საქმე №ას-1036-2025 18 დეკემბერი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

არჩილ კოჭლამაზაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, თეა ძიმისტარაშვილი

კასატორები – ნ.პ–ვა, ნ.გ–ი, ლ.გ–ი (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.ხ-გ–ძე, ნ.ხ–ძე (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 4 ივნისის განჩინება

კასატორებს მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების დადგენა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ნ.ხ–ძემ და ი.ხ-გ–ძემ (შემდეგში: მოსარჩელეები) სარჩელი აღძრეს სიღნაღის რაიონულ სასამართლოში ნ.პ–ვას, ნ.გ–ისა და ლ.გ–ის (შემდეგში: მოპასუხეები, კასატორები) მიმართ და მოითხოვეს მათ საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთთან (რომლის რეკვიზიტებია: მუნიციპალიტეტი სიღნაღი, სოფელი .........., საკადასტრო კოდი ........) დასაკავშირებლად აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების დადგენა, მოპასუხეების ნ.გ–ის, ლ.გ–ისა და ნ.პ–ვას საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის (რომლის რეკვიზიტებია: რაიონი სიღნაღი, სოფელი .........., საკადასტრო კოდი N ......) გავლით, იმგვარად, როგორც აღნიშნული გათვალისწინებულია სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ მიერ 2018 წლის 13 აგვისტოს მომზადებული 005612418 დასკვნით და გზის მოწყობის სიტუაციური ნახაზით.

2. სასამართლოში წარდგენილი შესაგებლით მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

3.1. სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 2025 წლის 04 ივნისის გადაწყვეტილებით ნ.ხ–ძისა და ი.ხ-გ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოსარჩელეებს ნ.ხ–ძესა და ი.ხ-გ–ძეს მათ საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთთან, რომლის რეკვიზიტებია: მუნიციპალიტეტი სიღნაღი, სოფელი .........., საკადასტრო კოდი N......., დასაკავშირებლად დაუდგინდათ აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლება მოპასუხეების - ნ.გ–ის, ლ.გ–ისა და ნ.პ–ვას - საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის, რომლის რეკვიზიტებია: რაიონი სიღნაღი, სოფელი .........., საკადასტრო 10 კოდი N........ გავლით იმგვარად, როგორც აღნიშნული გათვალისწინებულია სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ მიერ 2018 წლის 13 აგვისტოს მომზადებული N005612418 დასკვნის დანართ N1-ზე მონიშნული ლურჯი ფერის ისრებით და ი/მ გ.ხ–ძის მიერ 2023 წლის 03 აპრილს მომზადებული გზის მოწყობის სიტუაციური ნახაზით.

4. სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 2025 წლის 04 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა და მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 04 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცველი დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივი დასაბუთება:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

6.1. უძრავი ქონება, მდებარე: მუნიციპალიტეტი სიღნაღი, სოფელი .........., საკადასტრო კოდით N......... - რეგისტრირებულია ნ.ხ–ძისა და ი.ხ-გ–ძის საკუთრებად.

6.2. უძრავი ქონება, მდებარე: რაიონი სიღნაღი, სოფელი .........., საკადასტრო კოდით N.........- რეგისტრირებულია ნ.გ–ის, ლ.გ–ისა და ნ.პ–ვას საკუთრებად.

6.3. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ნ.ხ–ძისა და ი.ხ-გ–ძის საკუთრებად რეგისტრირებულ უძრავ ნივთს, საკადასტრო კოდით N.......- ესაჭიროება ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლება, რომელიც უნდა განხორციელდეს ნ.გ–ის, ლ.გ–ისა და ნ.პ–ვას საკუთრებად რეგისტრირებული უძრავი ნივთის, საკადასტრო კოდით N... - ის გავლით.

6.4. მხარეთა შორის სადავო ფაქტობრივ გარემოებას არ წარმოადგენდა ის, რომ მოსარჩელეთა საკუთრებად რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთს არ გააჩნია აუცილებელი კავშირი საჯარო გზასთან.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება:

6.7. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 115-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. უფლების ბოროტად გამოყენებად მიიჩნევა საკუთრებით ისეთი სარგებლობა, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი ისე, რომ არ არის გამოკვეთილი მესაკუთრის ინტერესის უპირატესობა და მისი მოქმედების აუცილებლობა გაუმართლებელია. აღნიშნული მუხლის დანაწესი მესაკუთრეს უფლებას აძლევს, განკარგოს თავისი ნივთი შეხედულებისამებრ, არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, თუმცა, ამავე მუხლით დგინდება, რომ საკუთრების უფლება აბსოლუტურ უფლებას არ წარმოადგენს და მისი შეზღუდვა კანონით დადგენილ შემთხვევაში შესაძლებელია.

6.8. პალატამ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლის მიხედვით, თუ მიწის ნაკვეთს არა აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მეზობელს მოსთხოვოს, რომ მან ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად. აღნიშნული მუხლის ანალიზი იძლევა არაერთი დასკვნის გაკეთების საფუძველს. კერძოდ, აუცილებელი გზა არ შეიძლება ნებისმიერ შემთხვევაში დადგინდეს, ასეთ დროს სახეზე უნდა მიწის ნაკვეთის არაჯეროვანი კავშირი სხვადასხვა კომუნიკაციებთან. მაგრამ იგი არ გულისხმობს ნებისმიერი სახის ტერიტორიასთან ან კომუნიკაცასთან კავშირს, არამედ გარკვეულ, კანონით განსაზღვრულ კომუნიკაციებთან და რაც მთავარია, ეს დაკავშირება უნდა გამომდინარეობდეს აუცილებლობიდან, რაც გულისხმობს იმას, რომ მიწის ნაკვეთისათვის, გარდა მითითებული გზისა, ნაკლებად უნდა არსებობდეს სხვა ალტერნატივა. ასეთის არსებობის შემთხვევაში კი გამოკვეთილი უნდა იყოს ამ გზის გამოყენების უპირატესობა სხვებთან შედარებით. კერძოდ, აუცილებელი გზის დადგენით, რაც შესაძლებელია ნაკლებად უნდა შეიზღუდოს სხვა მიწის მესაკუთრის უფლებები. მოთხოვნილი გზა ყველაზე მოხერხებულ უნდა იყოს და ყველაზე მეტად უნდა შეესაბამებოდეს სწორედ ამ კონკრეტული მიზნით გზის გამოყენებას.

6.9. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 20 აგვისტოს N5005093318 დასკვნაზე (ექსპერტი ი.ქ–ი), საიდანაც დგინდება, რომ სიღნაღის რაიონის სოფელ ......... საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში ........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ მდებარე ი.ხ-გ–ძის მიწის ნაკვეთამდე მისასვლელი სამანქანო გზის მოწყობა შესაძლებელია ისე, როგორც ეს აღნიშნულია დასკვნის დანართზე (მოპასუხეების უძრავი ქონების გავლით). განხილული ვარიანტით გზის მოწყობის შემთხვევაში საჭიროა შედგენილი იქნას მოსაწყობი გზის პროექტი, რის შემდეგაც შესაძლებელია დაზუსტებულ იქნას იმ მიწის ნაკვეთის ფართობის, რომელზედაც განთავსდება გზა.

6.10. პალატამ ასევე მიუთითა საქმეში წარმოდგენილია ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2020 წლის 05 აგვისტოს N5004424320 დასკვნაზე (ექსპერტი ა.ყ–ი). აღნიშნული დასკვნის თანახმად, სიღნაღის მუნიციპალიტეტის სოფელ ......... N......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთში მისასვლელი გზის მოწყობა შესაძლებელია ისე როგორც ეს დანართ 4ზეა ნაჩვენები - ორ ვარიანტად- როგორც მოპასუხეების უძრავი ნივთის, ისე სხვა ნაკვეთის გავლით.

6.11. პალატამ აღნიშნა, რომ სიღნაღის რაიონულ სასამართლოში გამოკითხული მოწმეების განმარტებით სადავო მიწის ნაკვეთებზე მდებარე შენობა-ნაგებობები ერთ მთლიან სახლს წარმოადგენდა, წლების განმავლობაში ყველანი სარგებლობდნენ მოპასუხეების საკუთრებაში რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთით და შესასვლელი იყო საერთო. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, პალატამ მიიჩნია, რომ მართებული იყო აუცილებელი გზის მოთხოვნა არა მოსაზღვრე მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეთა მიმართ, არამედ იმ პირის მიმართ, რომლის მიწის ნაკვეთიც გამიჯვნამდე უზრუნველყოფდა საჯარო გზასთან დაკავშირებას. მოსარჩელემ შესაბამისი მტკიცებულებების წარდგენის გზით სარწმუნოდ დაადასტურა, რომ მოპასუხის მიწის ნაკვეთის გამოყენება მოსარჩელის ქონებით სარგებლობის ყველაზე ოპტიმალურ და საუკეთესო საშუალებას წარმოადგენდა, ხოლო მოპასუხემ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების გაქარწყლება ვერ შეძლო. ამგვარად, მართებულად განისაზღვრა ყველაზე ოპტიმალური და უმოკლესი გზა, მოპასუხის ნაკვეთის გავლით.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 04 ივნისის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

8. საკასაციო საჩივრის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

8.1. კასატორები მიიჩნევენ, რომ არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი. ვინაიდან, საქმის მასალებით არ დგინდება აუცილებელი გზის სახით მხოლოდ მოპასუხეთა კუთვნილი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის შესაძლებლობა. სსკ-ის 180-ე მუხლით განსაზღვრული იურიდიული შედეგი კი, მხოლოდ აუცილებლობის შემთხვევაში (სხვა გზის არარსებობა) წარმოიშობა.

8.2. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ არსებობს ორი შესაძლებლობა მოსარჩელის გზით სარგებლობისათვის. თუმცა აღნიშნულზე სათანადოდ არ იმსჯელა სასამართლომ. გადაწყვეტილება ასევე არ შეიცავს მსჯელობას მოსარჩელეებისათვის კომპენსაციის დაკისრების საკითხზე.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 22 სექტემბრის განჩინებით, სსსკ-ის 396-ე მუხლის საფუძველზე საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

10. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

13. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

14. საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა. შესაბამისად, წინამდებარე განჩინებით, საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორების შედავების საფუძვლიანობა.

15. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს შეფასების საგანს სამეზობლო სამართლიდან გამომდინარე მოთხოვნის - აუცილებელი გზის უფლების დადგენის წინაპირობების არსებობა წარმოადგენს. შესაბამისად, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველია სსკ-ის 180-ე მუხლი (თუ მიწის ნაკვეთს არა აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზებთან, ელექტრო-, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მეზობელს მოსთხოვოს, რომ მან ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად. იმ მეზობლებს, რომელთა ნაკვეთზედაც გადის აუცილებელი გზა ან გაყვანილობა, უნდა მიეცეთ შესაბამისი კომპენსაცია, რომელიც, მხარეთა შეთანხმებით, შეიძლება ერთჯერადი გადახდით გამოიხატოს. აუცილებელი გზის ან გაყვანილობის თმენის ვალდებულება არ წარმოიშობა, თუკი უკვე არსებული დაკავშირება მიწის ნაკვეთისა გაუქმდა მესაკუთრის თვითნებური მოქმედებით), რომელშიც საკუთრების უფლების კანონისმიერი შებოჭვის პირობებია მოცემული.

16. დასახელებული ნორმით წესრიგდება სამეზობლო თმენის ვალდებულება, რაც წარმოადგენს საკუთრების კანონისმიერი ბოჭვის სამართლებრივ მექანიზმს. ამ ნორმით გათვალისწინებული ბოჭვის უფლების ამ ხარისხით გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ისეთი ობიექტური ფაქტორებით, რომლის არსებობის შემთხვევაში პრაქტიკულად შეუძლებელია მესაკუთრის მიერ თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება მეზობელი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის გარეშე. მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება ნიშნავს საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან აუცილებელი კავშირის არსებობას. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ამ კავშირის არსებობა არ არის დამოკიდებული სუბიექტურ მიზანშეწონილობასა და არჩევანზე, არამედ ობიექტურად არსებულ ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც უთითებენ აუცილებელ, უალტერნატივო კავშირზე საჯარო გზებთან და ა.შ.

17. სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევა კანონისმიერი ბოჭვის ამსახველ ისეთ დანაწესს წარმოადგენს, როდესაც მხოლოდ აუცილებლობა, ობიექტური გარემოება (სხვა გზის არარსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება) წარმოშობს სხვისი ნივთით სარგებლობის უალტერნატივო წინაპირობას. სხვისი საკუთრებით სარგებლობის უფლების მხოლოდ ამგვარ შემთხვევებში დადგენა განპირობებულია საქართველოს კონსტიტუციითა და სამოქალაქო კოდექსით აღიარებული საკუთრების უფლების თავისუფლებით, რომლის შეზღუდვა დაშვებულია მხოლოდ აუცილებელი ბოჭვის ფარგლებში (იხ. სუსგ-ებები №ას-102-100-2011, 24 მაისი, 2011 წელი; №ას-70-68-2014, 6 აპრილი, 2015 წელი).

18. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს.

19. მოცემულ შემთხვევაში, მას შემდეგ რაც მოსარჩელემ მიუთითა და დაადასტურა სსკ-ის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობა და სასამართლოს წარუდგინა ექსპერტიზის დასკვნა, საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოპასუხეზე გადავიდა. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მიუხედავად იმისა, რომ მოპასუხე მხარე შეედავა მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ექსპერტიზის დასკვნას და თავადაც წარმოადგინა ალტერნატიული ექსპერტიზის დასკვნა, მის მიერ წარმოდგენილი დასკვნა ვერ აბათილებს მოსარჩელის მტკიცებას და სასამართლოს ვერ არწმუნებს ალტერნატიული გზის ოპტიმალურობაში. სასამართლოს მიერ დადგენილია და საკასაციო საჩივრით შედავებული არ არის, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ საცხოვრებელ სახლს არ აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი გზასთან. რაც შეეხება კასატორების პრეტენზიას ალტერნატიული მისასვლელის მოწყობის შესაძლებლობაზე, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას სადავო საკითხზე. სააპელაციო პალატამ ყურადღებას გაამახვილა ექსპერტ ი.ქ–ის მიერ დასკვნაში მითითებულ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელეთა და მოპასუხეთა მიწის ნაკვეთებზე განთავსებული შენობები წარმოადგენს კონსტრუქციულად ერთ შენობას (მოქცეულია ერთი სახურავის ქვეშ). ამასთან, მოსარჩელეთა მხრიდან სარჩელშიც მითითებული იქნა, რომ სიღნაღის რაიონში, სოფელ ......... მდებარე მისამართზე (ს.კ ...........) ერთ ეზოში ცხოვრობდა სამი ოჯახი. მოსარჩელეთა გევრდით მცხოვრები მ.ხ–ძის გარდაცვალების შემდგომ, მისი ქონება გასხვისდა ნ.გ–ზე, რომელმაც საერთო ეზო და მისასვლელი ისე დაირეგისტრირა საჯარო რეესტრში, რომ აღნიშნულის თაობაზე ინფორმაცია არ ჰქონდათ მოსარჩელეებს. ნ.გ–ი დაჰპირდა მოსარჩელე მხარეს, რომ ნახაზს დააკორექტირებდა და გააუქმებდა რეგისტრაციას უძრავი ქონების იმ ნაწილზე, რომელიც წლების განმავლობაში იყო საერთო სარგებლობის. მოპასუხის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ქონება რამდენჯერმე გასხვისდა და სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 11 ივლისის განჩინებით ც.თ–ი შეიცვალა უფლებამონაცვლეებით ნ.გ–ით, ლ.გ–ითა და ნ.პ–ვათი. პალატამ ასევე მიუთითა მოწმეთა ჩვენებებზე, რომელთა განმარტებით, სადავო მიწის ნაკვეთებზე მდებარე შენობა-ნაგებობები ერთ მთლიან სახლს წარმოადგენდა, წლების განმავლობაში ყველანი სარგებლობდნენ მოპასუხეების საკუთრებაში რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთით და შესასვლელი იყო საერთო. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების სისწორეს მოპასუხეები არ შედავებიან. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მართებულია აუცილებელი გზის მოთხოვნა არა მოსაზღვრე მიწის ნაკვეთის სხვა მესაკუთრეთა მიმართ, არამედ იმ პირის მიმართ, რომლის მიწის ნაკვეთიც გამიჯვნამდე უზრუნველყოფდა საჯარო გზასთან დაკავშირებას.

20. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას სარჩელის საფუძვლიანობის შესახებ და მიიჩნევს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა სსკ-ის 180.1 მუხლის საფუძველზე, მოსარჩელეს მართებულად მიანიჭეს აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლება. სასამართლოს შეფასებები დასაბუთებულია და გამომდინარეობს საქმეში წარმოდგენილი საექსპერტო კვლევების შედეგების სსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილი სტანდარტით (ინდივიდუალურად და ერთობლიობაში) შეფასებიდან, ხოლო კასატორებს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, მათი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობისათვის არ წარმოუდგენიათ, შესაბამისად, მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული.

21. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

22. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

23. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

24. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

26. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით მათ მიერ გადახდილი 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.პ–ვას, ნ.გ–ისა და ლ.გ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. ნ.პ–ვას (........), ნ.გ–სა (.........) და ლ.გ–ს (.......) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 150 ლარის (საგადახდო დავალება N29283719905, გადახდის თარიღი 13.09.2025) 70% – 105 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე არჩილ კოჭლამაზაშვილი

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

თეა ძიმისტარაშვილი