საქმე №ას-960-2023 11 თებერვალი, 2025 წელი,
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
გიორგი მიქაუტაძე,
რევაზ ნადარაია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენით
სხდომის მდივანი – ლელა სანიკიძე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – ლ.კ–ძე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ა–ო“ (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 22.05.2023 წლის განჩინება
საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, ხელშეკრულების არსებითი პირობის დადგენა, ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება და მისი დაყოვნებისთვის კანონისმიერი პირგასამტეხლოს დაკისრება, სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება
საკითხი, რომელზეც მიღებულია გადაწყვეტილება – საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სასარჩელო მოთხოვნა:
1. ლ.კ–ძემ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „დასაქმებული“ ან „კასატორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ა–ოს“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“ ან „დამსაქმებელი“) მიმართ და მოითხოვა:
1.1. ბათილად იქნეს ცნობილი მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის 15.03.2017 წელს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების 1.7.4. პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი, რომლითაც დადგინდა ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება დადგენილი ხელფასის საათობრივი ანაზღაურების გაზრდილი - 1.1.%-ის ოდენობით და ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურებად განისაზღვროს დადგენილი ხელფასის საათობრივი ანაზღაურების გაზრდილი 200%-ის ოდენობით;
1.2. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 01.03.2018 წლიდან 31.12.2020 წლამდე ზეგანაკვეთურად ნამუშევარი 750 საათის ანაზღაურება – დაბეგრილი 7569.6 ლარი;
1.3. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 01.03.2018 წლიდან 07.06.2021 წლამდე ზეგანაკვეთურად ნამუშევარი საათების ანაზღაურების დაყოვნებისთვის ყოველი ვადაგადაცილებული დღისთვის დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის - 3787.95 ლარის გადახდა;
1.4. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 07.06.2021 წლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ზეგანაკვეთურად ნამუშევარი საათების ანაზღაურების - 7569.6 ლარის გადახდის დაყოვნებისთვის ყოველი ვადაგადაცილებული დღისთვის 0.07%-ის ანაზღაურება;
1.5. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 01.03.2018 წლიდან 01.03.2021 წლამდე შეთავსებით ნამუშევარი სამუშაოსთვის დაბეგრილი 12600 ლარის ანაზღაურება.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:
2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 16.01.2023 წლის გადაწყვეტილებით:
2.1. მოსარჩელეს უარი ეთქვა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე მხარეთა შორის 15.03.2017 წელს დადებული შრომის ხელშეკრულების 1.7.4 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის ბათილად ცნობაზე და ხელშეკრულების არსებითი პირობის დადგენაზე;
2.2. მოსარჩელეს უარი ეთქვა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე 01.03.2018-31.12.2020წ. პერიოდის ზეგანაკვეთური სამუშაოსათვის ანაზღაურების დაკისრებისა და მისი დაყოვნების კანონისმიერი პირგასამტეხლოს დაკისრებაზე;
2.3. მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 01.03.2018-01.03.2021წ. პერიოდის შეთავსებითი სამუშაოს შესრულებისათვის სახელფასო დავალიანების დარიცხული 12600 ლარის გადახდა;
2.4. დარჩენილ ნაწილში მოსარჩელეს უარი ეთქვა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.
3. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:
3.1. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ გაანგარიშებაზე დაყრდნობით, სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელეს მოპასუხე საწარმოში ზეგანაკვეთური სამუშაო არ შეუსრულებია. საათები დაანგარიშდა შეჯამების მეთოდის გამოყენებით წლიური დაანგარიშების ჭრილში.
3.2. დასაქმებული მოპასუხე საწარმოში შეთავსებით ასრულებდა საქვაბის ოპერატორის სამუშაოსაც, რისთვისაც მას ანაზღაურება არ მიუღია. უდავოა, რომ შრომის ხელშეკრულებით მოსარჩელე იყო მორიგე ელექტრიკოსად დასაქმებული, მიუხედავად იმისა, წარმოდგენილ საშტატო განრიგში აღნიშნული მითითებულია თუ არა, ხელშეკრულება მხარეთა შორის დადებულია და შრომის ხელშეკრულებაში მოსარჩელის პოზიცია წერილობით არ შეცვლილა, რაც სადავო არ არის. მხარეთა ახსნა-განმარტებით სხდომის ოქმში, მოწმის ჩვენებითა და საქმეში წარმოდგენილი საქვაბის ჟურნალებით უდავოა, რომ საქვაბის ოპერატორის პოზიცია არსებობდა და მასზე კონკრეტული პირი იყო დასაქმებული, რომელსაც ელექტრიკოსის თანრიგი არ გააჩნდა, მისი ყოფნის დროს მორიგე ელექტრიკოსები თავისუფლდებოდნენ ქვაბზე ზედამხედველობისაგან. უდავოა, რომ შტატით დასაქმებულ საქვაბის ოპერატორის ხელფასი, რომელიც მხოლოდ დღისით ასრულებდა სამუშაოს, შეადგენდა დაბეგრილ 350 ლარს, ხოლო ღამე მის ვალდებულებებს ითავსებდნენ მორიგე ელექტრიკოსები დიდი ხნის განმავლობაში, რის შესახებაც ცნობილი იყო დამსაქმებლისათვის, რომელსაც პრეტენზია არ გამოუთქვამს, თუმცა ამ სამუშაოს შეთავსებისათვის მხარეთა შორის კონკრეტული ანაზღაურების ოდენობა შეთანხმებული არ ყოფილა. სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მითითება ნახევარ განაკვეთზე შეთავსებით სამუშაოს ანაზღაურების ოდენობის დაბეგრილი 350 ლარით განსაზღვრის შესახებ. სასამართლომ განმარტა, რომ იგი შეზღუდულია სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებით - ოდენობით და მოსარჩელეს ვერ მიაკუთვნებს იმაზე მეტს, ვიდრე სარჩელითაა მოთხოვნილი. მოსარჩელეს სარჩელით მოთხოვნილი აქვს ხელფასის დავალიანების სახით დაბეგრილი (გადასახადების გარეშე) 350 ლარის ნამრავლი 36 თვეზე, რაც ეწინააღმდეგება საქართველოს საგადასახადო კოდექსს, ვინაიდან საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელი არის დასაქმებული, რომლის დარიცხული (გადასახადების ჩათვლით) არსებული ხელფასიდან (გადახდის წყაროსთან) საშემოსავლო გადასახადის დაკავებისა და დასაქმებულის სახელით სახელმწიფო ხაზინაში (ადმინისტრირება) გადახდის ვალდებულება აქვს დამსაქმებელს. ვინაიდან საგადასახადო კოდექსით საშემოსავლო გადასახადით იბეგრება ნებისმიერი შემოსავალი, მათ შორის ხელფასი (გარდა კოდექსით გათვალისწინებული გამონაკლისებისა), რისი ადმინისტრირების ვალდებულებაც დამსაქმებელს აქვს, მოსარჩელის მოთხოვნა დაყენებულია დაბეგრილ თანხაზე, რაც დარიცხული უფრო მეტია, ვიდრე დაბეგრილი, მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, დაბეგრილის ნაცვლად, დარიცხული სახით მოთხოვნილ თანხაზე, რათა იგი წინააღმდეგობაში არ მოვიდეს საგადასახადო კანონმდებლობასთან.
3.3. განსახილველ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ მოსარჩელეს ზეგანაკვეთური სამუშაო არ შეუსრულებია. შესაბამისად, უკვე შეწყვეტილი შრომის ხელშეკრულების 1.7.4. პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის ბათილად ცნობისა და ხელშეკრულების ახალი არსებითი პირობის დადგენის შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნა საფუძველს მოკლებულია. ხელშეკრულების ზემოაღნიშნული პუნქტის ბათილად ცნობის იურიდიულ ინტერესს მოსარჩელე ვერ ასაბუთებს. ასევე, უსაფუძვლოა მოსარჩელის მოთხოვნა ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურებისა და მისი დაყოვნების პირგასამტეხლოს ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში გავლილ და მომავალ პერიოდზე.
4. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:
5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 22.05.2023 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. განჩინება ეფუძნება შემდეგს:
5.1. 15.03.2017 წლიდან მოსარჩელე წერილობითი შრომის ხელშეკრულების საფუძველზე, დასაქმებული იყო მოპასუხესთან სრულ საშტატო განაკვეთზე, ტექნიკურ სამსახურში მორიგე ელექტრიკოსის პოზიციაზე.
5.2. 15.03.2017 წლის შრომითი ხელშეკრულების:
- 1.5.1 პუნქტით, დასაქმებულის მიერ წინამდებარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოსთვის დამსაქმებელი უხდის დასაქმებულს ხელფასს, რომლის ოდენობა შეადგენს 855 ლარს საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილი გადასახადების გარეშე;
- 1.7.1. პუნქტით, წინამდებარე ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით დასაქმებული აცხადებს თანხმობას მასზე, რომ წინამდებარე მუხლით გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად შემდგომი თანხმობის გაცხადების გარეშე იმუშავებს ზეგანაკვეთურად ამ მუხლით გათვალისწინებული წესით;
- 1.7.3. პუნქტით, ზეგანაკვეთურ სამუშაოდ მიიჩნევა მხარეთა შეთანხმებით დასაქმებულის მიერ სამუშაოს შესრულება კვირაში 40 საათის ან საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული სხვა მაქსიმალური სამუშაო დროის შემდეგ. ზეგანაკვეთურ სამუშაოდ არ ითვლება და ანაზღაურებას არ ექვემდებარება კვირაში 40 საათის ან საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული სხვა მაქსიმალური სამუშაო დროის ფარგლებში სამუშაოს შესრულება. ამასთან, თუ დამსაქმებელი სხვაგვარ გადაწყვეტილებას არ მიიღებს ან მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ იქნება გათვალისწინებული, ზეგანაკვეთური სამუშაო ანაზღაურდება დასაქმებულისათვის დამატებითი დასვენების დროის მიცემით. ამასთან, დასაქმებული აცხადებს წინასწარ თანხმობას მასზე, რომ შემდგომი თანხმობის გარეშე, შეასრულებს ამგვარ ზეგანაკვეთურ სამუშაოს და მიიღებს ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურებას ან სამაგიერო დასვენების დღეს დამსაქმებლის გადაწყვეტილებით/ბრძანებით განსაზღვრული პირობების შესაბამისად;
- 1.7.4. პუნქტით, თუ ზეგანაკვეთური სამუშაოსთვის გათვალისწინებულია ფულადი ანაზღაურება, ფულადი ანაზღაურების ოდენობა და გადახდის წესი განისაზღვრება შემდეგი სახით: ა) ზეგანაკვეთური სამუშაო ანაზღაურდება დასაქმებულის სამუშაოსათვის დადგენილი ხელფასის საათობრივი ანაზღაურების გაზრდილი ოდენობით, კერძოდ: 1.1%-ის ოდენობით. ბ) ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება წარმოებს დასაქმებულის ხელფასის/შრომითი ანაზღაურების გადახდისას, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მხარეთა შეთანხმებით დადგენილია ანაზღაურების სხვა წესი;
- 1.7.5. პუნქტით, დასაქმებულის მიერ კვირაში 40 საათის ან საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული სხვა მაქსიმალური სამუშაო დროის შემდეგ დამსაქმებელთან წერილობითი შეთანხმების გარეშე სამუშაოს შესრულება მიიჩნევა სამუშაოს ნებაყოფლობით შესრულებად. შესაბამისად, ასეთი შესრულება არ მიიჩნევა ზეგანაკვეთურ სამუშაოდ და ანაზღაურებას არ ექვემდებარება;
- 3.1.1. პუნქტით, დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის შრომითი ურთიერთობები რეგულირდება საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით, წინამდებარე ხელშეკრულებით, დამსაქმებლის შინაგანაწესითა და დამსაქმებლის შიდა დოკუმენტებით;
- 3.1.2. პუნქტით, დამსაქმებლის შინაგანაწესი წარმოადგენს წინამდებარე ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს;
- 3.1.4. პუნქტით, წინამდებარე ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით დასაქმებული ადასტურებს საწარმოს შინაგანაწესის გაცნობისა და ამ შინაგანაწესის პირობების შესრულებაზე დათანხმებას;
- 3.5.1. პუნქტით, დასაქმებულის სამუშაო ფუნქციები განისაზღვრება თანამდებობრივი ინსტრუქციით, რომელიც თან ერთვის წინამდებარე ხელშეკრულებას წარმოადგენს მის განუყოფელ ნაწილს;
- 3.5.2. პუნქტით, დასაქმებულის შეთავსებით მუშაობასთან დაკავშირებული პირობები განისაზღვრება ამ ხელშეკრულების დანართი №1-ით და წარმოადგენს მის განუყოფელ ნაწილს.
შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროისათვის მხარეთა შორის არსებული შრომითი ურთიერთობა გარდაქმნილი იყო უვადო შრომით ურთიერთობად.
5.3. 13.03.2017 წლის ხელშეკრულების №1 დანართით განისაზღვრა შეთავსებით მუშაობასთან დაკავშირებული პირობები, კერძოდ, მხარეებს შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადის განმავლობაში დასაქმებული არ არის უფლებამოსილი, დამსაქმებლის წინასწარი წერილობითი თანხმობის გარეშე, ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შრომითი ურთიერთობის განხორციელებისას, შეასრულოს რაიმე სახის სამუშაო, განახორციელოს მომსახურება მესამე პირისათვის, თუ ეს პირი დამსაქმებლის კონკურენტია ან ამ სამუშაოს შესრულებამ შეიძლება ხელი შეუშალოს დასაქმებულს შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ სამუშაოსთან დაკავშირებული ვალდებულებების შესრულებას. ამასთან, დასაქმებული ვალდებულია, წინასწარ წერილობით აცნობოს დამსაქმებელს მესამე პირისათვის შესასრულებელი სამუშაოს/გასაწევი მომსახურების შესახებ. დანართზე ხელმოწერით დასაქმებულმა დაადასტურა, რომ იგი ხელმოწერის მომენტისათვის არ ასრულებდა შეთავსებით სამუშაოს მესამე პირისათვის.
5.4. მორიგე ელექტრიკოსის თანამდებობრივი ინსტრუქციის, რომელიც მოსარჩელის მიერ ხელმოწერილია 05.05.2017 წელს, პირველი პუნქტის თანახმად, თანამდებობის ზოგადი მიზანია ქარხანაში მოქმედი დანადგარებისა და ელექტროგაყვანილობის ფუნქციონირების უზრუნველყოფა. ინსტრუქციის მე-2 პუნქტით, მორიგე ელექტრიკოსი უშუალოდ ექვემდებარება ელექტროტექნიკური დანადგარების სპეციალისტს, ხოლო არაპირდაპირ: მთავარ ენერგეტიკოსს, მთავარ ინჟინერს. ამ თანამდებობაზე მისი არყოფნისას შეიძლება ჩაენაცვლოს: არავინ გარდა ელექტრიკოსისა. თანამდებობრივი ინსტრუქციით მორიგე ელექტრიკოსის მოვალეობებია: უზრუნველყოს ქარხანაში მოქმედი მანქანა-დანადგარებისა და ელექტროგაყვანილობების გამართული მუშაობა; განახორციელოს დანადგარებისა და ელექტრომოწყობილობების ოპერატიული სარემონტო სამუშაოები; მისი კომპეტენციის ფარგლებში პასუხი აგოს დანადგარების და ელექტრომოწყობილობების გამართულ და უსაფრთხო მუშაობაზე; ვალდებულია სუფთად შეინახოს მისი სამუშაო ადგილი და მოუფრთხილდეს სამუშაო ინვენტარს; ცვლაში მუშაობის პერიოდში არანაკლებ 3-ჯერ შეამოწმოს მანქანა-დანადგარების მუშაობა, დაზიანების შემთხვევაში კი დროულად აცნობოს ხელმძღვანელობას წარმოქმნილი პრობლემის შესახებ; შეინარჩუნოს ქარხნის ავტონომიური კვების დიზელ-გენერატორი მუშა მდგომარეობაში, აკონტროლოს დიზელის საწვავის დონე ავზებში, მუშა მდგომარეობაში ჰქონდეს სააკუმულატორო მოწყობილობები და მართოს წრედი; აწარმოოს საწვავის და ელენერგიის აღრიცხვა; აკონტროლოს მანქანა-დანადგარების ელექტროდამცავი სისტემების გამართულობა და ელექტროკვების კარადები იქონიოს დაკეტილ მდგომარეობაში; პერიოდულად ამოწმოს სამუშაო ინვენტარის გამართული მუშაობა; აწარმოოს ოპერატიული და მიმდინარე სამუშაოების აღრიცხვა სპეციალურ ჟურნალში.
5.5. 01.05.2017 წელს მხარეთა შეთანხმებით ცვლილება შევიდა შრომითი ხელშეკრულების 1.5.1. პუნქტში და ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: დასაქმებულის მიერ წინამდებარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოსთვის დამსაქმებელი ყოველთვიურად უხდის დასაქმებულს ხელფასს, რომლის ოდენობა შეადგენს 750 ლარს საქართველოს საგადასახდო კანონმდებლობის დადგენილი გადასახადების გარეშე (დაბეგრილი).
5.6. მოპასუხესთან არსებობდა როგორც მორიგე ელექტრიკოსის, ისე საქვაბის ოპერატორის პოზიცია, რომელიც საშტატო განრიგით იყო დამტკიცებული. საგულისხმოა ის გარემოება, რომ მოპასუხე საწარმოში არსებობდა საქვაბის ოპერატორის პოზიციაზე ისეთი თანამშრომელი, რომელიც მორიგე ელექტრიკოსი არ იყო და ელექტრიკოსის თანრიგი არ გააჩნდა. ამასთან, საქვაბის ოპერატორის ყოფნის დროს მოსარჩელეს არ ევალებოდა საქვაბეზე ზედამხედველობა, ანუ საწარმოში არსებობდა ორი სხვადასხვა პოზიცია - მორიგე ელექტრიკოსისა და საქვაბის ოპერატორის.
5.7. მოპასუხემ შესაგებლით და სასამართლო სხდომაზე ახსნა-განმარტებით აღიარა, რომ მოსარჩელეს დაევალა შეთავსებით სამუშაოს შესრულება, თუმცა მასთან შეთანხმება არ ყოფილა აღნიშნული შეთავსებითი სამუშაოს ანაზღაურების ოდენობასთან დაკავშირებით.
5.8. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მოსარჩელის მიერ ზეგანაკვეთური სამუშაო საათებისა და ანაზღაურების დაანგარიშების სქემის შესაბამისად:
- 2018 წლის განმავლობაში მოსარჩელეს შესრულებული აქვს სულ 65 მორიგეობა, კერძოდ: მარტში - 8, აპრილში - 8, მაისში - 8, ივნისში - 8, ივლისში - 8, აგვისტოში - 8, სექტემბერში - 0, ოქტომბერში - 10, ნოემბერში - 0, დეკემბერში - 7;
- 2019 წლის განმავლობაში შესრულებული აქვს სულ 79 მორიგეობა, კერძოდ: იანვარში - 8, თებერვალში - 7, მარტში - 0, აპრილში - 7, მაისში - 8, ივნისში - 8, ივლისში - 9, აგვისტოში - 8, სექტემბერში - 8, ოქტომბერში - 8, ნოემბერში - 0, დეკემბერში - 8;
- 2020 წლის განმავლობაში შესრულებული აქვს სულ 70 მორიგეობა, კერძოდ: იანვარში - 8, თებერვალში - 0, მარტში - 7, აპრილში - 0, მაისში - 7, ივნისში - 8, ივლისში - 9, აგვისტოში - 7, სექტემბერში - 8, ოქტომბერში - 8, ნოემბერში - 8, დეკემბერში - 0.
5.9. სასამართლოს სხდომაზე მოპასუხემ დაადასტურა მოსარჩელის მიერ გაანგარიშებაში მითითებული მოსარჩელის მიერ შესრულებული მორიგეობების როგორც ოდენობა, ასევე წლების განმავლობაში შესრულებული მორიგეობების ჯამური ოდენობა.
5.10 სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ თავდაპირველად უნდა დადგენილიყო მოსარჩელის მიერ ზეგანაკვეთური სამუშაოს შესრულების ფაქტი და შემდგომ განსაზღვრულიყო მისი ანაზღაურების ვალდებულება და ოდენობა. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი სადავო გარემოება იმის თაობაზე, რომ შემაჯამებელი აღრიცხვის მეთოდის გამოყენებით მოსარჩელის მიერ ზეგანაკვეთური სამუშაო არ შესრულებულა.
5.11. პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას და მიუთითა, რომ ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების მოთხოვნის პერიოდში მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში სშკ) 14.1. მუხლის თანახმად, დამსაქმებლის მიერ განსაზღვრული სამუშაო დროის ხანგრძლივობა, რომლის განმავლობაშიც დასაქმებული ასრულებს სამუშაოს, არ უნდა აღემატებოდეს კვირაში 40 საათს, ხოლო სპეციფიკური სამუშაო რეჟიმის მქონე საწარმოში, სადაც წარმოების/შრომითი პროცესი ითვალისწინებს 8 საათზე მეტი ხანგრძლივობის უწყვეტ რეჟიმს, – კვირაში 48 საათს. სპეციფიკური სამუშაო რეჟიმის დარგების ჩამონათვალს განსაზღვრავს საქართველოს მთავრობა. სამუშაო დროში არ ითვლება შესვენების დრო და დასვენების დრო. ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების მოთხოვნის პერიოდში მოქმედი სპეციფიკური სამუშაო რეჟიმის დარგების ჩამონათვალის დამტკიცების შესახებ საქართველოს მთავრობის №329 დადგენილების მე-2 მუხლის თანახმად, სშკ-ის მე-14 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, კვირაში არაუმეტეს 48-საათიანი სამუშაო დროის ხანგრძლივობა გავრცელდეს ამ დადგენილების დანართით დამტკიცებული დარგების იმ საწარმოებზე, სადაც წარმოების/შრომითი პროცესი ითვალისწინებს 8 საათზე მეტი ხანგრძლივობის უწყვეტ რეჟიმს (სპეციფიკური სამუშაო რეჟიმის მქონე საწარმო). ზემოთ მითითებული მუხლების ანალიზით დგინდება, რომ სშკ-ით აკრძალული არ არის კვირაში 48 საათი მუშაობა (მთავრობის დადგენილებით ჩამოთვლილ სფეროებში). მოპასუხე, რომლის საქმიანობის სფეროა ლუდის წარმოება, ვერ თავსდება საქართველოს მთავრობის მიერ განსაზღვრულ სპეციფიკური სამუშაო რეჟიმის დარგების ჩამონათვალში. მოსარჩელე ზეგანაკვეთური სამუშაოს შესრულების ანაზღაურების შესახებ თავის სასარჩელო მოთხოვნას აყრდნობს მის მიერ წარმოდგენილ გაანგარიშებას მოსარჩელის მიერ 2018-2020 წლებში შესრულებული მორიგეობებიდან გამომდინარე.
5.12. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა საათობრივი ანაზღაურების დაანგარიშების წესი, კერძოდ, საათები დაანგარიშდა შეჯამების მეთოდის გამოყენებით წლიურად. სასამართლომ დაადგინა, რომ წლიური ჭრილით 2018-2020 წლებში მოსარჩელის მიერ ნამუშევარი საათები არათუ აღემატება, არამედ საბაზისო ოდენობაზე ნაკლებია სამუშაო კვირის 40-საათიანი დათვლის პირობებში. შესაბამისად, კვირის განმავლობაში მოსარჩელეს 40-საათიანი სამუშაო რეჟიმი ჰქონდა თუ 48-საათიანი, განსახილველი დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებას არ წარმოადგენს. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ გაანგარიშებაზე დაყრდნობით პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაადგინა, რომ 2018 წელს მოსარჩელემ იმუშავა 1495 საათი 8 თვეზე გაანგარიშებით (65 მორიგეობა X 24 საათზე = 1560 სთ - 65 სთ შესვენება = 1495 სთ), მაშინ, როდესაც უნდა ემუშავა 8 თვეზე გაანგარიშებით 1600 საათი; 2019 წელს 12 თვეზე გაანგარიშებით იმუშავა 1817 საათი (79 მორიგეობა X 24 საათზე = 1896 სთ - 79 სთ შესვენება = 1817 სთ), ნაცვლად 1880 საათისა, ხოლო 2020 წელს იმუშავა 1610 საათი (70 მორიგეობა X 24 საათზე = 1680 სთ - 70 სთ შესვენება = 1610 სთ), ნაცვლად 1880 საათისა (ნორმირებული სამუშაოს დროის გაანგარიშება შემაჯამებელი აღრიცხვის მეთოდის გამოყენებით წელზე - 12 თვეზე გაანგარიშებით: 2018-2019 წლებში იყო 52 კვირა +1 დღე, 2020 წელს იყო 52 კვირა +2 დღე. 52 კვირას - 5 კვირა შვებულება წელიწადში = 47 სამუშაო კვირა X კვირაში 40 სთ-ზე = 1880 სთ ნორმირებული სამუშაო საათი), შესაბამისად, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოსარჩელეს მოპასუხე საწარმოში ზეგანაკვეთური სამუშაო არ შეუსრულებია.
5.13. სააპელაციო პალატამ პირველი სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილშიც (ბათილად იქნეს ცნობილი მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის 15.03.2017 წელს დადებული შრომითი ხელშეკრულების 1.7.4. პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი, რომლითაც დადგინდა ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება დადგენილი ხელფასის საათობრივი ანაზღაურების გაზრდილი - 1.1.%-ის ოდენობით და ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურებად განისაზღვროს დადგენილი ხელფასის საათობრივი ანაზღაურების გაზრდილი 200%-ის ოდენობით) გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და დამატებით აღნიშნა, რომ ზემოაღნიშნული მოთხოვნის კანონიერების საკითხის გამოკვლევამდე, აუცილებელია, შეფასდეს მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, ანუ სავალდებულოა იმის გარკვევა/დადგენა, რა შედეგის მომტანი იქნება და რა უფლებაში აღადგენს მოსარჩელეს ხელშეკრულების სადავო ქვეპუნქტის ბათილად ცნობა. განსახილველ შემთხვევაში, პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ ხელშეკრულების სადავო პუნქტის ბათილად ცნობის იურიდიულ ინტერესს მოსარჩელე ვერ ასაბუთებდა. სააპელაციო პალატის განმარტებით, ვინაიდან დადგენილია, რომ მოსარჩელეს ზეგანაკვეთური სამუშაო არ შეუსრულებია, მოსარჩელის მოთხოვნა უკვე შეწყვეტილი შრომის ხელშეკრულების ზემოთ მითითებული პუნქტის ბათილად ცნობის შესახებ საფუძველს მოკლებულია.
5.14. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ საფუძველს მოკლებული იყო მოსარჩელის მოთხოვნა ზეგანაკვეთური სამუშაოსა და მისი დაყოვნების პირგასამტეხლოს ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში განვლილ და მომავალ პერიოდზე.
5.15. რაც შეეხება შეთავსებით შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურების სახით მოპასუხისათვის დაბეგრილი 12 600 ლარის დაკისრების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნას, ამ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დააკმაყოფილა სარჩელი.
საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:
6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
6.1. სასამართლომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ზეგანაკვეთური სამუშაოსა და ანაზღაურების დაანგარიშების სქემა შეაფასა არასწორად. ამ სქემაში არ არის ჯამურად მოცემული წლის განმავლობაში შესრულებული მორიგეობები, რადგან გამოტოვებულია ის თვეები, როცა მოსარჩელემ იმორიგევა, თუმცა არაზეგანაკვეთური სამუშაო შეასრულა. წარმოდგენილია მორიგეობის ჟურნალები სრულად, სადაც ნათლად ჩანს, რომ სქემაში მოცემულ თვეებში მოსარჩელემ იმორიგევა, ასევე – ამონაწერი ბანკიდან, ამ თვეებში მოსარჩელის მიერ ხელფასის მიღების შესახებ;
6.2. კანონი იმპერატიულად მოითხოვს, რომ ზეგანაკვეთური სამუშაო დაანგარიშდეს ყოველკვირეულად და არა ყოველწლიურად, როგორც ეს პირველი და მეორე ინსტანციის სასამართლოებმა გააკეთეს. იმის გათვალისწინებით, რომ შეუძლებელია ყოველკვირეული 40 ნამუშევარი საათის დაანგარიშება, რადგან მოსარჩელეს ზოგ კვირაში უწევდა ორი მორიგეობა, ხოლო ზოგჯერ სამის, დაანგარიშება უნდა მოხდეს თვის განმავლობაში შესრულებული სამუშაოს მიხედვით: 4 კვირა x 40 საათზე = 160 საათი. აღნიშნული წარმოადგენს კანონით გათვალისწინებულ ნორმირებულ დროს. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ და სასამართლოს მიერ გაზიარებულ ზეგანაკვეთური სამუშაო საათებისა და ანაზღაურების დაანგარიშების სქემის თანახმად, 2018 წლის მარტში შესრულებულია 8 მორიგეობა. 8 მორიგეობა x 24 საათზე = 192 საათი. შესაბამისად, 2018 წლის მარტში მოსარჩელემ შეასრულა ზეგანაკვეთურად 32 საათი (192-160), როგორც ეს მითითებულია ზემოაღნიშნულ სქემაში. ყველა თვის ანალოგიური პრინციპით დათვლის შემთხვევაში გამოვა, რომ მოსარჩელემ მარტიდან აგვისტოს ჩათვლით შეასრულა 1344 საათი (192 x 7 თვეზე) + ოქტომბრის 240 საათი (10 მორიგეობა x 24 საათზე) + დეკემბრის 168 საათი (7 მორიგეობა x 24 საათზე) = 1752 ნამუშევარი საათს. სასამართლოს მიერ წლიური შეჯამებით გამოვიდა 1560 ნამუშევარი საათი;
6.3. სასამართლომ გადაწყვეტილებაში მოცემულ დაანგარიშებაში ნამუშევარ დროს გამოაკლო შვებულებისა და დასვენების დრო, მაშინ, როდესაც არ დასტურდება, რომ მხარემ ისარგებლა შვებულებით ან დასვენების დროით. მოსარჩელე მუშაობს ცვლაში, სშკ-ის თანახმად, სამუშაო დღეებს (ცვლებს) შორის დასვენების ხანგრძლივობა არ უნდა იყოს 12 საათზე ნაკლები. შესაბამისად, კანონსა და მხარეთა შეთანხმებას არ შეესაბამება სასამართლოს დაანგარიშება, როდესაც 24-საათიან სამუშაო დღეს აკლდება 1 საათი დასვენებისთვის. რაც შეეხება შვებულებას, მოსარჩელეს სადავო პერიოდში შვებულებით არ უსარგებლია, ამაზე არც მოპასუხე არ აპელირებს;
6.4. რაც შეეხება შეთავსებითი სამუშაოს ანაზღაურებას, სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოთხოვნა ხელზე ასაღები ხელფასის ნაწილში, რაც გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომაც. სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 154-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი, რომლის მიხედვითაც, გადახდის წყაროსთან გადასახადის დაკავება ევალება საგადასახადო აგენტს, რომელიც არის იურიდიული პირი, საწარმო/ორგანიზაცია ან მეწარმე ფიზიკური პირი, კერძოდ: ა) პირი, რომელიც დაქირავებულს უხდის ხელფასს. შესაბამისად, კანონის პირდაპირი მითითებით, გადამხდელი არის მოპასუხე;
6.5. შრომითი ხელშეკრულების 1.7.4. პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი, რომლითაც დადგინდა ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება დადგენილი ხელფასის საათობრივი ანაზღაურების გაზრდილი - 1.1.%-ის ოდენობით, შეუსაბამოა საკანონმდებლო მოთხოვნასთან, რაც მისი ბათილობის საფუძველია.
7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:
8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა სსსკ-ის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების კანონიერებას სწორედ საკასაციო საჩივარში გამოთქმული პრეტენზიების შესაბამისად შეამოწმებს.
9. დასაქმებულის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში სადავოა მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ შეთავსებითი სამუშაოს შესრულებისათვის სახელფასო დავალიანების, საშემოსავლო გადასახადით დაბეგრილის (ხელზე ასაღების) ნაცვლად, დასაბეგრი (დარიცხული) სახით დაკისრებისა და, ასევე - ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების დაკისრებაზე უარის თქმის კანონიერება.
10. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეულ შეთანხმებას (სშკ-ის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილი). შრომითი პროცესი, თავისი ბუნებიდან გამომდინარე, დაკავშირებულია დამსაქმებლის დავალების ფარგლებში არაერთჯერადად სამუშაოს შესრულებასთან. იგი მართალია ხორციელდება ორ სამართლებრივად თანასწორ პირს შორის დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, თუმცა ამავე დროს ახასიათებს დაქვემდებარებული ხასიათი (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 19.04.2016 წლის №2/2/565 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები - ილია ლეჟავა და ლევან როსტომაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-32). შრომითი ურთიერთობებისადმი წმინდა სახელშეკრულებო მიდგომის გამოყენება არ არის მიზანშეწონილი, რადგან კლასიკურად ასეთი ურთიერთობა მოიცავს მის მონაწილეთა შეთანხმებას თანაბარ საწყისებზე, მაშინ, როდესაც შრომით ურთიერთობაში ერთი პირი ნებაყოფლობით თანხმდება მეორის დაქვემდებარებაში ყოფნას (სუსგ №ას-98-94-2016, 26.07.2016წ; №ას-368-2019, 31.07.2019წ.).
11. ამასთან, შრომითსამართლებრივ დავებში მნიშვნელოვანია, გამოირიცხოს დამსაქმებლის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ფუნქციაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაა. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა (სუსგ №ას-1350-2019, 27.11.2019წ; №ას-182-2021, 25.10.2022წ.).
12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 16.01.2023 წლის გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხისთვის დასაქმებულის სასარგებლოდ 01.03.2018-01.03.2021წ. პერიოდის შეთავსებითი სამუშაოს შესრულებისთვის სახელფასო დავალიანების დაბეგრილი (ხელზე ასაღები) 12600 ლარის ანაზღაურების დაკისრების შესახებ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელფასო დავალიანების, დაბეგრილის ნაცვლად, დარიცხული 12600 ლარის (350 ლარი x 36 თვეზე) გადახდა (რაც გულისხმობს აქედან საშემოსავლო გადასახადის დაკავებას/ანუ უშუალოდ დასაქმებულისთვის ნაკლები თანხის გაცემას), რაც უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით. მოპასუხეს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია და შეთავსებითი სამუშაოს შესრულებისთვის სახელფასო დავალიანების დაკისრების წინაპირობები (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 3.2. პუნქტი) სადავო არ არის.
13. მოთხოვნის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების თაობაზე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთება დაფუძნებულია მასზე, რომ სასამართლო ვერ გასცდებოდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს და უნდა დაეცვა საგადასახადო კანონმდებლობა (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 3.2. პუნქტი).
14. შესაბამისად, დასაქმებულის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში სადავოა მოპასუხისთვის 12 600 ლარის სახელფასო დავალიანების დაბეგრილი (ხელზე ასაღები) სახით დაკისრებაზე უარის თქმის კანონიერება. ამ საკითხზე მოსარჩელე პრეტენზიას აცხადებდა სააპელაციო საჩივრითაც და ითხოვდა შესაბამის ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას (ტ.3, ს.ფ. 26-35). უნდა განიმარტოს: ხელფასის დაბეგრილი ოდენობით დაკისრება ხომ არ ათავისუფლებს დამსაქმებელს საშემოსავლო გადასახდის ბიუჯეტში გადახდისაგან; რამდენად ცვლის სარჩელის საგანს ხელფასის დაბეგრილი თუ დასაბეგრი ოდენობით მოთხოვნა?
15. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ფიზიკური პირი არის საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელი; ხელფასი (ფიზიკური პირის მიერ დაქირავებით მუშაობის შედეგად მიღებული ნებისმიერი საზღაური ან სარგებელი) არის საშემოსავლო გადასახადით დაბეგვრის ობიექტი (საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 79-ე, მე-80, მე-100, 101-ე მუხლები); იბეგრება 20 პროცენტით (საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 81.1 მუხლი).
16. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 154-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადახდის წყაროსთან გადასახადის დაკავება ევალება საგადასახადო აგენტს, რომელიც არის იურიდიული პირი, საწარმო/ორგანიზაცია ან მეწარმე ფიზიკური პირი, კერძოდ: პირი, რომელიც დაქირავებულს უხდის ხელფასს (ამ ნორმით გათვალისწინებული გამონაკლისების გარდა). ამრიგად, საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელია დასაქმებული, რომლის დარიცხული (დასაბეგრი) ხელფასიდან საშემოსავლო გადასახადის დაკავებისა და სახელმწიფო ხაზინაში გადახდის ვალდებულება ეკისრება დამსაქმებელს.
17. საკასაციო პალატა აქვე აღნიშნავს, რომ დასაქმებულსა და დამსაქმებელს შორის გაფორმებულ შრომის ხელშეკრულებაში, რომელიც ადგენდა დასაქმებულის ძირითად სამუშაო ადგილზე მუშაობის პირობებს, ყოველთვიური ხელფასის ოდენობა განსაზღვრული იყო „გადასახადის გარეშე“ (იხ. 15.03.2017 წლის ხელშეკრულების 1.5.1. პუნქტი), რაც გულისხმობდა, რომ დარიცხული (დასაბეგრი) ხელფასიდან საშემოსავლო გადასახადს აკავებდა და ბიუჯეტში იხდიდა დამსაქმებელი. შესაბამისად, დასაქმებულმა ამავე პრინციპით მოითხოვა შეთავსებით ნამუშევარ პერიოდზე მიუღებელი ხელფასი დაბეგრილად.
18. პალატა დამატებით განმარტავს, რომ პრაქტიკაში მრავლად მოიპოვება გადაწყვეტილებები, სადაც დამსაქმებელს დაეკისრა დაბეგრილი ხელფასის ოდენობა (სუსგ №ას-590-2023, 20.07.2023წ; №ას-146-2024, 29.03.2024წ; №ას-737-2023, 25.04.2024წ; №ას-1139-2023, 27.06.2024წ.), რაც იმთავითვე გულისხმობს, რომ დამსაქმებელს წარმოეშვა კანონით განსაზღვრული ოდენობით საშემოსავლო გადასახადის ბიუჯეტში წარმართვის ვალდებულება. აღნიშნული არ ეწინააღმდეგება საგადასახადო კანონმდებლობის მოთხოვნებს და არც სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლების გაცდენა არ არის. ამგვარი შედეგი სწორედ სასარჩელო მოთხოვნიდან გამომდინარეობს. მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა და ინტერესია, მიიღოს კონკრეტული პერიოდის კუთვნილი ხელფასი იმ ოდენობით, რასაც საშემოსავლო გადასახადის გამოკლების შემდეგ რეალურად მიიღებდა. კანონით კი დადგენილია, რომ დარიცხული ხელფასი იბეგრება 20 პროცენტით და საშემოსავლო გადასახადი ირიცხება სახელმწიფო ბიუჯეტში.
19. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია და სადავო არ არის, რომ შეთავსებითი სამუშაოსთვის ყოველთვიური ანაზღაურება საშემოსავლო გადასახადის გამოკლებით, ე.წ. ხელზე ასაღები (დაბეგრილი) იყო 350 ლარი. ამრიგად, 01.03.2018-01.03.2021 წლებში შეთავსებითი სამუშაოს შესრულებისათვის დაბეგრილი სახელფასო დავალიანება 12 600 ლარია (350 ლარი x 36 თვეზე). შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დასაქმებულის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 01.03.2018-01.03.2021წწ. პერიოდის შეთავსებითი სამუშაოს შესრულებისთვის სახელფასო დავალიანების - დაბეგრილი (ხელზე ასაღები) 12600 ლარის გადახდა, რაც არ ნიშნავს იმას, რომ საგადასახადო აგენტი/დამსაქმებელი თავისუფლდება მოსარჩელის დარიცხული/დასაბეგრი ხელფასიდან კანონით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის სახელმწიფო ბიუჯეტში გადარიცხვის ვალდებულებისგან.
20. რაც შეეხება ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურებას, საკასაციო პალატა ნაწილობრივ იზიარებს ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების მოთხოვნასთან დაკავშირებით წარმოდგენილ დასაქმებულის საკასაციო პრეტენზიას.
21. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით მოწესრიგებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობა. სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშობა ან წყდება შესაბამისი სამართლებრივი წინაპირობების საფუძველზე. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში სასამართლომ ისე უარყო სარჩელი, რომ ყოველმხრივად, სრულად და ობიექტურად არ გამოიკვლია, სათანადოდ არ შეაფასა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე მტკიცებულებები (სსსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილი) და არ დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება.
22. დასაქმებული ითხოვს 01.03.2018 წლიდან 31.12.2020 წლამდე შესრულებული ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურებას. სშკ-ის, 29.09.2020 წლის ცვლილებებამდე არსებული რედაქციის, მე-17 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ზეგანაკვეთურ სამუშაოდ მიიჩნევა მხარეთა შეთანხმებით დასაქმებულის მიერ სამუშაოს შესრულება დროის იმ მონაკვეთში, რომლის ხანგრძლივობა სრულწლოვნისთვის აღემატება კვირაში 40 საათს. რაც შეეხება 29.09.2020 წლის ცვლილებებით ამოქმედებულ (ამოქმედდა 05.10.2020 წელს) რეგულირებას, მითითებულ საკითხს აწესრიგებს სშკ-ის 27-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვით, ზეგანაკვეთური სამუშაო არის მხარეთა შეთანხმებით დასაქმებულის მიერ სამუშაოს შესრულება დროის იმ მონაკვეთში, რომლის ხანგრძლივობა აღემატება ნორმირებულ სამუშაო დროს; ასევე განსაზღვრულია ნორმირებული სამუშაო დროის ცნება, კერძოდ, 24-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების შესაბამისად, ნორმირებული სამუშაო დრო არის ნებისმიერი დროის მონაკვეთი, რომლის განმავლობაშიც დასაქმებული მუშაობს დამსაქმებლის განკარგულების პირობებში და ახორციელებს თავის საქმიანობას ან/და ასრულებს თავის მოვალეობებს. სამუშაო დროში არ ითვლება შესვენების დრო და დასვენების დრო. ნორმირებული სამუშაო დროის ხანგრძლივობა არ უნდა აღემატებოდეს კვირაში 40 საათს.
23. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზეგანაკვეთური სამუშაო ნიშნავს სტანდარტულ სამუშაო კვირაზე მეტ სამუშაო დროს. დავის წარმოშობის შემთხვევაში მტკიცების ტვირთი ეკისრება დასაქმებულს, როგორც მოსარჩელე მხარეს. მან დეტალურად უნდა მიაწოდოს სასამართლოს ინფორმაცია, თუ სამუშაო პერიოდის განმავლობაში, რომელ დღეებში და დღის რომელ მონაკვეთში, რამდენი ხნით მუშაობდა ზეგანაკვეთურად. ამასთანავე, უნდა იყოს მითითება იმაზე, რომ ზეგანაკვეთურად მუშაობა მას დაავალა დამსაქმებელმა ან არსებობდა კონკლუდენტური თანხმობა, დასაქმებულს დაეთმო ზედმეტი საათები მიმდინარე სამუშაოს შესრულებისათვის, რაც მას ხელშეკრულების თანახმად ევალებოდა (შდრ. ქავთარაძე ს., ზეგანაკვეთური სამუშაოს რეგულირება ქართული და გერმანული სამართლის მიხედვით, შრომის სამართალი (სტატიათა კრებული) II, 2013, გვ. 112-113; სუსგ №ას-1128-2021, 01.06.2022წ., პუნ. 18.1; №ას-1497-2022, 22.03.2024წ., პუნ.24). რაიმე სპეციალური მტკიცებულება, რომლითაც შესაძლებელია ზეგანაკვეთური სამუშაოს შესრულების ფაქტის დადასტურება, კანონმდებლობით გათვალისწინებული არ არის (შდრ. სუსგ №ას-562-2019, 28.06.2019წ., პუნ. 29).
24. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელე 15.03.2017 წლიდან, წერილობითი შრომის ხელშეკრულების საფუძველზე, დასაქმებული იყო მოპასუხესთან სრულ საშტატო განაკვეთზე ტექნიკურ სამსახურში მორიგე ელექტრიკოსის პოზიციაზე (ტ.1, ს.ფ. 19-25). ხელშეკრულების 1.6.1. პუნქტის თანახმად, დასაქმებულის სამუშაო დრო განისაზღვრება შემდეგი გრაფიკის შესაბამისად - ყოველ მეოთხე კალენდარულ დღეს 24-საათიანი სამუშაო დღე, დასვენების ერთი საათი. ხელშეკრულების 1.7.3. პუნქტის თანახმად, ზეგანაკვეთურ სამუშაოდ მიიჩნევა მხარეთა შეთანხმებით დასაქმებულის მიერ სამუშაოს შესრულება კვირაში 40 საათის ან საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული სხვა მაქსიმალური სამუშაო დროის შემდეგ.
25. მოსარჩელემ ზეგანაკვეთური სამუშაოს შესრულების დადასტურების მიზნით სასამართლოში წარადგინა მის მიერ ზეგანაკვეთური სამუშაო საათებისა და ანაზღაურების დაანგარიშების სქემა (იხ. ტ.1, ს.ფ.150-151). მოპასუხემ დაადასტურა გაანგარიშებაში მითითებული მოსარჩელის მიერ შესრულებული მორიგეობების როგორც ოდენობა, ასევე – წლების განმავლობაში შესრულებული მორიგეობების ჯამი (იხ. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, ტ.2, ს.ფ. 328-329). პირველი და მეორე ინსტანციის სასამართლოებმა იხელმძღვანელეს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ზემოაღნიშნული სქემით და მის მიერ ნამუშევარი საათები დაიანგარიშეს შეჯამების მეთოდის გამოყენებით წლიური დაანგარიშებით, რის შედეგადაც დაადგინეს, რომ მოსარჩელეს ზეგანაკვეთური სამუშაო არ შეუსრულებია (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 3.1, 5.12 პუნქტები). კასატორი არ ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ გამოყენებულ ზეგანაკვეთურად ნამუშევარი საათების დაანგარიშების მეთოდს და უთითებს, რომ ზეგანაკვეთური სამუშაო უნდა დაანგარიშდეს ყოველკვირეულად, ამ შემთხვევაში კი, ცვლებში მუშაობის გათვალისწინებით, თვის განმავლობაში შესრულებული სამუშაოს მიხედვით (იხ. კასატორის პრეტენზია წინამდებარე გადაწყვეტილების 6.2 პუნქტში).
26. სშკ-ის 29.09.2020 წლის ცვლილებებამდე არსებული რედაქციის მე-16 მუხლის თანახმად, სამუშაოს პირობების გათვალისწინებით, როდესაც შეუძლებელია ყოველდღიური ან ყოველკვირეული სამუშაო დროის ხანგრძლივობის დაცვა, დასაშვებია სამუშაო დროის შეჯამებული აღრიცხვის წესის შემოღება. მსგავს მოწესრიგებას შეიცავს 29.09.2020 წლის ცვლილებების შემდეგ ამოქმედებული სშკ-ის 26-ე მუხლიც.
27. ზემოაღნიშნული რეგულირება შეეხება შემთხვევას, როდესაც ყოველდღიური ან ყოველკვირეული სამუშაო დროის ხანგრძლივობის დაცვა შეუძლებელია საქმიანობის სპეციფიკის, მისი შინაარსის გათვალისწინებით ან სამუშაოს ორგანიზებიდან გამომდინარე. მაგ., ეს შეიძლება იყოს ცვლაში მუშაობა ან კიდევ შემთხვევა, როდესაც, სამუშაო დროის ამოწურვის მიუხედავად, აუცილებელია მომსახურების გაგრძელება. შესაძლებელია იყოს გარკვეული სეზონური, ტურიზმთან დაკავშირებული, ტრანსპორტთან დაკავშირებული სამუშაო (მაგ.: ზღვაში გასულ გემზე მუშაობა, თვითმფრინავის ბორტზე მუშაობა) (შდრ. საქართველოს შრომის კოდექსის კომენტარი, მუხლი 26, ტაკაშვილი ს., შველიძე ზ., ნიუ ვიჟენ უნივერსიტეტი, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია, 2023, გვ. 318-319). შეჯამებული აღრიცხვის ფარგლებში დამსაქმებელი კვლავ შეზღუდულია ნორმირებული სამუშაო დროის კვირის მაქსიმალურ ოდენობის შესახებ მოთხოვნით. სააღრიცხვო პერიოდის განმავლობაში ნამუშევარი საათების საერთო ოდენობის განაყოფი კალენდარულ კვირათა ოდენობაზე არ უნდა აღემატებოდეს ნორმირებული სამუშაო დროის ყოველკვირეულ ნორმას − 40 ან 48 საათს. ე.ი. სააღრიცხვო პერიოდის განმავლობაში საშუალოდ დაცული უნდა იყოს ნორმირებული სამუშაო დროის კვირის ლიმიტი. სააღრიცხვო პერიოდის ფარგლებში ნორმის ზევით ფაქტობრივად ნამუშევარი დრო ითვლება ზეგანაკვეთურად და ანაზღაურდება ზეგანაკვეთური დროის წესის შესაბამისად (შდრ. იქვე, გვ. 321-322).
28. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან მოსარჩელე მუშაობდა 24-საათიანი ცვლით, პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას სამუშაო დროის შეჯამებული აღრიცხვის წესის გამოყენების თაობაზე, თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლომ სწორად მიმართა შეჯამებული აღრიცხვის წესს, არ დაუსაბუთებია, სააღრიცხვო პერიოდად ერთი წლის აღების მიზანშეწონილობა.
29. სშკ არ განსაზღვრავს სააღრიცხვო პერიოდს, რომლის ფარგლებშიც უნდა მოხდეს სამუშაო დროის აღრიცხვის გამოყენება. კანონით განსაზღვრული სააღრიცხვო პერიოდის ხანგრძლივობის ვადის არარსებობის ფონზე სააღრიცხვო პერიოდის განსაზღვრა მხარეთა შეთანხმების საგანია (შდრ. საქართველოს შრომის კოდექსის კომენტარი, მუხლი 26, ტაკაშვილი ს., შველიძე ზ., ნიუ ვიჟენ უნივერსიტეტი, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია, 2023, გვ. 319).
30. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, ვინაიდან სააღრიცხვო პერიოდში ნორმის ზევით ნამუშევარი დრო ზეგანაკვეთურად მიიჩნევა, ამასთან, კანონით კონკრეტული სააღრიცხვო პერიოდი დადგენილი არ არის, მნიშვნელოვანია, სათანადოდ იყოს დასაბუთებული, თუ რატომ განისაზღვრება სააღრიცხვო პერიოდად კონკრეტული დროის მონაკვეთი.
31. მაგალითად, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის №1 კონვენცია, რომელიც საქართველოს არ აქვს რატიფიცირებული, მაგრამ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს შრომის კოდექსის ნორმების განმარტების პროცესში, როგორც არაპირდაპირი წყარო, ითვალისწინებს ცვლაში მუშაობისას 3 კვირის ფარგლებში შეჯამებულ აღრიცხვის წესის გამოყენებას (იხ. შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის №1 კონვენცია, მუხლი 2). სამუშაო დროის ორგანიზების გარკვეული ასპექტების შესახებ ევროპარლამენტისა და საბჭოს 04.11.2003 წლის 2003/88/EC დირექტივა განსაზღვრავს სააღრიცხვო პერიოდის გამოყენების შესაძლებლობას, რომელიც არ უნდა აღემატებოდეს 4 თვეს (მე-16 მუხლი) (შდრ. საქართველოს შრომის კოდექსის კომენტარი, მუხლი 26, ტაკაშვილი ს., შველიძე ზ., ნიუ ვიჟენ უნივერსიტეტი, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია, 2023, გვ. 319-320).
32. ყოველივე აღნიშნულზე დაყრდნობით, საქმის ხელახლა განხილვისას გამოკვლეულ უნდა იქნეს:
ა) არსებობდა თუ არა მხარეთა შეთანხმება სააღრიცხვო პერიოდის შესახებ;
ბ) მითითებულ საკითხთან დაკავშირებით რა პრაქტიკა/მიდგომა არსებობდა დამსაქმებელ სამეწარმეო საზოგადოებაში;
გ) სააღრიცხვო პერიოდად კონკრეტული დროის პერიოდის განსაზღვრის დასაბუთებულობა/მიზანშეწონილობა.
ზემოაღნიშნული გარემოებების გამოკვლევის შედეგად უნდა განისაზღვროს სააღრიცხვო პერიოდში ნორმირებული და ფაქტობრივად ნამუშევარი დროის ურთიერთმიმართება და დადგინდეს ადგილი ჰქონდა თუ არა ზეგანაკვეთურად მუშაობის ფაქტს.
33. იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ მოსარჩელე მუშაობდა ზეგანაკვეთურად, უნდა შეფასდეს მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის 15.03.2017 წელს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების 1.7.4. პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის კანონიერება, რომლითაც დადგინდა ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება დადგენილი ხელფასის საათობრივი ანაზღაურების გაზრდილი 1.1.%-ით (პირველი სასარჩელო მოთხოვნა). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სშკ-ით განსაზღვრულია ზეგანაკვეთური სამუშაოს ხელფასის საათობრივი განაკვეთის გაზრდილი ოდენობით ანაზღაურება, მხარეთა შეთანხმების მიხედვით. გაზრდილ ოდენობაში, რასაკვირველია, არ იგულისხმება ნორმირებული ხელფასის საათობრივი განაკვეთის სიმბოლური ზრდა. ამ საკითხის უკეთ გასაანალიზებლად საინტერესოა შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის მიერ განსაზღვრული მინიმალური სტანდარტი. შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის №1 და №30 კონვენციების მიხედვით, ზეგანაკვეთური შრომისათვის ნორმირებული განაკვეთი უნდა გაიზარდოს არანაკლებ 25 პროცენტით (შველიძე ზ., საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია, 2017, გვ. 209). კანონმდებლის მიერ ანაზღაურების წესის დარეგულირების ხელშემკვრელ მხარეთათვის მინდობა არ შეიძლება იქცეს ხელშეკრულების ძლიერი მხარის, დამსაქმებლის არაკეთილსინდისიერი ქცევის წახალისების საშუალებად. დამსაქმებლის მიერ მინიმალისტური მიდგომა ვერ ჩაითვლება კანონმდებლის ნების აღსრულებად. მართალია, ზეგანაკვეთური შრომის ანაზღაურების საკითხი მხარეთა ნების ავტონომიის სფეროში მოექცა, თუმცა ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ზეგანაკვეთური შრომის სიმბოლური ანაზღაურება კანონშესაბამის დათქმად შეფასდეს. დასაქმებულის ინტერესი ადეკვატურად უნდა იყოს დაცული და ზეგანაკვეთური შრომის ანაზღაურება მნიშვნელოვნად აღემატებოდეს ჩვეულებრივი სამუშაო დროის ანაზღაურებას (შდრ. სუსგ №ას-1128-2021, 01.06.2022წ., პუნ. 18.4). საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ აუნაზღაურებელი ზეგანაკვეთური სამუშაოს დადგენის შემთხვევაში, დასაქმებული განიხილება შრომის ანაზღაურების (ანგარიშსწორების) მოცდენის სუბიექტად, რაც განაპირობებს დამსაქმებლისთვის ანგარიშსწორების დაყოვნების პირგასამტეხლოს დაკისრებას (შდრ. სუსგ №ას-44-2021, 31.05.2021წ., პუნ.90).
34. პალატა აღნიშნავს, რომ ზემოაღნიშნული საკითხები გამოკვლეულ უნდა იქნეს საქმის მასალების საფუძველზე მოპასუხის მიერ შედავებულ ფარგლებში. მოპასუხე უნდა ედავებოდეს დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად მიიჩნევა. ასევე, მტკიცების საგანი, რომელიც სამოქალაქო პროცესში წარმოადგენს სადავო მატარიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომლებზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია, წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. როგორც საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებასა თუ განჩინებაში უთითებს: საპროცესო ნორმები, როგორც ფორმალურ წესთა ერთობლიობა, იმ სავალდებულო მოთხოვნებს ადგენს, რომელთა შეცვლა არც სასამართლოს და არც მხარეთა მიხედულებაზე არაა დამოკიდებული (სუსგ-ები: №ას-1033-2018, 30.10.2018წ; №ას-1025-986-2016, 13.01.2017წ; №ას-851-817-2016, 04.11.2016წ.).
35. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორის მიერ წარმოდგენილია ნაწილობრივ დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო საქმეზე გადაწყვეტილებას თვითონ მიიღებს, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნების საფუძვლები. სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. მოცემული ნორმების ანალიზისა და წინამდებარე გადაწყვეტილებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა ნაწილობრივ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს და აუქმებს გასაჩივრებულ განჩინებას. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ 01.03.2018-01.03.2021წწ. პერიოდის შეთავსებითი სამუშაოს შესრულებისათვის სახელფასო დავალიანების მოთხოვნის ნაწილში არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება, კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 12600 ლარის (დაბეგრილი) გადახდა. რაც შეეხება დანარჩენ ნაწილს, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, ამ ნაწილში შეამოწმოს გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება, ვიდრე საქმეზე არ დადგინდება დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება (ზეგანაკვეთური სამუშაოს შესრულება თუ შეუსრულებლობა). ამდენად, ვინაიდან საჭიროა მტკიცებულებათა ხელახალი გამოკვლევა, საკასაციო პალატა ამ ნაწილში საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს იმავე სასამართლოს, რომელმაც უნდა შეაფასოს საქმის მასალები, სრულყოფილად დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და შემდგომ გადაწყვიტოს უფლების საკითხი.
სახელმწიფო ბაჟის საკითხის გადაწყვეტა
36. წინამდებარე გადაწყვეტილებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი კმაყოფილდება შეთავსებითი სამუშაოს შესრულებისათვის სახელფასო დავალიანების მოთხოვნის ნაწილში. სახელმწიფო ბაჟის შესახებ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ამ ნაწილში დასაქმებული გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან. შესაბამისად, სსსკ-ის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დამსაქმებელს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ ნაწილში დავის საგნის ღირებულების 3%, 4% და 5%, რომელთა გადახდისაგან სარჩელზე, სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებზე გათავისუფლებული იყო მოსარჩელე, ჯამურად - 756 ლარი. რაც შეეხება მოცემული საქმის სააპელაციო სასამართლოსთვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებულ ნაწილს, სსსკ-ის 53.4 მუხლის თანახმად (თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით), ამ ნაწილში პროცესის ხარჯების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 411-ე, 412-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. ლ.კ–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 22.05.2023 წლის განჩინება.
3. ლ.კ–ძის სარჩელი 01.03.2018-01.03.2021წწ. პერიოდის შეთავსებითი სამუშაოს შესრულებისათვის სახელფასო დავალიანების მოთხოვნის ნაწილში დაკმაყოფილდეს და სს „ა–ოს“ ლ.კ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს 12600 ლარის (დაბეგრილი) გადახდა.
4. დანარჩენ ნაწილში საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.
5. სს „ა–ოს“ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება 756 ლარის ოდენობით.
6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: თამარ ზამბახიძე
მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე
რევაზ ნადარაია
