საქმე №ას-1080-2024

27 ნოემბერი, 2025 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე,

არჩილ კოჭლამაზაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ო.ლ–ვა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.გ–ია (მოსარჩელე)

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 04 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

საკთხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

ნ.გ–იამ (შემდეგში: „მოსარჩელე", ან „აპელანტი“) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში, ო.ლ–ვას (შემდეგში: „მოპასუხე", კასატორი) მიმართ, და მოითხოვა ამ უკანასკნელის მიერ გაყიდული საცხოვრებელი სახლის (მდებარე: ქ. თბილისი, .........., ფართი 73.50 კვ.მ.) 69 000 აშშ დოლარის ღირებულების 2/3, რაც სარჩელის შეტანის დღისთვის შეადგენდა 120 893 ლარს, ვინაიდან არასრულწლოვანის გ.ლ–ვა იზრდება და იმყოფება დედასთან - მოსარჩელესთან. ასევე, მოითხოვა მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს მორალური ზიანის ანაზღაურება 30 000 ლარის ოდენობით.

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

3.1. თბილისი საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

3.2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების და, სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებს მოთხოვნით.

4. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

4.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, ნ.გ–იას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ო.ლ–ვას ნ.გ–იას სასარგებლოდ დაეკისრა 90 670 ლარის გადახდა; ო.ლ–ვას ნ.გ–იას სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით 5000 ლარის გადახდა, ასევე სარჩელსა და სარჩელის უზრუნველყოფაზე გადახდილი ბაჟის 1952 ლარის გადახდა; ო.ლ–ვას სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა 3 170 ლარის გადახდა, ხოლო ნ.გ–იას სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა 1680 ლარის გადახდა.

4.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი გარემოებები:

4.3. მოსარჩელე და მოპასუხე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 2011 წლის 4 ივნისიდან; თანაცხოვრების განმავლობაში მათ შეეძინათ ერთი შვილი - 2011 წლის 26 დეკემბერს დაბადებული გ.ლ–ვა;

4.4. მოსარჩელემ 2017 წლის 19 მაისს მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხესთან განქორწინების მოთხოვნით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 19 ივნისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით (საქმე N2/13103-17), შეწყდა ქორწინება მხარეებს შორის;

4.5. 2010 წლის 29 დეკემბრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, მოპასუხემ 39 000 ლარად იყიდა უძრავი ნივთი, მდებარე: ქ. თბილისი, ............, ფართი: 72.00 კვ.მ. (საკადასტრო კოდი: ..........), საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში აღირიცხა მის სახელზე.

4.6. 2012 წლის 1 მაისის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, მოპასუხემ 47 000 აშშ დოლარად (ექვივალენტი ლარში) გაყიდა აღნიშნული უძრავი ქონება. მხარეთა ქორწინების პერიოდში, 2012 წლის 4 მაისის უძრავი ქონების (მშენებარე ბინის) ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, მოპასუხემ 45 000 აშშ დოლარად (ექვივალენტი ლარში) იყიდა უძრავი ნივთი, მდებარე: ქ. თბილისი, ......... (ნაკვეთი N039...), ფართი N54, 73.50 კვ.მ. (საკადასტრო კოდი: ........);

4.7. 2017 წლის 5 ივნისის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, მოპასუხემ 69 000 აშშ დოლარად ლ.ხ–იას მიჰყიდა აღნიშნული სადავო უძრავი ქონება (საკადასტრო კოდი: ..........); 2017 წლის 8 სექტემბრის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, ლ.ხ–იამ 65 000 აშშ დოლარად გაყიდა სადავო უძრავი ნივთი.

4.8. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელის მოთხოვნა, მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების უკანონო განკარგვით მიყენებული ზიანისა და მორალური ზიანის დაკისრების თაობაზე, უნდა შემოწმებულიყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ი) 992-ე, 408.1, და 413-ე მუხლების წინაპირობების შეფასებით. ასევე, მიუთითა სსკ-ის 1158-ე მუხლზე, რომელიც ადგენს მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონების მათ საერთო ქონებად, თანასაკუთრებად არსებობის პრეზუმფციას და განმარტა, რომ დავის შემთხვევაში ქორწინების განმავლობაში ქონების შეძენის ფაქტი საკმარისი საფუძველია ქონების მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევისთვის. ამასთან, განმარტა, რომ საწინააღმდეგო გარემოების მტკიცების ტვირთი ეკისრება იმ მხარეს, რომელიც ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონების ინდივიდუალურ საკუთრებად ქცევაზე აპელირებს და მტკიცების საგანში შესაძლოა მოიაზრებოდეს სსკ-ის 1158.1; 1158.2; 1161-ე, 1162-ე, 1165-ე მუხლებით გათვალისწინებული შემადგენლობები.

4.9. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაშიც, პრეზუმირებულია, რომ სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენს მეუღლეთა საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას). სადავო არ არის ისიც, რომ მეუღლეთა შორის საქორწინო ხელშეკრულება არ დადებულა, რაც ქონების განსხვავებულ სამართლებრივ რეჟიმზე მიუთითებდა. შესაბამისად, სადავო უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ აღიარებულ ნაწილში მოპასუხეს უნდა ემტკიცებინა, რომ სადავო ბინა არ წარმოადგენს მეუღლეთა საერთო ქონებას და მასზე ინდივიდუალური საკუთრება გააჩნია (სსკ-ის 1161-ე მუხლი).

4.10. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა, მოპასუხის განმარტება, რომ მოსარჩელესთან ქორწინებამდე 2010 წლის 29 დეკემბერს შეიძინა უძრავი ნივთი, საკადასტრო კოდით: .......... 2011 წლის 4 ივნისს მხარეები დაქორწინდნენ, ხოლო ქორწინებამდე შეძენილი ბინა (ს/კ ..........) მოპასუხემ გაყიდა 2012 წლის 1 მაისს და მიღებული თანხა - 47 000 აშშ დოლარი იმავე დღეს შეიტანა სს „ს.ბ–ის“ ანგარიშზე. აღნიშნული თანხა გამოიტანა პირად დანაზოგთან - 5000 აშშ დოლართან ერთად და შეიძინა სადავოდ გამხდარი უძრავი ნივთი (ს/კ ..........). შესაბამისად, სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენს მის ინდივიდუალურ საკუთრებას.

4.11. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ აპელანტს განუმარტა, რომ ქართული საოჯახო სამართლის პოლიტიკა - კანონმდებლის არჩევანი, ოჯახის ერთობის შენარჩუნების სასარგებლოდ არის გაკეთებული. რაც იმას გულისხმობს, რომ მოპასუხის მიერ სადავო უძრავ ქონებაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას ივარაუდება, რომ ის ოჯახის საერთო ინტერესების გათვალისწინებით მოქმედებდა. აღნიშნული პრეზუმფცია, გავლენას ახდენს საპროცესო მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილებაზე. განსახილველ შემთხვევაში, ზემოხსენებულ პრეზუმფციას ამყარებს შემდეგი გარემოებებიც: მოსარჩელის სახელზე სს „ს.ბ–ში“ 2012 წლის 11 ივნისს გაცემულია სესხი 10 000 აშშ დოლარის ოდენობით, სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მოპასუხის საკუთრებაში რიცხული სადავო უძრავი ნივთი. სესხის მიზნობრიობაში მითითებულია: შეძენა-ბინა საქართველო, თბილისი, ........ (ნაკვეთიN039/........) ფართი 73.5 – 3000; რემონტი საქართველო, თბილისი, გამზირი .........., ფართი 73.5 – 7000. ამდენად, აღნიშნული სესხი არა ინდივიდუალურ, არამედ ოჯახის საერთო ინტერესებს ემსახურებოდა. ფაქტია, რომ სესხი გაფორმებული იყო მოსარჩელის სახელზე, ხოლო უზრუნველყოფილი იყო სწორედ მოპასუხის კუთვნილი ქონებით. მოპასუხემ დამაჯერებლად ვერ ახსნა, თუ რამ განაპირობა სესხის ხელშეკრულებაში აღნიშნული ჩანაწერის (შეძენა-რემონტი) არსებობა.

4.12. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოპასუხემ სადავო ქონება ქორწინებამდე რეალიზაციით მიღებული თანხით შეიძინა, არ წარმოადგენს ასეთი ქონების ინდივიდუალურ საკუთრებად მიჩნევის საკმარის სამართლებრივ საფუძველს. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების შედეგად, პალატის მოსაზრებით, რაკი მოსარჩელემ და მოპასუხემ სადავო ბინა შეიძინეს ქორწინების განმავლობაში და მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულება არ დადებულა, სადავო ბინა მეუღლეთა თანასაკუთრებაა. შესაბამისად, მეუღლეს მისი განკარგვა მხოლოდ მეორე მეუღლის თანხმობით შეეძლო. აპელანტს სადავო გარიგებაზე თანხმობა არ განუცხადებია. საწინააღმდეგო გარმოების მტკიცების ტვირთი კი, მოპასუხემ ვერ დაძლია.

4.13. სააპელაციო პალატის შეფასებით, დასტურდება მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება - მოსარჩელის საკუთრების უფლების ხელყოფა, ზიანი - ქონებრივი დანაკლისი, რომელიც მოსარჩელეს მიადგა, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის - მიღებული ზიანი მოპასუხის მოქმედების უშუალო შედეგია, ზიანის მიმყენებლის ბრალი - მოპასუხემ შეგნებულად, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაცნობიერებულად დადებით, მოსარჩელის საკუთრება ხელყო. შესაბამისად, სახეზეა სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებას განაპირობებს.

4.14. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის/აპელანტის მოთხოვნა სადავო ქონების უკანონოდ რეალიზაციიდან მიღებული თანხის 2/3 ნაწილის - 120 893 ლარის დაკისრებაა. პალატამ აღნიშნა, რომ სსკ-ის 1168-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, იმ ქონების გაყოფისას, რომელიც მეუღლეთა თანასაკუთრებას წარმოადგენს, მეუღლეთა წილი თანაბარია, თუ მათ შორის შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. განსახილველ შემთხვევაში სახეზე არ არის სსკ-ის 1168-ე მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული განსხვავებული მდგომარეობა, როდესაც დასაშვებია წილის არათანაბარი გაყოფა. შესაბამისად, პალატამ დაასკვნა, რომ მოსარჩელეს უნდა მიეკუთვნოს სადავო ქონების ½ წილი. რაც შეეხება მოთხოვნილი თანხის ოდენობას, მოპასუხე ამ გარემოებას არ შედავებია. ამდენად, უდავოდ დადგენილია, რომ ქონების რეალიზაციიდან მიღებული თანხის ½ ნაწილი შეადგენს 90 670 ლარს. შესაბამისად, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს აღნიშნული თანხის გადახდა.

4.15. სააპელაციო სასამართლომ, აპელანტის პრეტენზიაზე მორალური ზიანის დაკისრებასთან დაკავშირებით, გაიზიარა შემაკავებლ და დამცავ ორდერებთან ერთად მოსარჩელის მიერ საქმეზე წარმოდგენილ ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) მსხვერპლთა, დაზარალებულთა დაცვისა და დახმარების სახელმწიფო ფონდის 2017 წლის 9 ოქტომბრის ცნობები N07/1347 და N07/1348, რომელთა თანახმად, გ.ლ–ვა და მოსარჩელე 2017 წლის 3 ოქტომბრიდან, როგორც ოჯახში ძალადობის მსხვერპლნი, სარგებლობენ საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) მსხვერპლთა, დაზარალებულთა დაცვისა და დახმარების სახელმწიფო ფონდის სტრუქტურული ერთეულის - თბილისის ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა მომსახურების კრიზისული ცენტრის მომსახურებით. სსიპ ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) მსხვერპლთა, დაზარალებულთა დაცვისა და დახმარების სახელმწიფო ფონდის სტრუქტურული ერთეულის - თბილისის ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა მომსახურების კრიზისული ცენტრის ფსიქოლოგის 2017 წლის 9 ოქტომბრის დასკვნა/შეფასების თანახმად, მოსარჩელე ძალადობის მსხვერპლია ყოფილი მეუღლისაგან. ტრავმულ გამოცდილებაზე საუბრისას - იკვეთება შიში, ზესიფხიზლე, კრთება ხმაურზე. მართავს თავს თუმცა ვერ ახერხებს აკუმულირებული ბრაზისაგან თავის შეკავებას - საუბრისას იგრძნობა შფოთვის მაღალი ხარისხი. ბენეფიციარის გადმოცემით, სახლში მუდმივად ჰქონდათ კონფლიქტი, იკვეთება ეკონომიკური და ფსიქოლოგიური ძალადობის ნიშნები. ყოფილი მეუღლე აგრესიულია განქორწინების შემდგომ პერიოდშიც. იკვეთება - ირაციონალური დანაშაულის გრძნობა. რეკომენდაცია: ფსიქო კონსულტირება, სამართლებრივი მხარდაჭერა - უსაფრთხოების განცდის და ფსიქიკური ჯანმრთელობის აღდგენის - პიროვნული რეკონსტრუქციის მიზნით. აღნიშნული გარემოების გამაქარწყლებელი რაიმე მტკიცებულება მოპასუხეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია, მაშინ როდესაც სამოქალაქო სამართალწარმოება შეჯიბრებითობის პრინციპს ემყარება და მხარის პოზიციის წარმატება დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად უტყუარად შეძლებს იგი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დადასტურებას (სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლები).

4.16. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი მოცემულობა ქმნიდა სსკ-ის 413-ე მუხლით გათვალისწინებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების შემადგენლობას, ამასთან, 5000 ლარი მორალური ზიანის ანაზღაურებისათვის საკმარისი ოდენობაა, ვინაიდან დაზარალებულმა განიცადა სულიერი ტანჯვა, ტკივილები და დისკომფორტი ფსიქიკური ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან გამომდინარე.

5. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

5.1 სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

5.2 კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, მისი განმარტებით უძრავი ქონება, რომლის გასხვისებითაც შეიძინა შემდეგში სადავო უძრავი ქონება, წარმოადგენდა მის საკუთრებას დაქორწინებამდე. შესაბამისად, ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული ქონების გასხვისებით მიღებული თანხით შეძენილი უძრავი ქონება, არ შეიძლება ჩაითვალოს მეუღლეთა თანასაკუთრებად. აღნიშნულიდან გამომდინარე, არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ სადავო ქონება წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას.

5.3. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას ივარაუდება, რომ ის მოქმედებდა ოჯახის საერთო ინტერესების გათვალისწინებით.

5.4. კასატორი ასევე არ ეთანხმება მისთვის მორალური ზიანის 5000 ლარის დაკისრებას და განმარტავს, რომ მას სადავო უძრავი ქონების გასხვისებით მოსარჩელისთვის არანაირი მორალური ზიანი არ მიუყენებია, მოსარჩელეს ასევე საქმეში წარმოდგენილი არ აქვს დასაბუთებული ფსიქოლოგიური ექსპერტიზის დასკვნა და მისი მდგომარეობის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. ასევე, მისი განმარტებით არ არის დადგენილი მოსარჩელისთვის არც სხეულის ან ჯანმრთელობის ვნების მიყენების ფაქტები. არ ეთანხმება მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ფსიქოლოგიური დასკვნის კანონიერებას და განმარტავს, რომ აღნიშნული დასკვნა ვერ ადასტურებს, რომ მასში მითითებული გარემოებები მის მიერ არის გამოწვეული.

6. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნას წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

7. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

10. საკასაციო სასამართლო სრულად ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიღებული გადაწყვეტილებით დამდგარ შედეგს, თუმცა ნაწილობრივ არ იზიარებს გადაწყვეტილებაში მოყვანილი გარემოებების სამართლებრივ შეფასებას. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სასარჩელო მოთხოვნა, მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების უკანონო განკარგვით მიყენებული ზიანისა და მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, გამომდინარეობს სსკ-ის 1158-ე(მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი; ასეთ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი.), 1160-ე (იმ ქონების განკარგვა, რომელიც მეუღლეთა თანასაკუთრებაშია, ხდება მეუღლეთა შეთანხმებით, მიუხედავად იმისა, თუ რომელი მეუღლე განკარგავს ამ ქონებას; მეუღლეს, როგორც თანამესაკუთრეს, უფლება აქვს, მოითხოვოს ქონების განკარგვით მიღებული სარგებელი.) სსკ-ის 982-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), ხოლო სასარჩელო მოთხოვნა, მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე გამომდინარეობს სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებიდან. 413-ე (1. არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. 2. სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც.) მუხლებიდან.

11. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 1158-ე მუხლი ადგენს მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონების მათ საერთო ქონებად, თანასაკუთრებად არსებობის პრეზუმფციას. ნორმა განსაზღვრავს მეუღლეთა თანასაკუთრების რეჟიმს, რომლითაც დადგენილია მათი უფლებები ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონების მიმართ და ემსახურება ოჯახის ინტერესების დაცვის მიზანს, კერძოდ, ივარაუდება, რომ ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონება შეძენილია ოჯახის გაძღოლის, საერთო მიზნების უზრუნველსაყოფად, ამდენად, დავის შემთხვევაში ქორწინების განმავლობაში ქონების შეძენის ფაქტი (კანონით დადგენილი გამონაკლისების გარდა) საკმარისი საფუძველია ქონების მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევისათვის. სადავო ქონების თანასაკუთრებად პრეზუმირების ფარგლებში, საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი ეკისრება იმ მხარეს, რომელიც სადავოდ ხდის ამ გარემოებას (სუსგ №ას-1426-1346-2017, 02.03.2018წ.). სსკ-ის 1164-ე მუხლის თანახმად, მეუღლეთა საერთო ქონება თითოეული მეუღლის მოთხოვნით შეიძლება გაიყოს როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე მისი შეწყვეტის შემდეგ.

4.17. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ უძრავი ქონება წარმოადგენს მეუღლეთა თანასაკუთრებას. მოპასუხემ მეუღლეთა შორის თანასაკუთრების არსებობის გამომრიცხველ გარემოებად მიუთითა, რომ მან უძრავი ნივთი, საკადასტრო კოდით: ......... მდებარე: ქ. თბილისი, ........., ფართი: 72.00 კვ.მ. შეიძინა მოსარჩელესთან ქორწინებამდე, 2010 წლის 29 დეკემბერს, ხოლო მხარეები დაქორწინდნენ 2011 წლის 4 ივნისს. კასატორის განმარტებით, მან ქორწინებამდე შეძენილი ბინა (ს/კ ........) გაყიდა 2012 წლის 1 მაისს და მიღებული თანხა 47 000 დოლარი იმავე დღეს შეიტანა სს “ს.ბ–ის” ანგარიშზე. აღნიშნული თანხა, პირად დანაზოგთან 5000 აშშ დოლართან ერთად გამოიტანა ანგარიშიდან და შეიძინა სადავო უძრავი ქონება (ს/კ ..........) მდებარე: ქ. თბილისი, ........... (ნაკვეთი N039/...), ფართი N54, 73.50 კვ.მ. (საკადასტრო კოდი: .........); შესაბამისად, სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენდა მის ინდივიდუალურ საკუთრებას.

12. საკასაციო პალატა მიუთითებს მეუღლეთა თანასაკუთრების სამართლებრივ საკითხზე, რომელიც განმარტებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ განჩინებაში: „..საოჯახო კანონმდებლობით მეუღლეთა საკუთრება იყოფა ორ ნაწილად: ინდივიდუალურ ანუ განცალკევებულ და საერთო თანაზიარ საკუთრებად. ინდივიდუალურია ისეთი ქონება, რომელიც ერთ-ერთ მეუღლეს ეკუთვნის და თვითონვე განკარგავს. აღნიშნული დანაწესი რეგულირდება სსკ-ის 1161-ე-1162-ე მუხლებით. თანაზიარ ქონებად ჩაითვლება მეუღლეთა ერთად ცხოვრების პერიოდში შეძენილი ყოველგვარი ქონება (უძრავი და მოძრავი), რომელიც შეძენილია (ან შექმნილია) ორივე მეუღლის ერთობლივი შრომითა და სახსრებით, ასევე ის ქონება, რომელიც შეძენილია ერთ-ერთი მეუღლის მიერ იმ შემთხვევაშიც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი. საპატიო მიზეზი შეიძლება უკავშირდებოდეს მხოლოდ პირის სურვილის საწინააღმდეგოდ, მისი ჯანმრთელობის ან სხვა მიზეზის გამო, დამოუკიდებელი შემოსავლის მიუღებლობას. ამ დროს მნიშვნელობა არა აქვს იმას, ქონება შეძენილია ერთ-ერთი მათგანისა, თუ ორივე მეუღლის მიერ. უძრავ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების წარმოშობის საფუძველია მეუღლეთა მიერ ამ ქონების შეძენა ქორწინების განმავლობაში. ქორწინების განმავლობაში მეუღლეთა შორის შეძენილ ქონებაზე თანასაკუთრების რეჟიმის დაწესებით, კანონმდებელი ხელმძღვანელობს იმ ვარაუდით, რომ როგორც წესი, ასეთი ქონება იქმნება მეუღლეთა ერთობლივი სახსრებით, საოჯახო მეურნეობის ერთობლივი გაძღოლითა და ერთობლივი შრომით. მეუღლეთა ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებას (მეუღლეების საერთო ქონებას) მიეკუთვნება, როგორც შრომის საქმიანობით მიღებული ორივე მეუღლის შემოსავალი, ასევე სამეწარმეო საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლები და სხვა სახის შემოსავალი, რომლებსაც სპეციალური მიზნობრივი დანიშნულება არ აქვთ, აგრეთვე ნებისმიერი სხვა ქონება, რომელიც შეძენილია მეუღლეების მიერ ქორწინების განმავლობაში მიუხედავად იმისა, ვის სახელზეა იგი შეძენილი ან რომელი მეუღლის მიერ არის გადახდილი თანხა“ (იხ., სუსგ ას-295-282-2015. 13.05.2015წ; №ას-7-7-2016, 16.03.2016წ.; №ას-1169-1089-2017 24.11.2017წ).

13. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ქორწინების პერიოდში მეუღლეებს გააჩნიათ ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი შემოსავალი. მიუხედავად იმისა, რომ, ჩვეულებრივ, ეს შემოსავალი მის მიმღებ მეუღლეს ეკუთვნის, შეძენილი ქონება, გარდა ინდივიდუალური სარგებლობის ნივთებისა, უთუოდ, მათი თანასაკუთრებაა. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის განმარტებას, რომ მან ქორწინების პერიოდში უძრავი ქონება შეიძინა მისი ინდივიდუალური საკუთრებიდან მიღებული თანხით და შესაბამისად სადავო უძრავი ქონებაც მის ინდივიდუალურ საკუთრებას წარმოადგენდა. სადავო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა მხარეთა რეგისტრირებულ ქორწინებაში ყოფნის პერიოდში. ქორწინების განმავლობაში ქონების შეძენის ფაქტი პირდაპირი საფუძველია ქონების მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევისთვის. საკასაციო პალატა დამატებით, მიუთითებს საქმის ფაქტობრივ გარემოებებზე: კერძოდ, მოსარჩელის სახელზე სს „ს.ბ–ში“ 2012 წლის 11 ივნისს გაცემულია სესხი 10 000 აშშ დოლარის ოდენობით, სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მოპასუხის საკუთრებაში რიცხული სადავო უძრავი ნივთი. სესხის მიზნობრიობაში მითითებულია: შეძენა -ბინა საქართველო, თბილისი, ..........(ნაკვეთიN039/...) ფართი 73.5 – 3000; რემონტი საქართველო, თბილისი, ........... ფართი 73.5 – 7000. ამდენად, აღნიშნული სესხი არა ინდივიდუალურ, არამედ ოჯახის საერთო ინტერესებს ემსახურებოდა. ფაქტია, რომ სესხი გაფორმებული იყო მოსარჩელის სახელზე, ხოლო უზრუნველყოფილი იყო სწორედ მოპასუხის კუთვნილი ქონებით. მოპასუხემ დამაჯერებლად ვერ ახსნა, თუ რამ განაპირობა სესხის ხელშეკრულებაში აღნიშნული ჩანაწერის (შეძენა-რემონტი) არსებობა.

14. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომლის თანახმადაც, მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოპასუხემ სადავო ქონება ქორწინებამდე, უძრავი ქონების რეალიზაციით მიღებული თანხით შეიძინა, არ წარმოადგენს ასეთი ქონების ინდივიდუალურ საკუთრებად მიჩნევის საფუძველს. საქმის მასალების საფუძველზე, ასევე ვინაიდან მხარეებმა სადავო უძრავი ქონება ქორწინების განმავლობაში შეიძინეს და მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულება არ დადებულა, სადავო ბინა არის მეუღლეთა თანასაკუთრება, რომლის განკარგვაც მხოლოდ ორივე მხარის თანხმობით არის შესაძლებელი.

15. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სახეზეა არა დელიქტის მომწესრიგებელი სსკ-ის 992-ე მუხლიდან გამომდინარე არამედ, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებიდან, კერძოდ, სსკ-ის 982-ე მუხლის ( სსკ-ის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი) საფუძველზე ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები; სსკ-ის 982-ე მუხლის მიზანთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა, რომ „განსახილველი ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია, რომ ხსენებული ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, ზემოხსენებულ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება, მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება, ანუ საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურებასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევასთან“ (იხ. სუსგ-ები: №ას-472-448-2013, 05.12.2013წ.; №ას-1204-2018, 25.01.2019წ., პ.19, №ას-275-2020, 16.11.2021წ; №ას-1227-2018, 15.02.2022წ.; ას-841-2021, 24.06.2022წ.).

16. განსახილველ შემთხვევაში, დასტურდება, რომ სადავო ქონება წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას, რომლის განკარგვაც სსკ-ის 1160-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უნდა მომხდარიყო ურთიერთშეთანხმებით. საქმის მასალებით, ირკვევა, რომ 2017 წლის 5 ივნისის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, მოპასუხემ, მოსარჩელესთან შეთანხმების გარეშე, სადავო უძრავი ქონება 69 000 აშშ დოლარად მიჰყიდა ლ.ხ–იას (საკადასტრო კოდი: .........). შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხემ ხელყო მოსარჩელის სამართლებრივი სიკეთე მისი თანხმობის გარეშე, უფლებამოსილების გარეშე განკარგა მეორე მეუღლის წილი თანასაკუთრებაში და მიიღო სარგებელი.

17. განსახილველ შემთხვევასთან მიმართებით, სსკ-ის 992-ე მუხლის გამოყენებასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ “მეორე მეუღლეს ენიჭება ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა იმ შემთხვევისთვის, როდესაც მეუღლე ნივთს განკარგავს მის საბაზრო ღირებულებაზე ნაკლებად. ამ შემთხვევაში მოთხოვნა ეყრდნობა არა 1160-ე ან 982-ე, არამედ 992-ე მუხლს და ქონებრივი დანაკლისი ნივთის საბაზრო ღირებულების ნახევარს უტოლდება.” (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი 2021წ., წიგნი 7, გვ. 91). განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ მოპასუხე განზრახვით ან ბრალეულად მოქმედებდა, ამასთან არ დასტურდება, რომ ნივთი მის საბაზრო ღირებულებაზე ნაკლებად გაასხვისა, რაც ზემოხსენებულის გათვალისწინებით შექმნიდა სსკ-ის 992-ე მუხლის გამოყენების საფუძველს.

18. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ განჩინებაში მიუთითა, “რაც შეეხება მოსარჩელის,როგორც თანამესაკუთრის, სასარგებლოდ პირველი მოპასუხისათვის მეორე ავტომანქანისა და მიწის ნაკვეთის განკარგვით მიღებული სარგებლის წილის დაკისრებას... სსკ-ის 1160-ე მუხლის მე-3 ნაწილი მოსარჩელეს, როგორც დაზარალებულ მეუღლეს, აძლევს უფლებას, მოითხოვოს მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვით მიღებული სარგებელი თავისი წილის პროპორციულად. (შედ.სუსგ #ას-1314-2020. 22.02.2022წ)

19. განსახილველ შემთხვევაში, სახეზეა მოპასუხის გამდიდრება მოსარჩელის ხარჯზე და საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სსკ-ის 1160-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და 982-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მოპასუხეს ეკისრება მოსარჩელის სამართლებრივი სიკეთის მისი თანხმობის გარეშე გასხვისებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების (გამდიდრების გათანაბრების) ვალდებულება, კერძოდ, მოსარჩელეს აუნაზღაუროს გასხვისებული საერთო ქონების ½ - 90 670 ლარი.(შედ. სუსგ. Nას-1314-2020. 22.02.2022წ.)

20. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას, მორალური ზიანის დაკისრებასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოპასუხისთვის სსკ-ის 413-ე მუხლის მეორე ნაწილით განსაზღვრული პასუხისმგებლობის დაკისრებისთვის საჭიროა, ამავე კოდექსის 992-ე მუხლით განსაზღვრული წინაპირობების არსებობა - მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის და ბრალი. (იხ. სუსგ. Nას-1242-2024, 11.12.2024წ.) სსკ-ის 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად - ,,სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია, მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც“. ამ ნორმით დაცული სიკეთე, რომლის ხელყოფის შემთხვევაში დაზარალებულმა შეიძლება მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურება, არის ადამიანის ჯანმრთელობა, შესაბამისად, მითითებული მუხლით დადგენილი შედეგის მიღწევის აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს ადამიანის ჯანმრთელობის ხელყოფა, რის შედეგადაც დაზარალებული განიცდის სულიერ ტანჯვას, ფსიქიკურ სტრესს. სხეულის დაზიანებასა ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებაში კი, უნდა ვიგულისხმოთ ისეთი ზემოქმედება, რომელიც ხელყოფს დაზარალებულის სხეულს ან მისი ორგანიზმის შინაგან პროცესებს (იხ. სუსგ #ას-1156-1176-2011, 20.01.2012წ.; №ას-593-568-2016, 14.07.2017წ.; №ას-1626-2023 11.06.2024წ. №ას-1376-2024 16.12.2024). მორალური ზიანის შინაარსში იგულისხმება სამართლებრივად დაცული იმ არაქონებრივი ინტერესის ხელყოფა, რომელსაც მატერიალურად არაფერი შეესაბამება (სულიერი ან ფიზიკური ტკივილი, განცდა და სხვა). მორალური ზიანი სულიერი გრძნობებისა და ურთიერთობების სფეროში მიყენებულ ზიანს გულისხმობს. არამატერიალურ ფასეულობათა ხელყოფა კი, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას იწვევს. ზიანის ანაზღაურებისას გადამწყვეტ როლს ასრულებს ზიანის სიმძიმე. მსუბუქი სულიერი განცდები მხედველობაში არ მიიღება, ხოლო, როდესაც მოსალოდნელია მძიმე ფსიქიკური განცდები, სულიერი ტანჯვა და ა.შ., ზიანის ანაზღურებაზე პასუხისმგებელი პირის მიერ საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე, ივარაუდება, რომ დაზარალებულმა მძიმე სულიერი ტკივილი განიცადა. საგულისხმოა, რომ მითითებული მუხლით დაცული სიკეთე, რომლის ხელყოფის შემთხვევაში დაზარალებულმა შეიძლება, მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურება, არის ადამიანის ჯანმრთელობის ხელყოფა, რის შედეგადაც დაზარალებული განიცდის სულიერ ტანჯვას, ფსიქიკურ სტრესს. სხეულის დაზიანებასა ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებაში კი, უნდა ვიგულისხმოთ ისეთი ზემოქმედება, რომელიც ხელყოფს დაზარალებულის სხეულს ან მისი ორგანიზმის შინაგან პროცესებს. ამასთან, სულიერი/მორალური ტკივილით მიყენებული ზიანი შესაძლებელია ანაზღაურდეს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით გათვალისწინებული სიცოცხლის და წამების აკრძალვის უფლებების ხელყოფის შემთხვევებშიც (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე სარიშვილი-ბოლქვაძე საქართველოს წინააღნმდეგ; საჩივარი N 58240/08; პარ. 96). საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ “საკმაოდ დიდი მნიშვნელობა გააჩნია სსკ-ის 413-ე მუხლით გათვალისწინებული მიზნის სწორად დადგენას. სამართლებრივ ურთიერთობებს ჩვეულებრივ, შესაძლოა, თან ახლდეს მორალური, სულიერი განცდები, მაგრამ სამოქალაქო პასუხისმგებლობა დასაშვებია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ე.ი კანონი პირდაპირ განსაზღვრავს, თუ რომელი სიკეთის ხელყოფის შემთხვევაში შეუძლია დაზარალებულს, მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისათვის. განსახილველი ნორმის მიზანია, შეამციროს, შეზღუდოს ამ ნორმით გათვალისწინებული შედეგის დაუსაბუთებელი გაფართოება, რათა უზრუნველყოფილი იქნეს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობა და წესრიგი. საკასაციო პალატა მიუთითებს "ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ" საქართველოს კანონზე, რომლის მე-9 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, სამოქალაქოსამართლებრივი მექანიზმები გამოიყენება ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის შედეგად მიყენებული ზიანის საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი წესით ასანაზღაურებლად. ამავე კანონის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის “გ” ქვეპუნქტით განსაზღვრულია მსხვერპლის უფლება მიმართოს შესაბამის სასამართლო ორგანოს ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის შედეგად მისთვის მიყენებული ზიანის მოძალადის მიერ ანაზღაურების მოთხოვნით;

21. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ფიზიკური და ზნეობრივი ტანჯვის ხასიათი უნდა შეფასდეს ზიანის მიყენების ფაქტობრივი გარემოებების, ასევე დაზარალებულის ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინებით (მაგ. ასაკი, ფიზიკური მდგომარეობა, პროფესია), აგრეთვე სხვა გარემოებათა გათვალისწინებით, რომლებიც ადასტურებს, თუ რა სიმძიმის ტანჯვა განიცადა დაზარალებულმა. შესაბამისად, მორალური ზიანი სახეზეა, როდესაც სახეზეა ადამიანის ფსიქიკის სფეროში ნეგატიური ცვლილების არსებობა, რაც გამოიხატება ფიზიკურ და ზნეობრივ ტანჯვაში. ზიანის ანაზღაურებისას გადამწყვეტ როლს ასრულებს ზიანის სიმძიმე. მსუბუქი სულიერი განცდები, მსგავსად მსუბუქი ფიზიკური ტკივილისა, მხედველობაში არ მიიღება, ხოლო როდესაც ადგილი აქვს ისეთ ზიანს, რომლის დროსაც, როგორც წესი, მოსალოდნელია მძიმე ფსიქიკური განცდები, სულიერი ტანჯვა, და ა. შ. მოქმედებს ე.წ. მორალური ზიანის პრეზუმფცია და ზიანის მიმყენებლის მიერ საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ დაზარალებულმა პირმა მძიმე სულიერი ტკივილი განიცადა.

22. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურებას აკისრია სამი ფუნქცია: პირველი – დააკმაყოფილოს დაზარალებული; მეორე – ზემოქმედება მოახდინოს ზიანის მიმყენებელზე; მესამე – თავიდან აიცილოს პიროვნული უფლებების ხელყოფა სხვა პირების მიერ. არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება მიზნად არ ისახავს მიყენებული ზიანის სრულ რესტიტუციას, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ექვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია მისი სრული კომპენსაცია. მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და სამართლიანი.” (იხ. სუსგ. Nას-1444-2022, 22.12.2023წ.)

23. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 2017 წლის 15 ივნისს და 15 აგვისტოს, მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული ფსიქოლოგიური ძალადობის ფაქტზე, მოპასუხის სახელზე გაცემულია შემაკავებელი ორდერები. ამასთან, 2017 წლის 11 სექტემბერს მოპასუხე დაკავებული იყო ადმინისტრაციული წესით, შემაკავებელი ორდერით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევის გამო. 2017 წლის 12 სექტემბერს კი გ.გ–ას მიმართ განხორციელებული ფსიქოლოგიური ძალადობის გამო, მოპასუხის მიმართ კვლავ გამოიცა შემაკავებელი ორდერი. ასევე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, მოპასუხეს აეკრძალა დამცავი ორდერის მოქმედების პერიოდში მოსარჩელესთან, მათ შორის მის საცხოვრებელ ადგილთან, და იმ ადგილებთან სადაც მოსარჩელე შეიძლება იმყოფებოდეს 50 მეტრის რადიუსში მიახლოვება და კონტაქტი. რაიმე ფორმით ურთიერთობა, სიტყვიერი, ფიზიკური, ეკონომიკური, ფსიქოლოგიური შეურაცხყოფა, მათ შორის მუქარა, იძულების გამოყენება ნებისმიერი ფორმით, მათ შორის ტელე-საკომუნიკაციო საშუალებების გამოყენებით. დამცავი ორდერი გაიცა 6 თვის ვადით.

24. ამასთან, მოსარჩელემ საქმეზე წარმოადგინა ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის)ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) მსხვერპლთა, დაზარალებულთა დაცვისა და დახმარების სახელმწიფო ფონდის 2017 წლის 9 ოქტომბრის ცნობები N07/1347 და N07/1348, რომელთა თანახმად, გ.ლ–ვა და მოსარჩელე 2017 წლის 3 ოქტომბრიდან, როგორც ოჯახში ძალადობის მსხვერპლნი, სარგებლობენ საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) მსხვერპლთა, დაზარალებულთა დაცვისა და დახმარების სახელმწიფო ფონდის სტრუქტურული ერთეულის - თბილისის ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა მომსახურების კრიზისული ცენტრის მომსახურებით. სსიპ ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) მსხვერპლთა, დაზარალებულთა დაცვისა და დახმარების სახელმწიფო ფონდის სტრუქტურული ერთეულის - თბილისის ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა მომსახურების კრიზისული ცენტრის ფსიქოლოგის 2017 წლის 9 ოქტომბრის დასკვნა/შეფასების თანახმად, მოსარჩელე ძალადობის მსხვერპლია ყოფილი მეუღლისაგან. ტრავმულ გამოცდილებაზე საუბრისას - იკვეთება შიში, ზესიფხიზლე, კრთება ხმაურზე. მართავს თავს თუმცა ვერ ახერხებს აკუმულირებული ბრაზისაგან თავის შეკავებას - საუბრისას იგრძნობა შფოთვის მაღალი ხარისხი. ბენეფიციარის გადმოცემით, სახლში მუდმივად ჰქონდათ კონფლიქტი, იკვეთება ეკონომიკური და ფსიქოლოგიური ძალადობის ნიშნები. ყოფილი მეუღლე აგრესიულია განქორწინების შემდგომ პერიოდშიც. იკვეთება - ირაციონალური დანაშაულის გრძნობა. რეკომენდაცია: ფსიქო კონსულტირება, სამართლებრივი მხარდაჭერა - უსაფრთხოების განცდის და ფსიქიკური ჯანმრთელობის აღდგენის - პიროვნული რეკონსტრუქციის მიზნით.

25. აღნიშნული გარემოების გამაქარწყლებელი რაიმე მტკიცებულება მოპასუხეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია, მაშინ როდესაც სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების თანახმად, სამართალწარმოება შეჯიბრებითობის საფუძველზე მიმდინარეობს. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონ განსაზღვრავენ თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან ეს ფაქტები, რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.

26. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო უარყოფს კასატორის პრეტენზიას მორალური ზიანის დაკისრების არამართლზომიერებასთან დაკავშირებით და სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ საქმის მასალებიდან გამომდინარე არსებობდა სსკ-ის 413-ე მუხლით გათვალისწინებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების შემადგენლობა და 5000 ლარი მორალური ზიანის სახით არის ის ოდენობა, რომელიც საკმარისი იქნება დაზარალებულის სულიერი ტანჯვის, ტკივილების და ფსიქიკური ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან გამომდინარე დისკომფროტის საკომპენსაციოდ.

27. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

28. ყველა ზემოაღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივ დასაბუთებას და მიუთითებს, რომ საქმეში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთმიმართება, ასევე მტკიცებულებათა შეპირისპირება და ერთობლივი გაანალიზება, არ ადასტურებს კასატორის მოთხოვნის საფუძვლიანობას.

29. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

30. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

31. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

32. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

33. პროცესის ხარჯები

სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, ასევე 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ო.ლ–ვას საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. ო.ლ–ვას (პ/ნ ........), სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით, 2024 წლის 16 ოქტომბრის №48466309 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 4 783,50 ლარის 70 % - 3348,45 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე თეა ძიმისტარაშვილი

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

არჩილ კოჭლამაზაშვილი