№ას-827-2025 13 ნოემბერი, 2025 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
არჩილ კოჭლამაზაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეა ძიმისტარაშვილი, მირანდა ერემაძე
კასატორი – ნ.დ–ნი (ლ.დ–ნის უფლებამონაცვლე, მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – კ.კ–ნი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 29 აპრილის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება
დავის საგანი – წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ქონების დაბრუნება
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. სარჩელის მოთხოვნა და საფუძვლები
1.1. კ.კ–ნმა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს, მოითხოვა: ბათილად იქნეს ცნობილი 19.03.2013 წელს გაფორმებული (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის №130257815), შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება „ე–ი ...“-ის (ამჟამად შპს „ნ.ქ.“) წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება ლ.დ–ნსა და კ.კ–ნს შორის, რის შედეგადაც აღდგეს პირვანდელი მდგომარეობა და აღნიშნული გარიგების საფუძველზე ლ.დ–ნის და მისი უფლებამონაცვლის ნ.დ–ნის სახელზე აღრიცხული წილები (სულ 35.625%) დაუბრუნდეს კ.კ–ნს. (დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნა 28.02.2019წ, სხდომის ოქმი, ტომი IV)
1.2. სარჩელის მიხედვით, კ.კ–ნი წარმოადგენდა შპს „ე...“-ის საწესდებო კაპიტალის და ხმის უფლების 50%-ის მფლობელს, ხოლო ამავე კომპანიის წილის 50%-ის მესაკუთრე იყო რ.ჭ–ა. მოსარჩელე გახლდათ 2008-2012 წლების მოწვევის პარლამენტის მაჟორიტარი დეპუტატი. მოსარჩელის წილს რეალურად მართავდა მ.კ–ნი, რომელსაც წილის მართვის უფლებამოსილება გადაცემული ჰქონდა მინდობილობით. მიუხედავად სადეპუტატო დროის ამოწურვისა, მოსარჩელე მაინც განიხილებოდა პოლიტიკური ზეწოლის ობიექტად, რაც დაადასტურა იმ ფაქტმა, რომ არჩევნების დასრულების შემდეგ, 2012 წლის 24 დეკემბერს ფინანსურმა პოლიციამ კომპანიის წინააღმდეგ დაიწყო საგამოძიებო მოქმედებები, რამაც შეაფერხა სამეწარმეო საქმიანობა. აღნიშნულის ფონზე და საზოგადოების პარტნიორების ერთობლივი აზრის საფუძველზე, მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება წილის დროებით სანდო პიროვნებისთვის გადაფორმების შესახებ.
1.3. ზეწოლის თავიდან აცილების მიზნით, საზოგადოებას შეეცვალა სახელწოდება და გახდა შპს „ნ.ქ–ი“ საკითხის გადასაწყვეტად ჩატარდა პარტნიორთა საერთო კრება, რომელზეც მოსარჩელემ მოახდინა ლ.დ–ნის და ა.ჩ–ის წარდგენა. აღნიშნულ პირებზე უნდა მომხდარიყო წილის დროებით გადაფორმება იურიდიული შედეგების გარეშე, რომელიც მოსარჩელის მოთხოვნისთანავე უკან უნდა დაბრუნებოდა. ლ.დ–ნი იყო მოსარჩელის ახლო მეგობარი და ამავე დროს სავაჭრო-სამრეწველო პალატის ვიცე-რეზიდენტი, სარგებლობდა დიდი ნდობით და ეჭვიც კი არ არსებობდა, რომ ბოროტად გამოიყენებდა მეგობრის ნდობას. 2013 წლის 19 მარტს მოსარჩელე, ლ.დ–ნი, ა.ჩ–ი და რ.ჭ–ა გამოცხადდნენ ნოტარიუსთან. რ.ჭ–ამ თავისი წილის 2.5% დაუთმო ა.ჩ–ს, ხოლო კ.კ–ნმა თავისი წილიდან 47.5% გადაუფორმა ლ.დ–ნს, 2.5% კი ა.ჩ–ს. ასეთი გადანაწილება მოხდა იმიტომ, რომ არცერთი პარტნიორის ხელში არ ყოფილიყო წილების საკონტროლო პაკეტი. ლ.დ–ნი, რომელიც იყო მოსარჩელის ნდობით აღჭურვილი პირი და ახლო მეგობარი, ყოველთვის მოქმედებდა კ.კ–ნის დავალებით და პარტნიორთა კრებაზე ასრულებდა პირადად მის მითითებებს. მას არასდროს მიუღია მონაწილეობა საზოგადოების მართვაში და არ უზრუნია მის განვითარებაზე. მას შემდეგ, როდესაც მოსარჩელემ მიიღო გადაწყვეტილება წილის უკან დაბრუნების თაობაზე ლ.დ–ნმა განუცხადა უარი, უფრო მეტიც წერილობით მოითხოვდა მიეღო მისი კუთვნილი დივიდენდები, რაც არის დაუშვებელი და ზნეობრივ პრინციპებს მოკლებული.
2. მოპასუხის შესაგებელი
2.1. მოპასუხე ნ.დ–ნმა (ლ.დ–ნის უფლებამონაცვლე) სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სადავო ხელშეკრულება ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგს წარმოადგენს და არ არსებობს მისი ბათილად ცნობის სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძვლები. სასარჩელო მოთხოვნა ემყარება მოსარჩელის მხოლოდ ზეპირ განმარტებას, რასაც სადავოდ მიიჩნევს მოპასუხე და აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის განმარტებები არ შეიძლება საფუძვლად დედოს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები ადასტურებს, რომ ლ.დ–ნი ასრულებდა პარტნიორულ ურთიერთობებს და იღებდა საზოგადოების კრებებში მონაწილეობას.
3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება
3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით კ.კ–ნის სარჩელი მოპასუხე ნ.დ–ნის წინააღმდეგ, წილის ნასყიდობის, ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ქონების დაბრუნების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა.
4. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი
4.1. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომლითაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები
5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 29 აპრილის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილება, კ.კ–ნის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2013 წლის 19 მარტს დადებული (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის N130257815) შპს „ე....“-ის (ამჟამად შპს „ნ.ქ.“) წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება ლ.დ–ნსა და კ.კ–ნს შორის, რის შედეგადაც აღდგა პირვანდელი მდგომარეობა და აღნიშნული გარიგების საფუძველზე ლ.დ–ნისა და მისი უფლებამონაცვლის ნ.დ–ნის სახელზე აღრიცხული წილები დაუბრუნდა კანიდიტ კ–ს.
5.2. უდავოა, რომ მოსარჩელე პარლამენტის ორი მოწვევის წევრია, მათ შორის 2008-2012 წლის მოწვევის პარლამენტარი. ასევე, მოსარჩელეს 2004 წლამდე ეკავა სხვადასხვა მაღალი თანამდებობა.
5.3. მოსარჩელემ და რ.ჭ–ამ 2006 წლის 7 თებერვალს 50-50% წილობრივი მონაწილეობით დააფუძნეს შპს „ე.....“, რომელიც ეწეოდა აქტიურ სამეწარმეო საქმიანობას, კერძოდ ძირითადად საქმიანობდა სვანეთისა და სამეგრელოს ტერიტორიაზე და ახორციელებდა საგზაო/სამშენებლო სამუშაოებს.
5.4. მოსარჩელე კ.კ–ნს და მოპასუხე ლ.დ–ნს შორის არსებობდა ახლო მეგობრული ურთიერთობა.
5.5. ხელისუფლების ცვლილების შემდგომ, 2013 წლის 19 მარტს კ.კ–ნს, ლ.დ–ნსა და ა.ჩ–ს შორის დაიდო წილის ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისადაც კ.კ–ნმა ლ.დ–ნს საკუთრებაში გადასცა შპს „ე.......“-ში კუთვნილი 47.5% წილი, ხოლო ა.ჩ–ს საკუთრებაში გადასცა კუთვნილი 2.5% წილი. გასაყიდი წილის ნომინალურ ღირებულებად განისაზღვრა 150 ლარი. ამავე წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისად, წილის შემძენებს ნასყიდობის ფასი უნდა გადაეხადათ ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებისთანავე, ნაღდი ან უნაღდო ანგარიშსწორებით.
5.6. იმავე დღეს (19.03.2013წ.) რ.ჭ–ასა და ა.ჩ–ს შორის ასევე დაიდო წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისადაც რ.ჭ–ამ ა.ჩ–ს საკუთრებაში გადასცა შპს „ე......“-ში კუთვნილი 2.5% წილი. გასაყიდი წილის ნომინალურ ღირებულებად განისაზღვრა - 50 ლარი, რომელიც შემძენს უნდა გადაეხადა წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებისთანავე ნაღდი ან უნაღდო ანგარიშსწორებით.
5.7. ზემოაღნიშნული წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებების შესაბამისად, შპს „ე....“-ის წილები გადანაწილდა შემდეგნაირად: რ.ჭ–ა - 47.5%, ლ.დ–ნი - 47.5% და ა.ჩ–ი - 5%. კომპანიის დირექტორად რეგისტრირდებოდა რ.ჭ–ა.
5.8. ა.ჩ–ი არის კ.კ–ნის დის შვილი.
5.9. 2013 წლის 24 ივნისს ჩატარდა შპს „ე...“-ის პარტნიორთა კრება, რომელზეც მიღებული იქნა წესდების ახალი რედაქცია. ამავე პარტნიორთა კრებაზე საზოგადოებას შეეცვალა სახელწოდება და ეწოდა შპს „ნ.ქ.“.
5.10. შპს „ე....“-ის (შპს „ნ.ქ–ი“) წილის გასხვისების შემდგომ: - 2013 წლის 7 აგვისტოს შპს „ნ.ქ–ს“ და სს „ბ.ქ–უს“ შორის გაფორმდა გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულება ლიმიტით - 3 000 000 აშშ დოლარი (ტომი 2, ს.ფ. 78-83); 2013 წლის 7 აგვისტოს კ.კ–ნსა და სს „ბ.ქ–უს“ შორის გაფორმებული იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, კ.კ–ნმა კუთვნილი ორი უძრავი ქონებით (ღირებულებით 220 000 აშშ დოლარი) უზრუნველყო ბანკის მიმართ შპს „ნ.ქ–ის“ ვალდებულების შესრულება (ტომი 2, ს.ფ. 48-55); 2014 წლის 11 ივნისს სს „ბ.ქ–უს“ და კ.კ–ნს შორის გაფორმებული იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, კ.კ–ნმა კუთვნილი უძრავი ქონებით (ღირებულებით 135 000 აშშ დოლარი) უზრუნველყო ბანკის მიმართ შპს „ნ.ქ–ის“ ვალდებულების შესრულება (ტომი 2, ს.ფ. 39-47); 2014 წლის 20 ივნისს სს „ბ.ქ–უს“ და კ.კ–ნს შორის გაფორმებული №07-08-13 თავდებობის ხელშეკრულების საფუძველზე, კ.კ–ნი თავდებად დაუდგა შპს „ნ.ქ–ს“ სს „ბ.ქ–უს“ წინაშე ვალდებულების შესასრულებლად თავდებობის ზღვრული თანხით - 1 000 000 აშშ დოლარი (ტომი 2, ს.ფ. 84-85);
5.11. საქმეზე წარმოდგენილი 2015 წლის 1 ოქტომბრით დათარიღებული წერილით, ლ.დ–ნი, როგორც თბილისის სავაჭრო-სამრეწველო პალატის პრეზიდენტი, წერილით მიმართავს შპს „ნ.ქ–ის“ დამფუძნებელს კახა (კანდიტ) კ–ს და დირექტორს რ.ჭ–ას „ნ.ქ–ის“ საწევრო შენატანთან და სხვადასხვა საკითხებთან დაკავშირებით (ტომი 3, ს.ფ. 99-100).
5.12. შპს „რ.ა–ის“ აუდიტორული დასკვნის მიხედვით, 2013 წლის 1 მარტის მდგომარეობით შპს „ე....“-ის ქონების ღირებულება განისაზღვრებოდა 6 049 716 ლარით, ხოლო საზოგადოების კაპიტალში კ.კ–ნის 50% წილის ღირებულება შეადგენდა 3 024 858 ლარს. (იხ. ტ.2, ს.ფ. 92-94).
5.13. სსიპ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს მიერ 2014 წლის 3 ივლისს გაცემული ცნობის შესაბამისად, შპს „ნ.ქ–ის“ სახელზე რეგისტრირებული იყო 86 მექანიკური სატრანსპორტო საშუალება. (იხ. ტ.1, ს.ფ. 158-182).
5.14. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ამონაწერების შესაბამისად, შპს „ნ.ქ–ის“/შპს „ე....“-ის საკუთრებაში 2013 წლის მონაცემებით ირიცხებოდა შემდეგი უძრავი ნივთები: - ს/კ .........., მდებარე: ქ. თბილისი, .........., კორპუსი N5; - ს/კ ......, მდებარე: მესტიის რაიონი, დაბა მესტია, .........; - ს/კ ......, მდებარე: მესტიის რაიონი, სოფელი ....; - ს/კ ......., მდებარე: მესტიის რაიონი, სოფელი ....... (იხ. ტ.1, ს.ფ. 183-193).
5.15. წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების და კომპანიის სახელწოდების ცვლილების შემდეგ, ლ.დ–ნმა მოითხოვა შპს „ნ.ქ“-ის ლიკვიდაცია (იხ. 14.07.2014წ. პარტნიორთა კრების ოქმი, ტ.2, ს.ფ. 103; სსიპ საჯარო 29 რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 28.07.2014წ. გადაწყვეტილება სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ, ტ.2, ს.ფ. 110).
5.16. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელე კ.კ–ნი მიუთითებს 2013 წლის 19 მარტის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებით ხასიათზე და შესაბამისად, მოითხოვს სადავო გარიგების ბათილად ცნობასა და გასხვისებული წილის საკუთრებაში დაბრუნებას. მოსარჩელის მტკიცებით, მისი მხრიდან შპს „ე....“-ის/შპს „ნ.ქ–ის“ წილი ფორმალურად გადაფორმდა მის მეგობარზე, რადგანაც ხელისუფლების ცვლილების შემდგომ იგრძნო გარკვეული საფრთხე. კერძოდ, კომპანიის სამეწარმეო საქმიანობა დაკავშირებული იყო სხვადასხვა სახელმწიფო ტენდერში მონაწილეობასთან და შესაბამისად, კ.კ–ნი, როგორც წინა ხელისუფლების მაღალი პოლიტიკური თანამდებობის პირის სახელის დაფიქსირება კომპანიის საქმიანობისათვის შესაძლოა გარკვეული შეფერხების საფუძველი გამხდარიყო, რის გამოც კ.კ–ნმა მიზანშეწონილად მიიჩნია თავისი კუთვნილი წილი ფორმალურად გადაეფორმებინა მისი მეგობრისათვის - ლ.დ–ნისათვის, რომელიც თავის მხრივ დაახლოებული პირი იყო ახალ ხელისუფლებასთან. სწორედ ამ მიზნითაც შეეცვალა კომპანიას სახელწოდება.
5.17. აღნიშნულის საპირისპიროდ, მოპასუხე ლ.დ–ნის უფლებამონაცვლე უარყოფს გარიგების მოჩვენებით ხასიათს და განმარტავს, რომ მის მამას კომპანიის წილი გადაეცა შესაბამისი ინვესტიციების განხორციელების სანაცვლოდ, რის გამოც დაუსაბუთებლად მიიჩნევს მოთხოვნას გარიგების ბათილად ცნობასა და შეძენილი წილის უკან დაბრუნებასთან მიმართებით.
5.18. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, უპირველესად შესაფასებელია 2013 წლის 19 მარტის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების ფარგლებში მხარეთა მიერ ნამდვილი ნების გამოვლენა შპს „ე....“/შპს „ნ.ქ–ის“ წილის გასხვისებასთან მიმართებით, რამდენადაც სწორედ ნამდვილი ნების გამოვლენას უკავშირდება გარიგების დადება და შესაბამისი სამართლებრივი შედეგების წარმოშობა.
5.19. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, კ.კ–ნი მოითხოვს სადავო წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას, მისი მოჩვენებითობის საფუძვლით. აპელანტი მიუთითებს მხარეთა შორის არსებულ ახლო მეგობრულ ურთიერთობაზე, რამაც განაპირობა მეგობრისადმი ნდობა და ფორმალურად წილის გადაფორმება, კომპანიის საქმიანობისა და მომგებიანობის შენარჩუნების მიზნით. მოსარჩელის მტკიცებით, მოპასუხე მხოლოდ რეგისტრირებული იყო კომპანიის მოწილედ და მას რეალურად საზოგადოების საქმიანობაში მონაწილეობა არ მიუღია და კომპანიის მართვას კვლავ კ.კ–ნი აგრძელებდა.
5.20. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოწმეთა ჩვენებებზე, კერძოდ მოწმის სახით დაკითხულმა რ.ჭ–ამ, რომელიც არის შპს „ნ.ქ–ის“ დირექტორი და 47.5% წილის მესაკუთრე პარტნიორი განმარტა, რომ კ.კ–ნი იყო დეპუტატი - ნაციონალური მოძრაობის წარმომადგენელი. 2013 წლის შემდეგ კომპანის ვეღარ იმარჯვებდა ტენდერებში, რის გამოც კ.კ–ნმა თქვა, რომ კომპანია მისი სახელის გამო არ უნდა იჩაგრებოდეს, რის გამოც უმჯობესი იქნებოდა ის გასულიყო კომპანიიდან. მოწმის განმარტებით, ლ.დ–ნი გაიცნო წილის გადაცემის დროს და იცოდა, რომ მას და კ.კ–ნს აკავშირებდათ ნათელმირონობა. მოწმის მითითებით, ლ.დ–ნი იყო გავლენიანი, ჰყავდა სანაცნობო მთავრობაში, კონკრეტულად რა თანამდებობა ეკავა მოწმისათვის უცნობია. წილის გადაცემისას, რ.ჭ–ამ კუთვნილი 2.5% წილი გადასცა ა.ჩ–ს, იმისათვის, რომ უპირატესობა არ ჰქონოდა არც ერთ პარტნიორს. კ.კ–ნმა დროებით გადააფორმა წილი ლ.დ–ნზე, როგორც მეგობარზე, რომ კომპანიის რეგისტრირებულ მონაცემებში მასზე, როგორც ნაციონალზე აღარ ყოფილიყო ოფიციალურად მითითებული. სხვა მხრივ ის აგრძელებდა წილის მართვას. ფორმალურად გაფორმდა წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება, იყო საუბარი მის დაბრუნებაზე. მოწმემ აღნიშნა, რომ ლ.დ–ნს წილის გადაცემის შემდეგ არანაირი სარგებელი კომპანიისათვის არ მოუტანია. მოწმის განმარტებით, წილის გადაფორმების შემდგომაც ანგარიშს აბარებდა და გადაწყვეტილებებს იღებდა კ.კ–ნთან ერთად. კ.კ–ნი აქტიურად აგრძელებდა კომპანიის საქმიანობაში მონაწილეობას. წილი გადაფორმდა მხოლოდ ფორმალურად. რეალურად თვითონ მართავდა. ლ.დ–ნი არ მონაწილეობდა კომპანიის საქმიანობაში. წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას, მოწმეს თანხის გადაცემის ფაქტი არც გაუგია და არც დაუნახავს.
5.21. სასამართლო სხდომაზე ასევე დაიკითხა ა.ჩ–ი, რომელიც არის შპს „ნ.ქ–ის“ 5% წილის მესაკუთრე პარტნიორი და კ.კ–ნის დის შვილი. მოწმის განმარტებით, ის ხშირად ჩადიოდა მესტიაში და კომპანიის საქმიანობასთან მიმართებით გარკვეულ დახმარებას უწევდა კ.კ–ნს. წილის გადაფორმებამდე იცნობდა ლ.დ–ნს, ხშირად უნახავს კ.კ–ნის ოჯახში, ძმაკაცობდნენ და ოჯახის წევრებივით იყვნენ. მოწმის მითითებით, წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროს დაურეკა ბიძამისმა, მივიდა ნოტარიუსთან, სადაც განუმარტა ბიძამისმა, რომ მთავრობის შეცვლის გამო წილებს აფორმებდა ლ.დ–ნზე, რომელსაც კარგი ურთიერთობა ჰქონდა მოქმედ მთავრობასთან, საუბარი იყო წილების დროებით გადაფორმებაზე, მოწმის მითითებით აღნიშნულ საუბარს ესწრებოდა თავად ლ.დ–ნიც. წილის გადაფორმების თანხაც კ.კ–ნმა გადაიხადა, თავად წილის საფასურის გადახდას ადგილი არ ჰქონია. მოწმის განმარტებით, წილის გადაფორმების შემდეგაც, კომპანიის მმართველი იყო რ.ჭ–ა და კ.კ–ნი. ბეტონის ქარხანა ამ კომპანიას ეკუთვნოდა, გადაფორმების შემდეგ მოწმე მუშაობდა ბეტონის ქარხანაში, განკარგულებებს, დაგეგმარებას ყველაფერს წყვეტდა კ. (კანდიტ) კ–ი და რ.ჭ–ა, ლ.დ–ნი საერთოდ არ ყოფილა გამოცხადებული. მოწმის განმარტებით, მასთან და ლ.დ–ნთან ერთი და იგივე საუბარი იყო, რომ წილი ფორმდებოდა დროებით, უკან უნდა დაბრუნებულიყო და ხელისუფლების ცვლილების საფუძველზე განხორციელდა ფორმალურად ასახვა.
5.22. მოწმის სახით ასევე დაიკითხა კ.კ–ნისა და ლ.დ–ნის საერთო მეგობარი გ.ო–ი, რომელმაც მიცემული ჩვენების ფარგლებში განმარტა, რომ წილის გადაფორმებამდე კ.კ–ნის ბიზნესს შეექმნა გარკვეული საშიშროება, რომ არ დატაცებულიყო, რის გამოც სავარაუდოდ მოინდომა რომ გადაეფორმებინა ბიზნესი ლ.დ–ნზე. მოწმის მითითებით, ლ.დ–ნი და კ.კ–ნი იყვნენ განუყრელი მეგობრები. წილის გადაფორმებამდეც, კ.კ–ნმა ლ.დ–ნს უთხრა, რომ მის მიმართ ხორციელდებოდა „რაღაც ზარები“. მოწმის მითითებით, აღნიშნულ ამბავს უყვებოდა, როგორც ლ.დ–ნი, ასევე კ.კ–ნიც, რომ კუთვნილი წილი კ. კ–ს, ან მოწმისათვის ან ლ.დ–ნისათვის უნდა გადაეფორმებინა. მოწმის მითითებით, ფორმალურად გადაფორმდა წილები და საქმიანობას ეწეოდა რეალურად კ.კ–ნი. მოწმემ ასევე აღნიშნა, რომ წილის გადაფორმებით საზოგადოებაში უნდა გავრცელებულიყო, რომ წილი გასხვისდა, ხოლო ვიწრო წრეში ცნობილი იყო, რომ გადაფორმება განხორციელდა ფორმალურად. მხარეთა შორის ურთიერთობის დაძაბვის შემდგომ, აღნიშნულ საკითხთან მიმართებით მოწმეს საუბარი ჰქონდა როგორც კ.კ–ნთან, ასევე ლ.დ–ნთან და იყო მცდელობა ე.წ. „სვანური საბჭოს“ მეშვეობით მორიგებულიყვნენ მხარეები. მოწმის განმარტებით, გასხვისებული წილი ნამდვილად ეკუთვნის კ.კ–ნს, ასევე მოწმემ აღნიშნა, რომ წილის სანაცვლოდ ლ.დ–ნს საზღაური არ გადაუხდია, ხოლო წილის გადაფორმების შემდგომ რა საუბარი არსებობდა მხარეთა შორის მისთვის უცნობია.
5.23. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქმეზე დაკითული სამივე მოწმე ადასტურებს წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებით ხასიათს და მიუთითებს, რომ ლ.დ–ნზე წილის გადაცემა განხორციელდა ფორმალურად, მასსა და კ.კ–ნს შორის არსებული ახლო მეგობრული ურთიერთობისა და მისი მოქმედ მთავრობასთან კარგი დამოკიდებულების გამო. საგულისხმოა ის გარემოებაც, რომ მოწმეები - რ.ჭ–ა და ა.ჩ–ი, რომლებიც უშუალოდ ესწრებოდნენ და მონაწილეობდნენ წილის ნასყიდობის ხელშკრულებების დადებაში, არ ადასტურებენ ლ.დ–ნის მხრიდან წილის ნასყიდობის საფასურის გადახდას. ასევე, მოწმეები მიუთითებენ იმ გარემოებაზეც, რომ წილის გადაფორმების შემდგომაც კ.კ–ნი მონაწილეობდა კომპანიის საქმიანობაში და ლ.დ–ნს არავითარი მონაწილეობა კომპანიის საქმიანობაში არ მიუღია, ყოველივე აღნიშნული კი პალატის მოსაზრებით, ამყარებს მოსარჩელე მხარის მტკიცებას გარიგების მოჩვნებით ხასიათთან მიმართებით.
5.24. სააპელაციო სასამართლომ მოწმეთა ჩვენებებთან ერთად ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ შპს „ე....“-ის (შპს „ნ.ქ–“) წილზე სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა 2013 წლის 19 მარტს და მითითებული ხელშეკრულების საფუძველზე სამეწარმეო რეესტრში შპს „ე....“-ის პარტნიორად კ.კ–ნი აღარ ფიქსირდება, მაგრამ აღნიშნული პერიოდის შემდეგ: 1) 2013 წლის 7 აგვისტოს, სს „ბ.ქ–უს“ და კ.კ–ნს შორის გაფორმებული იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, კ.კ–ნმა კუთვნილი ორი უძრავი ქონებით (ღირებულებით 220 000 აშშ დოლარი) უზრუნველყო ბანკის მიმართ შპს „ნ.ქ–ის“ ვალდებულების შესრულება (ტ. 2, ს.ფ. 48- 55); 2) 2013 წლის 7 აგვისტოს, შპს „ნ.ქ–ს“ და სს „ბ.ქ–უს“ შორის გაფორმდა გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულება ლიმიტით - 3 000 000 აშშ დოლარი (ტ. 2, ს.ფ. 78-83); 3) 2014 წლის 11 ივნისს სს „ბ.ქ–უს“ და კ.კ–ნს შორის გაფორმებული იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, კ.კ–ნმა კუთვნილი უძრავი ქონებით (ღირებულებით 135 000 აშშ დოლარი) უზრუნველყო ბანკის მიმართ შპს „ნ.ქ–ის“ ვალდებულების შესრულება (ტ.2, ს.ფ. 39-47); 4) 2014 წლის 20 ივნისს, სს „ბ.ქ–უს“ და კ.კ–ნს შორის გაფორმებული №07-08-13 თავდებობის ხელშეკრულების საფუძველზე, კ.კ–ნი თავდებად დაუდგა შპს „ნ.ქ–ს“ სს „ბ.ქ–უს“ წინაშე ვალდებულების შესასრულებლად თავდებობის ზღვრული თანხით - 1 000 000 აშშ დოლარი (ტ. 2, ს.ფ. 84-85).
5.25. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ წილის გადაფორმების შემდეგაც კ.კ–ნი დაინტერესებული იყო კომპანიის სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელებით და პირადად უზრუნველყოფდა კომპანიის ვალდებულებებს, რაც მხარის ახნსა-განმარტებისა და მოწმეთა ჩვენების არსებობის პირობებში, ასევე სხვა მტკიცებულებათა ერთობლიობაში შეფასებით ადასტურებს, რომ მოსარჩელეს წილი არ გაუსხვისებია და მხოლოდ ფორმალურად აისახა ლ.დ–ნის საკუთრებაში.
6. მოპასუხის საკასაციო საჩივარი
6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 29 აპრილის გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარმოადგინა მოპასუხემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების მოთხოვნით.
6.2. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ ბათილად ცნო 2013 წლის 19 მარტის ხელშეკრულება, რომელიც ნოტარიულადაა გაფორმებული და დამოწმებულია მხარეთა ნების შესაბამისობა ამავე ხელშეკრულების შინაარსთან. ნასყიდობის ნება გამოხატა კ.კ–ნმა, რასაც თავადვე მოაწერა ხელი.
6.3. კასატორის განმარტებით, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება მაღალი ალბათობით, ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგია, რადგან მოსარჩელემ ვერ წარადგინა მტკიცებულებები, რომელიც აღნიშნული ხელშეკრულების თავისუფალი ნების გამოვლენით დადებას გააქარწყლებდა.
6.4. კასატორის განმარტებით, სასამართლო დაეყრდნო მოსარჩლის ზეპირ განმარტებას, რაც შედავებულია სათანადოდ. მოსარჩელეს არ წარუდგენია ისეთი წერილობითი მასალა, რომელიც მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი გახდებოდა.
6.5. კასატორის განმარტებით, დაუშვებელია გარიგების ბათილობის საფუძველი წილის ღირებულება გახდეს, ასეთ შემთხვევაში ნებისმიერ არაკეთილსინდისიერ პირს შეეძლება მსგავს შემთხვევებში დავა აწარმოოს.
7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
7.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 10 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად;
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
8. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
9. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:
ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;
ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;
გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;
დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;
ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;
ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;
ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
10. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
11. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
12. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ხოლო, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელია ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები.
13. საკასაციო სასამართლო საკასაციო პრეტენზიების დაუშვებლად ცნობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების დასაბუთებამდე, ყურადღებას მიაქცევს წინამდებარე საქმის სასამართლო წესით განხილვის ქრონოლოგიაზე:
13.1. კ.კ–ნის მიერ, ლ.დ–ნის წინააღმდეგ, 2014 წლის 16 ივნისს დაიწყო სასარჩელო წარმოება წინამდებარე საქმეზე;
13.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 21 ივნისის განჩინებით ლ.დ–ნის უფლებამონაცვლედ, მისი გარდაცვალების გამო, ცნობილ იქნენ ნ.დ–ნი და ქ.დ–ნი (იხ. დასახელებული განჩინება ტ.4, ს.ფ.47-48).
13.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 28 თებერვლის საოქმო განჩინებით სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების თაობაზე მოსარჩელის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და, ამავე განჩინებით საქმეში დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მესამე პირად მოსარჩელის მხარეზე ჩაბმის შესახებ განმცხადებელ ა.ჩ–ის შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა.
13.4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 28 თებერვლის განჩინებით დამტკიცდა მორიგება კ.კ–ნსა და ქ.დ–ნს შორის შემდეგი პირობებით: ქ.დ–ნი გადასცემს თავის წილს შპს „ნ.ქ–ში“ კ.კ–ნს ანუ 11,875%-ს, რომელიც კ.კ–ნს გადაეცემა უსასყიდლოდ. მხარეებს შპს „ნ.ქ–ის“ საქმიანობასა და წილებთან დაკავშირებით ერთმანეთის მიმართ პრეტენზიები არ გააჩნიათ. ამავე განჩინებით შეწყდა საქმის წარმოება კ.კ–ნის სარჩელზე მოპასუხე ქ.დ–ნის მიმართ სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში (ტ.4, ს.ფ. 141-142).
13.5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 02 მაისის საოქმო განჩინებით მოსარჩელის წარმომადგენელ გ.ნ–ს უარი ეთქვა მტკიცებულების სახით 25.04.2019 წლის დამოუკიდებელი აუდიტორის საექსპერტო დასკვნის მიღების შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე და მოწმის სახით ი.ჭ–ძის, რ.ჭ–ას, ა.ჩ–ის, გ.პ–ის, შ.ნ–ის, გ.ო–ის, ტ. კ–ის და გ.ქ–ის დაკითხვის თობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე.
13.6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ამავე სასამართლოს 2014 წლის 17 ივნისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც ლ.დ–ნს, აეკრძალა შპს „ნ.ქ–ში“ კუთვნილი 47.5%-იანი წილის გასხვისება და დაგირავება და ამავე სასამართლოს 2014 წლის 22 აგვისტოს განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც ლ.დ–ნს აეკრძალა შპს „ნ.ქ–ის“ ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირების ცვლილება.
13.7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2019 წლის 28 თებერვლისა და 2 მაისის საოქმო განჩინებები სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებისა და განჩინებების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება.
13.8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 18 იანვრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2019 წლის 28 თებერვლისა და 2 მაისის საოქმო განჩინებები.
13.9. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა, მოსარჩელემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 10 ივლისის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.
15. საკასაციო პალატამ არაერთ გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (სუსგ N ას-251-2018, 08.02.2022 წ.).
16. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებული უნდა იქნას შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სსკ-ის მე-3-4-ე მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში (სუსგ N ას-1163-2018, 08.02.2019 წ.; Nას-495-2020, 23.10.2020 წ).
17. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება (სუსგ. №ას-362-2021, 25.06.2021წ; №ას-661-2021, 20.04.2022წ; №ას-311-2022, 01.11.2022).
18. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება, უმეტესწილად, დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას (სუსგ №ას-811-2021. 07.10.2021; №ას-705-2022 03.11.2022წ.).
19. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის (სუსგ. №ას-274-2021 07 ივლისი, 2021 წელი. №ას-647-2022, 21 ივნისი 2023 წელი).
20. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი - მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ. 64).
21. წინამდებარე შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანია, მხარეთა შორის დადებული გარიების მოჩვენებითად მიჩნევისა, და აღნიშნული გარიგების ბათილობის შედეგად, გადაცემული წილის უკან დაბრუნების შესახებ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მართლზომიერების შეფასება.
22. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში არ არსებობს გამოვლენის გარეგანი დათქმა. ამ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდნენ ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). განსახილველი ნორმით იგულისხმება ის შემთხვევა, როდესაც, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. სასამართლო პრაქტიკამ გვიჩვენა, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ). ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამ მხრივ მეტად დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლებაც მოსარჩელეს ევალება. მაგრამ იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს (მაგალითად, მამა-შვილს შორის) ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებების თაობაზე და, ასევე, მათი ოჯახის წევრის მიერ ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების თაობაზე (იხ. სუსგ-ებები: №ას-571-879-09, 30.04.2010; №ას-1836-1809-2011, 30.03.2012; №ას-1836-1809-2011, 22.03.2012; №ას-124-119-2012, 15.03.2012; № ას-1439-1357-2012, 1 ივლისი, 2013 წელი; №ას-976-908-2017, 22 იანვარი 2018 წელი; №ას-366-2019, 17 მაისი 2019 წელი; №ას-603-562-2017, 10 ივლისი 2019 წელი; №ას-1483-2020, 19 მარტი 2021 წელი).
23. სსკ-ის 56-ე მუხლი აწესრიგებს ნების ნაკლის საფუძველზე დადებული გარიგების ორ შემთხვევას - მოჩვენებით და თვალთმაქცურ გარიგებებს. ორივე შემთხვევაში საუბარია სიმულაციასა და სიმულაციის განსხვავებულ მეთოდებზე (ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, თბილისი, 2017, მუხ. 56, ველი 1). მოჩვენებითია გარიგება, თუკი ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა, ე.ი გარეგნულად კი გამოხატავენ ნებას, იქცევიან ისე, თითქოს ნამდვილად სურდეთ ამ გარეგნულად გამოხატულის მიღწევა, სინამდვილეში კი არც ფიქრობენ ამ შედეგის დადგომაზე (ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2011, გვ. 361). თვალთმაქცური გარიგება წარმოადგენს მოჩვენებითი გარიგების ნაირსახეობას და განსხვავდება იმით, რომ გარიგების მონაწილეებს რეალურად მისი განხორციელება სურთ (ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, თბილისი, 2017, მუხ.56, ველი 17). მოჩვენებითი გარიგების მიზანი, როგორც წესი, მესამე პირის მოტყუებაა. ეს მესამე პირი შეიძლება იყოს როგორც კრედიტორი, ისე სახელმწიფოც. სასამართლო პრაქტიკაც ადასტურებს, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან, (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ.). სავალდებულო არ არის მოჩვენებითი გარიგების მიზანი ყოველთვის იყოს მესამე პირის მოტყუება. მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევისათვის გადამწყვეტია ფაქტი, რომ მხარეებს არა აქვთ გარიგებაში მითითებული შედეგის დადგომის განზრახვა, მაგალითად, ხელშეკრულებაში მითითებული ფასის გადახდა. შეძენილი უძრავი ქონებით არსარგებლობა არ არის საკმარისი საფუძველი ამ გარიგების მიჩნევისათვის მოჩვენებითად (სუსგ №ას-1470-2018 15 თებერვალი, 2019 წელი).
24. საკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილ, შედეგის განმაპირობებელ გარემოებებს მიაქცევს ყურადღებას და განმარტავს, რომ საქმის ხელახალი განხილვისას, სააპელაციო სასამართლოში მოწმის სახით დაკითხულმა რ.ჭ–ამ, რომელიც არის შპს „ნ.ქ–ის“ დირექტორი და 47.5% წილის მესაკუთრე პარტნიორი განმარტა, კ.კ–ნი იყო დეპუტატი - ნაციონალური მოძრაობის წარმომადგენელი. 2013 წლის შემდეგ კომპანია ვეღარ იმარჯვებდა ტენდერებში, რის გამოც კ.კ–ნმა თქვა, რომ კომპანია მისი სახელის გამო არ უნდა იჩაგრებოდეს, რის გამოც უმჯობესი იქნებოდა ის გასულიყო კომპანიიდან. მოწმის განმარტებით, ლ.დ–ნი გაიცნო წილის გადაცემის დროს და იცოდა, რომ მას და კ.კ–ნს აკავშირებდათ ნათელმირონობა. მოწმის მითითებით, ლ.დ–ნი იყო გავლენიანი, ჰყავდა სანაცნობო მთავრობაში, კონკრეტულად რა თანამდებობა ეკავა მოწმისათვის უცნობია. წილის გადაცემისას, რ.ჭ–ამ კუთვნილი 2.5% წილი გადასცა ა.ჩ–ს, იმისათვის, რომ უპირატესობა არ ჰქონოდა არც ერთ პარტნიორს. კ.კ–ნმა დროებით გადააფორმა წილი ლ.დ–ნზე, როგორც მეგობარზე, რომ კომპანიის რეგისტრირებულ მონაცემებში მასზე, როგორც ნაციონალზე აღარ ყოფილიყო ოფიციალურად მითითებული. სხვა მხრივ ის აგრძელებდა წილის მართვას. ფორმალურად გაფორმდა წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება, იყო საუბარი მის დაბრუნებაზე. მოწმემ აღნიშნა, რომ ლ.დ–ნს წილის გადაცემის შემდეგ არანაირი სარგებელი კომპანიისათვის არ მოუტანია. მოწმის განმარტებით, წილის გადაფორმების შემდგომაც ანგარიშს აბარებდა და გადაწყვეტილებებს იღებდა კ.კ–ნთან ერთად. კ.კ–ნი აქტიურად აგრძელებდა კომპანიის საქმიანობაში მონაწილეობას. წილი გადაფორმდა მხოლოდ ფორმალურად. რეალურად თვითონ მართავდა. ლ.დ–ნი არ მონაწილეობდა კომპანიის საქმიანობაში. წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას, მოწმეს თანხის გადაცემის ფაქტი არც გაუგია და არც დაუნახავს. სასამართლო სხდომაზე ასევე დაიკითხა ა.ჩ–ი, რომელიც არის შპს „ნ.ქ–ის“ 5% წილის მესაკუთრე პარტნიორი და კ.კ–ნის დის შვილი. მოწმის განმარტებით, ის ხშირად ჩადიოდა მესტიაში და კომპანიის საქმიანობასთან მიმართებით გარკვეულ დახმარებას უწევდა კ.კ–ნს. წილის გადაფორმებამდე იცნობდა ლ.დ–ნს, ხშირად უნახავს კ.კ–ნის ოჯახში, ძმაკაცობდნენ და ოჯახის წევრებივით იყვნენ. მოწმის მითითებით, წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროს დაურეკა ბიძამისმა, მივიდა ნოტარიუსთან, სადაც განუმარტა ბიძამისმა, რომ მთავრობის შეცვლის გამო წილებს აფორმებდა ლ.დ–ნზე, რომელსაც კარგი ურთიერთობა ჰქონდა მოქმედ მთავრობასთან, საუბარი იყო წილების დროებით გადაფორმებაზე, მოწმის მითითებით აღნიშნულ საუბარს ესწრებოდა თავად ლ.დ–ნიც. წილის გადაფორმების თანხაც კ.კ–ნმა გადაიხადა, თავად წილის საფასურის გადახდას ადგილი არ ჰქონია. მოწმის განმარტებით, წილის გადაფორმების შემდეგაც, კომპანიის მმართველი იყო რ.ჭ–ა და კ.კ–ნი. ბეტონის ქარხანა ამ კომპანიას ეკუთვნოდა, გადაფორმების შემდეგ მოწმე მუშაობდა ბეტონის ქარხანაში, განკარგულებებს, დაგეგმარებას ყველაფერს წყვეტდა კახა (კანდიტ) კ–ი და რ.ჭ–ა, ლ.დ–ნი საერთოდ არ ყოფილა გამოცხადებული. მოწმის განმარტებით, მასთან და ლ.დ–ნთან ერთი და იგივე საუბარი იყო, რომ წილი ფორმდებოდა დროებით, უკან უნდა დაბრუნებულიყო და ხელისუფლების ცვლილების საფუძველზე განხორციელდა ფორმალურად ასახვა.
25. მოწმის სახით ასევე დაიკითხა კ.კ–ნისა და ლ.დ–ნის საერთო მეგობარი გ.ო–ი, რომელმაც მიცემული ჩვენების ფარგლებში განმარტა, რომ წილის გადაფორმებამდე კ.კ–ნის ბიზნესს შეექმნა გარკვეული საშიშროება, რომ არ დატაცებულიყო, რის გამოც სავარაუდოდ მოინდომა რომ გადაეფორმებინა ბიზნესი ლ.დ–ნზე. მოწმის მითითებით, ლ.დ–ნი და კ.კ–ნი იყვნენ განუყრელი მეგობრები. წილის გადაფორმებამდეც, კ.კ–ნმა ლ.დ–ნს უთხრა, რომ მის მიმართ ხორციელდებოდა „რაღაც ზარები“. მოწმის მითითებით, აღნიშნულ ამბავს უყვებოდა, როგორც ლ.დ–ნი, ასევე კ.კ–ნიც, რომ კუთვნილი წილი კ. კ–ს, ან მოწმისათვის ან ლ.დ–ნისათვის უნდა გადაეფორმებინა. მოწმის მითითებით, ფორმალურად გადაფორმდა წილები და საქმიანობას ეწეოდა რეალურად კ.კ–ნი. მოწმემ ასევე აღნიშნა, რომ წილის გადაფორმებით საზოგადოებაში უნდა გავრცელებულიყო, რომ წილი გასხვისდა, ხოლო ვიწრო წრეში ცნობილი იყო, რომ გადაფორმება განხორციელდა ფორმალურად. მხარეთა შორის ურთიერთობის დაძაბვის შემდგომ, აღნიშნულ საკითხთან მიმართებით მოწმეს საუბარი ჰქონდა როგორც კ.კ–ნთან, ასევე ლ.დ–ნთან და იყო მცდელობა ე.წ. „სვანური საბჭოს“ მეშვეობით მორიგებულიყვნენ მხარეები. მოწმის განმარტებით, გასხვისებული წილი ნამდვილად ეკუთვნის კ.კ–ნს, ასევე მოწმემ აღნიშნა, რომ წილის სანაცვლოდ ლ.დ–ნს საზღაური არ გადაუხდია, ხოლო წილის გადაფორმების შემდგომ რა საუბარი არსებობდა მხარეთა შორის მისთვის უცნობია.
26. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებასა და დასკვნებს რომლის მიხედვითაც საქმეზე დაკითული სამივე მოწმე ადასტურებს წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებით ხასიათს და მიუთითებს, რომ ლ.დ–ნზე წილის გადაცემა განხორციელდა ფორმალურად, მასსა და კ.კ–ნს შორის არსებული ახლო მეგობრული ურთიერთობისა და მისი მოქმედ მთავრობასთან კარგი დამოკიდებულების გამო. საგულისხმოა ის გარემოებაც, რომ მოწმეები - რ.ჭ–ა და ა.ჩ–ი, რომლებიც უშუალოდ ესწრებოდნენ და მონაწილეობდნენ წილის ნასყიდობის ხელშკრულებების დადებაში, არ ადასტურებენ ლ.დ–ნის მხრიდან წილის ნასყიდობის საფასურის გადახდას. ასევე, მოწმეები მიუთითებენ იმ გარემოებაზეც, რომ წილის გადაფორმების შემდგომაც კ.კ–ნი მონაწილეობდა კომპანიის საქმიანობაში და ლ.დ–ნს არავითარი მონაწილეობა კომპანიის საქმიანობაში არ მიუღია.
27. საკასაციო სასამართლო, საქმეში არსებული მასალების მიხედვით განმარტავს, რომ შპს „ე....“-ის (შ.პ.ს. „ნ.ქ–“) წილზე სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა 2013 წლის 19 მარტს და მითითებული ხელშეკრულების საფუძველზე სამეწარმეო რეესტრში შ.პ.ს. „ე....“-ის პარტნიორად კ.კ–ნი აღარ ფიქსირდება, მაგრამ აღნიშნული პერიოდის შემდეგ: 1) 2013 წლის 7 აგვისტოს, სს „ბ.ქ–უს“ და კ.კ–ნს შორის გაფორმებული იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, კ.კ–ნმა კუთვნილი ორი უძრავი ქონებით (ღირებულებით 220 000 აშშ დოლარი) უზრუნველყო ბანკის მიმართ შპს „ნ.ქ–ის“ ვალდებულების შესრულება (ტ. 2, ს.ფ. 48-55); 2) 2013 წლის 7 აგვისტოს, შპს „ნ.ქ–ს“ და სს „ბ.ქ–უს“ შორის გაფორმდა გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულება ლიმიტით - 3 000 000 ა.შ.შ. დოლარი (ტ. 2, ს.ფ. 78-83); 3) 2014 წლის 11 ივნისს სს „ბ.ქ–უს“ და კ.კ–ნს შორის გაფორმებული იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, კ.კ–ნმა კუთვნილი უძრავი ქონებით (ღირებულებით 135 000 აშშ დოლარი) უზრუნველყო ბანკის მიმართ შპს „ნ.ქ–ის“ ვალდებულების შესრულება (ტ. 2, ს.ფ. 39-47); 4) 2014 წლის 20 ივნისს, სს „ბ.ქ–უს“ და კ.კ–ნს შორის გაფორმებული №07-08-13 თავდებობის ხელშეკრულების საფუძველზე, კ.კ–ნი თავდებად დაუდგა შპს „ნ.ქ–ს“ სს „ბ.ქ–უს“ წინაშე ვალდებულების შესასრულებლად თავდებობის ზღვრული თანხით _ 1 000 000 აშშ დოლარი (ტ. 2, ს.ფ. 84-85). 5) 2015 წლის 1 ოქტომბრით დათარიღებული წერილით, ლ.დ–ნი, როგორც თბილისის სავაჭრო-სამრეწველო პალატის პრეზიდენტი, წერილით მიმართავს „ნ.ქ–ის“ დამფუძნებელს კახა (კანდიტ) კ–ს და დირექტორს რ.ჭ–ას „ნ.ქ–ის“ საწევრო შენატანთან და სხვადასხვა საკითხებთან დაკავშირებით (ტ. 3, ს.ფ. 99-100).
28. ამდენად, ზემოაღნიშნულ მტკიცებულებებზე მითითებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კ.კ–ნი 2013 წლის 19 მარტის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების მიუხედავად, კომპანიის დამფუძნებელთა და მმართველთა რიგებიდან არ გასულა, სწორედ ის მართავდა კომპანიას, საკუთარი ქონებით უზრუნველყოფდა კომპანიის ვალდებულებების შესრულებას.
29. საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ მოპასუხე, შესაგებელში არსებული განმარტებების მიხედვით, გაურკვევლად მიუთითებდა შეძენილ წილთან დაკავშირებით, კერძოდ შპს „ე....“-ს და შპს „ნ.ქ–“-ს მოიხსენიებს სხვადასხვა კომპანიებად, აღნიშნავს, რომ შპს „ე....“-ის ბალანსზე დარჩა მთელი რიგი ქონება, რაც შპს „ნ.ქ–ი“-ს ბალანსზე არ გადასულა და შპს „ე....“-ის კაპიტალის 50% წილის მესაკუთრე არის კვლავ კ.კ–ნი (ტ. 1, ს.ფ. 93, მე-2 ფაქტობრივი გარემოება; აღნიშნულს კვლავ იმეორებს დამატებით ფაქტობრივ გარემოებებში ს.ფ. 96 და შემდგომ სარჩელის უზრუნველყოფის განჩინებაზე წარდგენილ საჩივარში). მაშინ, როდესაც, 2013 წლის 19 მარტის ხელშეკრულების მიხედვით, მოპასუხემ შპს „ე....“-ის წილი შეიძინა კ.კ–ნისგან, შპს „ე....“-ს შეეცვალა სახელწოდება და ეწოდა „ნ.ქ–ი“.
30. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნის მიხედვით (ტ. 2, ს.ფ. 92-94), რაც სათანადო წესით შედავებული არ არის მოწინააღმდეგე მხარის მიერ, 2013 წლის 1 მარტის მდგომარეობით შპს „ე....“-ის ქონების ღირებულება განისაზღვრებოდა 6049716 ლარით, ხოლო საზოგადოების კაპიტალში კ.კ–ნის 50% წილის ღირებულება შეადგენდა 3 024 858 ლარს. წერილობით შესაგებელში მოპასუხეც აღნიშნავს კომპანიის ქონების და აქტიური სამეწარმეო საქმიანობის შესახებ, კერძოდ რომ, შპს „ნ.ქ–ი“ ახორციელებდა 26 000 000 ლარის ღირებულების 10 მნიშვნელოვან პროექტს, რომლებიც მოგებული იყო სატენდერო კონკურსებით (შესაბამისი საბანკო გარანტიებით), მაგრამ ამავე დროს, მოპასუხის შეფასებით, კ.კ–ნის კუთვნილი 50% წილის ნომინალური ღირებულება 150 ლარზე მეტს არ შეადგენდა, რაც წინააღმდეგობაშია კასატორის განმარტებებთან და საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებთან.
31. აღსანიშნავია, რომ სადავო წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში წილის ღირებულების გადახდის შესახებ ინფორმაცია არაა მითითებული. ამავე ხელშეკრულების მიხედვით კი წილის ნასყიდობის საფასური უნდა გადახდილიყო ხელშეკრულების დამოწმებისთანავე ნაღდი ან უნაღდო ფორმით. მოსარჩელე, მოჩვენებითად დადებული გარიგების დამადასტურებლად, მათ შორის დასახელებულ გარემოებაზეც მიუთითებდა, თუმცა საპირისპიროდ, მოპასუხეს არ წარმოუდგენია ისეთი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა ნასყიდობის საგნის საფასურის გადახდას, რაც გარკვეულწილად შეაფერხებდა მოსარჩელის მტკიცებას, რომ მხარეებმა წინასწარი შეთანხმებით მოჩვენებითად დადეს გარიგება, ამასთან, იმდენად ენდობოდნენ ერთმანეთს, რომ ნასყიდობის საფასურად არაგონივრულად მცირე თანხა გაითვალისწინეს და აღნიშნული ფაქტობრივად, მოჩვენებითადაც კი არ გადაუხდიათ/მიუღიათ მათ. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი სტანდარტიდან გამომდინარე, სწორედ მყიდველს ეკისრება ნასყიდობის საფასურის გადახდის დადასტურება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლი ადგენს ვალდებულების შესრულების/მიღების წესს. ეს ნორმა, ერთის მხრივ, იძლევა დამატებით ინფორმაციას ვალდებულების შესრულების ფაქტის დადგენისას მტკიცების ტვირთის მოვალისათვის დაკისრების შესახებ, ხოლო მეორეს მხრივ, განსაზღვრავს კონკრეტულ მტკიცებულებებს, რომლითაც შეიძლება დადასტურდეს ფულადი ვალდებულების შესრულება.
32. საკასაციო სასამართლო მოსარჩელის მიერ მითითებულ, წილის მოჩვენებითად გადაფორმების მოტივებზეც გაამახვილებს ყურადღებას. მოსარჩელე განმარტავდა, რომ 2008-2012 წლის მოწვევის პარლამენტის დეპუტატი და კომპანიის წილის მფლობელია. მოსარჩელე მიუთითებს ხელისუფლების ცვლილების შემდეგ, 2012 წლის დეკემბრის თვიდან, სხვადასხვა განცხადებების და საჩივრების გამო კომპანიის მიმართ დაწყებულ საგამოძიებო მოქმედებებზე, რამაც აიძულა იგი კომპანიის დაცვის მიზნით წილი ფორმალურად გადაეფორმებინა მეგობარზე - ლ.დ–ნზე. მხარეთა შორის მეგობრული ურთიერთობის არსებობაზე სარჩელში და საქმის განხილვის სხვადასხვა ეტაპზე არაერთხელ გაჟღერდა. კომპანიის მიმართ რომ მიმდინარეობდა საგამოძიებო მოქმედებები, საქმეში წარმოდგენილ არაერთ მტკიცებულებაშია მითითებული და აღნიშნულს არც მოწინააღმდეგე მხარე ხდის სადავოდ. რაც შეეხება იძულების ფაქტის არდადასტურებას, აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელე წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას ითხოვს როგორც მოჩვენებით დადებული გარიგების და არა როგორც იძულებით დადებული გარიგების (სსკ 85-ე მუხლი), მის მიერ მითითებული „იძულება“ წარმოადგენს არა პირდაპირი გაგებით ვინმეს ზეწოლის ან მუქარის ძალით განხორციელებულ ქმედებას, არამედ მოიაზრებს მოსარჩელის ვარაუდით მოსალოდნელი პრობლემების თავიდან აცილების მიზნით დანახულ „გამოსავალს“.
33. საკასაციო პალატა ასევე ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების და კომპანიის სახელწოდების ცვლილების შემდეგ, მოპასუხემ მოითხოვა შპს „ნ.ქ“-ის ლიკვიდაცია, მაშინ, როდესაც მოპასუხისვე მითითებით, კომპანია ახორციელებდა სატენდერო კონკურსებით მოგებულ მრავალმილიონიანი ლარის ღირებულების მნიშვნელოვან პროექტებს. მოპასუხე მიმართავს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს, ხოლო განცხადებაზე წარმოების შეჩერების შემდეგ იგი სარჩელით მიმართავს სასამართლოს შპს „ნ.ქ–“-ის ლიკვიდაციის რეგისტრაციის მოთხოვნით. საკასაციო სასამართლო, იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში განვითარებულ მსჯელობასა და შეფასებას, რომ დასახელებული გარემოება ზემოაღნიშნულ დადასტურებულ ფაქტობრივ გარემოებებსა და წარმოდგენილ მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში ადასტურებს, რომ სადავო წილის ნასყიდობის გარიგების დადებისას მხარეები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდა ნების ნაკლს, მხარეთა შორის უთანხმოება წარმოშვა ერთ-ერთ ტენდერთან დაკავშირებულმა საკითხმა, რის შემდგომაც ლ.დ–ნმა უარი განაცხადა ფორმალურად გადაცემული წილის უკან დაბრუნებაზე.
34. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
35. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
36. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.
37. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.
38. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.
39. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
40. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ნ.დ–ნის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;
2. ნ.დ–ნს (........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი (საგადახდო დავალება №28183349143, გადახდის თარიღი 07.07.2025) 6 000 ლარის 70% - 4 200 ლარი;
3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ა. კოჭლამაზაშვილი
მოსამართლეები: თ. ძიმისტარაშვილი
მ. ერემაძე
