საქმე №ას-449-2025 4 დეკემბერი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა ჯეირანაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლაშა ქოჩიაშვილი, ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ნ.გ–ა“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ზ.ბ–ძე, ა.ბ–ძე, ჯ.ბ–ძე (მოპასუხეები)

მესამე პირები დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე - შპს „ს...“, შპს „B. G.”

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 17 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 17 იანვრის განჩინებით შპს „ნ.გ–ას“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „მოსარჩელე კომპანია“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2024 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის სასარჩელო განცხადება ზ.ბ–ძის (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“), ა.ბ–ძისა (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) და ჯ.ბ–ძის მიმართ (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“) (შემდგომში ერთობლივად - „მოპასუხეები“), თანხის - 2 128 960 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით, არ დაკმაყოფილდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. მოსარჩელე კომპანია მეწარმეთა რეესტრში რეგისტრირებულია 25.01.2012 წელს, შპს „ს...“ კი (მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე) - 10.08.2015 წელს. მათი დირექტორი და 100%-იანი წილის მესაკუთრეა ს.ჰ–უ. მოსარჩელე კომპანიის საქმიანობის სფეროა თურქეთის რესპუბლიკიდან სარეცხი საშუალებების, სასურსათო პროდუქტების და სხვა სახის საყოფაცხოვრებო საქონელის ექსპორტი და რეალიზაცია (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 116-121);

2.2. შპს „B. G.“ (მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე) მეწარმეთა რეესტრში რეგისტრირებულია 20.12.2012 წელს. მისი დირექტორი და 100%-იანი წილის მესაკუთრეა ზ.ბ–ძე (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 122-123);

2.3. უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. ბათუმი, .........., დაზუსტებული ფართობი 5790 კვ.მ., შენობა-ნაგებობის საერთო ფართი 3221 კვ.მ., საკადასტრო კოდი: ........, საჯარო რეესტრში ირიცხება მოპასუხეების თანასაკუთრებაში (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 37-41);

2.4. უძრავი ქონების (მდებარე: ქ. ბათუმი, .........., ს/კ ..........) იმ დროინდელ მესაკუთრეებს გ.ბ–ძეს, პირველ და მესამე მოპასუხეებს და საქმეში მესამე პირად ჩართულ შპს „B. G.“-ს შორის 2014 წლის 28 თებერვალს გაფორმებული იყო იჯარის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, შპს „B. G.”-ს იჯარით ჰქონდა აღებული ქ.ბათუმი, ........ მდებარე მთელი ქონება, რომელიც შედგებოდა 5790 კვ.მ. მიწის ნაკვეთისა და 3221 კვ.მ. შენობა-ნაგებობებისაგან (საკადასტრო კოდი: ........) და აღნიშნულ ფართს შემდგომში იგი ნაწილ-ნაწილ ქვეიჯარით გასცემდა სხვა პირებზე (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 37-40; ტომი 5, ს.ფ. 36-66);

2.5. 2014 წლის 16 ივლისს შპს „B. G”-ს (მეიჯარე) და მოსარჩელე კომპანიას (მოიჯარე) შორის გაფორმდა უძრავი ქონების (მდებარე: ქ.ბათუმი, ........., ს/კ .......) ქვეიჯარის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ შპს „B. G.“-ისაგან იჯარით აიღო ქ.ბათუმი, .......... მდებარე 576 კვ.მ. სამეურნეო (კომერციული) ფართი და შენობა-ნაგებობის მიმდებარე ეზოსა და ავტოტრანსპორტის შესასვლელი ტერიტორია. იჯარის ობიექტი მოიჯარეს გადაეცა 01.08.2014 წლიდან 01.01.2024 წლამდე (1.3 მუხლი). იჯარის ობიექტზე სარგებლობის ყოველთვიური საფასური (საიჯარო ქირა) შეადგენდა: 2015 წლის 01 იანვრამდე 2500 აშშ დოლარს; 2015 წლის 01 იანვრიდან 2020 წლის 01 იანვრამდე - 2800 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში; 2020 წლის 01 იანვრიდან კი იჯარის თანხა განისაზღვრებოდა შეთანხმებით, ბაზარზე არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით (2.1 მუხლი); ობიექტი გამოიყენებოდა სასაწყობო მეურნეობად, მოიჯარეს უფლება ჰქონდა ურთიერთშეთანხმების თანახმად შეეცვალა შენობის შიდა ტერიტორია მისი საქმიანობიდან გამომდინარე და მოერგო საკუთარი ბიზნესისათვის, ჩაეტარებინა რემონტი, როგორც შენობის შიგნით, ასევე ეზოსა და გარე პერიმეტრზე და მოეწყო იგი საკუთარი გემოვნებით (1.4 მუხლი); ხელშეკრულების დროზე ადრე ან ვადის გასვლის შემთხვევაში მოიჯარის მიერ შენობასა და გარე პერიმეტრზე ჩატარებული სარემონტო და კაპიტალური დანახარჯების თანხები არ ანაზღაურდებოდა. ასევე მოიჯარეს უფლება არ ჰქონდა ხელშეკრულების მოშლისა და შენობის დატოვების შემთხვევაში დაეზიანებინა ან მოეთხოვა მის მიერ გაკეთებული შენობის ნაწილის ან რაიმე კონსტრუქციის უკან წაღება (1.5 მუხლი) (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 344-348);

2.6. 2015 წლის 1 იანვარს შპს „B. G.“-ს (მეიჯარე) და მოსარჩელე კომპანიას (მოიჯარე) შორის კვლავ გაფორმდა უძრავი ქონების (მდებარე ქ. ბათუმი, ........., ს/კ .........) ფართის იჯარით აღების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, „ქვემეიჯარე“ უთმობდა „ქვემოიჯარეს“ 716 კვ.მ. სასაწყობე მეურნეობას, მდებარე: ქ.ბათუმი, .........., ხოლო „ქვემოიჯარე“ იჯარით იღებდა ზემოაღნიშნულ ფართს, რომელიც გამოყენებული უნდა ყოფილიყო მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. იჯარის ხელშეკრულება მოქმედებდა 2015 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით. აღნიშნული ხელშეკრულებით ქვემოიჯარე ადასტურებდა, რომ საიჯარო ფართი იყო უნაკლო, როგორც ნივთობრივი, ასევე სამართლებრივი თვალსაზრისით. საიჯარო ქირა განისაზღვრა ყოველთვიური 3500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 41-43);

2.7. მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობების დამტკიცების, არქიტექტურული პროექტის შეთანხმების და მშენებლობის ნებართვის გაცემის შესახებ ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის მერის 2015 წლის 24 აპრილის N7/909 ბრძანებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელე კომპანიის 2015 წლის 12 თებერვლის №425/01 განცხადება - ქ.ბათუმში, .......... მდებარე 5790.00 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №.........) არსებული საზოგადოებრივი ობიექტის რეკონსტრუქციის მიზნით მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობების დამტკიცების, არქიტექტურული პროექტის შეთანხმებისა და მშენებლობის ნებართვის გაცემის შესახებ. დამტკიცდა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ქ.ბათუმში, .......... მდებარე 5790.00 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №..........) არსებული საზოგადოებრივი ობიექტის რეკონსტრუქციის მიზნით მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობები. შეთანხმებული იქნა ქ.ბათუმში, .......... მდებარე 5790.00 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №.........) არსებული საზოგადოებრივი ობიექტის რეკონსტრუქციის მიზნით მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი არქიტექტურული პროექტი (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 23-36);

2.8. ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის მერის მიერ მოსარჩელის მიმართ გაცემული იქნა მშენებლობის სანებართვო მოწმობა სმN000364, ქ.ბათუმში, .......... მდებარე 5790 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე, ს.კ. .........., არსებული საზოგადოებრივი ობიექტის რეკონსტრუქციაზე (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 23-36, 74, 370-371);

2.9. საქმეში წარმოდგენილი ორგანიზაციის პროექტი/განმარტებითი ბარათით (არსებული ფართის რეკონსტრუქცია (სამარაგო)) ირკვევა, რომ პროექტით გათვალისწინებული იყო დამოუკიდებელი ლითონის კარკასის ანტრესოლის მოწყობა. ძირითადი კონსტრუქციული ელემენტები იყო: წერტილოვანი რკინაბეტონის საძირკვლები, ლითონის კოჭები და ლითონის ჩარჩო, შენობის ფართი იყო 577.1 კვ/მ; ანტრესოლის ფართი - 426,0 კვ/მ; სამშენებლო მოცულობა - 1300.0 კვ/მ, საორიენტაციო ღირებულება - 70 000 ლარი (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 48-73);

2.10. 2018 წლის 12 თებერვალს შპს „B. G.“-ს (ქვემეიჯარე) და შპს „ს...“-ს (ქვემოიჯარე) შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ქვეიჯარის ხელშეკრულება (მდებარე: ქ.ბათუმი, ........., ს/კ ........). ხელშეკრულების თანახმად, შპს „ს...“-ს, რომლის 100%-იანი წილის მფლობელიც და დირექტორიც იყო მოსარჩელე კომპანიის 100%-იანი წილის მფლობელი და დირექტორი ს.ჰ–უ, ქვეიჯარით გადაეცა ქ.ბათუმი, .......... მდებარე 576 კვ.მ. ფართის (ს/კ N.........) იგივე უძრავი ქონება, რომელიც თავის დროზე გადაცემული ჰქონდა მოსარჩელეს. მხარეებმა განსაზღვრეს, რომ ქვემოიჯარის მხრიდან ქვეიჯარის სარგებლობის საგანი იყო სავაჭრო ობიექტის მოწყობა. ქვეიჯარის საგნით სარგებლობა მოიცავდა ქვეიჯარის საგნით სარგებლობას, როგორც ქვემოიჯარის მხრივ, ასევე ქვემოიჯარის მიერ დაქირავებული პირების მხრივ (3.1-3.2 მუხლები). ქვეიჯარის ხელშეკრულება მოქმედებდა 2018 წლის 01 იანვრიდან 2024 წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდში, აქედან 2018 წლის 01 იანვრიდან 2018 წლის 31 დეკემბრამდე საიჯარო ქირის საერთო თანხის მოცულობა შეადგენდა 9,000 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში, რომელიც ანაზღაურდებოდა ორ ნაწილად, კერძოდ: 2018 წლის 30 აგვისტოს - 4000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში და 2018 წლის 15 დეკემბერს - 5000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში, ხოლო 2019 წლის 01 იანვრიდან 2019 წლის 01 ივლისამდე ქვეიჯარის ქირის ოდენობა შეადგენდა ყოველთვიურად 1000 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში, 2019 წლის 01 ივლისიდან 2024 წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდში ქვეიჯარის ქირის ყოველთვიური გადასახადი შეადგენდა 3000 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში. დღგ-ს გადაიხდიდა ქვემეიჯარე, ქირის გადახდა იწარმოებოდა ყოველი თვის დასაწყისში, 10 რიცხვამდე (5.1 მუხლი). განსაკუთრებული შეთანხმება იჯარის საგნის გაუმჯობესების შესახებ - 2014 წლის 16 ივლისს წინამდებარე ხელშეკრულების მხარემ შპს „B. G.“-მა მოცემული საიჯარო ფართი იჯარით გადასცა მოსარჩელეს, რომლის დამფუძნებელი და დირექტორი იყო მოცემული ხელშეკრულების მხარის (ქვემოიჯარე) დირექტორი და დამფუძნებელი - ს.ჰ–უ, მან იჯარით აღებულ ფართზე ორივე ორგანიზაციის ეგიდით განახორციელა საიჯარო ფართის მნიშვნელოვანი გაუმჯობესებანი (მშენებლობა, მოპირკეთება, მოძრავი ინვენტარის შემოტანა), აღნიშნულის გამო, შპს „B. G.“-ის მიერ ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული ყოველთვიური საიჯარო ქირის დავალიანების გაქვითვა მოხდა კაპიტალურ ხარჯებში, რომელიც გაწეულ იქნა მოსარჩელის მიერ და რომლის საერთო მოცულობამ შეადგინა 25 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში, ამასთანავე, ქვემეიჯარე ქვემოიჯარისათვის დამატებითი შეღავათის მიცემისათვის და კაპიტალური რემონტის ხარჯების გაქვითვისათვის, რომელიც გასწია ქვემოიჯარემ, აძლევდა საიჯარო ქირაზე ფასდაკლებას ამ ხელშეკრულების მე-5 მუხლის მიხედვით, შპს „ს...“-ს, საერთო მოცულობით 35 400 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში... შესაბამისად, ქვემეიჯარე საერთო ჯამში ქვემოიჯარეს აძლევდა საიჯარო ქირაზე შეღავათს 35,400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობის თანხაზე, რაზეც მხარეები შეთანხმდნენ, რომ აღნიშნული ჩაითვლებოდა კაპიტალური რემონტის ხარჯად და დამატებით ქვემოიჯარე მის მიერ კაპიტალურ რემონტზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურებას ვეღარ მოითხოვდა (17.1 მუხლი) (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 126-129);

2.11. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2015 წლის 30 აპრილის N002455915 ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, შპს „მ.დ.ჯ–ის“ მიერ ქ.ბათუმში, .......... მდებარე შენობაზე ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულება წარმოდგენილი შესრულებული სამუშაოს აქტის მიხედვით, დღგ-ს გათვალისწინებით, შეადგენდა 124 929 ლარს, ხოლო ფაქტიურად შესრულებული სამუშაოს ღირებულება შეადგენდა 98 575.58 ლარს, სხვაობა ნაკლებობით შეადგენდა 124 929-98 575.58=26 353.42 ლარს (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 75-81);

2.12. შპს „ს...“-ის დაკვეთით შპს „ა-ე-96“-ის მიერ შესრულებული 2018 წლის 12 იანვრის N12 ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, მთლიანად, ქ.ბათუმში, ........... არსებული შპს „ს...“-ის და მოსარჩელე კომპანიის ქონება 1 345 681,50 ლარია, გადახდილი იჯარის ღირებულება 271 105,24 ლარია, სულ ქონება საიჯარო ქირის ჩათვლით - 1 616 786,70 ლარი (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 82-96);

2.13. მოსარჩელის დაკვეთით შპს „ა-ე-..“-ის მიერ შესრულებული 2019 წლის 15 იანვრის N01 ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, წარმოდგენილი შენობის, ფართით 971,48 კვ.მ., და მიწის ნაკვეთის, ფართით 620 კვ.მ., საერთო საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 2 128 960 ლარს. ამდენად, აღნიშნული დასკვნით შეფასებულია მოპასუხეების საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 137-172).

3. სააპელაციო პალატის მითითებით, წარმოდგენილი სარჩელით მოსარჩელე კომპანია თანხის - 2 128 960 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრებას მოითხოვდა იმ საფუძვლით, რომ მისი მტკიცებით, მის მიერ ბათუმში, .......... აშენებული 971.48 კვ.მ. კომერციული ფართის და მოპირკეთებული 620 კვ.მ. მიწის ფართის ამჟამინდელი საბაზრო ღირებულებაა 2 128 960 ლარი და სწორედ ამ თანხით უსაფუძვლოდ გამდიდრდნენ მოპასუხეები - უძრავი ქონების მესაკუთრეები. მოსარჩელე კომპანიის სასარჩელო მოთხოვნა ეფუძნება სწორედ იმ ფაქტს, რომ მან ამჟამად მოპასუხეების სახელზე რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე გასწია სადავო ხარჯები, რითაც გაიზარდა ამ უძრავი ქონების ღირებულება, რამაც განაპირობა მოპასუხეების უსაფუძვლო გამდიდრება. ამ ფაქტების დასადასტურებლად, მოსარჩელე ეყრდნობა მის მიერ წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნებს და მოწმეთა ჩვენებებს.

4. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებიდან გამომდინარე თანხის დაკისრებისათვის აუცილებელი ელემენტია - შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე რაიმე სიკეთის შეძენა, რასაც განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონდა.

5. სააპელაციო პალატამ მიუთითა იმ გარემოებებზე, რომ „B. G“-სა და უძრავი ქონების მესაკუთრეებს შორის დადებული იჯარის ხელშეკრულებების ფარგლებში, შპს „B. G.“-ს იჯარის უფლებით აღებული ჰქონდა მეიჯარეების საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე: ქ.ბათუმი, .........., ს.კ. .........; შპს „B. G.“-ი კეთილსინდისიერად იხდიდა მხარეთა მიერ შეთანხმებულ საიჯარო ქირას, რაზეც უძრავი ქონების მესაკუთრეებს რაიმე სახის პრეტენზია არ განუცხადებიათ; შპს „B. G.“-მა, კანონისა (სსკ-ის 587-ე მუხლი - მოიჯარეს არა აქვს ქვეიჯარის უფლება მეიჯარის თანხმობის გარეშე) და იჯარის ხელშეკრულების პირობების სრული დაცვით, იჯარით აღებული უძრავი ქონების ნაწილი ქვეიჯარით გასცა ქვემოიჯარეებზე - მოსარჩელე კომპანიასა და შპს „ს...“-ზე; მხარეები მათ შორის დადებული ქვეიჯარის ხელშეკრულებით ნათლად შეთანხმდნენ, რომ შპს „B. G.“-ის მიერ ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული ყოველთვიური საიჯარო ქირის დავალიანების გაქვითვა მოხდა ქვემოიჯარეების მიერ ნაწარმოებ კაპიტალური რემონტის/რეკონსტრუქციის ხარჯებში, ამასთანავე, ამაზე მიზეზით ქვემოიჯარეს გაუკეთდა შეთანხმებულ საიჯარო ქირაზე ფასდაკლება; მხარეები შეთანხმდნენ, რომ აღნიშნული ჩაითვლებოდა კაპიტალური რემონტის ხარჯად და დამატებით ქვემოიჯარე მის მიერ კაპიტალურ რემონტზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურებას ვეღარ მოითხოვდა; მხარეთა შეთანხმებით, აღნიშნული წარმოადგენდა განსაკუთრებულ შეთანხმებას იჯარის საგნის გაუმჯობესების შესახებ (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 126-129); ამდენად, უდავოა, რომ მხარეთა შორის დადებული ქვეიჯარის ხელშეკრულების ფარგლებში, მოიჯარეს ჰქონდა საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება შპს „B. G.“-ის მიმართ. თავის მხრივ, მხარეთა შეთანხმების შესაბამისად, შპს „B. G.“-ს ჰქონდა მოიჯარის მიერ ჩატარებული კაპიტალური რემონტის/რეკონსტრუქციის ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება, მის სასარგებლოდ.

6. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, ვინაიდან ქვეიჯარის ხელშეკრულების მხარეებს ჰქონდათ ერთმანეთის მიმართ ვალდებულებები, მათ შორის მოხდა ვალდებულებათა ურთიერთგაქვითვა და ამ გზით მათ შორის ვალდებულებები ჩაითვალა შესრულებულად, სსკ-ის 442-ე მუხლის შესაბამისად. ამ გარემოებების გამო, უდავოდ დასტურდება, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი სარჩელით სადავო თანხები - უძრავ ქონებაზე გაღებული რეკონსტრუქციისა და კაპიტალური რემონტის ხარჯები, რომლის ანაზღაურების ვალდებულება ჰქონდა შპს „B. G.“-ს, მთლიანად გაიქვითა მოსარჩელის საიჯარო ქირის თანხაში, მხარეთა შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობის (ქვეიჯარა) ფარგლებში, რაც გამორიცხავდა სადავო თანხების, როგორც რაიმე სიკეთის შეძენას, შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. სწორედ მხარეთა შეთანხმებით, მოსარჩელემ სადავო ხარჯები გაქვითა იმ საიჯარო ქირის თანხაში, რომლის ანაზღაურებაც ევალებოდა შპს „B. G.“-თან დადებული ქვეიჯარის ხელშეკრულების ფარგლებში.

7. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება მოპასუხეთა მიერ წარმოდგენილი საიჯარო ხელშეკრულებების იურიდიული ძალის არმქონედ მიჩნევის თაობაზე და განმარტა, რომ სსსკ-ის 135-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, კანონმდებელი იმპერატიულად არ მოითხოვს დოკუმენტის მხოლოდ დედნის სახით წარმოდგენას, არამედ ითვალისწინებს სასამართლოს მიერ წერილობითი დოკუმენტის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭებას (იხ. სუსგ საქმე №ას-274-262-2015, 13 მაისი, 2015 წელი).

8. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია რელევანტური მტკიცებულება, თუ რა ღირებულების იყო უძრავი ნივთი, სანამ თვითონ დაიწყებდა მის რეკონსტრუქციას და ხარჯების გაწევას. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნები შეიცავენ ინფორმაციას მხოლოდ იმის შესახებ, თუ რა ღირებულების არის უძრავი ქონება. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ მოპასუხეთა საკუთრებაში რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე გასწია სადავო ოდენობის ხარჯები, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა. შესაბამისად, ვერ დგინდებოდა მოსარჩელის მოთხოვნის მოცულობა და მისი კანონიერება.

9. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, მოცემული დავის ფარგლებში არ დგინდებოდა მოპასუხეების გამდიდრების ფაქტი. შესაბამისად, დადასტურებულებად ვერ იქნებოდა მიჩნეული, რომ მოპასუხეებმა მიიღეს მოსარჩელის ხარჯით გაუმჯობესებული ქონება, რაც გამორიცხავდა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

11. მოსარჩელემ მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

11.1. სააპელაციო სასამართლომ გამოიტანა უკანონო, უსამართლო, ტენდენციური, აშკარად მიკერძოებული და უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის საწინააღმდეგო გადაწყვეტილება. მოსარჩელემ სასამართლოს წარუდგინა საკუთარი პოზიციის დამადასტურებელი წერილობითი მტკიცებულებები: 272 ფურცელზე, მოსარჩელის არქიტექტურული პროექტი (შეკრული და დალუქული ბათუმის მერიაში), ვიდეო და აუდიო ფირები დისკებზე, 5 მოწმე (მათ შორის, 2 ექსპერტი) და 3 ექსპერტიზის დასკვნა, ასევე ფოტოტაბულა, რაც ქრონოლოგიურად აღწერს მშენებლობის თანმიმდევრობას. მოპასუხე მხარემ კი წარმოადგინა მხოლოდ გაყალბებული, კანონდარღვევით შედგენილი საიჯარო ხელშეკრულების ასლები და არა - დედნები, სადაც მოპასუხეები მხარეები არ არიან. სასამართლოები კი თავის გადაწყვეტილებებში დაეყრდნენ მოპასუხის გაყალბებულ და კანონდარღვევით შედგენილ საიჯარო ხელშეკრულებების ქსეროასლებს;

11.2. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ საიჯარო ხელშეკრულებების თანახმად, მოიჯარის მიერ შენობასა და გარე პერიმეტრზე ჩატარებული სარემონტო და კაპიტალური დანახარჯები არ ანაზღაურდება. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2014 წლის 16 ივლისს შპს „B. G“-სა და მოსარჩელეს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ქვეიჯარის ხელშეკრულება და დაეყრდნო ე.წ. „ხელშეკრულების“ 1.4. და 1.5. პუნქტებს, რომელიც მოპასუხე მხარემ გააყალბა და შეცვალა სარჩელზე შესაგებლის შედგენის დროს. 2014 წლის 16 ივლისისა და 2015 წლის 1 იანვრის ხელშეკრულებები შედგენილია მოქმედი კანონმდებლობის უხეში დარღვევით, მას არ აქვს იურიდიული ძალა, რადგან მასზე არ არის ს.ჰ–უს (მოსარჩელე კომპანიის დირექტორი) ხელმოწერები, ასეც რომ იყოს, ერთ-ერთი ხელმომწერი (მოსარჩელე კომპანიის დირექტორი) სრულყოფილად არ ფლობს ქართულ ენას, მან არ იცის ქართულად წერა-კითხვა, ხელშეკრულება არ არის შედგენილი და თარგმნილი თურქულ ენაზე და ნოტარიულად დამოწმებული. მოსარჩელის მიერ სასამართლოს წინაშე წარდგენილი რეალური საიჯარო ხელშეკრულება ჩაკრულია და დალუქული არქიტექტორის მიერ შედგენილ საპროექტო დოკუმენტაციის ნუსხაში, მასში ასახულია საიჯარო ხელშეკრულების პირვანდელი რეალური ტექსტი (რომელიც შეცვალეს და გააყალბეს მოპასუხეებმა 2014 წლის 16 ივლისისა და 2015 წლის 1 იანვრის „საიჯარო ხელშეკრულებებში“), რომლის დედანიც შუამდგომლობით წარადგინა მოსარჩელემ სასამართლოში და დაერთო საქმეს, რაც მის ნამდვილობას ადასტურებს. ამდენად, მოსამართლე გადაწყვეტილებაში ეყრდნობა 2014 წლის 16 ივლისისა და 2015 წლის 1 იანვრის „საიჯარო ხელშეკრულებების“ ქსეროასლებს, მოპასუხეებს ამ გაყალბებული ხელშეკრულებების დედნები რომ წარმოედგინათ სასამართლოში, ბუნებრივია, დადგებოდა მათი სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი, რასაც განზრახ თავი აარიდეს, ასეც რომ არ იყოს, მათ მიერ წარმოდგენილი საიჯარო ხელშეკრულებები არ არის იურიდიული ძალის მქონე;

11.3. აღნიშნულის გარდა, არსებობს შპს „B.G“-სა და შპს „ს...“-ს შორის გაფორმებული 2018 წლის 12 თებერვლის საიჯარო ხელშეკრულება, რომელიც ამ შემთხვევაში კანონის დაცვით არის შედგენილი, თარგმნილი და ნოტარიულად დამოწმებული, მაგრამ მოცემული ხელშეკრულების მხარეები - მოსარჩელე და მოპასუხეები არ არიან;

11.4. 2018 წლის 12 თებერვალს იმავე ფართთან დაკავშირებით გაფორმდა ქვეიჯარის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ქვემოიჯარე - შპს „ს...“ იღებდა ვალდებულებას არ მოეთხოვა ქვემეიჯარე - შპს „B. G“-საგან ფართის გაუმჯობესების ხარჯები (ხელშეკრულების მე-17 მუხლი), თუმცა, მოსარჩელეს არანაირი ვალდებულება არ აუღია შპს „B. G“-ისა და, მით უმეტეს, საიჯარო ფართის მესაკუთრეების წინაშე, რომ საიჯარო ფართის გაუმჯობესების და უსაფუძვლოდ გამდიდრების ხარჯებს აღარ მოითხოვდა, ასევე - არანაირი ანალოგიური ვალდებულება არ აუღია შპს „ს...“-ს საიჯარო ფართის მესაკუთრეების წინაშე, მით უმეტეს, რომ შპს „B.G“-ის დამფუძნებელი და 100% წილის მფლობელია ზ.ბ–ძე და არა - ფართის მესაკუთრე მოპასუხე ფიზიკური პირები;

11.5. სარჩელი უსაფუძვლო გამდიდრების უკან დაბრუნების თაობაზე აღძრული აქვს მოსარჩელეს, ვინც ააშენა უნივერმაღი, მოთხოვა დაყენებულია მოპასუხეების მიმართ, ვინც უსაფუძვლოდ გამდიდრდა. აღნიშნული პირები კი არ არიან დასახელებულნი მხარეებად 2018 წლის 12 თებერვლის ხელშეკრულებაში. 2014 წლის 16 ივლისისა და 2015 წლის 1 იანვრის გაყალბებულ საიჯარო ხელშეკრულებებში, რომლებსაც ეყრდნობა სასამართლო, მოპასუხეები არ არიან მხარეებად მითითებული, მხარედ დასახელებულია შპს „B. G.“. ამდენად, არავითარი ვალდებულება მოსარჩელეს მოპასუხეების წინაშე არ აუღია, რომ არ მოითხოვდა მათგან უძრავი ქონების გაუმჯობესების ხარჯების ანაზღაურებას, რასაც რატომღაც განზრახ ვერ ამჩნევს სასამართლო;

11.6. სააპელაციო სასამართლო არ აღნიშნავს იმ არსებით გარემოებას, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ დაარღვია საიჯარო ხელშეკრულება, 2019 წელს იძულებული გახადა და გამოაძევა მოსარჩელე მის მიერ აშენებული უნივერმაღიდან და მხარეთა შორის შეწყდა ხელშეკრულება;

11.7. სასამართლოს აზრით, მოპასუხეების მხრიდან ხელშეკრულებების დედნების წარმოდგენა არ არის აუცილებელი, სასამართლომ არც საიჯარო ხელშეკრულების რეალურ (ნამდვილ) ტექსტს მიაქცია ყურადღება (სადაც არ იყო აღნიშნული, რომ მოსარჩელე ვერ მოითხოვდა შპს „B.G“-ისაგან ან სხვა ფიზიკური პირებისაგან გაუმჯობესების ანაზღაურებას), რაც არის მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ არქიტექტურულ პროექტში. სასამართლომ არც კი გადაამოწმა ეს საკითხი სასამართლო პროცესზე საქმის მასალების დათვალიერების დროს მხარეთა თანდასწრებით, აშკარად დარღვეულია სასამართლოს მხრიდან შეჯიბრებითობის, სამართლიანობისა და ობიექტურობის პრინციპები;

11.8. სასამართლოებმა გამოიტანეს გადაწყვეტილებები, რომლებიც ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას: საქმე №ას-948-2021; №ას-1193-1122-2015; №ას-74-71-2016; №ას-184-171-2015; №ას-960-2018; №ას-472-448-2013.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 07 აპრილის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

13. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

14. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

15. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

16. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებს ეფუძნება. მოსარჩელე ითხოვს უძრავი ქონების მესაკუთრეებისათვის - მოპასუხეებისათვის, რომლებთანაც იგი უშუალო საიჯარო სახელშეკრულებო ურთიერთობაში არ იმყოფებოდა, უძრავ ქონებაზე გაწეული ხარჯების შედეგად რეკონსტრუირებული სავაჭრო ცენტრის (უნივერმაღის) საბაზრო ღირებულების დაკისრებას.

17. კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის სახეზე უნდა იყოს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს სამართლებრივ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას, თუ რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი – თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე, არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებას, თუ მართლწინააღმდეგობას. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით, სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია დადგინდეს მხოლოდ ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენას (დაზოგვას) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. ასევე, აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე (იხ. სუსგ საქმე №ას-360-342-2015, 03 ივნისი, 2015 წელი).

18. უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენება ხდება მოთხოვნის სხვა საფუძვლებთან სუბსიდიალურად, რაც იმას ნიშნავს, რომ თუ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის შესაძლო დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი (მოთხოვნათა კონკურენცია), უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლის ნორმების, როგორც მოთხოვნის საფუძვლის გამოყენება ბოლოს უნდა განხორციელდეს, ანუ მას შემდეგ რაც გამოირიცხება მოთხოვნის დაკმაყოფილება სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძვლებიდან. ამასთან, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების საფუძველზე მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის სახეზე უნდა იყოს რამდენიმე პირობა კუმულატიურად, კერძოდ: მოპასუხის გამდიდრება; მოპასუხის გამდიდრების შესატყვისად მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისი; მატერიალურ სიკეთეთა ამგვარი გადანაცვლების უსაფუძვლობა (იხ. სუსგ საქმე №ას-1249-1269-2011, 4 აპრილი, 2012 წელი).

19. მოცემულ შემთხვევაში უფლებამოსილი მფლობელის (ქვემოიჯარის) მოთხოვნა მესაკუთრეებისათვის 2 128 960 ლარის დაკისრების თაობაზე სსკ-ის 987-ე მუხლს ეფუძნება [პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა. გამდიდრების არსებობა განისაზღვრება იმ მომენტით, როცა მოვალეს უბრუნდება თავისი ნივთი, ან იგი ღირებულების გაზრდის შედეგად სხვაგვარად იღებს სარგებელს. მოთხოვნა გამორიცხულია, თუ: ა) პირს, რომელსაც წაეყენება მოთხოვნა, შეუძლია მოითხოვოს დანახარჯების ამოღება და ამოიღებს მას, ან ბ) პრეტენზიის წარმდგენმა პირმა ბრალეულად დააყოვნა შეტყობინება ხარჯების მოთხოვნის შესახებ, ანდა გ) პირმა, რომელსაც წაეყენება პრეტენზია, სადავო გახადა ხარჯები მათ განხორციელებამდე].

20. ზემოაღნიშნული ნორმა არეგულირებს შემთხვევებს, როდესაც პირი გასწევს დანახარჯებს უცხო ქონებაზე, რომელიც მის მფლობელობაშია და შემდგომ უნდა დაუბრუნოს ნივთი მესაკუთრეს. ამ შემთხვევაში საქმე შეიძლება ეხებოდეს უფლებამოსილ მფლობელს, როგორიცაა მაგალითად მოქირავნე, ანდა არაუფლებამოსილ მფლობელსაც (იხ. ჰაინრიხ შნიტგერი, ლია შატბერაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, მუხ. 987, ველი 1 /https://gccc.tsu.ge/) (იხ. სუსგ საქმე №ას-185-2023, 9 ივლისი, 2024 წელი).

21. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სწორედ დანახარჯების კონდიქციის შემადგენლობას ქმნის, რის საფუძველზეც ნორმაში ასახული დანახარჯების ანაზღაურების უფლება პირს მხოლოდ გარკვეული გარემოებების არსებობის შემთხვევაში წარმოეშობა, კერძოდ, უნდა დასტურდებოდეს: მოსარჩელის მიერ ადგილი ჰქონდა თუ არა სხვის ქონებაზე დანახარჯების გაწევას; დანახარჯების შედეგად ნივთის ღირებულება გაიზარდა თუ არა და ნივთის გაზრდილი ღირებულება რამდენად არსებობდა ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის. გამდიდრების ფაქტის დადგენისას გამდიდრების ოდენობა უნდა განისაზღვროს იმ მომენტისათვის, როცა უფლებამოსილ პირს უბრუნდება თავისი ნივთი ანუ, განსახილველ შემთხვევაში, გადამწყვეტია იმის დადგენა, გაზრდილი ღირებულება არსებობს თუ არა ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის და რას შეადგენდა იგი (იხ. სუსგ საქმე №ას-532-2019, 31 მაისი, 2021 წელი). საკასაციო პალატის განმარტებით, ანაზღაურების მოთხოვნა გაწეული ხარჯებისთვის შეიძლება მხოლოდ, თუ სსკ-ის 987.2 მუხლით განსაზღვრული მომენტისთვის, ანუ მოვალისათვის ნივთის დაბრუნებისას, ან გაზრდილი ღირებულების შედეგად სხვაგვარად სარგებლის მიღებისას სახეზეა გამდიდრება (იხ. სუსგ საქმე №ას-1355-2022, 27 იანვარი, 2023 წელი). ღირებულების დასადგენად რელევანტურია არა ხარჯების გაწევის მომენტი, არამედ ის მომენტი, როდესაც მესაკუთრეს შეუძლია მოახდინოს ღირებულების მატების რეალიზაცია. თუ ნივთი იყო პირის მფლობელობაში, რომელმაც გასწია ხარჯები, ეს მაშინ როგორც წესი იქნება ის მომენტი, როდესაც ის დაუბრუნებს ნივთს მესაკუთრეს (იხ. ჰაინრიხ შნიტგერი, ლია შატბერაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, მუხ. 987, ველი 6; /https://gccc.tsu.ge/). სხვა პირის ქონებაზე შეგნებულად ან შეცდომით გაწეული ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება წარმოიშობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირი ამით გამდიდრდა. თუ გამდიდრების ფაქტი სახეზე არ არის, მაშინ ხარჯის გაწევა მარტო არ წარმოშობს კონდიქციურ ვალდებულებას. გამდიდრების ოდენობა უნდა განისაზღვროს იმ მომენტისათვის, როცა მოვალეს უბრუნდება თავისი ნივთი. ამ დროს უნდა გაირკვეს რა სახით იყო ნივთი გადაცემული და რა სახით ბრუნდება. ასეთ შემთხვევაში რეალურად ჩანს გამდიდრების ხარისხი. გარდა ამისა, შესაძლებელია გამდიდრება გამოიხატოს დაბრუნებული ნივთიდან ადრინდელთან შედარებით მეტი სარგებლის მიღებაში, რადგან მნიშვნელოვნადაა გაზრდილი დაბრუნებული ნივთის ღირებულება. ორივე შემთხვევაში მოვალის გამდიდრების ფაქტია მთავარი და გაწეული ხარჯები უნდა ანაზღაურდეს გამდიდრების ოდენობის შესაბამისად. კონდიქციურმა მოთხოვნამ არ უნდა გამოიწვიოს გამდიდრებული პირის ქონების იმაზე მეტად შემცირება, რითაც იგი გამდიდრდა (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მეოთხე, ტომი II, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი 2001, გვ. 371-372).

22. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო საქმის წარმოება მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე ხორციელდება [სსსკ-ის 4.1. მუხლი: სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები]. აღნიშნული პრინციპის რეალიზება მოდავე მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთის სწორი განაწილების პირობებშია შესაძლებელი.

23. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით [სსსკ-ის 102-ე მუხლი].

24. ამდენად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს.

25. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის დაკვეთით შპს „ა-ე-..“-ის მიერ შესრულებული 2019 წლის 15 იანვრის N01 ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, წარმოდგენილი შენობის, ფართით 971,48 კვ.მ., და მიწის ნაკვეთის, ფართით 620 კვ.მ., საერთო საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 2 128 960 ლარს. ამდენად, აღნიშნული დასკვნით შეფასებულია მოპასუხეების საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.13 ქვეპუნქტი). თუმცა, მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია რელევანტური მტკიცებულება, თუ რა ღირებულების იყო უძრავი ნივთი, სანამ თვითონ დაიწყებდა მის რეკონსტრუქციას და ხარჯების გაწევას. ამდენად, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურდა, თუ უძრავი ქონების დაბრუნების მომენტში რა ღირებულების იყო ნივთზე გაწეული ხარჯების შედეგად მიღებული გამდიდრება.

26. გარდა ამისა, დადგენილია, რომ 2018 წლის 12 თებერვალს შპს „B. G.“-ს (ქვემეიჯარე) და შპს „ს...“-ს (ქვემოიჯარე) შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ქვეიჯარის ხელშეკრულება (მდებარე: ქ.ბათუმი, .........., ს/კ ..........), რომლის თანახმად, შპს „ს...“-ს, რომლის 100%-იანი წილის მფლობელიც და დირექტორიც იყო მოსარჩელე კომპანიის 100%-იანი წილის მფლობელი და დირექტორი ს.ჰ–უ, ქვეიჯარით გადაეცა ქ.ბათუმი, ........ მდებარე 576 კვ.მ. ფართის (ს/კ N..........) იგივე უძრავი ქონება, რომელიც თავის დროზე გადაცემული ჰქონდა მოსარჩელეს. მხარეებმა 17.1 მუხლით განსაზღვრეს განსაკუთრებული შეთანხმება იჯარის საგნის გაუმჯობესების შესახებ, რომლის თანახმად, 2014 წლის 16 ივლისს წინამდებარე ხელშეკრულების მხარემ შპს „B. G.“-მა მოცემული საიჯარო ფართი იჯარით გადასცა მოსარჩელეს, რომლის დამფუძნებელი და დირექტორი იყო მოცემული ხელშეკრულების მხარის (ქვემოიჯარე) დირექტორი და დამფუძნებელი - ს.ჰ–უ, მან იჯარით აღებულ ფართზე ორივე ორგანიზაციის ეგიდით განახორციელა საიჯარო ფართის მნიშვნელოვანი გაუმჯობესებანი (მშენებლობა, მოპირკეთება, მოძრავი ინვენტარის შემოტანა), აღნიშნულის გამო, შპს „B. G.“-ის მიერ ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული ყოველთვიური საიჯარო ქირის დავალიანების გაქვითვა მოხდა კაპიტალურ ხარჯებში, რომელიც გაწეულ იქნა მოსარჩელის მიერ და რომლის საერთო მოცულობამ შეადგინა 25 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში, ამასთანავე, ქვემეიჯარე ქვემოიჯარისათვის დამატებითი შეღავათის მიცემისათვის და კაპიტალური რემონტის ხარჯების გაქვითვისათვის, რომელიც გასწია ქვემოიჯარემ, აძლევდა საიჯარო ქირაზე ფასდაკლებას ამ ხელშეკრულების მე-5 მუხლის მიხედვით, შპს „ს...“-ს, საერთო მოცულობით 35 400 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში... შესაბამისად, ქვემეიჯარე საერთო ჯამში ქვემოიჯარეს აძლევდა საიჯარო ქირაზე შეღავათს 35,400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობის თანხაზე, რაზეც მხარეები შეთანხმდნენ, რომ აღნიშნული ჩაითვლებოდა კაპიტალური რემონტის ხარჯად და დამატებით ქვემოიჯარე მის მიერ კაპიტალურ რემონტზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურებას ვეღარ მოითხოვდა (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.10 ქვეპუნქტი).

27. კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ აქვს წარმოდგენილი იმ ფაქტის საწინააღმდეგოდ, რომ უძრავ ქონებაზე გაღებული რეკონსტრუქციისა და კაპიტალური რემონტის ხარჯები მთლიანად გაიქვითა მოსარჩელის საიჯარო ქირის თანხაში. მისი შედავება, რომლის თანახმად, მოსარჩელეს მოპასუხეების წინაშე არ აუღია ვალდებულება, რომ არ მოითხოვდა მათგან უძრავი ქონების გაუმჯობესების ხარჯების ანაზღაურებას, არარელევანტურია და ვერ აბათილებს იმ გარემოებას, რომ მის მიერ გაწეული ხარჯები გაიქვითა საიჯარო ქირის თანხაში.

28. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

29. საკასაციო პალატა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ კასატორის შუამდგომლობასთან დაკავშირებით აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შემთხვევაში სასამართლო მსჯელობს საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის მიზანშეწონილობაზე [სსსკ-ის 408.3 მუხლი]. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, არ არსებობს საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ კასატორის შუამდგომლობის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი საფუძველი.

30. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „ნ.გ–ა“-ს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. შპს „ნ.გ–ა“-ს შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ არ დაკმაყოფილდეს;

3. კასატორს შპს „ნ.გ–ა“-ს (ს/კ: .......) დაუბრუნდეს ვ. კ–ის მიერ 2025 წლის 18 მარტს №26411174895 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. ჯეირანაშვილი

მოსამართლეები: ლ. ქოჩიაშვილი

ა. ძაბუნიძე