, მაცივრები, სარეცხი მანქანები და სხვა.
15.5. ამავე ხელშეკრულების მე-4 მუხლი სახელდებულია, როგორც დაზღვევის ტერიტორია და აღნიშნულ ცნებაში მოიაზრებს შემდეგს: მხოლოდ ის ქონება ჩაითვლება დაზღვეულად, რომელიც მდებარეობს პოლისში მითითებულ მისამართზე (სადაზღვევო ტერიტორიაზე). იმ შემთხვევაში თუ დაზღვეულ ქონებას გადაადგილებენ სხვა ტერიტორიაზე, დაზღვევა აღარ იმოქმედებს (თუ სხვა რამ არის მითითებული პოლისში). თავის მხრივ, დაზღვევის პოლისი დაზღვევის ტერიტორიად ასახელებს საქართველოს, მისამართების კონკრეტიზების გარეშე. ამავდროულად, ხსენებული პოლისი დაზღვევის ობიექტად ასახელებს მარაგებს, ხოლო მის მათი ადგილმდებარეობის განსაზღვრის მიზნით, მითითებას ახორციელებს დანართ 1-ზე. აღნიშნული დანართი კი, შედგენილი და ხელმოწერილია ცალმხრივად შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს მიერ და აღწერს, რა ოდენობის სასაქონლო მარაგს ფლობს დამზღვევი როგორც ჯამურად, ისე ცალკეული საწყობის ფარგლებში.
15.6. ტერმინ „დაზღვევის ობიექტის“ სახელშეკრულებო არსის კვლევა მნიშვნელოვანია იმდენად, რამდენადაც, ხელშეკრულების მე-12 მუხლი, რომელიც ზიანის ოდენობის განსაზღვრისა და სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემის წესებს არეგულირებს, სახელდობრ, მისი 1-ლი პუნქტი, ადგენს, რომ სადაზღვევო ანაზღაურება გაიცემა დამზღვევის ყველა საჭირო მონაცემის განსაზღვრის შემდეგ: სადაზღვევო შემთხვევის ფაქტისა და ზიანის ოდენობის დადგენის; ანაზღაურების ფორმისა და ოდენობის განსაზღვრა და სხვ. სადაზღვევო ანაზღაურების ოდენობა განისაზღვრება დაზღვევის თითოეულ ობიექტზე სადაზღვევო თანხის ფარგლებში.
15.7. სადაზღვევო დოქტრინა „დაზღვევის ობიექტად“ განიხილავს იმ სამართლებრივ სიკეთეს, რომლის დაცვასაც დაზღვევის ხელშეკრულება ისახავს მიზნად (იხ. ირემაშვილი ქ. „ მხარეთა უფლებრივი თანაფარდობის კრიტერიუმები სადაზღვევო ურთიერთობაში“, სადისერტაციო ნაშრომი სამართლის დოქტორის აკადემიური ხარისხის მოსაპოვებლად, თბილისი, 2016, გვ.27).
15.8. მოცემულ შემთხვევაში, დაზღვევის ხელშეკრულებამ განსაზღვრა ფართო ჩამონათვალი იმ აქტივებისა, რომელიც, ქონების ხელშეკრულების დაზღვევის მიზნებისათვის, შესაძლოა, განხილულიყო დაზღვევაუნარიან ქონებრივ სიკეთედ, მათ შორის, მარაგები. კონკრეტულად რა ტიპის სამართლებრივ სიკეთეს აზღვევდა მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულება, განისაზღვრა სადაზღვევო პოლისში, რომლითაც დაზღვევის ობიექტად სახელდებით განისაზღვრა „მარაგები“. ამდენად, მხარეთა სახელშეკრულებო ურთიერთობაში ტერმინ „დაზღვევის ობიექტს“ ან „თითოეულ ობიექტს“ არ შეუძენია კონკრეტულ მისამართზე განთავსებული დაზღვეული აქტივის იდენტიფიცირების ფუნქცია. ვინაიდან ტერმინი „ობიექტისთვის“ მხარეებს დოქტრინალური შინაარსისგან განსხვავებული მნიშვნელობა არ მიუნიჭებიათ, სადავო ხელშეკრულების ფარგლებში ობიექტი სწორედ იმ მატერიალური აქტივების ერთობლიობაა, რომელიც აისახა დაზღვევის პოლისის დანართ №1-ში და რომლის დაზღვევის უზრუნველსაყოფადაც დადებული იქნა მხარეთა შორის 2014 წლის 27 ივლისის 021932.021929 ხელშეკრულება. ამდენად, ტერმინ „ობიექტში“ სასაწყობო მარაგების განთავსების ადგილის მოაზრება არ გამომდინარეობს არც ხელშეკრულებიდან და არც სადაზღვევო პრაქტიკიდან. რაც შეეხება 12.1 პუნქტში ნახსენებ განსაზღვრებით ნაცვალსახელ „თითოეულს“, რადგანაც სწორედ „ობიექტის“ ცნებას მიემართება, იგი გულისხმობს ისეთ შემთხვევას, როცა დაზღვეულია ამავე ხელშეკრულების მე-4 პუნქტში აღწერილი ქონებრივი სიკეთეებიდან ერთზე მეტი (მაგალითად, მარაგი და მოწყობილობები, ან მარაგი და შენობა-ნაგებობა) და ადგენს, რომ ამ შემთხვევაში, სადაზღვევო ანაზღაურება თოთოეული ობიექტის/დაზღვეული სიკეთის მიმართ განისაზღვრება განცალკევებულად, თუმცა სადაზღვევო თანხის ფარგლებში.
15.9. რაც შეეხება ტერმინ „სადაზღვევო თანხა“-ს, იურიდიული დოქტრინა მასში მოიაზრებს იმ ფულად თანხას, რომლის ფარგლებშიც ხდება ობიექტის დაზღვევა. სადაზღვევო თანხა განისაზღვრება დაზღვევის ობიექტის ეკონომიკური ღირებულების მიხედვით (იხ. ირემაშვილი ქ. „ მხარეთა უფლებრივი თანაფარდობის კრიტერიუმები სადაზღვევო ურთიერთობაში“, სადისერტაციო ნაშრომი სამართლის დოქტორის აკადემიური ხარისხის მოსაპოვებლად, თბილისი, 2016, გვ. 36). სხვა სიტყვებით რომ ითქვას, სადაზღვევო თანხა არის ის ფულადი ზედა ზღვარი, რომლითაც მზღვეველი ზღუდავს საკუთარი პასუხისმგებლობის ფარგლებს, ანუ სადაზღვევო თანხის ცნება იდენტურია ხელშეკრულების ფარგლებში ხსენებული „სადაზღვევო ლიმიტი“-სა. ამგვარადვეა ფორმულირებული „სადაზღვევო თანხის“ ცნება მხარეთა ხელშეკრულების მე-2 მუხლის შესაბამისად. სადაზღვევო პოლისის მიხედვით, ჯამურ სადაზღვევო თანხად განსაზღვრულია 371 000 აშშ დოლარი.
15.10. ხელშეკრულებასა და სადაზღვევო პოლისში მარაგების განთავსების თითოეული მისამართისათვის კონკრეტულ სადაზღვევო თანხაზე შეთანხმების არარსებობა მიუთითებს მოსარჩელის იმ განმარტების მართებულობაზე, რომ მისამართის კონკრეტიზირებას ხელშეკრულების დანართი №1-ში ჰქონდა არა სადაზღვევო თანხის ინდივიდუალიზებულად განაზღვრის, არამედ თითოეულ მისამართთან მიმართებით სადაზღვევო რისკების შეფასების მიზანი, რასაც საბოლოო ჯამში, ზეგავლენა ჰქონდა სადაზღვევო ლიმიტისა და სადაზღვევო პრემიის გამოანგარიშებაზე.
16.1. საკასაციო პრეტენზიის ამოსავალი საკითხია იმის დადგენა, მზღვეველს, კონკრეტულ შემთხვევაში, ევალებოდა დამდგარი ზიანის სრული მოცულობით ანაზღაურება (ფრანშიზის გამოკლებით), თუ ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობა უნდა გამოთვლილიყო სადაზღვევო თანხისა და სადაზღვევო ღირებულების შეფარდების პროპორციულობის კვალობაზე.
16.2. თუ სადაზღვევო თანხა ნაკლებია სადაზღვევო ღირებულებაზე სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის მომენტისათვის (შემცირებული ან არასრული დაზღვევა), მაშინ მზღვეველი ანაზღაურებს ზიანს სადაზღვევო თანხისა და სადაზღვევო ღირებულების შეფარდების შესაბამისად [სსკ-ის 827.1 მუხლი].
16.3. სსკ-ის 827.1 მუხლით მოწესრიგებულია შემცირებული (არასრული) დაზღვევისას სადაზღვევო ანაზღაურების განსაზღვრის წესი. სადაზღვევო თანხა შეიძლება განისაზღვროს დაზღვეული ობიექტის ეკონომიკურ ღირებულებაზე ნაკლები ოდენობის თანხით. ასეთ შემთხვევას სამოქალაქო კოდექსი შემცირებული (არასრული) დაზღვევის სახელით იცნობს და მისთვის სადაზღვევო ანაზღაურების განსაზღვრის სპეციალურ წესს ადგენს. კერძოდ, 827.1 მუხლის თანახმად, თუ სადაზღვევო თანხა ნაკლებია დაზღვეული ობიექტის ეკონომიკურ ღირებულებაზე (სადაზღვევო ღირებულებაზე), სადაზღვევო ანაზღაურება განისაზღვრება სადაზღვევო თანხისა და სადაზღვევო ღირებულების შეფარდების მიხედვით. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ ნორმით გათვალისწინებული კონკრეტული მდგომარეობა — მიმართება სადაზღვევო თანხასა და სადაზღვევო ღირებულებას შორის, სახეზე უნდა იყოს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის მომენტისათვის (იხ. ირემაშვილი ქ., https://gccc.tsu.ge/, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, 827-ე მუხლის კომენტარი, ველი 3, გვ. 2, ბოლო დამუშავება: 16 მარტი, 2016).
16.4. მზღვეველის მოსაზრებით, ვინაიდან სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის მომენტში სადაზღვევო ღირებულება აჭარბებდა სადაზღვევო თანხის მოცულობას, ზიანი უნდა ანაზღაურებულიყო იმ პროპორციით, რა პროპორციაც სადაზღვევო თანხასა და დასაზღვევი ობიექტის საბაზრო ღირებულებას შორის არსებობდა.
16.5. დასახელებულ არგუმენტს საკასაციო პალატა არ იზიარებს და მიუთითებს, რომ ხელშეკრულების დადების მომენტშივე, 23.09.2014 წელს, სადაზღვევო თანხასა და სადაზღვევო ღირებულებას შორის არსებობდა დისპროპორცია იმგვარად, რომ დაზღვეული მარაგების ღირებულება აღემატებოდა სადაზღვევო ლიმიტს, სახელდობრ, ხელშეკრულების დადების დღეს, საჯაროდ გამოქვეყნებული ეროვნული ბანკის ოფიციალური გაცვლითი კურსის შესაბამისად, 1 აშშ დოლარი წარმოადგენდა 1.7490 ლარის ეკვივალენტს. ხსენებული კურსის მხედველობაში მიღებით, ხელშეკრულების დადების დღეს სადაზღვევო ღირებულება შეადგენდა 433 439.45 აშშ დოლარს (758 085.59/1.7490), ხოლო სადაზღვევო თანხა - 371 000 აშშ დოლარს; ამრიგად, დისპროპორციის არსებობა დამზღვევისათვის ცნობილ გარემოებას წარმოადგენდა სახელშეკრულებო ურთიერთობაში შესვლის მომენტშივე, ამ მოცემულობის მიუხედავად, დამზღვევის მხრიდან ცალმხრივად შემუშავებული ხელშეკრულების 12.2.1. პუნქტში აისახა პირობა, რომლის შესაბამისადაც, დამზღვევმა აიღო პასუხისმგებლობა, ქონების სრული განადგურებისას, სადაზღვევო შემთხვევით გამოწვეული ზიანი აენაზღაურებინა დაზღვევის ობიექტის რეალური ღირებულების ფარგლებში, ნარჩენი ღირებულებისა და ფრანშიზის გამოკლებით, მაგრამ არაუმეტეს სადაზღვევო თანხისა. პალატის განსჯით, ასანაზღაურებელი ზიანის ამგვარ წესზე შეთანხმებით, მხარეებმა უარი თქვეს სსკ 827.1 მუხლით დადგენილი პროპორციული ანაზღაურების დისპოზიციურ წესზე და სადაზღვევო თანხისა და სადაზღვევო ღირებულების შეუსაბამობის მიუხედავად, შეთანხმდნენ, რომ ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას, ფაქტობრივად დამდგარ ზიანს მარტოოდენ ფრანშიზა და ნარჩენი ღირებულება გამოკლდებოდა, დანარჩენი კი, სადაზღვევო თანხის ფარგლებში, დამზღვევს სრული მოცულობით აუნაზღაურდებოდა.
16.6. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მტკიცებას მასზედ, რომ სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის მომენტში კოსტავას 59-ში მდებარე მარაგების ღირებულება, ხელშეკრულების დადების მომენტში არსებულ ღირებულებასთან შედარებით, გაზრდილი იყო საწყობში სასაქონლე მარაგების ოდენობის თვითნებურად/მზღვეველთან შეუთანხმებლად. ამ არგუმენტის უსაფუძვლობის წარმოსაჩენად, უწინარესად, პალატა შენიშნავს, რომ დაზღვეული მარაგების ღირებულების შესაფასებლად, დაზღვევის ხელშეკრულების დადების ეტაპზე, მზღვეველმა მნიშვნელობა მიანიჭა დამზღვევის სასაქონლო მარაგში არსებული საქონლის არა სარეალიზაციო ფასს, არამედ ე.წ. საგირავნო ფასს, რომელიც რამდენჯერმე ჩამორჩებოდა გასაყიდი ფასის გრაფაში ასახულ ღირებულებას (იხ.ტ.1, ს.ფ. 223-271), მეორე მხრივ კი, საკითხის გადასაწყვეტად, სადაზღვევო შემთხვევის რეგულირებაზე უნდა გამოყენებულიყო პროპორციული თუ სრული დაზღვევა, სადაზღვევო ღირებულების განსაზღვრის მიზნით, იხელმძღვანელა დასაზღვევი ობიექტის საბაზრო ღირებულებით (როგორც ეს გათვალისწინებულია ხელშეკრულების მე-2 მუხლით გაწერილ ტერმინთა განმარტებაში, „პროპორციული ანაზღაურების“ ტერმინის განმარტებისას). ე.წ. „საგირავნო ფასი“, როგორც სიდიდე, მიახლოებულია თვითღირებულების ცნებასთან და იგი კონკურენტულ ბაზარზე საქონლის სარეალიზაციო ღირებულებას არ ასახავს, რასაც ისიც მოწმობს, რომ ხელშეკრულების დადების ეტაპზე დამზღვვევის მიერ შევსებულ განაცხად-ანკეტაში ქონების საბალანსო ღირებულებად 720 000 აშშ დოლარია დასახელებული (იხ. ტ.1, ს.ფ. 219). ამდენად, თუკი ხელშეკრულების დადების ეტაპზე სახელმძღვანელო სწორედ ე.წ. „საგირავნო ფასი“ იყო, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის ეტაპზე საწყობში განთავსებული მარაგების ღირებულებაც სწორედ ამავე მონაცემით უნდა განსაზღვრულიყო, რაც, საქმის მასალებიდან გამომდინარე, არ დგინდება, ხოლო ხელშეკრულების პუნქტი, რომელზე დაყრდნობითაც მზღვეველი ასაბუთებს პროპორციული დაზღვევის შესახებ შეთანხმების არსებობას, სადაზღვევო ღირებულების განსასაზღვრად მიუთითებს არა ე.წ. „საგირავნო ფასზე“, არამე „საბაზრო ღირებულებაზე“. ამავდროულად, პალატისთვის ისიც თვალსაჩინოა, რომ ხელშეკრულების დადებიდან სადაზღვევო შემთხვევის დადგომამდე ეროვნული ვალუტის კურსმა აშშ დოლართან მიმართებით მნიშვნელოვანი ცვლილებები განიცადა, ამდენად, სასაქონლო მარაგების გაზრდილი ღირებულება, შესაძლოა, ყოფილიყო არა სასაქონლო საწყობში დამატებითი/შეუთანხმებელი პროდუქციის შეტანის, არამედ, დაზღვევის ხელშეკრულების დანართში ასახული მარაგების თვითღირებულების ზრდის თანმდევი შედეგი.
16.7. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმადაც, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამავდროულად, მტკიცებითი სამართლის უზოგადესი წესის თანახმად, მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომლის მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია. მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს (“affirmanti, non negati, incumbit probatio”) - სწორედ ამ დებულებიდან გამომდინარე, უნდა განისაზღვროს, ვინ რა უნდა ამტკიცოს. უარყოფის მტკიცება არ შეიძლება დაეკისროს მხარეს, რომელიც ფაქტის ან მოვლენის არარსებობაზე აპელირებს, არამედ ამ ფაქტისა თუ მოვლენის არსებობის მტკიცების ტვირთი აწევს მას, ვის სასარგებლოდაც მეტყველებს შედავებული ფაქტობრივი გარემოება.
16.8. მოცემულ შემთხვევაში, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ დამზღვევმა სადაზღვევო ხელშეკრულების დადების შემდეგ საწყობში იმაზე მეტი ღირებულების საქონელი შეიტანა, ვიდრე ეს შეთანხმებული იყო სადაზღვევო ხელშეკრულების ფარგლებში, რის შედეგადაც წარმოიშვა არასრული დაზღვევის შემთხვევა, ევალებოდა სწორედ დამზღვევს. ამავდროულად, მის ხელთ იყო მარაგების დეტალური აღწერილობა (დანართი 1) კონტრაჰირების მომენტისათვის, ხოლო სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას, ზარალის სიდიდის განსაზღვრის მიზნით, დაზიანებული თუ ვარგისი მარაგების იდენტიფიცირების პროცესშიც მზღვეველი უშუალოდ იყო ჩართული, ამრიგად, მტკიცების ტვირთის ობიექტურად განაწილების პირობებში, სწორედ მას ეკისრებოდა მტკიცება იმისა, რომ დაზიანებულ ქონებაში, მათ შორის, დაუზღვეველი ქონების წილიც მოდიოდა. პალატის განსჯით, ხსენებული გარემოების მტკიცების ტვირთი დაძლეული არ არის.
17. ამრიგად, ხელშეკრულების 12.2.1 პუნქტის შესაბამისია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ გამოყენებული სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შედეგად ასანაზღაურებელი ზარალის ოდენობის განსაზღვრის წესი, რომლითაც განადგურებული მარაგების ღირებულებას გამოაკლდა მხოლოდ ფრანშიზა, რის შედეგადაც, სხვაობა ჩაითვალა ასანაზღაურებელ ზარალად. ამ ნაწილში საკასაციო პრეტენზიას არ აქვს წარმატების პერსპექტივა.
18.1. საკასაციო პალატა აგრეთვე ვერ გაიზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ საბანკო კრედიტის მომსახურებისთვის გადახდილი საპროცენტო სარგებლისა და საიჯარო ქირის, ჯამში, 114 773.98 ლარის ოდენობით ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირი ის არ არის. მხარეთა შორის არსებული ქონების დაზღვევის ხელშეკრულების 11.20.6 პუნქტის მიხედვით, მზღვეველი ვალდებული იყო, ზარალის გამომწვევი ყველა მიზეზისა და ასანაზღაურებელი თანხის დადგენიდან 1 თვის ვადაში გაეცა სადაზღვევო ანაზღაურება. მზღვეველმა, ისე, რომ საამისოდ ვარგისი სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნდა, დამზღვევის სადაზღვევო მოთხოვნა შეამცირა პროპორციული დაზღვევის სისტემაზე მითითებით, ამავდროულად, პროპორციულობის პრინციპის დაცვით გაანგარიშებული ზარალის, ესე იგი, ზარალის არასადავო ნაწილის, ნებაყოფლობით ანაზღაურებაზე უარი განაცხადა, თუკი სადაზღვევო აქტის პროექტს, რომელშიც ზიანის ოდენობა დადგენილი იყო სწორედ პროპორციული დაზღვევის წესის შესაბამისად, დამზღვევი ხელს არ მოაწერდა.
18.2. სსკ 394.1 მუხლის შესაბამისად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის. ამრიგად, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის დაკმაყოფილებისთვის კანონმდებელი აწესებს ოთხ კუმულატიურ პირობას: 1. მოვალის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; 2. ზიანი; 3. მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და ზიანს, როგორც დამდგარ შედეგს შორის; 4. მოვალის ბრალეულობა (განზრახვა ან გაუფრთხილებლობა). საგულისხმოა, რომ ზიანის კომპონენტის ქვეშ მოსარჩელეს ეკისრება არამარტო ზოგადად, ქონებრივი დანაკლისის ფაქტობრივი გარემოების დამტკიცების, არამედ ამ დანაკლისის ოდენობის სარწმუნოდ დადასტურების ვალდებულება.
18.3. დადგენილია, რომ ჯერ კიდევ 2015 წლის 10 აგვისტოს მდგომარეობით, მზღვეველს გააჩნდა ყველა საჭირო მონაცემი - ზარალის გამომწვევი ყველა მიზეზის, საწყობში განთავსებული მარაგისა და მასში განადგურებული საქონლის წილის ღირებულების ჩათვლით, რის გამოც, 2015 წლის 10 სექტემბრამდე ეკისრებოდა დამდგარი ზიანის ხელშეკრულების 12.2.1. პუნქტის შესაბამისად ანაზღაურება, რაც მას არ შეუსრულებია, ამდენად, სახეზეა მართლწინააღმდეგობა სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის სახით.
18.4. პალატას დადასტურებულად მიაჩნია ზიანის კომპონენტიც, სახელდობრ, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ნათელია, რომ სადაზღვევო ხელშეკრულების მოქმედების პარალელურად, დამზღვევს ს.ს. „ბ.რ“-ს წინაშე ჰქონდა მიმდინარე საკრედიტო ვალდებულება, რის გამოც, სადაზღვევო ხელშეკრულებაშიც კი, მოსარგებლედ სწორედ ბანკი იყო დასახელებული, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბანკს სადაზღვევო შემთხვევით დამდგარი ზიანის ანაზღაურება უშუალოდ დამზღვევის კრედიტორისათვის თანხის ჩარიცხვის გზით უნდა შეესრულებინა. დადასტურებულია, რომ კრედიტის დაბრუნების ვადის დადგომისას, ვინაიდან მზღვეველს დასაზღვევო ანაზღაურება მიღებული არ ჰქონდა, და ამასთან, მისი სასაქონლო მარაგები სტიქიის შედეგად, პრაქტიკულად, განახევრებული იყო, კრედიტის დასაბრუნებლად მოუწია მისი რეფინანსირება ზედიზედ სამჯერ, რისთვისაც გადახდილმა სარგებლის ოდენობამ შეადგინა 89 573.98 ლარი, რაც სამართლებრივი მნიშვნელობით, მოპასუხის უმოქმედობით დამდგარი ზიანია.
18.5. ამასთან, ს.ს. „ს.კ.უ“-ს ვერსიით, მარაგების ნაწილი წარმოადგენდა ბრუნვისათვის ვარგისს. ამ მარაგების შემოწმების მოტივით, შ.პ.ს. „ბ.ე.ე–ი“ იძულებული გახდა შ.პ.ს. „ლ....“-თან გაეფორმებინა ქირავნობის ხელშეკრულება სასაწყობე ფართზე, რომლის ყოველთვიური ქირა შეადგენდა 1 008 ლარს. დაქირავებული საწყობი დაილუქა ორივე მხარის მიერ, რამაც გამორიცხა ცალკეულ მოქმედებები დამოუკიდებლად, ერთ-ერთი მხარის მხრიდან. ქირის სახით მოსარჩელის მიერ გადახდილი 25 200 ლარი აგრეთვე წარმოადგენს მოპასუხის უმოქმედობით დამდგარ ზიანს.
18.6. ცხადია, რომ არა სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემის უსაფუძვლო გაჭიანურება, ს.ს. „ბ.რ“-ს წინაშე არსებული ვალდებულება დაიფარებოდა დაზღვევის ხელშეკრულებით დადგენილი წესით მოსარგებლისთვის თანხის ჩარიცხვის შედეგად, შესაბამისად, არ იარსებებდა არც რეფინანსირებული სესხები და არც მათი მომსახურებისთვის გადახდილი საპროცენტო სარგებელი; ამავდროულად, ანაზღაურების დროული გაცემა დღის წესრიგიდან მოხსნიდა საიჯარო ქირის გადახდის მოვალეობასაც. ამდენად, დადგენილია მიზეზობრივი კავშირის კომპონენტიც.
18.7. რაც შეეხება ბრალეულობას, პალატა შენიშნავს, რომ მზღვეველი სადაზღვევო სფეროში გამოცდილი სუბიექტია, ხელშეკრულება კი, შედგენილია მის მიერ ცალმხრივად შემუშავებული პირობების შესაბამისად, შესაბამისად, მზღვეველის მხრიდან ზიანის სრული ანაზღაურების წესის უგულებელყოფა, სულ მცირე, სამოქალაქო ბრუნვისთვის დამახასიათებელი ყურადღებიანობის ვალდებულების უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით დარღვევის - უხეში გაუფრთხილებლობის - შემადგენლობას ქმნის.
18.8. ვინაიდან ვლინდება ზიანის ანაზღაურების მავალებელი ყველა კომპონენტის კუმულატიური თანაარსებობა, მზღვეველის საკასაციო პრეტენზიას წარმატების პერსპექტივა არც ამ ნაწილში გააჩნია.
19. რაც შეეხება დამზღვევის საკასაციო პრეტენზიას, რომელიც მიემართება მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებაზე სასარჩელო მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობას, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელ გარემოებებზე.
20.1. სსკ-ის 411-ე მუხლის მიხედვით, მიუღებლად მიიჩნევა შემოსვალი, რომელიც კრედიტორს არ მიუღია და რომელსაც იგი მიიღებდა მოვალეს რომ ვალდებულება ჯეროვნად შეესრულებინა. მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება.
20.2. საკასაციო სასამართლოს მიერ ერთ-ერთ საქმეში განიმარტა, რომ სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 411-ე, 412-ე მუხლების ამოსავალი დებულება სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუღებელი შემოსავალი, ანუ ანაცდური მოგება (lucrum cessans) (იხ. სუსგ. №ას-929-869-2017, 27.12.2017წ.).
20.3. სხვა სამოქალაქო საქმეში საკასაციო პალატამ განმარტა სსკ-ის 411-ე მუხლის შინაარსში ნაგულისხმევი ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულების არსი (სუსგ. №ას-406-383-2014, 17.04.2015წ.) და აღნიშნა, რომ დასახელებული ნორმა მხოლოდ იმ შემოსავლის ანაზღაურების ვალდებულებას აკისრებს ხელშემკვრელ მხარეს, რომელიც ობიექტური მოცემულობითაა ნაკარნახევი და არა კრედიტორის სუბიექტური შეფასებით. ამ თვალსაზრისით, განსაკუთრებული ყურადღებაა მისაქცევი სსკ-ის 411-ე მუხლის მეორე წინადადებაზე, რომლის თანახმად, „მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო“.
20.4. მიუღებელი შემოსავალი ეს არის ანაცდენი სარგებელი (მოგება), რომელიც არ გულისხმობს ერთობლივ შემოსავალს, ყოველგვარი ხარჯების გამოქვითვების გარეშე და რომელსაც დაზარალებული ობიექტურად მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შედეგად (იხ. სუსგ. №ას-218-210-2013, 10.03.2014წ.).
20.5. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მტკიცებით, თუკი მზღვეველი დროულად უზრუნველყოფდა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შედეგად გამოწვეული ზიანის სრულ ანაზღაურებას, მოსარჩელეს გაუჩნდებოდა თავისუფლად საბრუნავი ფულადი თანხები, რომლის ჩვეულებრივი სამეწარმეო საქმიანობის ფარგლებში გამოყენებისას - საქონლის იმპორტისა და რეალიზაციის გზით - შეძლებდა მოგების მიღებას. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილია აუდიტის დასკვნა, რომელშიც გაწერილია, დროის კონკრეტულ პერიოდებზე რა ოდენობის მოგების მიღების შესაძლებლობა არსებობდა თავისუფლად საბრუნავი თანხების მოცულობიდან გამომდინარე.
20.6. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ შემთხვევაში, განხორციელებულად არ მიიჩნევა სსკ-ის 411-ე მუხლის წანამძღვრები, რაც საფუძვლად დაედებოდა ამ ნაწილში, სარჩელის დაკმაყოფილებას. ვინაიდან, მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss), რომელიც ხელშეკრულების მხარემ განიცადა და რომელსაც ადგილი არ ექნებოდა, ხელშეკრულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო (იხ. სუსგ. №ას-459-438-2015, 07.10.2015წ.). იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების, მოქმედებისა და დამდგარი შედეგის ის ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, ზიანის ანაზღაურება უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება (იხ. სუსგ. №ას-307-291-2011, 24.10.2011წ.).
20.7. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელეს, კონკრეტულად კოსტავას 59-ში მდებარე საწყობში განთავსებული მარაგები სრულად არ განადგურებია, არამედ, გადარჩენილი პროდუქციის ღირებულებამ თბილისის მარაგებთან მიმართებით შეადგინა 520995 ლარი. ამავდროულად, მოსარჩელეს, ზიანის დადგომის მომენტში, სასაწყობე მარაგები გააჩნდა ბათუმსა და ქუთაისშიც, რომელთაც სტიქიის შედეგები არ შეხებია. სარგებლის აცდენის ფაქტობრივი გარემოების დასადგენად, მოსარჩელეს უნდა გაეწია მტკიცების ტვირთი იმ მიმართულებით, რომ სარეალიზაციო ბაზარზე მის მიერ იმპორტირებული საქონლის მიმართ არსებულ მოთხოვნას არსებული მარაგები ვერ ემსახურებოდა, ესე იგი, მოთხოვნა აჭარბებდა მიწოდების მაჩვენებელს. ამ გარემოების მტკიცების გარეშე, შეუძლებელია იმის თქმა, თავისუფალი საბრუნავი ფულადი სახსრების არსებობა კომპანიას უცილობლად მოუტანდა მოგების მიღების შესაძლებლობას, ვინაიდან თავისუფლად საბრუნავი კაპიტალის არსებობა ან მისი ზრდა საწარმოში ყოველთვის თავისთავად და პირდაპირპროპორციულად არ განაპირობებს ბაზარზე პროდუქციის რეალიზაციის წილის ზრდასაც.
20.8. ზემოაღნიშნული მტკიცებითი ნაკლის არსებობის პირობებში, თეორიული გამოთვლა, თუ რა სარგებლის მიღების შესაძლებლობას დააფუძნებდა საწარმოში თავისუფალი ფულის შედინება, წარმოადგენს აბსტრაქტულ და არა კონკრეტულ ზიანს. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი არ ემსახურება სავარაუდო დანაკარგს, რომელიც შეიძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე, დადასტურებადია და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. მიუღებელ შემოსავალზე მსჯელობისას, აცდენილი სარგებელი ის თანხაა, რომელიც, სამოქალაქო ბრუნვის ჩვეულებრივად განვითარების შემთხვევაში, ეჭვგარეშედ იქნებოდა მიღებული. ამგვარი სტანდარტით სარგებლის მიღების გარდაუვალობის დასკვნის საფუძველს კი, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები არ იძლევა.
21. საკასაციო პალატა შენიშნავს, რომ მოსარჩელეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინება გასაჩივრებული აქვს სრულად, მათ შორის, 17549.06 ლარის, როგორც სამომავლოდ მისაღები ზიანის, ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში, თუმცა საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებას, თუ რატომ მიაჩნია კასატორს ხსენებულ ნაწილში სარჩელის უარყოფის სასამართლოსეული მოტივაცია უმართებულოდ. პალატა მოკლედ მიუთითებს, რომ ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი ემსახურება უკვე ხელყოფილი უფლების რესტიტუციას და არა უფლების ხელყოფის წინმსწრებად თავიდან აცილებას. ვიდრე ქონებრივი დანაკარგი წარმოშობილი არ არის, მისი წინასწარი ანაზღაურება და, ამ გზით, ფულადი დანაკარგების პრევენცია, დასაშვებია ერთადერთ შემთხვევაში - თუკი დავის საგანს ჯანმრთელობის ვნებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება წარმოადგენს და დაზარალებული ითხოვს მკურნალობის ხარჯების წინასწარ ანაზღაურებას (სსკ 408.3 მუხლი). სხვა შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის გაცხადებისას, ზიანი, როგორც მტკიცებადი იურიდიული ფაქტი, უკვე უნდა არსებობდეს (სსკ 408.1 მუხლი). სამომავლო ზიანი კი, შესაძლოა, გახდეს დამოუკიდებელი დავის საგანი მაშინ, როცა იგი ფაქტობრივად დადგება.
22. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ წარმოდგენილ საკასაციო პრეტენზიებს არ შესწევთ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტებისა და სამართლებრივი დასკვნების გაქარწყლების ძალა, შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მათი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
23. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ს.ს. „ს.კ.უ“-ს მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილია 8000 ლარი, შესაბამისად მისთვის სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაბრუნებას ექვემდებარება ამავე თანხის 70% _ 5600 ლარი. რაც შეეხება შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს, მის მიერ საკასაციო საჩივრისთვის გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 3764.57 ლარს შეადგენს, საიდანაც დაუბრუნდება 70% – 2635.2 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ს.ს. „ს.კ.უ“-ს და შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს საკასაციო საჩივრები, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.
2. ს.ს. „ს.კ.უ“-ს ( ს/კ .........) დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 8000 ლარის (გადახდის თარიღი: 27.07.2023, საკრედიტო საგადახდო დავალება: №5521666, გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „ტერაბანკი“) 70% – 5600 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი: TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი: 300773150.
3. შ.პ.ს. „ბ.ე.ე“-ს (ს/კ .........) დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 3764.57 ლარის (გადახდის თარიღი: 06.10.2023, საგადახდო დავალება №1696579196, გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „თ.ბ“) 70% – 2635.2 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი: TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი: 300773150.
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე
ლაშა ქოჩიაშვილი
ამირან ძაბუნიძე
