საქმე №ას-356-2024 28 ნოემბერი, 2025 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვლადიმერ კაკაბაძე, ბადრი შონია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ.მ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ. და ნ. ქ–ე (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ე.ქ–ძემ (შემდგომ - მამკვიდრებელი), რომლის უფლებამონაცვლეები არიან დ. და ნ. ქ–ეები (შემდგომ – მოსარჩელეები) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ.მ–ძის (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა, მოპასუხეს დაევალოს ქ.თბილისში, ………… (ს/კ ……….) მდებარე საცხოვრებელი სახლის მე-2 სართულზე მის საკუთრებაში არსებულ ფართში მდებარე №10 და №11 ოთახებთან დასაკავშირებლად, ეზოს მხრიდან მოწყობილი კიბის უჯრედისა და ბაქნის დანგრევა (დემონტაჟი).

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელე მხარის განმარტებით, თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნის ქ.თბილისში, ……… მდებარე უძრავი ქონების ნაწილი (ს/კ ...........). სადავო სახლთმფლობელობა ორსართულიანი ე.წ. „იტალიური“ ტიპის შენობაა და მრავალბინიანი სახლის ფუნქცია გააჩნია. ფართის ნაწილი საერთო საკუთრებაშია, მცირე მოცულობის ეზოსთან ერთად.

3. მოპასუხეს ზემოაღნიშნულ საერთო საკუთრების ეზოში განთავსებული აქვს მის საცხოვრებელ ფართთან დამაკავშირებელი კიბის უჯრედი და ბაქანი, რომელიც მოწყობილია უკანონოდ, ყოველგვარი ნებართვის გარეშე.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილებით (№2ბ/2464-14) ამჟამინდელი მოპასუხის სარჩელი, რომლითაც იგი ითხოვდა მის მიერ მოწყობილი კიბის უჯრედის დაკანონებას და მამკვიდრებლისაგან თანხმობის გამოთხოვას, არ დაკმაყოფილდა სწორედ იმ საფუძვლით, რომ სადავო კიბის მოწყობით ირღვეოდა მისი კანონიერი ინტერესები.

მოპასუხის პოზიცია:

5. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მამკვიდრებელმა სადავო 65.85 კვ.მ-ზე საკუთრება მოიპოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილებით, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე, რომლის მაშინდელი რედაქციის მიხედვით, იგი მესაკუთრე გახდა მხოლოდ საცხოვრებელ სადგომზე. სადავო მისამართზე არსებული მიწის ნაკვეთის თანამესაკუთრე იგი არ არის.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 14 ნოემბრის გადაწყვეტილებითა და უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2014 წლის 24 ივნისის განჩინებით დადგინდა, რომ თბილისის მთაწმინდის რაიონის გამგეობის 1998 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სამართალმამკვიდრებელ ნ.ი-მ–ძეს ნება დაერთო, ქ. თბილისში, ……., კერძო საკუთრების სახლში ჩამავალი ძველი პრივატიზირებული ხის კიბე შეეცვალა ახლით, წარმოდგენილი ესკიზური ნახაზის მიხედვით. სააპელაციო პალატა დაეყრდნო დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტის 2013 წლის 14 მარტის დასკვნას, რომლის მიხედვითაც, სადავო მისამართზე მდებარე სახლთმფლობელობაზე, კერძოდ, ლიტერ „ვ“ ნაგებობაზე, ეზოს მხრიდან №10 და №11 ოთახებში ასასვლელი კიბის უჯრედი და შემინულ ლოჯზე ფანჯრის ღიობები მოწყობილი იყო კანონიერად და საინჟინრო ნორმების სრული დაცვით. აქედან გამომდინარე, მოპასუხემ მიიჩნია, რომ სადავო კიბის არსებობით, არავის უფლებები არ ილახება და ის წარმოადგენს, ძველი დანგრეული კიბის ნაცვლად, აშენებულ კიბეს.

7. მოპასუხემ დამატებით განმარტა, რომ სადავო სახლთმფლობელობაში საკუთრების უფლებით ეკუთვნის 8/16 ნაწილი, ერთ საკადასტრო კოდზე - ორი ფართი. ორივე ფართში მოხვედრა შესაძლებელია ცალ-ცალკე კიბით, რადგან ისინი ერთმანეთისაგან იზოლირებულია. 2013 წლის 12 აგვისტოს ექსპერტიზის დასკვნით დგინდება, რომ ქ.თბილისში, ………., ლიტერ „ა-ში“, მეორე სართულზე მდებარე ბინას არ გააჩნია სხვა დამოუკიდებელი შესასვლელი ეზოს მხრიდან, არსებული კიბის გარდა, და შეუძლებელია, სხვა მხრიდან მოეწყოს დამოუკიდებელი შესასვლელი. აღნიშნული დასკვნით, ასევე, დასტურდება, რომ მოპასუხის კუთვნილი ფართი, ერთმანეთისაგან იზოლირებულია და მათში მოხვედრა მხოლოდ ცალ-ცალკე კიბის გამოყენებითაა შესაძლებელი, რაც გამორიცხავს მოსარჩელის არგუმენტს, რომ მოპასუხე მხარეს აქვს შესაძლებლობა, სხვა გზითაც მოხვდეს თავის საკუთრებაში.

8. მოპასუხემ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მის უფლებებს ბოროტად იყენებს, ვინაიდან მოპასუხის მიერ მოწყობილი, მის ოთახებთან დამაკავშირებელი ერთადერთი კიბის ფუნქციონირებით მას ზიანი არ ადგება.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს დაევალა ქ.თბილისში, ……… (ს/კ ………) მდებარე საცხოვრებელი სახლის მე-2 სართულზე მის საკუთრებაში არსებულ ფართში მდებარე №10 და №11 ოთახებთან დასაკავშირებლად, ეზოს მხრიდან მოწყობილი კიბის უჯრედისა და ბაქნის დემონტაჟი, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ. თბილისში, ……… მდებარე უძრავი ქონება (ს/კ ……..) წარმოადგენდა მხარეთა და სამი ფიზიკური პირის თანასაკუთრებას.

12. საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, უძრავი ნივთის მონაცემებია: ნაკვეთის საკუთრების ტიპი: თანასაკუთრება; ნაკვეთის დანიშნულება: არასასოფლო-სამეურნეო; დაზუსტებული ფართი: 850.00 კვ.მ. ნაკვეთის წინა ნომერი: .........; შენობა-ნაგებობების საერთო ფართი: 319.58 კვ.მ; საცხოვრებელი ფართი: 245.27 კვ.მ. დამხმარე ფართი: 74.31 კვ.მ. უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე, არსებული შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი №1-ში 29,16 კვ.მ.

13. ქ. თბილისში, ……..ქ. №26-ში (ს/კ ………) მდებარე ქონების თანამესაკუთრეს წარმოადგენდა მოსარჩელეთა მამკვიდრებელი, რომლის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდრო მიიღეს მისმა შვილებმა - მოსარჩელეებმა.

14. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მთაწმინდის რაიონის გამგეობის 2021 წლის 6 დეკემბრის წერილის თანახმად, ქ. თბილისში, …….ქ. №26-დან გამგეობაში აღრიცხვაზე დგას ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „ა–ის ...“, თავმჯდომარე მ.ჭ–ა (ერთ-ერთი თანამესაკუთრე).

15. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეთა მამკვიდრებლის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლის თანახმად, მოსარჩელეთა მამკვიდრებელი ს.ი–ოსათვის 60 960 ლარის 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ, ცნობილ იქნა თბილისში, ……. ქუჩა №26-ში მდებარე მამკვიდრებლის მფლობელობაში არსებული და ს.ი–ოს წილში შემავალი საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ.

16. თბილისის მერიის საქალაქო მმართველობის მთაწმინდის რაიონის გამგეობის 1998 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილების თანახმად, ნ. ი-მ–ძეს ნება დაერთო, ქ. თბილისში, …….. ქუჩა №26-ში თავისი კერძო საკუთრების სახლის ეზოში ჩამავალი ძველი პრივატიზებული ხის კიბე შეეცვალა ახალი კიბით ესკიზური ნახაზის შესაბამისად.

17. ქალაქ თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2011 წლის 8 თებერვლის №000361 დადგენილების თანახმად, ქ. თბილისში, ………ქუჩა №26-ში, ს.ი–ოს მიერ განხორციელდა საცხოვრებელი სახლის რეკონსტრუქცია, შესაბამისი დოკუმენტაციის გარეშე (შეთანხმებული პროექტი და მშენებლობის ნებართვა). შეიცვალა კიბის მარშის კონფიგურაცია და გაიზარდა ბაქნის ზომები, მეორე სართულის წინა ფასადზე ყრუ კედელში მოწყობილია ფანჯრის ორი ღიობი. ქ.თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის სპეციალისტის მიერ 2011 წლის 8 თებერვალს ობიექტის ადგილზე გადამოწმების შედეგად შედგენილი მოხსენებით ბარათით დადასტურდა, რომ ს.ი–ოს მიერ ქ.თბილისში, …….ქუჩა №26-ში, საცხოვრებელ სახლზე უნებართვოდ განხორციელებული სარეკონსტრუქციო სამუშაოებით ბაქნის გაბარიტები მოყვანილ იქნა პირვანდელ მდგომარეობაში, კიბე დემონტირებულია და ფანჯრის ღიობები შიგნიდან ამოშენებულია აგურის წყობით, ხოლო გარედან თაბაშირ-მუყაოთი, რის შემდეგაც ს.ი–ოს მიმართ სამართალდარღვევის საქმის წარმოება შეწყდა.

18. ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2012 წლის №316400 გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ ამჟამინდელი მოპასუხის მიერ განსახორციელებელი სამუშაოები, თავისი მახასიათებლებით, განეკუთვნებოდა პირველი კლასის ობიექტს და არ ესაჭიროებოდა მშენებლობის ნებართვა. შესაბამისად, ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურმა გადაწყვეტილებით დაადასტურა ქ. თბილისში, ……. ქუჩა №26-ში მდებარე შენობაზე კიბის მოწყობის შესაძლებლობა. მოპასუხეს განემარტა, რომ სამუშაოების დაწყებამდე აღნიშნული უნდა შეთანხმებულიყო ფართის თანამესაკუთრეებთან.

19. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 14 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 12 სექტემბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება და მოპასუხის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ.

20. საქართველოს ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქ.თბილისის მერიის 2013 წლის 13 თებერვლის №172 განკარგულება და ქ. თბილისის მერიას დაევალა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების ხელახალი გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ იმავე საკითხზე გამოსცეს ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი.

21. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 24 ივნისის განჩინებით დაუშვებლად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მერიისა და მ.ჭ–ას (სადავო სახლთმფლობელობის ერთ-ერთი თანამესაკუთრე) საკასაციო საჩივრები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 14 ნოემბრის გადაწყვეტილებაზე.

22. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 2015 წლის 20 ივლისის ბრძანებით, ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2012 წლის 20 აგვისტოს №316400 გადაწყვეტილებით დადასტურებული სამშენებლო სამუშაოებით კიბით და აივნით დაკავებული ფართი გაიზარდა 3,15 კვ.მ-ით, ხოლო მხოლოდ კიბით დაკავებული ფართი გაიზარდა 0,36 კვ.მ-ით.

23. 2015 წლის 20 ივლისის ბრძანებით ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის ზემოთ მითითებული 2012 წლის 20 აგვისტოს №316400 გადაწყვეტილება.

24. ამასთან, 2015 წლის 20 ივლისის ბრძანებით ძალაში დარჩა ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქ.თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2012 წლის 29 აგვისტოს №328188 გადაწყვეტილება, რომლითაც გაიცა წერილობითი დასტური ქ. თბილისში, …….. ქ.№26-ში მდებარე შენობაზე ფანჯრების ღიობების მოწყობის შესაძლებლობის თაობაზე.

25. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილებით მ.ჭ–ასა და მოპასუხეთა მამკვიდრებლის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილება, გარდა ფანჯრის ღიობის მოსაწყობად მოპასუხეებისგან თანხმობის გამოთხოვის თაობაზე ამჟამინდელი მოპასუხის სარჩელის დაკმაყოფილებული ნაწილისა. მოპასუხის სარჩელი სადავო საცხოვრებელი სახლის მე-2 სართულზე მე-10-მე-11 ოთახებთან დასაკავშირებელი კიბის უჯრედის მოწყობასთან დაკავშირებით იმჟამინდელ მოპასუხეთა თანხმობის გამოთხოვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილება ფანჯრის ღიობის მოსაწყობად მოპასუხეებისაგან თანხმობის გამოთხოვის თაობაზე მოპასუხის სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში, დარჩა უცვლელად.

26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 24 ივნისის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილებაზე დაუშვებლად იქნა ცნობილი.

27. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2013 წლის 12 აგვისტოს დასკვნის თანახმად, არსებული ფაქტობრივი მდგომარეობით, დამკვეთის მიერ წარმოდგენილი 1999 წელს გაცემული საინვენტარიზაციო გეგმისა და 2010 წელს შედგენილი ბინის შიდა აზომვითი ნახაზის მიხედვით, ქ. თბილისში, …….. ქ. №26-ის, ლიტ „ა-ს“ მეორე სართულზე მდებარე ბინას (წარმოდგენილი 1999 წელს გაცემული საინვენტარიზაციო გეგმის მიხედვით, ოთახები №10 და №11, 2010 წელს შედგენილი ბინის შიდა აზომვითი ნახაზის მიხედვით 55,22 კვ.მთანახმად, ქ. თბილისში, ………ქუჩა №26-ში მდებარე №……… საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული №1-ია, რაც ნაჩვენებია ლურჯი ფერით) არ გააჩნია სხვა დამოუკიდებელი შესასვლელი, ეზოს მხრიდან არსებული კიბის გარდა, და შეუძლებელია, სხვა მხრიდან მოეწყოს დამოუკიდებელი შესასვლელი.

28. არსებული ფაქტობრივი მდგომარეობით და დამკვეთის მიერ წარდგენილი 2010 წელს შედგენილი ბინის შიდა აზომვითი ნახაზის მიხედვით: ქ. თბილისში, ……… ქ.№26-ის ლიტ „ა-ს“ მეორე სართულზე მდებარე ბინის (ბინას (წარმოდგენილი 1999 წელს გაცემული საინვენტარიზაციო გეგმის მიხედვით) №11 ოთახს, მის წინ მდებარე შუშაბანდსა და №27 ოთახს შორის არის ყრუ კედელი; მეორე სართულზე მდებარე ბინის №11 ოთახის წინ მდებარე შუშაბანდსა და №27 ოთახს შორის არის გამყოფი ტიხარი (შემინული შუშაბანდის კონსტრუქციის გაგრძელება); №11 და №27 ოთახებს შორის არის ყრუ კედელი.

29. 2022 წლის 25 იანვრის სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, …….. ქუჩა №26-ში მდებარე №……… საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული №1 შენობის სამხრეთ ნაწილში, II სართულზე განთავსებული, მოპასუხის მფლობელობაში არსებულ ბინაში შესასვლელი ერთადერთი კიბე ხელს არ უშლის პირველ სართულზე განთავსებულ, მოპასუხეთა მამკვიდრებლის მფლობელობაში არსებული ბინის სრულყოფილად ფუნქციონირებას.

30. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2022 წლის 11 ივლისის დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, ………ქუჩა №26-ში მდებარე ლიტ „B“-ს მეორე სართულზე განთავსებულ №10 და №11 ოთახებს დამოუკიდებელი ასასვლელი კიბე უფიქსირდება 1941 წლიდან. აღნიშნული კიბე, საინვენტარიზაციო გეგმის მიხედვით, აღრიცხულია კანონიერად.

31. ქ.თბილისში, …….ქუჩა №26-ში მდებარე №…… საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული №1 შენობის სამხრეთ ნაწილში, მეორე სართულზე განთავსებული, მოპასუხის მფლობელობაში არსებულ ბინაში შესასვლელი კიბის ბაქნის (4.57 კვ.მ №7 ფართი) ქვეშ მოწყობილი სათავსი, რომელიც წარმოადგენს პირველ სართულზე განთავსებულ მამკვიდრებლის მფლობელობაში არსებული ბინის ნაწილს, არ ფიქსირდება ექსპერტიზაზე კვლევისათვის წარმოდგენილ არც 1941 წლის 29 ოქტომბერს აღრიცხულ საინვენტარიზაციო გეგმაზე და არც 1954 წლის 21 ოქტომბერს მომზადებულ გეგმაზე.

32. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას სადავო გარემოებასთან დაკავშირებით და დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ.თბილისში, …… ქ. №26-ში, მოპასუხის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლის მეორე სართულზე მდებარე №10 და №11 ოთახებთან დამაკავშირებელი კიბის უჯრედი, არსებული ფაქტობრივი მოცემულობით, განსხვავდება საინვენტარიზაციო გეგმაზე დატანილი ნახაზისაგან და იგი იჭრება საერთო სარგებლობის ფართში, რითაც იზრდება მოპასუხის მიერ დაკავებული მიწის ფართი.

33. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ხელყოფის აკრძალვის მართლზომიერების დასადგენად უნდა შეფასდეს, დგინდება თუ არა მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელეების, როგორც მესაკუთრეების კანონით დაცული უფლებების ხელყოფა.

34. სააპელაციო პალატამ, პირველ რიგში, აღნიშნა, რომ მოსარჩელე და მოპასუხე წარმოადგენენ მეზობლებს, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრებს. შესაბამისად, სადავო საკითხის შეფასებისას სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს როგორც საკუთრების უფლების დაცვის საკანონმდებლო გარანტიების, ასევე, კონკრეტულად სამეზობლო ურთიერთობების მარეგულირებელი საკანონმდებლო ნორმებით, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა მიმართ მოქმედი რეგულაციების სპეციფიკის გათვალისწინებით.

35. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 170-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 172-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, 174-ე-182-ე მუხლებით და განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს აღძრული აქვს ნეგატორული სარჩელი, რომელიც სანივთო-სამართლებრივი სარჩელის სპეციალური სახეა. აღნიშნული სარჩელის პირობებში მოთხოვნა მიმართულია არა ნივთზე უფლების მოპოვებისაკენ, არამედ ამ ნივთით სარგებლობის წესის განსაზღვრაზეა ორიენტირებული. ამდენად, სასარჩელო მოთხოვნის წარმატებისათვის უნდა დადგინდეს მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის, როგორც მესაკუთრის კანონით დაცული უფლების უკანონო ხელყოფა.

36. საქმეში წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერით დასტურდება, რომ სადავო უძრავი ქონება მხარეთა და სხვა ფიზიკურ პირთა თანასაკუთრებაშია.

37. მოპასუხეთა მამკვიდრებელი საკუთრების უფლებით ფლობდა ქ.თბილისში, ……. ქ.№26-ში მდებარე უძრავ ქონებას და მისი ინდივიდუალური საკუთრების საგანი იყო შენობის პირველ სართულზე განთავსებული 65,85 კვ.მ. დადგენილია, რომ აღნიშნულ უძრავ ქონებაში არსებობს საერთო საკუთრებაში შემავალი ფართი, მათ შორის, საერთო სარგებლობის ეზო, რომელიც წარმოადგენს, როგორც თანამესაკუთრეთა საერთო სარგებლობის ობიექტს, ისე მამკვიდრებლის საცხოვრებელ ფართთან დამაკავშირებელ ერთადერთ გზას.

38. სააპელაციო პალატამ მიუთითა „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონზე და დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ ზემოაღნიშნული კანონი საერთო ქონების იმგვარი განვითარების შემთხვევაში, რომელიც გავლენას ახდენს სხვა ბინის მესაკუთრეთა მიერ საერთო ქონების გამოყენებაზე, გადაწყვეტილების მიღებას ანდობს ამხანაგობის მხოლოდ ყველა წევრს (100%-იანი კვორუმი), ხოლო მრავალბინიანი სახლის სამეურნეო სათავსების (სარდაფები, სხვენები და ა.შ) ფაქტობრივი მფლობელობის საკითხის გადაწყვეტისათვის საკმარისად მიიჩნევს ამხანაგობის წევრთა 2/3 თანხმობას.

39. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლის მეორე სართულზე მდებარე №10 და №11 ოთახებთან დამაკავშირებელი კიბის უჯრედი, არსებული ფაქტობრივი მოცემულობით, განსხვავდება საინვენტარიზაციო გეგმაზე დატანილი ნახაზისაგან და იჭრება საერთო სარგებლობის ფართში, რითაც იზრდება მოპასუხის მიერ დაკავებული მიწის ფართი. აღსანიშნავია, რომ კიბის უჯრედისა და ბაქნის მოწყობის თაობაზე ისე, როგორც აღნიშნული სადავო ნაგებობა დღესაა წარმოდგენილი, ქონების ყველა თანამესაკუთრის ნებართვა არ არსებობდა.

40. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილებით (საქმე №2ბ/2464-14; მხარეები: აპელანტები - მ.ჭ–ა, ე.ქ–ძე; მოწინააღმდეგე მხარე - მ.მ–ძე) მ.ჭ–ას და ე.ქ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილება, გარდა ფანჯრის ღიობის მოსაწყობად მოპასუხეებისგან თანხმობის გამოთხოვის თაობაზე მ.მ–ძის სარჩელის დაკმაყოფილებული ნაწილისა. მ.მ–ძის სარჩელი თბილისში, ……. ქუჩა №26-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის მე-2 სართულზე მე-10-მე-11 ოთახებთან დასაკავშირებელი კიბის უჯრედის მოწყობასთან დაკავშირებით მოპასუხეთა თანხმობის გამოთხოვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 24 ივნისის განჩინებით დაუშვებლად იქნა ცნობილი მ.მ–ძის საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილებაზე.

41. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ 1986 წლის ტექინვენტარიზაციის გეგმის მიხედვით, საცხოვრებელი სახლის მეორე სართულზე დასაკავშირებლად დასტურდებოდა ორი კიბის არსებობა. მოპასუხემ მე-10 და მე-11 ოთახებთან დასაკავშირებელი არსებული კიბე თავად მოშალა და მოაწყო მის ნაცვლად სადავო კაპიტალური კიბე.

42. აგრეთვე დადგენილია, რომ 1986 წლით დათარიღებული საინვენტარიზაციო გეგმის ნახაზებით კიბის უჯრედს ჰქონდა განსხვავებული ფორმა, ვიდრე ეს არის დაფიქსირებული დღევანდელი ფაქტობრივი მდგომარეობით და ასევე მოგვიანებით შედგენილი საინვენტარიზაციო გეგმის ნახაზებით. შესაბამისად, სადავო კიბის უჯრედი, დღევანდელი ფაქტობრივი მდგომარეობით, განსხვავდება საინვენტარიზაციო გეგმაზე დატანილი ნახაზისგან. კიბის უჯრედის კონფიგურაციის შეცვლით კიბე წინა ფაქტობრივ მდგომარეობასთან შედარებით უფრო მეტად იჭრება საერთო სარგებლობის ეზოში და, შესაბამისად, ამგვარი შეცვლით იზრდება მის მიერ დაკავებული მიწის ფართიც (იხ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გადაწყვეტილება, საქმე №2ბ/2464-14; მხარეები: აპელანტები - მ.ჭ–ა, ე.ქ–ძე; მოწინააღმდეგე მხარე - მ.მ–ძე).

43. 2015 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ თანასაკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე კიბის უჯრედის არსებული კონფიგურაციით მ.ჭ–ასა და ე.ქ–ძეს შეეზღუდათ კანონით მინიჭებული უფლება, ესარგებლათ იმ მიწის ფართით, რომელზეც კიბე ახალი მდგომარეობითაა განთავსებული. კიბის ამჟამინდელი ფაქტობრივი მდგომარეობით გაიზარდა მ.მ–ძის მფლობელობაში არსებული ფართი, შესაბამისად, შემცირდა მ.ჭ–ას და ე.ქ–ძის წილი საერთო საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე. ქ. თბილისში, ……. ქუჩა 26-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის მე-2 სართულზე მდებარე კიბის უჯრედის ფაქტობრივი მდგომარეობა შეცვლილია და არ ემთხვევა საინვენტარიზაციო გეგმაზე არსებულ ნახაზს. აღნიშნულ ცვლილებაზე კი თანხმობა არ გაუციათ თანამესაკუთრეებს, გურამ თარხნიშვილისა და ქეთევან სიხარულიძის გარდა.

44. მოცემულ შემთხვევაში ის გარემოება, რომ ადრე არსებულ ფაქტობრივ მოცემულობასთან შედარებით, დღეს არსებულმა კიბემ და ბაქანმა, რამდენიმე სანტიმეტრით, დაახლოებით 30-40 სმ.-ით წინ გამოიწია, დასტურდება თავად მოპასუხის განმარტებითაც.

45. დადასტურებულია, რომ სადავო კიბე და ბაქანი, რომლის დემონტაჟსაც ითხოვენ მოსარჩელეები, მდებარეობს საერთო სარგებლობის ეზოში, ხოლო კიბის აგებაზე თანხმობა ქონების თანამესაკუთრეებს არ გაუციათ. შესაბამისად, თანამესაკუთრეთა თანხმობის არარსებობის პირობებში, საერთო სარგებლობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე კიბისა და ბაქნის აშენება (არსებული კონფიგურაციით) ერთმნიშვნელოვნად მიუთითებს „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის მოთხოვნების დარღვევაზე და თანამესაკუთრეთა ინტერესებისათვის ზიანის მიყენების ფაქტზე, რაც გამოიხატება თანასაკუთრებაში არსებული საგნის თავისუფლად ფლობისა და სარგებლობის ხელშეშლაში.

46. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილება (საქმე №2ბ/2464-14; მხარეები: აპელანტები - მ.ჭ–ა, ე.ქ–ძე; მოწინააღმდეგე მხარე - მ.მ–ძე), რომლის წინააღმდეგ წარდგენილი საკასაციო საჩივარი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 24 ივნისის განჩინებით დაუშვებლად იქნა ცნობილი, წარმოადგენს კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას. მიუხედავად იმისა, რომ მითითებული საქმის ფარგლებში სასამართლოს მსჯელობის საგანს არა კიბის დემონტაჟი, არამედ კიბის მოწყობასთან დაკავშირებით თანამესაკუთრეთა თანხმობის გამოთხოვა წარმოადგენდა, წინამდებარე საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობა გააჩნია იმ გარემოებას, რომ „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა გათვალისწინებით, მოპასუხისათვის იმთავითვე ცნობილი იყო მის მიერ განზრახული ქმედების განხორციელების დამაბრკოლებელი უფლებრივი ხარვეზის არსებობა; ამდენად, ის ფაქტი, რომ აღნიშნული საკითხი ერთხელ უკვე გახდა სასამართლოთა შეფასების საგანი და კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილების თანახმად, მოსარჩელეებს არ დაეკისრათ თანხმობის გაცემის ვალდებულება, ერთი მხრივ, მოწმობს იმას, რომ მოპასუხემ საერთო საკუთრების ხარჯზე ინდივიდუალური საკუთრება გაზარდა და აღნიშნულით ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრების უფლებები ხელყო. მეორე მხრივ კი, გადაწყვეტილება ხაზგასმით ადასტურებს აპელანტის მხრიდან „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ კანონის მოთხოვნათა უგულებელყოფას. ამავდროულად, პალატამ განსაკუთრებული ყურადღება მიაქცია იმას, რომ აპელანტი მხარის მიერ არც პირველი და არც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში არ იქნა წარდგენილი მტკიცებულება და ახსნა-განმარტება, თუ რატომ იყო შეუძლებელი, კიბის აღდგენა მომხდარიყო საინვენტარიზაციო გეგმით განსაზღვრული გაბარიტებით და თავდაპირველი კონფიგურაციით. საქმეში წარმოდგენილი მასალები და მხარეთა ახსნა-განმარტებები არ იძლევა იმ დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას, რომ კიბის დღევანდელი კონფიგურაციით მოწყობა წარმოადგენს ერთადერთ და აუცილებელ საშუალებას, რომლის გარეშეც აპელანტი საკუთრებით სარგებლობას ვერ შეძლებს.

47. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა სასამართლოს შეფასებებს, არ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტაცია იმასთან დაკავშირებით, რომ კიბისა და ბაქნის დემონტაჟის შემთხვევაში ზიანი მიადგება მოპასუხის კანონიერ ინტერესს. საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნითა და მხარეთა ახსნა-განმარტებებით, ასევე, ფოტოსურათებით დასტურდება, რომ მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ №10 და №11 ოთახებს დამოუკიდებელი ასასვლელი კიბე უფიქსირდებათ 1941 წლიდან. იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ, ფაქტობრივად, არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით შეუძლებელია №10 და №11 ოთახებთან დამაკავშირებელი კიბის იმ კონფიგურაციით აგება, როგორც იგი ასახული იყო საინვენტარიზაციო გეგმაზე, საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა. ამდენად, აღნიშნული პოზიცია წარმოდგენილი სარჩელის უარყოფისათვის საკმარის არგუმენტად ვერ მიიჩნევა.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

48. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

49. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ კრიტიკულად არ შეაფასა ის გარემოება, რომ მოპასუხის მიერ მეორე სართულის ოთახებთან დამაკავშირებელი სადავო კიბე პირველ სართულზე განთავსებული, მოსარჩელეთა კუთვნილი ფართის ფლობას ხელს არ უშლის. ამასთან, აღნიშნული კიბის გარდა, მეორე სართულზე არსებულ ბინას სხვა შესასვლელი არ გააჩნია. მითითებული დასტურდება 2013 წლის 12 აგვისტოს საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნით. 2022 წლის 25 იანვრის დასკვნით კი ექსპერტიზამ დაადასტურა, რომ მოპასუხის საცხოვრებელი სახლის მეორე სართულზე მდებარე ოთახებთან დამაკავშირებელი კიბე პირველ სართულზე განთავსებული, მოსარჩელე მხარის მფლობელობაში არსებული ბინის სრულყოფილად ფუნქციონირებას ხელს არ უშლის. ამდენად, მოსარჩელე მხარე ბოროტად იყენებს საკუთარ უფლებას. წლების მანძილზე სადავო კიბე მხარეთა შორის დავას არ იწვევდა. მოწინააღმდეგე მხარის პრეტენზია ეფუძნება არა რეალურ ხელშეშლას, არამედ სხვა სამეზობლო დავის წარმოებას, კერძოდ, 2018 წელს მოსარჩელემ სასარჩელო წესით მოითხოვა სადავო საცხოვრებელ სახლში მდებარე სადარბაზოთი, საერთო სარგებლობის დერეფანთან დაკავშირებული ღიობითა და დერეფნიდან ეზოში ჩასასვლელი კიბით მოპასუხის მხრიდან სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა, რაზეც სასამართლო გადაწყვეტილებით უარი ეთქვა.

50. კასატორმა მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინება ეწინააღმდეგება სამეზობლო დავებთან დაკავშირებით უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას (საქმეები: №ას-134-464-09, №ას-1065-2020, №ას-368-352-2016, №ას-413-396-2016, №ას-40-38-2012, №ას-1342-2020, №ას-1046-1007-2016, №ას-1364-2021).

51. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო მოგვიანებით ცნობილ იქნა დასაშვებად.

52. წინამდებარე საქმეზე საქართველოს უზენაეს სასამართლოში ჩატარდა ზეპირი მოსმენა მხარეთა შესაძლო მორიგების მიზნით. ამასთან, მხარეებს მიეცათ გონივრული დრო მორიგების მიაღწევად, თუმცა მხარეთა შორის მორიგება ვერ შედგა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

53. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გასაჩივრებული განჩინება კი გაუქმდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

54. საქმის არსებითად განხილვისას საკასაციო სასამართლო ამოწმებს საკასაციო საჩივრის პრეტენზიებს კასატორის მიერ წარმოდგენილი არგუმენტების გათვალისწინებით (სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ” ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა) სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთების ფარგლებში (სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები).

55. სსსკ-ის 393-ე მუხლი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს (საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი) და ადგენს, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების წინაპირობა შეიძლება გახდეს მხარის საკასაციო საჩივარში მითითებული საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

56. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლომ უნდა შეაფასოს საკასაციო პრეტენზია, მესაკუთრის მიერ უძრავი ქონებით ფლობისა და სარგებლობის უკანონო ხელშეშლის აღკვეთის მიზნით, ნაგებობასთან არსებული კიბისა და ბაქნის დემონტაჟის კანონიერებასთან დაკავშირებით.

57. განსახილველი დავა შეეხება საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთას, რომელიც წარმოადგენს ნეგატორულ სარჩელს და სამართლებრივი საკითხები სსკ-ის 172-ე მუხლის მეორე ნაწილის დანაწესიდან გამომდინარეობს. საკასაციო საჩივრის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, შესაფასებელია, ახორციელებს თუ არა მოპასუხე უძრავი ქონებით იმგვარ სარგებლობას, რაც იწვევს მოსარჩელეების, როგორც უძრავი ქონების თანამესაკუთრეთა უფლების ხელყოფას, სხვაგვარ ხელშეშლას ან/და ზიანს.

58. სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, უფლების ბოროტად გამოყენებად ჩაითვლება საკუთრებით ისეთი სარგებლობა, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი ისე, რომ არ არის გამოკვეთილი მესაკუთრის ინტერესის უპირატესობა და მისი მოქმედების აუცილებლობა გაუმართლებელია.

59. იმავე კოდექსის 172-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა. თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით. აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნა წარმოადგენს ნეგატორულ სარჩელს, რომელიც, მესაკუთრის დაცვის მიზნით, მიმართულია უფლების დამრღვევი პირის წინააღმდეგ. სასამართლო ამ ტიპის სარჩელის განხილვისას ადგენს არა რაიმე ახალ უფლებას (აწესებს, ცვლის, წყვეტს და სხვა), არამედ მოდავე სუბიექტთა უფლებრივი მდგომარეობის შეუცვლელად, ახდენს სამოქალაქო უფლების სწორი რეალიზაციის წესის განსაზღვრას. ასეთი ტიპის სარჩელი დაკმაყოფილდება ისეთ შემთხვევაში, როდესაც არსებობს ნივთის მესაკუთრე, რომლის საკუთრების ხელყოფა ან საკუთრების გამოყენებაში სხვაგვარი ხელშეშლა ხორციელდება სხვა პირის უკანონო მოქმედებით (იხ.: სუსგ №ას-843-809-2016, 26 ოქტომბერი, 2016 წელი; №ას-674-2019, 30 სექტემბერი, 2019 წელი).

60. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სსკ-ის 172-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ნეგატორული სარჩელი წარმატებულია, თუკი მოსარჩელე დაამტკიცებს, რომ მას ხელი ეშლება საკუთრებით/თანასაკუთრებით თავისუფალ სარგებლობაში და ეს ხელშეშლა არ გამომდინარეობს ლეგიტიმური საფუძვლიდან. საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის აღკვეთის უფლება წარმოიშობა მაშინ, როცა არსებობს შემდეგი საფუძვლები: ა) მოსარჩელე არის ნივთის მესაკუთრე; ბ) ნივთი მესაკუთრის მფლობელობაშია; გ) მოპასუხე ხელყოფს ან სხვაგვარად ხელს უშლის მოსარჩელეს თავისი საკუთრებით სარგებლობაში. ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის წარმოშობის აუცილებელ პირობას საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის ფაქტის არსებობა წარმოადგენს. ფაქტის არსებობა კი, როგორც წესი, დადასტურებული უნდა იქნას სათანადო მტკიცებულებებით (იხ.: სუსგ №ას-1250-2018, 21 დეკემბერი, 2018 წელი).

61. როგორც აღინიშნა, მოსარჩელის მოთხოვნა სსკ-ის 172-ე მუხლის მეორე ნაწილიდან გამომდინარეობს. აღნიშნული ნორმის გამოყენებისათვის კი საჭიროა, დადგინდეს საკუთრების უფლების განხორციელების ხელშეშლის ფაქტი. მესაკუთრეს სხვა პირის (პირთა) გამო, არ უნდა შეეძლოს საკუთრებაში არსებული ნივთის თითოეული ნაწილით თავისუფალი სარგებლობა, ფლობა და განკარგვა. თუ ასეთი ფაქტი იარსებებს, მიჩნეული იქნება, რომ მას ხელს უშლიან საკუთრების უფლების რეალიზებაში (იხ.: სუსგ №ას-869-2025, 9 სექტემბერი, 2025 წელი).

62. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს მხარეთა თანასწორობისა (სსსკ-ის მე-5 მუხლი) და შეჯიბრებითობის (სსსკ-ის მე-4 მუხლი) ფუნდამენტურ პრინციპებზე დაყრდნობით. სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებულნი არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. ამ გარემოებების დამტკიცება სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, შეიძლება მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

63. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს (იხ.: სუსგ №ას-833-833-2018, 16 ნოემბერი, 2018 წელი; №ას-867-834-2016, 22 ნოემბერი, 2018 წელი).

64. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

65. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება, უმეტესწილად, დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე დაფუძნებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია, მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია, მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მოდავე მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება.

66. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს - ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

67. მტკიცების ტვირთზე მიუთითებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვით თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

68. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებისათვის, რისი შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა.

69. მოცემულ საქმეზე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

70. ქ. თბილისში, ……ქ. №26-ში მდებარე უძრავი ქონება (ს/კ ……..) წარმოადგენდა მხარეთა და სამი ფიზიკური პირის თანასაკუთრებას. საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, უძრავი ნივთის მონაცემებია: ნაკვეთის საკუთრების ტიპი: თანასაკუთრება; ნაკვეთის დანიშნულება: არასასოფლო-სამეურნეო; დაზუსტებული ფართი: 850.00 კვ.მ. ნაკვეთის წინა ნომერი: ……….; შენობა-ნაგებობების საერთო ფართი: 319.58 კვ.მ; საცხოვრებელი ფართი: 245.27 კვ.მ. დამხმარე ფართი: 74.31 კვ.მ. უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე, არსებული შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი №1-ში 29,16 კვ.მ.

71. ქ. თბილისში, …… ქ. №26-ში (ს/კ ……..) მდებარე ქონების თანამესაკუთრეს წარმოადგენდა მოსარჩელეთა მამკვიდრებელი, რომლის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდრო მიიღეს მისმა შვილებმა - მოსარჩელეებმა.

72. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მთაწმინდის რაიონის გამგეობის 2021 წლის 6 დეკემბრის წერილის თანახმად, ქ. თბილისში, …….. ქ. №26-დან გამგეობაში აღრიცხვაზე დგას ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „ა–ის ……“, თავმჯდომარე მ.ჭ–ა (ერთ-ერთი თანამესაკუთრე).

73. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეთა მამკვიდრებლის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლის თანახმად, მოსარჩელეთა მამკვიდრებელი ს.ი–ოსათვის 60 960 ლარის 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ, ცნობილ იქნა თბილისში, ……ქუჩა №26-ში მდებარე მამკვიდრებლის მფლობელობაში არსებული და ს.ი–ოს წილში შემავალი საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ.

74. თბილისის მერიის საქალაქო მმართველობის მთაწმინდის რაიონის გამგეობის 1998 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილების თანახმად, ნ.ი-მ–ძეს ნება დაერთო, ქ. თბილისში, ….. ქუჩა №26-ში თავისი კერძო საკუთრების სახელზე ეზოში ჩამავალი ძველი პრივატიზებული ხის კიბე შეეცვალა ახალი კიბით, ესკიზური ნახაზის შესაბამისად.

75. ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2012 წლის №316400 გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ ამჟამინდელი მოპასუხის მიერ განსახორციელებელი სამუშაოები, თავისი მახასიათებლებით, განეკუთვნებოდა პირველი კლასის ობიექტს და არ ესაჭიროებოდა მშენებლობის ნებართვა. შესაბამისად, ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურმა გადაწყვეტილებით დაადასტურა ქ. თბილისში, …… ქუჩა №26-ში მდებარე შენობაზე კიბის მოწყობის შესაძლებლობა. მოპასუხეს განემარტა, რომ სამუშაოების დაწყებამდე აღნიშნული უნდა შეთანხმებულიყო ფართის თანამესაკუთრეებთან.

76. 2022 წლის 25 იანვრის სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, ….. ქუჩა №26-ში მდებარე №……. საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული №1 შენობის სამხრეთ ნაწილში, მეორე სართულზე განთავსებული, მოპასუხის მფლობელობაში არსებულ ბინაში შესასვლელი ერთადერთი კიბე ხელს არ უშლის პირველ სართულზე განთავსებულ, მოსარჩელეთა მამკვიდრებლის მფლობელობაში არსებული ბინის სრულყოფილად ფუნქციონირებას.

77. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2013 წლის 12 აგვისტოს დასკვნის თანახმად, არსებული ფაქტობრივი მდგომარეობით, დამკვეთის მიერ წარმოდგენილი 1999 წელს გაცემული საინვენტარიზაციო გეგმისა და 2010 წელს შედგენილი ბინის შიდა აზომვითი ნახაზის მიხედვით, ქ. თბილისში, ….. ქ. №26-ის, ლიტ „ა-ს“ მეორე სართულზე მდებარე ბინას (წარმოდგენილი 1999 წელს გაცემული საინვენტარიზაციო გეგმის მიხედვით, №10 და №11 ოთახები, 2010 წელს შედგენილი ბინის შიდა აზომვითი ნახაზის მიხედვით, 55,22 კვ.მ-ია, რაც ნაჩვენებია ლურჯი ფერით) არ გააჩნია სხვა დამოუკიდებელი შესასვლელი, ეზოს მხრიდან არსებული კიბის გარდა, და შეუძლებელია, სხვა მხრიდან მოეწყოს დამოუკიდებელი შესასვლელი.

78. არსებული ფაქტობრივი მდგომარეობით და დამკვეთის მიერ წარდგენილი 2010 წელს შედგენილი ბინის შიდა აზომვითი ნახაზის მიხედვით: ქ. თბილისში, …….. ქ.№26-ის ლიტ „ა-ს“ მეორე სართულზე მდებარე ბინის (ბინის (წარმოდგენილი 1999 წელს გაცემული საინვენტარიზაციო გეგმის მიხედვით) №11 ოთახს, მის წინ მდებარე შუშაბანდსა და №27 ოთახს შორის არის ყრუ კედელი; მეორე სართულზე მდებარე ბინის №11 ოთახის წინ მდებარე შუშაბანდსა და №27 ოთახს შორის არის გამყოფი ტიხარი (შემინული შუშაბანდის კონსტრუქციის გაგრძელება); №11 და №27 ოთახებს შორის არის ყრუ კედელი.

79. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2022 წლის 11 ივლისის დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, …… ქუჩა №26-ში მდებარე ლიტ „B“-ს მეორე სართულზე განთავსებულ №10 და №11 ოთახებს დამოუკიდებელი ასასვლელი კიბე უფიქსირდება 1941 წლიდან. აღნიშნული კიბე, საინვენტარიზაციო გეგმის მიხედვით, აღრიცხულია კანონიერად.

80. ქ.თბილისში, …… ქუჩა №26-ში მდებარე №……. საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული №1 შენობის სამხრეთ ნაწილში, მეორე სართულზე განთავსებული, მოპასუხის მფლობელობაში არსებულ ბინაში შესასვლელი კიბის ბაქნის (4.57 კვ.მ №7 ფართი) ქვეშ მოწყობილი სათავსი, რომელიც წარმოადგენს პირველ სართულზე განთავსებულ მამკვიდრებლის მფლობელობაში არსებული ბინის ნაწილს, არ ფიქსირდება ექსპერტიზაზე კვლევისათვის წარმოდგენილ არც 1941 წლის 29 ოქტომბერს აღრიცხულ საინვენტარიზაციო გეგმაზე და არც 1954 წლის 21 ოქტომბერს მომზადებულ გეგმაზე.

81. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას სადავო გარემოებასთან დაკავშირებით და დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ.თბილისში, ……. ქ. №26-ში, მოპასუხის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლის მეორე სართულზე მდებარე №10 და №11 ოთახებთან დამაკავშირებელი კიბის უჯრედი, არსებული ფაქტობრივი მოცემულობით, განსხვავდება საინვენტარიზაციო გეგმაზე დატანილი ნახაზისაგან და იგი იჭრება საერთო სარგებლობის ფართში, რითაც იზრდება მოპასუხის მიერ დაკავებული მიწის ფართი.

82. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლის მეორე სართულზე მდებარე №10 და №11 ოთახებთან დამაკავშირებელი კიბის უჯრედი, არსებული ფაქტობრივი მოცემულობით, განსხვავდება საინვენტარიზაციო გეგმაზე დატანილი ნახაზისაგან და იჭრება საერთო სარგებლობის ფართში, რითაც იზრდება მოპასუხის მიერ დაკავებული მიწის ფართი. აღსანიშნავია, რომ კიბის უჯრედისა და ბაქნის მოწყობის თაობაზე, ისე როგორც აღნიშნული სადავო ნაგებობა დღესაა წარმოდგენილი, ქონების ყველა თანამესაკუთრის ნებართვა არ არსებობდა.

83. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილებით (საქმე №2ბ/2464-14; მხარეები: აპელანტები - მ.ჭ–ა, ე.ქ–ძე; მოწინააღმდეგე მხარე - მ.მ–ძე) მ.ჭ–ას და ე.ქ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილება, გარდა ფანჯრის ღიობის მოსაწყობად მოპასუხეებისგან თანხმობის გამოთხოვის თაობაზე მ.მ–ძის სარჩელის დაკმაყოფილებული ნაწილისა. მ.მ–ძის სარჩელი თბილისში, …… ქუჩა №26-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის მე-2 სართულზე მე-10-მე-11 ოთახებთან დასაკავშირებელი კიბის უჯრედის მოწყობასთან დაკავშირებით მოპასუხეთა თანხმობის გამოთხოვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 24 ივნისის განჩინებით დაუშვებლად იქნა ცნობილი მ.მ–ძის საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილებაზე.

84. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ 1986 წლის ტექინვენტარიზაციის გეგმის მიხედვით, საცხოვრებელი სახლის მეორე სართულზე დასაკავშირებლად დასტურდებოდა ორი კიბის არსებობა. მოპასუხემ მე-10 და მე-11 ოთახებთან დასაკავშირებელი არსებული კიბე თავად მოშალა და მოაწყო მის ნაცვლად სადავო კაპიტალური კიბე.

85. აგრეთვე დადგენილია, რომ 1986 წლით დათარიღებული საინვენტარიზაციო გეგმის ნახაზებით კიბის უჯრედს ჰქონდა განსხვავებული ფორმა, ვიდრე ეს არის დაფიქსირებული დღევანდელი ფაქტობრივი მდგომარეობით და ასევე მოგვიანებით შედგენილი საინვენტარიზაციო გეგმის ნახაზებით. შესაბამისად, სადავო კიბის უჯრედი დღევანდელი ფაქტობრივი მდგომარეობით განსხვავდება საინვენტარიზაციო გეგმაზე დატანილი ნახაზისგან. კიბის უჯრედის კონფიგურაციის შეცვლით კიბე, წინა ფაქტობრივ მდგომარეობასთან შედარებით, უფრო მეტად იჭრება საერთო სარგებლობის ეზოში და, შესაბამისად, ამგვარი შეცვლით იზრდება მის მიერ დაკავებული მიწის ფართიც.

86. მოცემულ შემთხვევაში ის გარემოება, რომ ადრე არსებულ ფაქტობრივ მოცემულობასთან შედარებით, დღეს არსებულმა (მეორე სართულზე მოწყობილმა) კიბემ და ბაქანმა, რამდენიმე სანტიმეტრით, დაახლოებით 30-40 სმ.-ით წინ გამოიწია, დასტურდება თავად მოპასუხის განმარტებითაც.

87. ზემოაღნიშნული დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ განსახილველი დავის ფარგლებში მოსარჩელე მხარე მოითხოვს მოპასუხის მიერ მოწყობილი კაპიტალური კიბისა და ბაქნის დემონტაჟს.

88. უდავოა, რომ აღნიშნული კიბე, განსხვავებული კონფიგურაციით, არსებობდა წლების მანძილზე, სადავო სახლთმფლობელობის წინამორბედი მესაკუთრის დროიდან. მისი მოწყობა ამჟამადაც აუცილებელია მოპასუხის საცხოვრებელ ფართში მოსახვედრად.

89. საქმის მასალებიდან არ დასტურდება, რომ, სამშენებლო-საინჟინრო თვალსაზრისით, სადავო კონსტრუქცია საფრთხეს უქმნის მხარეებს ან სხვა პირებს. მეტიც, მოპასუხის ინიციატივით ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნა ცხადყოფს, რომ კონსტრუქცია მოსარჩელეებს კუთვნილი უძრავი ქონებით სარგებლობაში ხელს არ უშლის, ანუ არ ზღუდავს მოსარჩელეთა კუთვნილი უძრავი ქონებით სარგებლობას.

90. მოსარჩელეების პრეტენზია, არსებითად, ეფუძნება მხოლოდ იმ გარემოებას, რომ მოპასუხის მიერ განახლებული კიბე და ბაქანი მანამდე არსებულ კონსტრუქციაზე 30-40 სმ-ით განიერია, თუმცა კონკრეტულად რაში გამოიხატება მოსარჩელეთათვის კუთვნილი უძრავი ნივთითა და თანასაკუთრებაში არსებული ფართით სარგებლობის ხელშეშლა, მხარემ ვერ მიუთითა. სასამართლოს შეფასებით, მიუხედავად იმისა, რომ სადავო კონსტრუქცია მანამდე არსებულზე 30–40 სმ-ით განიერია, მოსარჩელეთა მხრიდან არ არის დადასტურებული, რომ აღნიშნული განსხვავება იწვევს რაიმე რეალურ, პრაქტიკულ ან არსებით ხელშეშლას მათ კუთვნილი უძრავი ნივთითა და თანასაკუთრებაში არსებული ფართით სარგებლობის პროცესში.

91. საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, განმარტოს, რომ ნეგატორული სარჩელის ფარგლებში სასამართლოს მსჯელობის საგანს წარმოადგენს მესაკუთრის დაცვა კუთვნილი ქონების ფლობასა და სარგებლობაში უკანონო ხელშეშლისაგან, შესაბამისად, მოცემული დავა არ ეხება რომელიმე მხარისათვის თანასაკუთრებაში არსებული ქონებიდან წილის მიკუთვნებას.

92. წინამდებარე სარჩელი გამომდინარეობს რა სამეზობრლო-სამართლებრივი ურთიერთობიდან, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა: „სსკ-ის 174-ე მუხლის შესაბამისად, მეზობლად მიიჩნევა ყველა ნაკვეთი ან სხვა უძრავი ქონება, საიდანაც შესაძლებელია გამომდინარეობდეს ორმხრივი ზემოქმედება. აღნიშნული ნორმა, რომელიც სამეზობლო თანაცხოვრებისას მესაკუთრეთა ინტერესების დაბალანსებას ეხება, კანონით გათვალისწინებული უფლება-მოვალეობების გარდა, მეზობლებს ავალდებულებს, პატივი სცენ ერთმანეთს. ურთიერთპატივისცემა, უწინარესად, თითოეული მესაკუთრის მიერ ქონებით სარგებლობისას, საკუთარ ვალდებულებას ეხება, პატივი სცეს მეზობლის უფლებას, რაც შესაძლოა საკუთარი ქონებით სარგებლობის გარკვეულ შეზღუდვაშიც გამოიხატოს. საკუთრება, როგორც ერთ-ერთი ფუნდამენტური უფლება, სოციალური მოვლენაა, რომელსაც დაცვა და მეზობელთა შორის ურთიერთობისას მოფრთხილება სჭირდება. სსკ-ის 175-ე მუხლის პირველი ნაწილი, საკუთრებით სარგებლობის შესაძლო შეზღუდვისას, სწორედ თმენის ვალდებულებას ეხება, თუკი მესაკუთრის ნაკვეთზე მეზობელი მიწის ნაკვეთიდან მომდინარე ზემოქმედებანი ხელს არ უშლიან მესაკუთრეს თავისი ნაკვეთით სარგებლობაში, ან უმნიშვნელოდ ხელყოფენ მის უფლებას. ამავე ნორმის მეორე ნაწილი ეხება იგივე ვალდებულებას, როცა ზემოქმედება არსებითია, მაგრამ იგი გამოწვეულია სხვა ნაკვეთით ან სხვა უძრავი ქონებით ჩვეულებრივი სარგებლობით და მისი აღკვეთა არ შეიძლება ისეთი ღონისძიებებით, რომლებიც ამ სახის მოსარგებლეთათვის ნორმალურ სამეურნეო საქმიანობად მიიჩნევა. სსკ-ის 175-ე მუხლის მესამე ნაწილით, დადგენილია მესაკუთრის შესაძლებლობა, მოითხოვოს შესაბამისი ფულადი კომპენსაცია სამეზობლო ზემოქმედებათა თმენისას, თუკი ასეთი ზემოქმედება აღემატება მოცემულ ადგილას ჩვეულებრივად მიჩნეულ სარგებლობას და ეკონომიკურად დასაშვებ ფარგლებს...“ (იხ.: სუსგ №ას-413-396-2016, 15 ივლისი, 2016 წელი), რაც შეეხება სსკ-ის 176-ე მუხლს, „ნორმის დეფინიციიდან გამომდინარე, „მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მეზობელ ნაკვეთებზე ისეთი ნაგებობების აშენების ან ექსპლუატაციის აკრძალვა, რომლებიც დაუშვებლად ხელყოფენ ნაკვეთით სარგებლობის უფლებას და ეს იმთავითვე აშკარაა“. სსკ-ის 176-ე მუხლი, შესაძლებელია ითქვას, თავისი სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე, სამეზობლო ზემოქმედებათა თმენის ვალდებულების მომწესრიგებელ 175-ე მუხლზე მაღლაც დგას იმ კონტექსტში, რომ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს ანიჭებს ნაგებობის აშენების ან ექსპლუატაციის აკრძალვის შესაძლებლობას იმ შემთხვევაში, თუკი არსებობს ორი წინაპირობა: ნაკვეთით სარგებლობის უფლების დაუშვებელი ხელყოფა და ეს იმთავითვე აშკარაა. დასახელებული კუმულატიური პირობები ქმნიან, განსახილველ შემთხვევაში, უკვე აშენებული ნაგებობის ექსპლუატაციის აკრძალვის მოთხოვნის წინაპირობას, რაც საკუთრებით სარგებლობის შეზღუდვის მკაცრი ფორმაა“ (იხ.: სუსგ №ას-413-396-2016, 15 ივლისი 2016 წელი).

93. საკასაციო სასამართლო მოიხმობს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ განჩინებას, სადაც დავის საგანი, ასევე, იყო უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა. განჩინებაში მიმოხილულია გერმანული სამოქალაქო კოდექსის ნორმები, იმის გათვალისწინებით, რომ ქართული სამოქალაქო კოდექსის სამეზობლო სამართლის ნორმები, პრაქტიკულად მთლიანად გერმანული სამოქალაქო კოდექსის რეცეფციის შედეგია. ზემოაღნიშნულ საქმეში სასამართლომ განმარტა, რომ გერმანული სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმები „მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს ერთ შემთხვევაში, პრევენციული მიზნით, როდესაც მესაკუთრეს შეუძლია მეზობელ ნაკვეთზე მოითხოვოს ისეთი ნაგებობების აღმართვის ან უკვე აღმართულის ექსპლუატაციის აკრძალვა, როდესაც დარწმუნებით, მაღალი ალბათობით პრეზუმირებულია, რომ ნაგებობის აღმართვას ან მის გამოყენებას მოჰყვება დაუშვებელი ხელყოფა, ხოლო, თუკი ნაგებობა საჯარო მართლწესრიგის ფარგლებში ექცევა, მაშინ დაუშვებელი ხელყოფა რეალურად უნდა იყოს სახეზე, როგორც ფაქტობრივი გარემოება“ (იხ.: სუსგ №ას-368-352-2026, 21 ოქტომბერი, 2016 წელი). განსახილველ დავაში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, დაუშვებელი ხელყოფა უნდა იყოს რეალური, რაც მოცემული დავის ფარგლებში მოსარჩელეებმა ვერ დაადასტურეს (იხ.: სუსგ №ას-869-2025, 9 სექტემბერი, 2025 წელი).

94. ამდენად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სასარჩელო სამართალწარმოების მიზანია მხარეთა კანონიერი უფლებების დაცვა, რაც მოიაზრებს ორივე მოდავე მხარის ლეგიტიმური ინტერესების გათვალისწინებას და ერთ მხარის დარღვეული უფლების აღდგენას იმგვარად, რომ უზრუნველყოფილ იქნეს სამართლებრივი ბალანსი დარღვეული უფლების გამოსწორებასა და, აღნიშნული მიზნით, მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრებული ვალდებულების მოცულობას შორის. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ სარჩელის არ იცავს მესაკუთრეს ნებისმიერი უკმაყოფილებისაგან, არამედ მხოლოდ რეალური, არსებითი და დაუშვებელი ხელშეშლისაგან.

95. წინამდებარე საქმეზე საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ზემოთ ჩამოთვლილ გარემოებათა ერთობლიობაში შეფასების შედეგად, მოსარჩელემ სარწმუნოდ ვერ დაადასტურა მოპასუხის მხრიდან მისი საკუთრების ფლობის/სარგებლობის იმ სახის არსებითი, დაუშვებელი ხასიათის ხელშეშლის არსებობა, რომლის აღსაკვეთად მოპასუხისათვის სადავო კაპიტალური კონსტრუქციის დემონტაჟის დავალდებულება ადეკვატურ, აუცილებელ და პროპორციულ სამართლებრივ ზომად შეფასდება და სამეზობლო თმენის ვალდებულებას სცდება. შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი მტკიცების სტანდარტით მოსარჩელისათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზება მხარემ ვერ მოახდინა.

96. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე.

97. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გასაჩივრებული განჩინება გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელს უარი ეთქვას დაკმაყოფილებაზე.

98. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

99. მოცემულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა სრულად, შესაბამისად, მოსარჩელეს უნდა დაევალოს მოპასუხის სასარგებლოდ სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 80 ლარისა და საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 150 ლარის, სულ - 230 ლარის გადახდა, ხოლო მოსარჩელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 411-ე მუხლებით

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. მ.მ–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 დეკემბრის განჩინება გაუქმდეს და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ე.ქ–ძის უფლებამონაცვლეების - დ. და ნ. ქ–ეების სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. ე.ქ–ძის უფლებამონაცვლეებს - დ. და ნ. ქ–ეებს მ.მ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროთ სახელმწიფო ბაჟის სახით მ.მ–ძის მიერ გადახდილი 230 ლარის ანაზღაურება;

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე

ბადრი შონია