საქმე №ას-427-2024 12 დეკემბერი, 2025 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.ს–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – დ.დ–ი, გ.დ–ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება

დავის საგანი – ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ნ.ს–ძემ (შემდეგში: მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში დ.დ–ისა (შემდეგში: პირველი მოპასუხი) და გ.დ–ის (შემდეგში: მეორე მოპასუხე) მიმართ, 2018 წლის 26 სექტემბრის ჩუქების ხელშეკრულებისა და 2021 წლის 26 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, ასევე, უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი .......) მოსარჩელის სახელზე საკუთრების უფლებით დარეგისტრირების თაობაზე.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. მოსარჩელემ თავის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონება (საკადასტრო კოდი .......) ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, გადასცა მეუღლეს - დ.დ–ს, რომელთანაც რეგისტრირებულ ქორწინებაში არ იმყოფებოდა, თუმცა ჰყავთ საერთო შვილი - ნ.დ–ი.

2.2. საზღვარგარეთ მყოფი მოსარჩელე დაუკავშირდა პირველ მოპასუხეს და სთხოვა აღნიშნული უძრავი ქონება გადაეცა მისთვის, რათა მოეხდინა მისამართზე რეგისტრაცია და სარემონტო სამუშაოების ჩასატარებლად საჭირო მოქმედებების განხორციელება.

2.3. 2021 წლის ოქტომბერში მოსარჩელე დაუკავშირდა დ.დ–ს და სთხოვა საკუთრებაში დაებრუნებინა გადაცემული უძრავი ქონება, რაზეც მოპასუხემ უარი განუცხადა და აცნობა, რომ სადავო ქონება გადააფორმა თავის ძმის - გ.დ–ის საკუთრებაში, ვინაიდან ჰქონდა ვალდებულებები ბანკის წინაშე და არ სურდა საკუთრებაში ჰქონოდა რაიმე სახის უძრავი ქონება.

2.4. ამჟამად, აღნიშნულ ფართში ცხოვრობენ დ.დ–ი და ნ.დ–ი. მოსარჩელე მუდმივად უგზავნიდა პირველ მოპასუხეს გარკვეული ოდენობის თანხას იტალიიდან, სადაც მუშაობდა, როგორც ემიგრანტი, ამ უკანასკნელმა ბოროტად ისარგებლა მისი ნდობით და მოტყუებით გადააფორმებინა უძრავი ქონება.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. დ.დ–მა მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3.2. მოპასუხემ განმარტა, რომ თავდაპირველად სადავო უძრავი ქონება მ.ა–ისაგან შეიძინა. მოსარჩელეს არანაირი შემოსავალი იმ დროისათვის არ ჰქონდა შესაბამისად, ის თავისი სახსრებით ვერ შეძლებდა უძრავი ქონების შეძენას. მიუხედავად იმისა, რომ მიწის ნაკვეთი მან შეიძინა, ქონება აღირიცხა მოსარჩელის საკუთრებად. რაც შეეხება მის გაჩუქებას, აღნიშნული განხორციელდა ნამდვილი ნების საფუძველზე და არანაირ მოტყუებას ადგილი არ ჰქონია. ამასთან, ქონების მიღება არანაირ დათქმას არ ატარებდა უკან დაბრუნებასთან დაკავშირებით. მოსარჩელის მიერ განხორციელებული ჩუქება არც თვალთმაქცური და არც მოჩვენებითი გარიგება არ იყო. მოსარჩელეს არასოდეს მოუთხოვია ნაჩუქარი ქონების უკან დაბრუნება.

3.3. მეორე მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ არის სადავო ქონების კეთილსინდისიერი შემძენი.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის პირველი დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა.

4.2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს დ.დ–მა და გ.დ–მა.

5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 თებერვლის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა და გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. ნ.ს–ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. ამავე გადაწყვეტილებით, ნ.ს–ძეს დ.დ–ისა და გ.დ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელთა მიერ სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1429.02 ლარის ანაზღაურება. ასევე, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 4 ნოემბრის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც გ.დ–ს (პ/ნ #........) აეკრძალა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (მდებარე: თბილისი, ........., უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი #.........) გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა.

5.2. სააპელაციო პალატამ საქალაქო სასამართლოსგან განსხვავებულად შეაფასა საქმის გარემოებები და მიუთითა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სადავო გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლად მიჩნეული იყო სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლი, რომელიც არ გამომდინარეობდა სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან. პალატამ აღნიშნა, რომ სადავო გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლად მოსარჩელე ამ გარიგების მოტყუებით დადებას მიიჩნევდა, რაც გამორიცხავდა სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის დისპოზიციაში ასახულ სავალდებულო ელემენტების არსებობას, როგორებიცაა განსაკუთრებული ნდობა და გავლენის ბოროტად გამოყენება.

5.3. სააპელაციო პალატამ ასევე, შეაფასა სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის დისპოზიცია და განმარტა, რომ მოტყუების საფუძვლით გარიგების ბათილობისათვის აუცილებელია, რომ მოტყუებას ნების გამომვლენში ისეთი შეცდომის გამოწვევა შეეძლოს, რომელიც ნების გამოვლენის საფუძველი ხდება. სასამართლოს აზრით, განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოტყუებად მიიჩნევდა პირველი მოპასუხის მიერ სადავო ქონების უკან დაბრუნების დაპირების შეუსრულებლობას, თუმცა თავად ასეთი დაპირების ფაქტი არაფრით დასტურდებოდა, რაც სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას გამორიცხავდა.

5.4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 თებერვლის გადაწყვეტილება ნ.ს–ძემ, საკასაციო საჩივრით, გაასაჩივრა.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და გამოკითხული მოწმეების ჩვენებები, რამაც საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება გამოიწვია.

6.2. კასატორის აზრით, გარიგების დადება სწორედ გავლენის ბოროტად გამოყენებით მოხდა, ვინაიდან პირველმა მოპასუხემ ბოროტად გამოიყენა მოსარჩელის გულუბრყვილობა და განსაკუთრებული ნდობა. კასატორისთვის გაურკვეველია, თუ რატომ დაუკავშირა სასამართლომ უძრავი ქონების გაჩუქების მთავარი მოტივი მისი და პირველი მოპასუხის საერთო შვილს, ვინაიდან შვილის ბიოლოგიური მამისთვის ქონების ჩუქების მორალური ვალდებულება არ არსებობს. კასატორს საქართველოში სხვა საცხოვრებელი სახლი არ გააჩნია და ქვეყანაში ჩამოსვლის შემთხვევაში ისევ უსახლკაროდ იქნება დარჩენილი, ამ პირობებში რატომ უნდა გასჩენოდა მას სურვილი ერთადერთი ქონება გაეჩუქებინა?!

6.3. კასატორი უთითებს, რომ სასამართლო სხდომაზე პირველმა მოპასუხემ ვერ დაასახელა ჩუქების მოტივი, ბოლო სასამართლო სხდომაზე კი, შეცვალა პოზიცია და აცხადებდა, რომ არ ახსოვდა, რატომ მიიღო ქონება საჩუქრად. კასატორი ამტკიცებს, რომ პირველი მოპასუხის ახსნა-განმარტებები კატეგორიულად გამორიცხავდა შესაგებელში დასახელებულ ვერსიას უძრავი ქონების პირველი მოპასუხის სახსრებით შეძენის შესახებ.

6.4. კასატორის აზრით, მოპასუხედ დასახელებული პირები მოქმედებდნენ ერთობლივად, როგორც კი დ.დ–მა ჩუქებით მიიღო უძრავი ქონება იგი გადაუფორმა ძმას, ხოლო მოგვიანებით ისინი აპირებდნენ ქონების მესამე პირზე გასხვისებას, გარკვეული თანხის სანაცვლოდ, რაც აღიკვეთა სასამართლოს მიერ გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებით. ეს ყოველივე კი, მოხდა იმ პირობებში, როცა თითქოს მეორე მოპასუხე არ აპირებდა სადავო ბინიდან პირველი მოპასუხისა და მისი არასრულწლოვანი შვილის გამოსახლებას.

6.5. კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად შეაფასა მოწმეთა ჩვენებები, იგი ამტკიცებს, რომ საქმის მასალებში არ არსებობს ჩვენება, რომლითაც დადასტურდა, თითქოს სადავო ქონება მოპასუხის სახსრებით იყო შეძენილი.

6.6. ნ.ს–ძის საკასაციო საჩივარი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 19 აპრილის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

7. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

11. საკასაციო საჩივარში შედავებულია უძრავი ქონების ჩუქებისა და მოგვიანებით ამავე უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებების ნამდვილობის ფაქტი, შესაბამისად, წინამდებარე განჩინებაში საკასაციო პალატა გამოიკვლევს სადავო ხელშეკრულებების იურიდიულ ძალმოსილებას.

12. საკასაციო პალატის განსჯით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რის გამოც დადგენილად მიიჩნევა შემდეგი:

– ქ. თბილისში, ............, კოსპრუსი 45-ის მიმდებარედ (ამჟამად .....:.....) მდებარე უძრავი ქონება (საკადასტრო კოდი .........) წარმოადგენდა მოსარჩელის საკუთრებას 2017 წლის 27 სექტემბერს დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე;

- მითითებული უძრავი ქონება მოსარჩელემ მ.ა–ისაგან შეიძინა 13 500 აშშ დოლარად;

- 2018 წლის 26 სექტემბერს გაფორმებული უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ პირველ მოპასუხეს აჩუქა სადავო უძრავი ქონება;

- 2021 წლის 26 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულებით პირველმა მოპასუხემ სადავო ქონება მიჰყიდა მეორე მოპასუხეს. უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში აღირიცხა მეორე მოპასუხის საკუთრებად. ხელშეკრულების თანახმად, ნასყიდობის ფასი შეადგენდა 20 000 ლარს;

- 2021 წლის 5 ნოემბერს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს განცხადებით მიმართა რ.ტ–ძემ და ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მოითხოვა სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია. მარეგისტრირებელი ორგანოს 2021 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილებით რ.ტ–ძეს უარი ეთქვა საკუთრების უფლების რეგისტრაციაზე, რის საფუძველსაც წარმოადგენდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს განჩინება, რომლითაც აიკრძალა უძრავი ქონების გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა.

13. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის არგუმენტაციას სააპელაციო პალატის მიერ დავის მომწესრიგებელი ნორმების არასწორი თუ არასისტემური გამოყენების თაობაზე და განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია ერთი მხარის მიერ მეორეზე გავლენის ბოროტად გამოყენებით, როცა მათი ურთიერთობა დაფუძნებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე. იურიდიული დოქტრინის თანახმად, 55-ე მუხლის გამოყენების ერთ-ერთი წინაპირობა არის გარიგების მხარეებს შორის განსაკუთრებული ნდობის არსებობა. თუ კონკრეტულად რაში შეიძლება გამოიხატებოდეს განსაკუთრებული ნდობა, კონკრეტული ფაქტის შეფასების საკითხია (იხ. ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, თბილისი, 2017, გვ. 325). განსაკუთრებულ ნდობაზე დამყარებულად შეიძლება ჩაითვალოს ურთიერთობანი მშობლებსა და შვილებს შორის, ექიმსა და პაციენტს შორის, ადვოკატსა და კლიენტს შორის, საკუთრების მიმნდობსა და მინდობილ მესაკუთრეს შორის, სულიერ მოძღვარსა და ნებისმიერ პირს შორის და ა.შ.; ამ ურთიერთობათა ამომწურავი ჩამოთვლა შეუძლებელია. იმისათვის, რომ გაირკვეს, აქვს თუ არა მას ადგილი, საჭიროა გაირკვეს ყველა გარემოება (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი პირველი, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი, 2002, გვ. 185).

14. დადგენილია, რომ პირველი მოპასუხე და მოსარჩელე არარეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფი პირები არიან, რომელთაც საერთო შვილი ჰყავთ. სააპელაციო სასამართლომ ამგვარი ურთიერთობა, სხვა ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურების გარეშე, არ მიაკუთვნა სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლით მოწესრიგებულ სფეროს მიკუთვნებულ ურთიერთობას. საკასაციო საჩივრით შედავებულია, რომ სადავო გარიგების დადება სწორედ, რომ ფაქტობრივ ქორწინებაში მყოფი მეუღლის მიერ ნდობის ბოროტად გამოყენებამ გამოიწვია, მან ისარგებლა ემიგრაციაში წასული მეუღლის გულუბრყვილობით და მოტყუებით გადააფორმებინა უძრავი ქონება. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების, საქმის მასალებისა და სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა უარყოფს საკასაციო საჩივრის ამ არგუმენტს და განმარტავს, რომ ცალ-ცალკე მცხოვრები, არარეგისტრირებულ ურთიერთობაში მყოფი პირების საოჯახო ურთიერთობა თავისთავად ვერ იქნება შეფასებული განსაკუთრებულ ნდობაზე დაფუძნებულ ურთიერთობად, უფრო კონკრეტულ გარემოებებზე კი, კასატორი არ უთითებს. ამ მიმართებით საყურადღებოა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომლის თანახმადაც, სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლით დადგენილია ასევე, მეორე წინაპირობა – განსაკუთრებულ ნდობაზე დაფუძნებულ ურთიერთობებში ერთი მხარის მიერ მეორეზე გავლენის ბოროტად გამოყენება. ამ დროს მნიშვნელოვანია არა გარიგების შინაარსი, არამედ გარიგების დადების სახე. გარიგების დადების საფუძველი არის არა ინდივიდის ნამდვილი ნება, არამედ ხელშეკრულების მხარის მიერ „გარემოებათა ბოროტად გამოყენება“ (იხ. კერესელიძე, უზოგადესი სისტემური ცნებები, 2009, გარემოებათა ბოროტად გამოყენება, გვ. 354 (იხ. სუსგ საქმე №ას-1741-2019, 28 ივლისი, 2020 წელი). კასატორი უთითებდა, რომ მოსარჩელე ენდო პირველი მოპასუხის მოსაზრებას, თითქოს უძრავი ქონების მის სახელზე გადაფორმების გარეშე ვერ შეძლებდა სარემონტო სამუშაოების წარმოებას. კასატორი მოტყუებისა და გავლენის ბოროტად გამოყენების მიზნებისთვის ასევე, უთითებდა მოპასუხედ დასახელებულ პირებს შორის წინასწარ მომზადებული გეგმის არსებობის შესახებ, რაც უძრავი ქონების მესამე პირზე გასხვისებასა და მოსარჩელის ქონების გარეშე დატოვებაში მდგომარეობდა. აღნიშნული მსჯელობა სრულიად არარელევანტურია, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, გარიგების ბათილობა სახეზეა, თუ თავად გარიგება არის დადებული გავლენის/გარემოებათა ბოროტად გამოყენებით ანუ, რომ არა გავლენის/გარემოებათა ბოროტად გამოყენება, გარიგება არ დაიდებოდა. კასატორი კი უთითებს გარიგების დადების შემდგომ მოქმედებებზე, რაც სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის რეგულირების ფარგლებს გარეთ გადის (იხ. საქმე №ას-1389-2024 5 თებერვალი, 2025 წელი). გამომდინარე აქედან, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ 55-ე მუხლით განსაზღვრული წინაპირობები შესრულებული არ იყო და არ არსებობდა სადავო გარიგების ბათილობის საფუძველი, რაც სააპელაციო პალატამ მართებულად შეაფასა.

15. რაც შეეხება სადავო გარიგების ბათილად ცნობას მოტყუების საფუძვლით, ამ საკითხის გადაწყვეტა უნდა მოხდეს სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის გათვალისწინებით, რომლის თანახმადაც, თუ პირი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ამ გარიგების ბათილობა. ეს ხდება მაშინ, როცა აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა. თუ ერთი მხარე დუმს იმ გარემოებათა გამო, რომელთა გამჟღავნების დროსაც მეორე მხარე არ გამოავლენდა თავის ნებას, მაშინ მოტყუებულს შეუძლია მოითხოვოს გარიგების ბათილობა. გამჟღავნების ვალდებულება არსებობს მხოლოდ მაშინ, როცა მხარე ამას ელოდებოდა კეთილსინდისიერად. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოტყუების საფუძვლით გარიგების ბათილობისათვის აუცილებელია, რომ მოტყუებას ნების გამომვლენში ისეთი შეცდომის გამოწვევა შეეძლოს, რომელიც ნების გამოვლენის საფუძველი ხდება. მოტყუების დროს პირს შექმნილი უნდა ჰქონდეს ისეთი ობიექტური ვითარება, რომელიც ხელს შეუშლის ნების გამომვლენს ნამდვილი, ანუ მისთვის სასურველი ნების გამოვლენაში და აღნიშნული გარემოება, ყველა ნორმალურ მოაზროვნე ადამიანში არანამდვილი ნების გამოვლენას უნდა იწვევდეს, ანუ ადამიანს ობიექტური განსჯის შედეგად არ უნდა ჰქონდეს თავისი ნამდვილი ნების გამოვლენის შესაძლებლობა, შესაბამისად, მოტყუების ფაქტი იმდენად თვალსაჩინო და აშკარა უნდა იყოს, რომ ნებისმიერი საშუალო განვითარებისა და აზროვნების ადამიანის მოტყუება უნდა იყოს შესაძლებელი (იხ. სუსგ საქმე №ას-1117-1051-2015, 20 იანვარი, 2016 წელი; სუსგ საქმე №ას-620-592-2016, 6 მარტი, 2017 წელი). ამასთან, მხარემ, რომელიც იყენებს შეცილების უფლებას, უნდა დაამტკიცოს მოტყუების ფაქტის არსებობა, არსებითობა და მიზეზობრივი კავშირი მოტყუებასა და ნების გამოვლენას შორის (იხ. სუსგ საქმე №ას-1324-2024 , 13 დეკემბერი, 2024 წელი).

16. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, ნების გამოვლენის ფორმებს უაღრესად დიდი პრაქტიკული დატვირთვა გააჩნია გარიგებებში, ვინაიდან გამოხატული ნებისადმი არსებობს კონტრაჰენტის მიერ გამოვლენილი ნდობის დაცვის ღირსი ინტერესი, ამიტომ მხედველობაში არ უნდა იქნას მიღებული პირის მტკიცება, რომ მას ის ნება არ ჰქონდა, რომელიც გამოხატა, თუ მისი ნების გარეგანი გამოხატულებით მეორე მხარემ კეთილსინდისიერად ირწმუნა, რომ იგი უფლებებით აღიჭურვა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგების დადგომისკენ არის მიმართული, დაკავშირებულია არა მხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან. შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მის ნამდვილ ნებას. აღნიშნული პრეზუმფცია ქარწყლდება, თუ დადასტურდება, რომ ნება გამოვლენილ იქნა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმი შესაბამისობას გამორიცხავს. მაგალითად, პირის ქმედუუნარობა, სულიერი აშლილობა, ფსიქიკური, ფიზიკური იძულება, მოტყუება, და ა.შ. ეს ისეთი გარემოებებია, როდესაც პირი მოკლებულია შესაძლებლობას, მართოს ნების გამოხატვის ფორმები. როდესაც პირს შეზღუდული აქვს ე.წ. „მოქმედების ნება“, ანუ ასეთ ვითარებაში იგულისხმება, რომ დაუძლეველ გარემოებათა გამო, პირი იმ ნებას გამოხატავს, რომელიც მის ნამდვილ ნებას არ შეესაბამება (სულიერი ავადმყოფობა) ან პირი გამოხატავს სხვა პირის და არა თავის რეალურ ნებას (მოტყუება, იძულება და ა.შ.). ასეთ შემთხვევაში, ნების გამომვლენი, რაღა თქმა უნდა, დაცული უნდა იყოს გამოვლენილი არანამდვილი ნების თანამდევი შედეგებისგან. ამასთან, ხაზგასასმელია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლი მოტყუების გამო გარიგების ბათილობას ითვალისწინებს იმ შემთხვევაში, როდესაც არანამდვილი ნების ფორმირება მოტყუების საფუძველზე განხორციელდა და არა ნდობით გამოწვეული უხეში გაუფრთხილებლობის გამო. (იხ. სუსგ საქმე №ას-620-592-2016, 6 მარტი, 2017 წელი, საქმე №ას-1186-2023, 23 სექტემბერი, 2024 წელი) განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეს არც კი მიუთითებია ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რაც სადავო გარიგების მოტყუებით დადებულად მიჩნევის პრეზუმფციას შექმნიდა და არც რაიმე სათანადო მტკიცებულება წარუდგენია, რაც გარიგების მოტყუებით დადებულად მიჩნევის კუთხით იქნებოდა შესასწავლი. რა თქმა უნდა, ასეთ გარემოებად ვერ იქნება განხილული ის მტკიცება, თითქოს პირველი მოპასუხე ვერ ახერხებდა სადავო ქონებაში სარემონტო სამუშაოების შესრულებას ქონების მის სახელზე გადაფორმების გარეშე, ვინაიდან ამგვარი მტკიცება, მისი სისწორის დადასტურების პირობებშიც, ობიექტური დამკვირვებლის თვალში, მესაკუთრის მხრიდან გამოვლენილი აშკარა დაუდევრობაა და არა გარიგების მოტყუებით დადების მოტივის დადასტურება. აღნიშნული მსჯელობა იმ გარემოებას ეფუძნება, რომ როგორც წესი, მოტყუებას ნების გამომვლენში ისეთი შეცდომის გამოწვევა უნდა შეეძლოს, რომელიც ნების გამოვლენის საფუძველი გახდა, მოსარჩელის მოხმობილი აპელირება კი, მოტყუების კონტექსტში, გარიგების ბათილობის წინაპირობას არ წარმოადგენს.

17. საკასაციო პალატის აზრით, სადავო გარიგების გავლენის ბოროტად გამოყენებით თუ მოტყუებით დადებას არც ის ფაქტი ადასტურებს, რომ კასატორი ემიგრაციიდან სისტემატურად აგზავნიდა გარკვეულ თანხას ქონების გასარემონტებლად. ზემოაღნიშნული გარემოებები, მათი დამტკიცებულად მიჩნევის შემთხვევაში, შესაძლებელია ადასტურებდეს არა იმას, რომ ჩუქების ხელშეკრულება დადებულია გავლენის/გარემოებათა ბოროტად გამოყენებით, არამედ იმას, რომ ერთ შემთხვევაში, მოსარჩელე მორალური ვალდებულებების გათვალისწინებით (მის არასრულწლოვან შვილზე გაწეული მზრუნველობა) სწევდა დასახელებულ ხარჯს ან მეორე მხრივ, იმას, რომ პირველი მოპასუხე მის მიერ გამოგზავნილ თანხას არამართებულად ხარჯავდა, რაც სადავო გარიგების ძალმოსილების პირობებში, კასატორს უფლებას უტოვებს იდავოს პირველი მოპასუხისთვის გადაცემული თანხის უკან დაბრუნების და არა ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ.

18. საკასაციო საჩივარში გაჟღერებულია არგუმენტი სადავო გარიგების გასაფორმებლად გამოყენებული მინდობილობის არანამდვილობის თაობაზე, რომელიც საკასაციო პალატას ასევე, დაუსაბუთებლად მიაჩნია. ამ მიმართებით საკასაციო პალატა უპირველესად განმარტავს, რომ მოსარჩელის მიერ გაფორმებული მინდობილობის ნამდვილობის შემოწმება სცდება განსახილველი დავის ფარგლებს, თუმცა აგრეთვე განუმარტავს მხარეს, რომ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის №71 ბრძანებით დამტკიცებული „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის მე-15 მუხლის პირველი და მე-5 პუნქტების თანახმად, იმ აქტის დასამოწმებლად (გარიგების, მოწმობის და სხვა), რომლის ნამდვილობისათვის საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილია სანოტარო ფორმის დაცვა, ნოტარიუსი ვალდებულია შეამოწმოს მხარეთა (წარმომადგენელთა) ვინაობა, უფლებამოსილება, ქმედუნარიანობა, ნების გამოვლენის ნამდვილობა და უზრუნველყოს გარიგების კანონმდებლობასთან შესაბამისობა, მხარეთა ნების ადეკვატური ასახვა გარიგებაში, მხარეთათვის გარიგების შინაარსის და სამართლებრივი შედეგების განმარტება, რჩევის მიცემა. ნოტარიუსი ვალდებულია, საჯარო აქტის ფორმით დოკუმენტის დამოწმებისას სანოტარო მოქმედების მონაწილეს განუმარტოს სანოტარო აქტის შინაარსი და მისი სამართლებრივი შედეგები. განმარტება შეიძლება ატარებდეს ზეპირ ხასიათს და იგი შეიძლება არ აისახოს სანოტარო აქტში, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც სავალდებულოა წერილობითი განმარტება. ივარაუდება, რომ მხარეებმა სანოტარო აქტის ხელმოწერამდე მიიღეს ჯეროვანი განმარტებანი. ამავე ინსტრუქციის მე-19 მუხლის მე-7 პუნქტის თანახმად, ნოტარიუსი ვალდებულია დარწმუნდეს სანოტარო აქტის მონაწილის ქმედუნარიანობაში და თავისი რწმენის შესახებ მიუთითოს დამადასტურებელ წარწერაში. ნოტარიუსი ვალდებულია არ შეასრულოს სანოტარო მოქმედება თუ ეჭვი ეპარება მასში მონაწილე პირის ქმედუნარიანობაში. ვინაიდან საქმის გარემოებებით არ დასტურდება რომელიმე ზემოაღნიშნული პირობა, პალატა მიიჩნევს, რომ სანოტარო აქტის (რწმუნებულების) იურიდიული ნამდვილობის თაობაზე პრეზუმფცია გაქარწყლებული არ არის და კასატორის შედავება უადგილოა.

19. რაც შეეხება კასატორის შედავებას, სააპელაციო პალატის მიერ მოწმეთა ჩვენების არასწორი განმარტების მიცემის თაობაზე, საკასაციო პალატამ შეისწავლა რა, საქმის მასალებში მოთავსებული სხდომის აუდიო მასალები, მიიჩნევს, რომ ამ მიმართებითაც არ არის წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, ვინაიდან სხდომაზე მოწმის სახით გამოკითხული პირები, მართლაც საუბრობენ სადავო უძრავი ქონების პირველი მოპასუხის სახსრებით შეძენის თაობაზე (იხ. 2022 წლის 28 ივნისის სხდომის ოქმი, ტომი I, ს.ფ. 202-218). სახელდობრ, მოწმე ს. ჩ–მა (ნ.ს–ძის ალალი მამიდაშვილი) განმარტა, რომ უძრავი ქონების შეძენა მოხდა ნ–ს იტალიაში წასვლამდე, სადავო უძრავი ქონების შეძენამდე, წყვილი „გირით“ ცხოვრობდა შემდეგ კი, შეიძინეს უძრავი ქონება, რომლის ყიდვაში, აშენებასა და რემონტში ნ–ს საკმაოდ დიდი წვლილი მიუძღვის (2022 წლის 28 ივნისის სხდომის ოქმი, 14:45სთ. – 14:47სთ.). ამავე სხდომაზე მოწმე მ.ნ–მა (მოპასუხეების მეზობელი/ახლობლები), განმარტა, რომ მოპასუხეთა დედას ორი სახლი ჰქონდა, ერთი გაყიდა და მიღებული თანხა გაყო შვილებს შორის. მიღებული თანხით დ–მ და ნ–მ „იგირავეს“ სახლი. შემდეგ დათოს მშობლებმა გაყიდეს მეორე სახლი, რომელიც დ–ს დედის დეიდას ეკუთვნოდა, მიღებული თანხა კი, მთლიანად მისცა დ–ს, რომელმაც თბილისში აიშენა სახლი. მოწმისთვის უცნობია თუ რა თანხა შეიძლებოდა დაემატებინათ სახლის მშენებლობისთვის, თუმცა იცის, რომ „გირაოდან“ მიღებული და დეიდის სახლის გაყიდვის შედეგად მიღებული 19 000 აშშ დოლარი, მშობლებმა სრულად მისცეს დ–ს (2022 წლის 28 ივნისის სხდომის ოქმი, 14:48 სთ. – 15:00 სთ.). ამავე სხდომაზე მოწმის სახით გამოკითხულმა ხ.ნ–იძემ განმარტა, რომ სანამ „გირით“ გადავიდოდნენ ცხოვრობდნენ ბებიის ნაყიდ ბინაში, შემდეგ გადავიდნენ „გირით“, საგარეჯოს სახლის გაყიდვისა და „გირიდან“ აღებული თანხით შეიძინეს სახლი, სადაც ახლა ცხოვრობენ. მოწმემ ასევე, აღნიშნა, რომ დედა იტალიაში დაახლოებით 4 წლის წინ წავიდა (2022 წლის 28 ივნისის სხდომის ოქმი, 15:03 სთ. – 15:15 სთ.). საკასაციო პალატა მოწმეთა ჩვენებების დეტალური შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ მოწმეთა თანმხვედრი ჩვენებებით დგინდება სადავო ბინის შეძენა მოხდა ძირითადად პირველი მოპასუხის მშობლების თანხით, საპირისპირო გარემოება კი, იმითიც გამოირიცხება, რომ კასატორი იტალიაში 4 წლის წინ წავიდა სადავო უძრავი ქონების შეძენა კი 2017 წელს მოხდა, რაც თავის მხრივ, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის საფუძველია.

20. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ სრულყოფილად გამოიკვლია და დაადგინა წარდგენილი სარჩელის დაკმაყოფილების გამორიცხვისთვის აუცილებელი კუმულაციური წინაპირობები, ხოლო ეს გარემოებები დასაბუთებული შედავების წარდგენის გზით, კასატორმა ვერ გააქარწყლა.

21. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

22. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

23. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მხარეს უარი უნდა ეთქვას საქმის განხილვაზე.

24. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.ს–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ნ.ს–ძეს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს ფ.კ–ას მიერ 17/04/2024წ. №21452739974 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 2861 ლარი და ფ.კ–ას მიერ 28/03/2024წ. №21159536963 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან (2139 ლარი) 639 ლარი. (სულ გადახდილი ბაჟის 5000 ლარის 70% – 3500 ლარი), შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი