10 ივნისი 2024 წელი
№ას-404-2024 ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ამირან ძაბუნიძე
თეა ძიმისტარაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი - შ.პ.ს. „უ.დ–ი“
მოწინააღმდეგე მხარეები - გ.კ–ი, ვ.ბ–რი, შ.შ–ია, კ.ბ–რი, მ.გ–ი
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 21 დეკემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი - თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სასარჩელო მოთხოვნა:
1. შ.პ.ს. „უ.დ–მა“ (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „აპელანტი“, „კასატორი“) სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას გ.კ–ის, ვ.ბ–რის, შ.შ–იას, კ.ბ–რის, მ.გ–ის (შემდგომში მოხსენიებულნი, როგორც „მოპასუხეები“, „მოწინააღმდეგე მხარეები“) მიმართ, ფაქტობრივად მიყენებული ზიანის - 550 000 ლარისა და მიუღებელი შემოსავლის - 1 350 000 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნებით (სასარჩელო მოთხოვნა დაზუსტდა 27.03.2023 წლის მოსამზადებელ სასამართლო სხდომაზე).
სარჩელის საფუძვლები:
2.1. მიწის ნაკვეთი, რომლის საკადასტრო კოდია ......., წარმოადგენს ა.ი–ძის, დ.ჯ–ძის, ე.ზ–ის, ვ.ბ–ის, ზ.ჭ–ას, მ.მ–ძის, ს.ბ–ძისა და ს.ფ–ის თანასაკუთრებას. მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეებსა და შ.პ.ს. „უ.დ–ს“ შორის დაიდო აღნაგობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც შ.პ.ს. „უ.დ–მა“, როგორც აღნაგობის უფლების მქონე პირმა, უნდა უზრუნველყოს შენობა-ნაგებობის აშენება დასახელებულ მიწის ნაკვეთზე და ახალაშენებულ ობიექტში რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეების ფართებით უზრუნველყოფა.
2.2. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2013 წლის 5 დეკემბრის №1016629 გადაწყვეტილებით, ქ. თბილისში, ......... დადგინდა მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობები მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის განთავსების მიზნით. ქ. თბილისის მერის 2013 წლის 4 დეკემბრის №2738 განკარგულებით გაიცა - სპეციალური ზონალური შეთანხმება, რომლითაც კ1 კოეფიციენტი განისაზღვრა 0,7-ით, ხოლო კ2 კოეფიციენტი 6,5-ით. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2014 წლის 10 ოქტომბრის №1536409 ბრძანებით შეთანხმდა ქ. თბილისში, .......... არქიტექტურული პროექტი და გაიცა მშენებლობის ნებართვა.
2.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 16 იანვრის განჩინებით (საქმე №3/242-20) დაკმაყოფილდა გ.კ–ის, ვ.ბ–რის, შ.შ–იას, კ.ბ–რის, მ.გ–ის შუამდგომლობა და შეჩერდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის 2013 წლის 4 დეკემბრის №2738 განკარგულების მოქმედება, მოცემულ საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე. ხოლო, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 13 აპრილის №3/242-20 განჩინებით გ.კ–ის, ვ.ბ–რის, შ.შ–იას, კ.ბ–რისა და მ.გ–ის შუამდგომლობა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების მოქმედების შეჩერების თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და შეჩერდა ს.ს.ი.პ. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2019 წლის 5 დეკემბრის №4779785 ბრძანების მოქმედება მოცემულ საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე. თბილისის მერიისა და არქიტექტურის სამსახურის აქტების მოქმედების უსაფუძვლოდ შეჩერების შედეგად შ.პ.ს. „უ.დ–ს“ მიადგა მატერიალური ზიანი.
მოპასუხეების პოზიცია:
3. მოპასუხეებმა შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს.
4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა შ.პ.ს. „უ.დ–მა“ და მოითხოვა გადაწყვეტილების შეცვლის გზით სარჩელის დაკმაყოფილება.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:
6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 21 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
7. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია დავისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
7.1. 2013 წლის 04 დეკემბრის №2738 განკარგულებით, უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ......, გაიცა სპეციალური ზონალური შეთანხმება, რომლითაც კ1 კოეფიციენტი განისაზღვრა 0.7-ით, ხოლო კ2 კოეფიციენტი - 6.5-ით.
7.2. ს.ს.ი.პ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2013 წლის 05 დეკემბრის №1016629 გადაწყვეტილებით უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ........., ს.კ. ........, დადგინდა მიწის ნაკვეთის სამშენებლო გამოყენების პირობები.
7.3. ს.ს.ი.პ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2014 წლის 10 ოქტომბრის №1536409 ბრძანებით შეთანხმდა ქ. თბილისში, ......... მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის არქიტექტურული პროექტი.
7.4. ს.ს.ი.პ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2019 წლის 05 დეკემბრის №4779785 ბრძანებით მიწის ნაკვეთზე, მდებარე: ქ. თბილისი, .........., ს.კ. ........., გაიცა მშენებლობის ნებართვა.
7.5. 2020 წლის 12 იანვარს, ერთი მხრივ. ს.ბ–ძემ, დ.ჯ–ძემ, ა.ი–ძემ, ვ.ბ–მა, მ.მ–ძემ, ე.ზ–მა, ს.ფ–მა, ზ.ჭ–ამ და, მეორე მხრივ, შ.პ.ს. „უ.დ–მა“ გააფორმეს აღნაგობის ძირითადი ხელშეკრულება და უძრავი ქონების გაცვლის წინარე ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისი, .......... ს.კ. ......, რომლის მიხედვითაც, დემონტაჟს ექვემდებარებოდა მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობა-ნაგებობა №1 (საერთო ფართით 680.89კვ.მ.), №2 და №3 შენობები. ხელშეკრულების შესაბამისად, 2020 წლის 15 თებერვალს ს.ბ–ძემ შ.პ.ს. „უ.დ–ი“-სგან მიიღო 80 000 აშშ დოლარი, ზ.ჭ–ამ - 12 000 აშშ დოლარი, ე.ზ–მა - 8 668.50 ლარი.
7.6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 16 იანვრის №3/242-20 განჩინებით გ.კ–ის, ვ.ბ–რის, შ.შ–იას, კ.ბ–რისა და მ.გ–ის შუამდგომლობა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მოქმედების შეჩერების თაობაზე დაკმაყოფილდა; შეჩერდა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის 2019 წლის 4 დეკემბრის №2738 განკარგულების მოქმედება საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე.
7.7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 13 აპრილის №3/242-20 განჩინებით გ.კ–ის, ვ.ბ–რის, შ.შ–იას, კ.ბ–რისა და მ.გ–ის შუამდგომლობა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების მოქმედების შეჩერების თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; შეჩერდა ს.ს.ი.პ. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2019 წლის 5 დეკემბრის №4779785 ბრძანების მოქმედება მოცემულ საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე.
7.8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 18 მარტის განჩინებით, ს.ფ–ის, შ.პ.ს. „უ.დ–ი“-სა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის კერძო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 16 იანვრის განჩინება.
7.9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 04 ოქტომბრის №3/242-20 გადაწყვეტილებით გ.კ–ის, ვ.ბ–რის, შ.შ–იას, კ.ბ–რისა და მ.გ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და ბათილად იქნა ცნობილი: ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის 2013 წლის 4 დეკემბრის №2738 განკარგულება; ს.ს.ი.პ. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2013 წლის 5 დეკემბრის №1016629 გადაწყვეტილება; ს.ს.ი.პ. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2014 წლის 10 ოქტომბრის №1536409 ბრძანება; ს.ს.ი.პ. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2019 წლის 5 დეკემბრის №4779785 ბრძანება და თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2020 წლის 25 ივნისის №639 ბრძანება.
7.10. თბილისის საპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 19 აპრილის №3ბ/212-22 გადაწყვეტილებით შ.პ.ს. „უ.დ–ი“-ს, ა.ი–ძის, ე.ზ–ის, ვ.ბ–ის, ზ.ჭ–ას, დ.ჯ–ძის უფლებამონაცვლე გ.კ–ის, მ.მ–ძისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 04 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ.კ–ის, ვ.ბ–რის, შ.შ–იას, კ.ბ–რისა და მ.გ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი: ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის 2013 წლის 4 დეკემბრის №2738 განკარგულება; ს.ს.ი.პ. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2013 წლის 5 დეკემბრის №1016629 გადაწყვეტილება; ს.ს.ი.პ. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2014 წლის 10 ოქტომბრის №1536409 ბრძანება; ს.ს.ი.პ. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2019 წლის 5 დეკემბრის №4779785 ბრძანება და მოპასუხეებს - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიასა და ს.ს.ი.პ. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურს დაევალათ საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, კანონმდებლობით დადგენილი წესითა და ვადაში, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემა.
7.11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 ივლისის, №ბს-598(3კ-22) გადაწყვეტილებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის, შ.პ.ს. „უ.დ–ი“-ს, ა.ი–ძის, ე.ზ–ის, ვ.ბ–ის, ზ.ჭ–ას, დ.ჯ–ძის უფლებამონაცვლე გ.კ–ძის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ.კ–ის, ვ.ბ–რის, შ.შ–იას, კ.ბ–რისა და მ.გ–ის ადმინისტრაციული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
8. სააპელაციო პალატამ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს მისცა შემდეგი სამართლებრივი შეფასება:
8.1. შ.პ.ს. „უ.დ–ი“-ს სარჩელი გამომდინარეობს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 16 იანვრის №3/242-20 განჩინებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის 2013 წლის 4 დეკემბრის №2738 განკარგულების მოქმედების შეჩერებისა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 13 აპრილის №3/242-20 განჩინებით ს.ს.ი.პ. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2019 წლის 5 დეკემბრის №4779785 ბრძანების მოქმედების შეჩერებით მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენებიდან.
8.2. საქმეში წარმოდგენილ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 16 იანვრის განჩინებაში აღნიშნულია, რომ წარდგენილი სარჩელით მოსარჩელეებმა ასევე მოითხოვეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის 2013 წლის 04 დეკემბრის №2738 განკარგულების მოქმედების შეჩერება. განჩინებაში სასამართლომ აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული განკარგულება მიეკუთვნება რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 29-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებულ კატეგორიას - წარმოადგენს აღმჭურველ აქტს, რომელიც აღსრულებულია, მისი შეჩერების საკითხი 29-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული წესით უნდა გადაწყვეტილიყო. სასამართლომ ასევე დასძინა, რომ მითითებული ნორმით განსაზღვრული საფუძველი არსებობდა, ვინაიდან სადავო კოეფიციენტით მშენებლობის განხორციელებისა და დასრულების პირობებში სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განკარგულების გაბათილების შემთხვევაში მოსარჩელეების ინტერესის დაცვა გართულდებოდა. იმავე შინაარსისაა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 13 აპრილის განჩინება, რომლითაც ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა მოსარჩელეთა (წინამდებარე საქმეში მოპასუხეთა) შუამდგომლობა და საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე შეჩერდა ს.ს.ი.პ. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2019 წლის 05 დეკემბრის №4779785 ბრძანების მოქმედება.
8.3. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი მოცემულობის პირობებში სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული, მისთვის ზიანის მომტანი სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებები გამოყენებული იქნა ადმინისტრაციული სარჩელით მოსარჩელეთა შუამდგომლობით და არა სასკ-ის 29-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით გათვალისწინებული წესით, რაც გულისხმობს გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტის მოქმედების ავტომატურად შეჩერებას. შესაბამისად პირველი ინსტანციის სასამართლოს ის მსჯელობა, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება გამოყენებული იქნა სასამართლოს მიერ და მოპასუხეთა ბრალეულობა არ დგინდებოდა, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა.
8.4. პალატამ მიუთითა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომელიც ადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ნორმათა გამოყენების შესაძლებლობას ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში. პალატა განმარტა, რომ ვინაიდან ადმინისტრაციული საპროცესო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიების შედეგების მიმართ პასუხისმგებლობას, მაშინ როდესაც ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგება, გამოსაყენებელი ნორმა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილია, რომლის თანახმადაც, თუ სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგა იმის გამო, რომ მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელზე და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში, მაშინ ის მხარე, რომლის სასარგებლოდაც მოხდა უზრუნველყოფა, ვალდებულია აუნაზღაუროს მეორე მხარეს ზარალი, რომელიც მას მიადგა სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიების შედეგად.
8.5. პალატამ მიუთითა, რომ ციტირებული ნორმა ითვალისწინებს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებისაგან მოპასუხის თავდასაცავ მექანიზმს ისეთი შემთხვევისათვის, როდესაც სარჩელის უზრუნველყოფის ამა თუ იმ სახის ღონისძიების გამოყენების შედეგი მოპასუხისათვის ზიანის მომტანია. ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის დადგომისათვის: გამოყენებული უნდა იყოს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება; ეს ღონისძიება უნდა იყოს გაუმართლებელი; უზრუნველყოფის ღონისძიების შედეგად უნდა არსებობდეს ზიანი და მიზეზშედეგობრივი კავშირი. ასეთ დროს, ზიანში მოიაზრება როგორც ფაქტობრივი ზიანის დადგომა, ისე შემოსავლის დაკარგვა.
8.6. პალატამ შენიშნა, რომ ადმინისტრაციული სარჩელი, რომლის უზრუნველსაყოფადაც შეჩერდა ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის 2013 წლის 4 დეკემბრის №2738 განკარგულებისა და ს.ს.ი.პ. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2019 წლის 5 დეკემბრის №4779785 ბრძანების მოქმედება, საბოლოოდ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2022 წლის 27 ივლისის №ბს-598(3კ-22) გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული განმარტებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელეთა შუამდგომლობით, ადმინისტრაციული სარჩელის უზრუნველსაყოფად, გამოყენებული ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგა, ვინაიდან საბოლოოდ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
8.7. ამრიგად, კვლევის საგანს წარმოადგენდა მოპასუხისთვის ზიანის მიყენების ფაქტის დადგენა, რაც მოსარჩელის სამტკიცებელია. ზიანის ანაზღაურებაზე დავისას მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს როგორც ზიანის ფაქტი, ასევე მისი ზუსტი ოდენობა.
8.8. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მხარემ ვერ შეძლო ზიანის ფაქტისა და მისი ზუსტი ოდენობის დადასტურება რელევანტური მტკიცებულებების წარმოდგენით. პალატამ შენიშნა, რომ ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა სრულად ემყარება მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ შ.პ.ს. „თ. ა“-ს 2022 წლის 28 სექტემბრის საექსპერტო დასკვნას, საიდანაც ირკვევა შემდეგი - შესაფასებლად წარმოდგენილი ქ. თბილისი, ვაკის რაიონი, ........ არსებულ მიწის ნაკვეთზე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის გადავადების შედეგად შ.პ.ს. „უ.დ–ი“-სთვის მიყენებული ფინანსური ზიანის ოდენობა განისაზღვრა: 550 000 ლარით, ხოლო მიუღებელი/დაკარგული შემოსავალი შეადგენს - 1 350 000 ლარს. 550 000 ლარის ოდენობით ზიანის გამოაგარიშების ნაწილში, საექსპერტო დასკვნაში აღნიშნულია, რომ: 1) მესაკუთრეებისთვის ბინის ქირაზე კომპენსაციის სახით გადახდილია ჯამში - 34 700 ლარი; 2) მშენებლობის შეჩერებისა და განახლების გამო შ.პ.ს. „უ.დ–ს“ დაეკისრა მშენებლობის ნებართვის მოსაკრებლის გადახდა 15 210 ლარის ოდნეობით; 3) 2019-2020 წლებთან შედარებით 2021-2022 წლებში სამშენებლო მასალების ღირებულება გაძვირდა საშუალოდ 30%-ით. ანუ მშენებლობის 2 წლით გადავადებისა და სამშენებლო მასალების ფასების გაძვირების შედეგად, შ.პ.ს. „უ.დ–ი“ის მიერ 1 კვ.მ. ფართის მშენებლობაზე გასაწევი ხარჯი გაიზარდა 118,86 აშშ დოლარით. შესაბამისად, 2020 წლის 12 იანვრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოსახლეობაზე გადასაცემი 1496.70 კვ.მ.-ის მშენებლობის ხარჯი გაიზარდა 177 900 აშშ დოლარით, რაც დამრგვალებით შეადგენს - 500 000 ლარს. ამდენად, ექსპერტმა დაადგინა, რომ ჯამში მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის დაწყების 2 წლით გაჭიანურებით, შ.პ.ს. „უ.დ–ს“ მიადგა 550 000 ლარის ოდენობით ფინანსური ზიანი.
8.9. ზემოაღნიშნული საექსპერტო დასკვნის საწინააღმდეგოდ მოპასუხეებს საქმეში წარმოდგენილი აქვთ შ.პ.ს. „ბ.ი.გ“-ის 2023 წლის 11 მაისის აუდიტორის ანგარიში, რომლის თანახმად, აუდიტორის წინაშე დასმული იყო შემდეგი საკითხები: 1) შ.პ.ს. „თ.ა“-ს მიერ შ.პ.ს. „უ.დ–ი“-სთვის 2022 წლის 28 სექტემბერს გაცემულ საექსპერტო დასკვნაში მოყვანილი დაშვებების, მეთოდოლოგიის, ასევე დღეის მდგომარეობით არსებული მოცემულობის საფუძველზე, გთხოვთ გვიპასუხოთ რამდენად სწორია/დამდგარია შ.პ.ს. „თ.ა“-ის 2022 წლის 28 სექტემბრის დასკვნაში აღნიშნული გარემოებები და რამდენად სწორადაა განსაზღვრული დასკვნაში გამოანგარიშებული მიყენებული ზიანის ოდენობა; 2) შ.პ.ს. „თ.ა“-ის მიერ შ.პ.ს. „უ.დ“-ისთვის 2022 წლის 28 სექტემბერს გაცემულ საექსპერტო დასკვნაში მოყვანილი დაშვებების, მეთოდოლოგიის, ასევე დღეის მდგომარეობით არსებული მოცემულობის საფუძველზე, გთხოვთ გვიპასუხოთ, რამდენად სწორია/დამდგარია შ.პ.ს. „თ. ა“-ის 2022 წლის 28 სექტემბრის დასკვნაში აღნიშნული გარემოებები და რამდენად სწორადაა განსაზღვრული დასკვნაში გამოანგარიშებული მიუღებელი, დაკარგული მოგების ოდენობა. აუდიტორის ანგარიშის მიხედვით დადგინდა შემდეგი: საკითხი 1. წარმოდგენილი მასალების შესწავლის, დასკვნაში მოყვანილი დაშვებების და მეთოდოლოგიის ანალიზის, დღეისათვის შექმნილი მოცემულობის გათვალისწინებით მიგვაჩნია, რომ ზიანის გამოანგარიშების გამოყენებული წესი არაა სათანადოდ არგუმენტირებული, ხოლო ზიანის სიდიდე არ შეესაბამება შექმნილ რეალობას; საკითხი 2. წარმოდგენილი მასალების შესწავლის, დასკვნაში მიყვანილი დაშვებების და მეთოდოლოგიის ანალიზის, დღეისათვის შექმნილი მოცემულობის გათვალისწინებით მიგვაჩნია, რომ მიუღებელი მოგების გამოანგარიშების გამოყენებული წესი არაა სათანადოდ არგუმენტირებული, ხოლო სარგებლის სიდიდე არ შეესაბამება არსებულ მდგომარეობას.
8.10. მოპასუხეების მიერ წარმოდგენილი აუდიტორის ანგარიშის ანალიტიკურ ნაწილში პირველ საკითხთან მიმართებით განმარტებულია შემდეგი: 1. დასკვნაში ზოგადადაა დაანგარიშებული ზიანის ოდენობა მშენებლობის 2 წლით გადავადების გამო...“ არაა გაანგარიშებული ზიანის მოქმედების ფაქტიური ვადა. ამ საკითხს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება იმის გამო, რომ „საქსტატი“ ყოველკვარტალურად აქვეყნებს „მშენებლობის ღირებულების ინდექსს საქართველოში“, სადაც არა მარტო შედარებაა წინა კვარტალთან ან წინა წლის შესაბამის პერიოდთან, არამედ ეს მონაცემები გამოყვანილია მასალების, შრომის ანაზღაურების, ტექნიკის იჯარის, საწვავის, ელექტროენერგიისა და სხვა ხარჯების მიხედვით და ისინი მნიშვნელოვნად იცვლება ცალკეული კვარტლების მიხედვით. შესაბამისად, მასალების 30%-იანი გაძვირება კონკრეტულად რა პერიოდს ეხება, გაურკვეველია. 2. მშენებლობის თვითღირებულების მოცემული სიდიდე - 1 კვ.მ. პროექტირების, ნებართვებისა და სხვა ირიბი დანახარჯების ჩათვლით, გარემონტებული ბინებისათვის, მჭიდროდ დასახლებული ზონის გათვალისწინებით - 2020-2021 წლებში საშუალოდ 420 აშშ დოლარი აბსოლუტურად დაუსაბუთებელია. დასკვნაში არაა გაანგარიშება, არაა მითითებული წყარო, და .ა.შ.. ამასთან, როგორც ზემოთაა აღნიშნული, ეს მონაცემი მუდმივად ცვალებადია კვარტლების მიხედვით და მისათითებელია პერიოდი, რა დროისათვის. უნდა აღინიშნოს, რომ წინამდებარე ანგარიშის შედგენის მომენტისათვის ლინკზე - http://www. b.ge/f, იძებნება სამშენებლო კომპანიის მიერ შეთავაზებული ფასები, რომლებიც გაცილებით ნაკლებია ზემოთ მითითებულ თანხაზე (მშენებლობა [თეთრი კარკასი] 250$, სარემონტო სამუშაოები 220ლ. და ა.შ). ყურადსაღებია ის გარემოებაც, რომ პროექტი და ნებართვა გაცემულია მესაკუთრეების სახელზე, ხოლო აღნაგობის ხელშეკრულება დადებულია მას შემდეგ. შესაბამისად, არ ჩანს პროექტსა და ნებართვასთან შ.პ.ს. „უ.დ–ი“-ს კავშირი და მის მიერ ხარჯის გაწევის ფაქტი. 3. საექსპერტო დასკვნის მე-16 გვერდზე აღნიშნულია, რომ „თბილისში, ვაკის რაიონში, მშენებლობის თვითღირებულება პროექტების, ნებართვებისა და სხვა ირიბი დანახარჯების ჩათვლით, გარემონტებული ბინებისათვის, მჭიდროდ დასახლებული ზონის გათვალისწინებით სტანდარტული ტარიფებით შეადგენს 900 აშშ დოლარს... ეს ციფრი კი ორჯერ და მეტად აღემატება დასკვნის პირველ ნაწილში მოყვანილ სიდიდეს, რაც აბსოლუტურად გაუგებარია. 4. ერთ აბზაცში მითითებულია გაძვირების სხვადასხვა პროცენტი - 30% და 28.8%, ამასთან გაანგარიშება (420$ X28.8%) არ იძლევა 118.8 აშშ დოლარს. 5. გაძვირების თანხა 118.8 აშშ დოლარი მიყენებულია როგორც გარემონტებულ საცხოვრებელ ფართზე, ასევე ავტოფარეხებზე, რომლებსაც არ სჭირდება რემონტი და კეთილმოწყობა და მათი თვითღირებულება სულ სხვაა. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ მშენებლობის გაძვირებასთან ერთად გაძვირდა უძრავი ქონების სარეალიზაციო ფასებიც, რაც დასკვნაში საერთოდ არაა გათვალისწინებული. 6. საექსპერტო დასკვნა არ ითვალისწინებს ფორს-მაჟორის პირობას. კერძოდ: 2020 წლის 12 იანვრის სანოტარო აქტის - აღნაგობის ძირითადი ხელშეკრულებისა და უძრავი ქონების გაცვლის წინარე ხელშეკრულების შესახებ 27.1. მუხლის შესაბამისად „ფორსმაჟორულ გარემოებებში იგულისხმება შემდეგი გარემოებები: გ. ხელისუფლების აქტები და მოქმედებები; დ. სხვა დაუძლეველი ძალა, რომელიც შეუძლებელს ხდის სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულებას ან დადგენილ ვადაში შესრულებას“. ცნობილია, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2020 წლის 21 მარტის დეკრეტით გამოცხადდდა საგანგებო მდგომარეობა, რომელიც გაგრძელდა 23 მაისამდე. ასევე ცნობილია რომ საქართველოს კონსტიტუციის 59-ე მუხლი იწოდება „სასამართლო ხელისუფლებად“, ანუ სასამართლო წარმოადგენს ხელისუფლების ერთ-ერთ შტოს და მის მიერ მიღებული დოკუმენტი შეესაბამება ფორს-მაჟორის 27-ე მუხლის 1 „გ“ პუნქტში მითითებულ მოთხოვნას. 7. დასკვნას არ ახლავს ბინის ქირის კომპენსაციაზე თანხის გადახდის რაიმე დოკუმენტი. გაურკვეველია გადახდა მოხდა ნაღდი ანგარიშსწორებით თუ გადარიცხვით. არ ახლავს ბინის ქირავნობის ხელშეკრულება. ასეთი დოკუმენტები ექსპერტისათვის წარდგენილი არ ყოფილა (არ არის „დამკვეთის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტაციის“ ჩამონათვალშიც). შესაბამისად, დაუსაბუთებელია ამ სახის ზიანის მიღების ფაქტი. მით უმეტეს, გაურკვეველია, როცა შენობის დემონტაჟი დაწყებული არ იყო, ხოლო სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე შეჩერებული იყო ყველანაირი მოქმედება, რის საფუძველზე ხდებოდა ქირის გადახდა, თუ მას მართლაც ჰქონდა ადგილი.
8.11. პალატამ შენიშნა, რომ ექსპერტის დასკვნას თანაბარი იურიდიული ძალა აქვს საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან მიმართებით და მის მიმართაც, სსსკ-ის 105-ე მუხლის მიხედვით, მოქმედებს მტკიცებულებათა სასამართლოს შინაგანი რწმენის საფუძველზე შეფასების პრინციპი.
8.12. პალატამ მიუთითა, რომ მოპასუხე მხარე, რომელიც უარყოფს ზიანის არსებობას, ვერ დაადასტურებს, რომ ზიანი არ არსებობს, მას საკუთარი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში შეუძლია გააქარწყლოს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები ზიანის ფაქტის არსებობის, ან მისი ოდენობის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლოს განსჯით, მოპასუხეთა მიერ წარმოდგენილ აუდიტორის ანგარიშში მოცემული შენიშვნები შ.პ.ს. „თ. ა“-ის 2022 წლის 28 სექტემბრის საექსპერტო დასკვნის მიმართ, გაზიარებული უნდა ყოფილიყო, რადგან გარემოებები, რომლებიც აუდიტორს აქვს ჩამოთვლილი, ლოგიკურია და ეჭვქვეშ აყენებს საექსპერტო დასკვნის სიზუსტეს. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საექსპერტო დასკვნით არ არის დადგენილი ზიანის ზუსტი ოდენობა და ის ხარვეზები, რაც აღნიშნულ დასკვნაში გამოვლინდა აუდიტორული დასკვნით, არ იძლევა მისი უპირობოდ გაზიარების შესაძლებლობას.
8.13. დამატებით, პალატამ შენიშნა, რომ ზიანის ოდენობის შემადგენელ ერთ-ერთ ელემენტს წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ უძრავი ქონების მესაკუთრეებისთვის გადახდილი ქირის საფასური. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით, კერძოდ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საექსპერტო დასკვნებით და მხარეთა ახსნა-განმარტებებით დგინდება, რომ იმ პერიოდის მანძილზე, როდესაც გამოყენებული იყო სადავო უზრუნველყოფის ღონისძიებები, მიწის ნაკვეთზე არსებულ შენობა-ნაგებობას, სადაც ცხოვრობდნენ მესაკუთრეები, დემონტაჟი არ ჰქონდა ჩატარებული. შესაბამისად, აღნიშნული ქონებიდან მოსახლეობის გამოყვანისა და მათთვის ქირის საფასურის ანაზღაურების აუცილებლობა არ არსებობდა.
8.14. თითოეულ მესაკუთრესთან გაფორმებული უძრავი ქონების გაცვლის წინარე ხელშეკრულებების 7.1. პუნქტის თანახმად, მესაკუთრის მიმართ მოაღნაგეს არ ეკისრებოდა მესაკუთრის უზრუნველყოფა საცხოვრებელი ფართით (ფართის დაქირავება ან დასაქირავებლად საჭირო თანხის გადახდა). აღნიშნული სახელშეკრულებო პირობა საექსპერტო დასკვნაში გათვალისწინებული არ ყოფილა ხარჯების აუცილებლობის შეფასებისას. ამასთან, თითოეული ხელშეკრულება ითვალისწინებდა დათქმას ფორს-მაჟორის შესახებ (მე-13 მუხლი), სადაც მითითებულია, რომ წინამდებარე ხელშეკრულებით დადგენილი ვალდებულებების შეუსრულებლობა, ან მათი დაგვიანებით შესრულება ჩაითვლებოდა საპატიოდ იმ მოცემულობითა და ხანგრძლივობით, რომლითაც აღნიშნული შეუსრულებლობა ან დაგვიანება განპირობებული იქნება ფორსმაჟორული გარემოებით. ფორსმაჟორულ გარემოებებში იგულისხმებოდა შემდეგი გარემოებები: ა) გამოცხადებული, ან გამოუცხადებელი ომები, მასობრივი არეულობები; ბ) საგანგებო მდგომარეობა; გ) სტიქიური უბედურებები, მეტეოროლოგიური პირობები; დ) ხელისუფლების აქტები და მოქმედებები; ე) სხვა დაუძლეველი ძალა, რომელიც შეუძლებელს ხდის სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულებას, ან დადგენილ ვადაში შესრულებას. გამომდინარე იქედან, რომ მშენებლობის ნებართვა შეჩერებული იყო სასამართლოს განჩინების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სახეზე იყო ხელისუფლების ის აქტი, რომელიც ხელს უშლიდა სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულებას. შესაბამისად, მოსარჩელის მხრიდან ქირის სახით თანხების გადახდა არ ჩაითვალა იმ ზიანად, რომლის თავიდან არიდებაც შეუძლებელი იყო გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებების პირობებში.
8.15. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მხარემ მისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში ვერ შეძლო დაედასტურებინა ზიანის ზუსტი ოდენობა, რაც ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენს.
8.16. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების მოთხოვნასთან მიმართებით პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლზე და განმარტა, რომ ზიანის არსებობის ფაქტი მიუღებელი შემოსავლის მტკიცების პროცესშიც მაკვალიფიცირებელი გარემოებაა, კერძოდ, მან გამოხატვა უნდა ჰპოვოს ეკონომიკურ ერთეულში და მისი მიღება შესაძლებელი უნდა იყოს ობიექტურად, სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების საფუძველზე. მიუღებელი შემოსავლის დასადასტურებლად აუცილებელია მტკიცებულებების არსებობა აშკარა ქონებრივი დანაკლისის დასასაბუთებლად, უსაფუძვლო გამდიდრების გამორიცხვისთვის. მოსარჩელემ რელევანტური მტკიცებულებების წარმოდგენით, სარწმუნოდ უნდა დაადასტუროს, რომ მოპასუხის ქმედებები რომ არ ყოფილიყო სახეზე, იგი სადავო შემოსავალს აუცილებლად მიიღებდა.
8.17. მოსარჩელე მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარი ზიანის მოთხოვნას აფუძნებს საექსპერტო დასკვნას, სადაც მითითებულია შემდეგი: იმის გათვალისწინებით, რომ თბილისში, ვაკის რაიონში, მშენებლობის თვითღირებულება პროექტების, ნებართვებისა და სხვა ირიბი დანახარჯების ჩათვლით, გარემონტებული ბინებისთვის, მჭიდროდ დასახლებული ზონის გათვალისწინებით, სტანდარტული ტარიფებით შეადგენს 900 აშშ დოლარს, შ.პ.ს. „უ.დ“-ს მიუღებელი მოგება განისაზღვრა (2309.10 კვ.მ. × (1800 $ – 900 $) = 2,078,190 (ორი მილიონ სამოცდათვრამეტი ათას ასოთხმოცდაათი) აშშ დოლარით, რაც ეროვნულ ვალუტაში (დამრგვალებული) არის 6,000,000.0 (ექვსი მილიონი) ლარი. ამდენად, ავტოფარეხებისა და საცხოვრებელი ფართების რეალიზაციის შედეგად მისაღები ჯამური მოგება შეადგენს 6.2 მლნ ლარს. აღნიშნული თანხის 2 წლის დაგვიანების გამო, შ.პ.ს. „უ.დ–ი“-ს მიუღებელი სარგებელი განისაზღვრა ამავე პერიოდში გრძელვადიან დეპოზიტზე მისი განთავსებით მისაღები თანხის ოდენობით. გამოყენებული იქნა საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ ვებ-გვერდზე ოფიციალურად გამოქვეყნებული სტატისტიკური ინფორმაცია, კერძოდ, მიზანშეწონილად ჩაითვალა დეპოზიტებზე საბაზრო საპროცენტო განაკვეთების შესახებ მონაცემებზე დაყრდნობა (ცხრილის ინდექსი 3.22), რომელიც, ასევე ეროვნული ბანკის ვებგვერდზე გამოქვეყნებული საპროცენტო განაკვეთების სტატისტიკის მეთოდოლოგიის თანახმად, მოიცავს საპროცენტო განაკვეთებს საანგარიშო პერიოდის განმავლობაში კომერციულ ბანკებში იურიდიული და ფიზიკური პირების მიერ ეროვნული ვალუტით განთავსებულ ვადიან დეპოზიტებზე (ნაკადებზე). აღნიშნული ცხრილის თანახმად, 2020-2022 წლებში იურიდიული პირების მიერ ეროვნული ვალუტით თანხის დეპოზიტზე განთავსების შემთხვევაში, საშუალო წლიური შეწონილი საბაზრო საპროცენტო განაკვეთი შეადგენს 10.94%-ს. შესაბამისად, მოცემული განაკვეთის გამოყენებით, შ.პ.ს. „უ.დ“-ს მიერ დეპოზიტზე 2 წლით 6.2 მლნ ლარის განთავსების შემთხვევაში, საპროცენტო სარგებელი იქნებოდა 1,350,000.0 (ერთი მილიონ სამასორმოცდაათი ათასი) ლარი.
8.18. მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარი ზიანის დამადასტურებელი მტკიცებულების შეფასების მიზნით, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მოსარჩელის, როგორც იურიდიული პირის, საქმიანობის სფეროზე - მოსარჩელე წარმოადგენს სამშენებლო კომპანიას, რომლის მთავარი მიმართულებაა სამშენებლო პროექტების განხორციელება და არა ბანკებში ანაბრებზე თანხების განთავსება და ამით სარგებლის მიღება. პალატის შეფასებით, მოსარჩელე მხარეს უნდა დაედასტურებინა, რომ იგი უძრავი ქონებების რეალიზაციიდან მიღებულ თანხებს აუცილებლად საბანკო ანაბარზე განათავსებდა და მიიღებდა შემოსავალს საპროცენტო სარგებლის სახით, რაც საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულებიდან ზემოხსენებული გარემოება არ დასტურდება. ამრიგად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მხარემ საკუთარი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში ვერ შეძლო დაედასტურებინა მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის არსებობის ფაქტი, შესაბამისად, ამ ნაწილშიც სარჩელი ჩაითვალა უსაფუძვლოდ.
9. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ. მისი საკასაციო მოთხოვნაა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ პრეტენზიებს:
9.1. ექსპერტიზის გამცემი ორგანიზაცია წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ ლიცენზირებულ სუბიექტს, რომელსაც აქვს უფლებამოსილება, გასცეს დასკვნები ფინანსურ ნაწილში, რის გამოც გაუგებარია სასამართლოს პოზიცია, რომ იგი არ იზიარებს აღნიშნულ დასკვნას. ცალსახაა, რომ მშენებლობა შეჩერებული იყო ორი წელი, ამ დროის განმავლობაში გაზრდილია მშენებლობის ღირებულება, ასევე შესაფასებელია მოსაკრებლების საკითხი, რომლის თაობაზეც შესაბამისი ცოდნა მხოლოდ ლიცენზირებულ აუდიტს შეიძლება გააჩნდეს. აუდიტორული დასკვნა შედგება სამი ძირითადი ნაწილისაგან: 1. მშენებლობის ღირებულების გაზრდა, რომელიც დადასტურებულია საქსტატის ცნობებით. ამასთან, ცნობილი ფაქტია, რომ მშენებლობის ღირებულება წლიდან წლამდე იზრდება, რის გამოც, ბუნებრივია, რომ ორი წლის შემდგომ მშენებლობა გაცილებით ძვირი ჯდება; 2. მშენებლობის შეჩერების და შემდგომში განახლების გამო მოსაკრებლის თავიდან გადახდა - 15 210 ლარის ოდენობით; 3. მესაკუთრეთათვის ბინის ქირის კომპენსაციის გადახდა. აუდიტორი თითოეულ ზემოხსენებულ ნაწილთან მიმართებით მტკიცებულებებზე დაყრდნობით ასაბუთებს იმ გაზრდილ ხარჯებს, რაც კასატორს წარმოეშვა მშენებლობის უკანონოდ შეჩერების გამო. აუდიტორი განმარტავს, რომ ექსპერტიზაზე წარმოდგენილი იქნა საქსტატის ცნობები, რომელთა შედარების შედეგად დადგინდა, რომ 2019 წელს (მშენებლობის შეჩერებამდე) გაცილებით უფრო იაფი იყო მშენებლობის ღირებულება, ვიდრე ორი წლის შემდგომ. აღნიშნული წარმოადგენს ცალსახა ზიანს, ვინაიდან კასატორს კვადრატულის აშენება უფრო ძვირი უჯდება, ვიდრე ორი წლის წინ დაუჯდებოდა. გაძვირებულია, როგორც სამშენებლო მასალა, ისე მუშახელი და ა.შ. აუდიტორი განმარტავს, რომ 1 კვ.მ ფართის მშენებლობაზე გასაწევი ხარჯი გაიზარდა 118.86 აშშ დოლარით, რაც დამრგვალებით ჯამში შეადგენს 500 000 ლარს. გაზრდილ ღირებულებაზე პასუხი უნდა აგოს მოპასუხე მხარემ, ვინაიდან, რომ არა მათი ქმედება, კასატორს არ გაუძვირდებოდა მშენებლობა 500 000 ლარით.
9.2. სამშენებლო რეგულაციების თანახმად, მშენებლობის ნებართვის ვადის გასვლის შემდგომ დაინტერესებულ პირს თავიდან უწევს მოსაკრებლის ღირებულების გადახდა, რაც აუდიტორმა შეაფასა ძალაზე მარტივად - საქმეში არსებული ქვითრის მეშვეობით. გარდა აღნიშნულისა, საქმის მასალებში წარმოდგენილია ხელშეკრულებები, რომლითაც დასტურდება, რომ კასატორს ქირით ჰყავს გაყვანილი მოსახლეობა, რაც ცალსახად დამატებითი ხარჯია კომპანიისთვის ორი წლით შეჩერების ფონზე. აუდიტორული დასკვნა ასახავს რეალურ გარემოებებს, შესაბამისი მტკიცებულებებით, რის გამოც გაუგებარია მისი გაუთვალისწინებლობა.
9.3. მოწინააღმდეგე მხარემ წარმოადგინა საწინააღმდეგო დოკუმენტი, რომელშიც გამოთქმულია ვარაუდები, თუ რამდენად კვალიფიციურია შ.პ.ს. „თ.ა"-ს მომზადებული აუდიტორული დასკვნა. მოწინააღმდეგეთა მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტით არ არის უარყოფილი მხარისთვის ზიანის მიყენების ფაქტი, უბრალოდ კრიტიკულად არის შეფასებული მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნა და განმარტებულია, რომ იმ ოდენობის ზიანი არ დამდგარა, რაც ხსენებულ დასკვნაშია აღნიშნული. მოწინააღმდეგეთა მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტი შინაარსით არ წარმოადგენს აუდიტორულ დასკვნას, ვინაიდან იგი შემოიფარგლება მხოლოდ კასატორის მიერ წარმოდგენილი დასკვნის კრიტიკით.
9.4. მოწინააღმდეგეთა მიერ წარმოდგენილ დოკუმენტში საუბარია, რომ შ.პ.ს. „თ.ა"-ს დასკვნაში არ არის გათვალისწინებული ფორს-მაჟორი, რომელიც უკავშირდებოდა კორონავირუსის პერიოდს, თუმცა გაუგებარია, აღნიშნული რატომ უნდა ყოფილიყო გათვალისწინებული, ვინაიდან სამშენებლო სფერო, საქართველოს მთავრობის №181-ე დადგენილების შესაბამისად, არ ყოფილა შეჩერებული პანდემიის დროს. მხოლოდ აღნიშნული გარემოებაც კი კმარა იმის დასადასტურებლად, რომ მოწინააღმდეგეთა მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტი, რომელიც აკრიტიკებს აუდიტორულ დასკვნას, არ არის გასაზიარებელი.
9.5. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებაზე უარის თქმის დასაბუთების საწინააღმდეგოდ კასატორი უთითებს, რომ ნებისმიერი სამშენებლო კომპანიის მიზანია მოგების მიღება, რაც შეიძლება გამოიხატებოდეს რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხების ანაბარზე განთავსებაშიც. მოქმედი კანონმდებლობა სამეწარმეო სუბიექტს არ უკრძალავს თანხების განთავსებას ანაბარზე და პროცენტის მიღებას, რადგან მისი მიზანია მოგების მიღება კანონით დაშვებული ნებისმიერი გზით.
10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:
11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ” ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა.
13. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
14. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ. №ას-1529-1443-2012, 09.12.2013წ.). მოსარჩელე, შესაძლებელია, ცდებოდეს კიდეც სადავო ურთიერთობის სამართლებრივ შეფასებაში, რაც არათუ არ ზღუდავს სასამართლოს, არამედ, პირიქით, სწორედ სასამართლოა ვალდებული, სამართლებრივად სწორად შეაფასოს სადავო ურთიერთობა და მოძებნოს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი.
15. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი.
16. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.
17. წარმოდგენილი სარჩელი ეფუძნება იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მოპასუხეთა მიერ ინიცირებული უსაფუძვლო სარჩელის ფარგლებში, მათივე შუამდგომლობის საფუძველზე სასამართლოს მიერ გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებით მოსარჩელე მხარეს მიადგა ზიანი, რაც ერთი მხრივ, ფაქტობრივად განცდილ ქონებრივ დანაკლისში გამოიხატა, ხოლო, მეორე მხრივ - აცდენილ მოგებაში.
18.1. სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუმართლებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგულირდება (თუ სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგა იმის გამო, რომ მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელზე და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში, ანდა იმის გამო, რომ სასამართლომ ამ კოდექსის 192-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ან 36330 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად გააუქმა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, მაშინ ის მხარე, რომლის სასარგებლოდაც მოხდა უზრუნველყოფა, ვალდებულია აუნაზღაუროს მეორე მხარეს ზარალი, რომელიც მას მიადგა სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიების შედეგად).
18.2. ამრიგად, ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის დადგომის წინაპირობებია: ა) გამოყენებული უნდა იყოს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება; ბ) ეს ღონისძიება უნდა იყოს გაუმართლებელი; გ) უზრუნველყოფის ღონისძიების შედეგად უნდა არსებობდეს ზიანი და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი.
18.3. ამ ფაქტების მითითება და მტკიცება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ეკისრება მოსარჩელეს. ის გარემოება, რომ მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად გვევლინება საპროცესო სამართლის ნორმა, არსებითად არ ცვლის ვითარებას. აღნიშნული საკანონმდებლო ტექნიკის საკითხია და სამართლებრივი ურთიერთობის რეგულირების მხოლოდ მასზე დამყარება არ ეწინააღმდეგება მართლწესრიგის პრინციპებს. ეს ნორმა მნიშვნელოვანია იმ კონტექსტშიც, რომ იგი ერთი მხრივ, მოსამართლეს აძლევს პრევენციული მოქმედების განხორციელების შესაძლებლობას _ ზიანის აშკარა საფრთხის შემთხვევაში, მხარეს შეიძლება დაეკისროს მისი უზრუნველყოფა, ამასთანავე, პირს, რომლის ინტერესების დაცვასაც ემსახურება უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება, განემარტება ამ ღონისძიების გაუმართლებლობის გამო შესაძლო ზიანზე პასუხისმგებლობა (იხ. სუსგ. №ას-259-259-2018 30.06.2020წ.)
18.4. სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის მიზნებისათვის, სასამართლოს კვლევის საგანს წარმოადგენს გაუმართლებელი უზრუნველყოფით წარმოშობილი ზიანის არსებობა-არარსებობის ფაქტი.
19.1 ზიანის დასასაბუთებლად მოსარჩელეს წარდგენილი აქვს შ.პ.ს. „თ.ა“-ს 2022 წლის 28 სექტემბრის საექსპერტო დასკვნა, რომლის შინაარსიც ასახულია წინამდებარე განჩინების 8.8 და 8.17 პუნქტებში. დასახელებული დასკვნა ფაქტობრივი ზიანის - 550 000 ლარის - მდგენელად მიიჩნევს სამ გარემოებას: 1) მესაკუთრეებისთვის ბინის ქირაზე კომპენსაციის სახით გადახდილ 34 700 ლარს; 2) მშენებლობის შეჩერებისა და განახლების გამო შ.პ.ს. „უ.დ“-ს გადახდილ მშენებლობის ნებართვის მოსაკრებელს 15 210 ლარს; 3) 2019-2020 წლებთან შედარებით 2021-2022 წლებში სამშენებლო მასალების ღირებულების გაძვირებას 1 კვ.მ. ფართზე 118.86 აშშ დოლარით, რამაც 2020 წლის 12 იანვრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოსახლეობაზე გადასაცემი 1496.70 კვ.მ.-ის მშენებლობის ხარჯი გაზარდა 500 000 ლარით.
19.2. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ექსპერტიზის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგიერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ამასთან, ექსპერტი პროცესის მონაწილე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას მეცნიერების, ტექნიკის, მედიცინის, ხელოვნების ან ხელობის დარგში. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. საბოლოოდ, სასამართლო განსაზღვრავს ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას და ამ მტკიცებულების შეფასების შედეგად ადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს.
19.3. დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, ექსპერტიზის ჩატარება და დასკვნის სასამართლოში წარდგენა მხარის საპროცესო უფლებაა. კერძო დავებზე წარმატების მისაღწევად მხარეებმა ჯეროვნად უნდა განკარგონ თავიანთი საპროცესო უფლებები, რაც დავის ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებისა და მათი რელევანტური მტკიცებულებებით დამტკიცების ტვირთის რეალიზებაში მდგომარეობს. ამ უფლებით თანაბრად სარგებლობს როგორც მოსარჩელე (სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურება), ასევე, მოპასუხე (სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების გაქარწყლება). საბოლოოდ, როგორც სხვა მტკიცებულებების, ასევე, ექსპერტის დასკვნის იურიდიული ძალას აფასებს სასამართლო.
19.4. რაც შეეხება ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას, იგი თანაბარმნიშვნელოვანია საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან მიმართებით. ამ შემთხვევაშიც, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მიხედვით, მოქმედებს მტკიცებულებათა სასამართლოს შინაგანი რწმენის საფუძველზე შეფასების პრინციპი.
19.5. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ სასამართლოსათვის არც ერთი მტკიცებულება არ არის წინასწარ სავალდებულო. აღნიშნული ნორმა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ექსპერტის დასკვნასთან მიმართებით. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლის მიხედვით, მოსამართლე არ არის დამოკიდებული ექსპერტის აზრზე. მან კრიტიკული განხილვის შედეგად უნდა ჩამოაყალიბოს თავისი აზრი ექსპერტის დასკვნის საფუძველზე... ყურადღება უნდა მიექცეს კვლევის მეთოდებს, საკვლევ მასალას და სხვადასხვა სპეციფიკურ დეტალებს, გამომდინარე ჩატარებული ექსპერტიზის სახეობიდან. შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით. მტკიცებულების სრულყოფილად გამოკვლევა კი, გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას.
19.6. ექსპერტის დასკვნის მტკიცებულებითი ძალა დამოკიდებულია მთელ რიგ პროცედურულ ასპექტებზე, კერძოდ, სწორად გაიგო თუ არა ექსპერტმა დასმული კითხვა და რამდენად სწორად არის ეს გადმოცემული მის დასკვნაში; რამდენად სწორ საფუძვლებსა და წინაპირობებს ეყრდნობა ექსპერტი; მოყვანილია თუ არა დასკვნაში ის ხერხები და მეთოდები, რომელთა საშუალებითაც ექსპერტი მივიდა შესაბამის შედეგებამდე; იყო თუ არა გამოსაკვლევი მასალა (ნიმუში) საკმარისი; არის თუ არა გასაგები დასკვნის შედეგი. ამასთან, ერთი მხარის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის შეფასება დამოკიდებულია მეორე მხარის კვალიფიციურ შედავებაზე“ (იხ. სუსგ. №ას-349-2021 11.06.2021წ.; გაგუა ი., „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-122).
19.7. კლასიკურ შემთხვევებში, ერთი მხარის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი ძალის გაქარწყლების საშუალება მეორე მხარის მიერ საპირწონე ექსპერტიზის დასკვნის წარდგენაა, თუმცა ამ შემთხვევაშიც სახელმძღვანელოა მტკიცების ტვირთის განაწილების უზოგადესი წესი, რომლის თანახმადაც, მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომლის მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია. მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს (“affirmanti, non negati, incumbit probatio”) - სწორედ ამ დებულებიდან გამომდინარე, უნდა განისაზღვროს, ვინ რა უნდა ამტკიცოს. უარყოფის მტკიცება არ შეიძლება დაეკისროს მხარეს, რომელიც ფაქტის ან მოვლენის არარსებობაზე აპელირებს, არამედ ამ ფაქტისა თუ მოვლენის არსებობის მტკიცების ტვირთი აწევს მას, ვის სასარგებლოდაც მეტყველებს შედავებული ფაქტობრივი გარემოება“ (იხ. სუსგ. №ას-509-509-2018, 05.04.2019წ; №ას-1299-2018, 29.11.2019წ).
19.8. პალატის განსჯით, მოპასუხემ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი ძალა წარმატებით გააქარწყლა, სახელდობრ, წარმოადგინა აუდიტის ანგარიში მოსარჩელის ინიციატივით ზიანის ოდენობის განსაზღვრის მიზნით ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნის მართებულობაზე, რომლითაც საგულისხმო, კვალიფიციური არგუმენტები დაუპირისპირა ზიანის ოდენობის განსაზღვრის მეთოდებს, რასაც საკასაციო პალატაც იზიარებს, კერძოდ, ექსპერტს მესაკუთრეებისთვის ბინის ქირაზე კომპენსაციის სახით 34 700 ლარის გადახდის ფაქტი ცნობად მიღებული აქვს ისე, რომ მის წინაშე ექსპერტიზის დანიშვნის ინიციატორ მოსარჩელეს ამგვარი ხარჯის რეალურად გაწევის დამადასტურებელი საგადახდო დოკუმენტები ან, სულ მცირე, ქირავნობის ხელშეკრულებები არ წარუდგენია (ექსპერტის წინაშე წარდგენილი დოკუმენტების ჩამონათვალში ამგვარ დოკუმენტ(ებ)ზე მითითება არ არსებობს); ამასთან, დადგენილი ფაქტია, რომ აღნაგობით დატვირთულ მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობა-ნაგებობების დემონტაჟი ადმინისტრაციული დავის მიმდინარეობისას ჩატარებული არ იყო, შესაბამისად, მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეთა ალტერნატიული ფართებით დროებით უზრუნველყოფისა და, ამ მიზნით, ქირის ხარჯის გაწევის აუცილებლობა საქმის მასალებით დადგენილი არ არის; ამავდროულად, საკასაციო პალატა იმ მოსაზრებასაც იზიარებს, რომ სასამართლოს განჩინებით მშენებლობის ნებართვის შეჩერების ფაქტი, მით უფრო, იმ პირობებში, როდესაც მშენებლობის ნებართვის ადრესატები მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეები იყვნენ და არა შ.პ.ს. „უ.დ–ი“ (ტ.1, ს.ფ. 33-35), წარმოადგენდა ფორს-მაჟორს აღნაგობის ხელშეკრულების 27.1 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტიდან, აგრეთვე გაცვლის წინარე ხელშეკრულების 13.1. მუხლის „გ“ ქვეპუნქტიდან გამომდინარე, შესაბამისად, აღნაგობის უფლების მქონე პირის მიერ მესაკუთრეების წინაშე ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობა უნდა მიჩნეულიყო საპატიოდ დროის იმ შუალედში, როდესაც მშენებლობის წარმოების ფაქტობრივი შესაძლებლობა შეზღუდული იყო სასამართლოს განჩინებების ძალით. ზემოაღნიშნულ გარემოებათა გათვალისწინებით კი, 34700 ლარის ოდენობით ზიანის მიყენების ფაქტის დადასტურებულ გარემოებად მიჩნევის საფუძველი არ არსებობს.
19.9. ექსპერტი, მტკიცებით ფორმაში მიუთითებს, რომ მშენებლობის შეჩერებისა და განახლების გამო შ.პ.ს. „უ.დ–ს“ მოუწია მშენებლობის ნებართვის მოსაკრებლის - 15 210 ლარის გადახდა. საქმის მასალებში 03.12.2019 წლით დათარიღებული საგადახდო დავალებით (ტ.1, ს.ფ. 215) თვალსაჩინოა, რომ მშენებლობის ნებართვის მოსაკრებლის გადახდა დროში წინ უსწრებს ადმინისტრაციული დავის ინიცირებისა და უზრუნველყოფის მიზნით სასამართლოს მიერ მშენებლობის ნებართვის შეჩერების თარიღებს, შესაბამისად, მოსაკრებლის გადახდა 2019 წელს განხილული ვერ იქნება მშენებლობის შეჩერების გამო წარმოშობილ ხარჯად. 2020 წლის 16 იანვრისა და 2020 წლის 13 აპრილის განჩინებების გამოტანის შემდგომ მოსაკრებლის გადახდის ფაქტობრივი გარემოების დამადასტურებელი რაიმე დოკუმენტი არც ექსპერტის და არც სასამართლოს წინაშე წარდგენილი არ ყოფილა, შესაბამისად, მართებულია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ დასახელებული ოდენობით ზიანის მიყენების ფაქტი მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა.
19.10. საკასაციო პალატა საგულისხმოდ მიიჩნევს არგუმენტებს, რომელიც მშენებლობის საფასურის გაძვირებით წარმოშობილი 500 000 ლარის ოდენობით ზიანის დასაბუთების წინააღმდეგ წარადგინა მოპასუხე მხარემ, სახელდობრ, მოსარჩელის ექსპერტიზის დასკვნაში დასაბუთებული არ არის, თუ რა მონაცემს დაეყრდნო ექსპერტი, როდესაც 2020-2021 წლებში 1 კვ.მ. ფართის გარემონტებულ მდგომარეობამდე მიყვანის საფასურად განსაზღვრა 420 აშშ დოლარი. ამასთან, გაურკვეველია, რა ინფორმაციით იხელმძღვანელა ექსპერტმა, როდესაც 2021-2022 წლებში სამშენებლო მასალების გაძვირების მაჩვენებლად მიიჩნია 30%. ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, მან იხელმძღვანელა საქართველოს სტატისტიკის დეპარტამენტის 2022 წლის 01 აპრილის №6-669 წერილით, თუმცა სასამართლოსთვის უცნობია თავად ამ წერილის შინაარსი, ვინაიდან იგი სასამართლოს წინაშე არ წარდგენილა. ამავდროულად, ზემოაღნიშნული ფასი და სარემონტო მასალების ფასის ზრდის მაჩვენებელი სასამართლომ დადასტურებულ გარემოებადაც რომ მიიჩნიოს, ზიანის გამოთვლის ის მეთოდი, რომელსაც ექსპერტმა მიმართა, მაინც არაზუსტია, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი გაცვლის წინარე ხელშეკრულებებით ნათელია, რომ მიწის ნაკვეთის ყველა მესაკუთრისთვის გარემონტებული ბინის გადაცემის მოვალეობა შ.პ.ს. „უ.დ–ს“ არ აუღია, არამედ, ა.ი–ძის, მ.მ–ძის, ს.ფ–ისა და ზ.ჭ–ას წინაშე მას ნაკისრი ჰქონდა ბინების თეთრი კარკასის მდგომარეობაში გადაცემის მოვალეობა (ს.ბ–ძის შემთხვევაში კი, გაცვლის წინარე ხელშეკრულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის, შესაბამისად, უცნობია გაცვლის შედეგად მისთვის გადასაცემი ფართის ხელშეკრულებით დათმული მდგომარეობა). ამდენად, ყველა მესაკუთრისთვის გადასაცემი ფართის გარემონტებულ მდგომარეობამდე მიყვანის ხარჯების გაანგარიშება, ცხადია, ხარჯის ზრდის ფარგლებზე არასწორ სურათს იძლევა.
20. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ მოსარჩელემ თავი ვერ გაართვა ზიანისა და მისი ოდენობის სარწმუნოდ მტკიცების ტვირთს, რაც ამ ნაწილში სარჩელის უარყოფის საფუძველია.
21.1. მიუღებელი შემოსავლის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნას კასატორი ასაბუთებს იმ არგუმენტით, რომ ავტოფარეხებისა და საცხოვრებელი ფართების რეალიზაციის შედეგად მისაღებ ჯამურ მოგებას, რაც შეადგენს 6.2 მლნ ლარს, გრძელვადიან დეპოზიტზე მისი განთავსების შემთხვევაში დაერიცხებოდა წლიური 10.94% სარგებელი, რაც 2 წლის განმავლობაში შ.პ.ს. „უ.დ–ს“ მოუტანდა საპროცენტო სარგებელს 1 350 000 ლარის ოდენობით.
21.2. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად წარმოშობილი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად მიიჩნევა შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში ასახული განმარტების თანახმად, ზემოაღნიშნული ნორმის მიხედვით, სრული ანაზღაურება ეხება არა საერთოდ ზიანს, რომელიც შეიძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე ანაზღაურებადია. ანაზღაურებას ექვემდებარება ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუღებელი შემოსავალი, ანუ ანაცდური მოგება (lucrum cessans). მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss), რომელიც კრედიტორმა განიცადა და რომელიც არ იარსებებდა, რომ არა მოვალის მხრიდან მისი ვალდებულების დარღვევა. იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირი კავშირი გულისხმობს მოვლენების, მოქმედებისა და დამდგარი შედეგის იმ ლოგიკურ ბმას, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს (იხ. სუსგ. №ას-459-438-2015, 07.10.2015წ.; №ას-754-2021, 02.12.2021წ.).
21.3. ფული ყველაზე ბრუნვაუნარიანი ობიექტია, შესაბამისად, მისგან სარგებლის მიღების რეალური შესაძლებლობა თავისთავად არსებობს, თუმცა აღნიშნული იმთავითვე არ გულისხმობს მოსარჩელის მტკიცების ტვირთის არაგონივრულად შემცირებას, არამედ იგი პირდაპირპროპორციულად მნიშვნელოვანია მოსამართლის როლისათვის მიუღებელი შემოსავლის განმარტების, არსებობის დასაბუთებისა და ოდენობის განსაზღვრის პროცესში. მხოლოდ მხარეთა მტკიცების ტვირთის პირობებში გახდება შესაძლებელი, რომ მიუღებელი შემოსავალი არარეალურ და აბსტრაქტული შინაარსის მოთხოვნად არ იქცეს და მტკიცებულებები და გარემოებები კომპლექსურად შეფასდეს (შდრ. ჩიტაშვილი ნ. „საქართველოს სამოქალაქო სამართლის საფუძვლები ქართულ სასამართლო პრაქტიკაში“, თსუ, 2016, გვ. 154).
21.4. საკასაციო პალატა მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საფუძვლიანობაზე მსჯელობისას ხაზს გაუსვამს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი განაწილების წესს და აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიზნებისთვის სავალდებულოა მოსარჩელე მიუთითებდეს, რომ თანხის დეპოზიტზე განთავსება მის ჩვეულებრივ საქმიანობას წარმოადგენს და ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, ამგვარი ქმედების ნეგატიური შედეგები სავარაუდოა მეორე მხარისათვის. ამ ფაქტების მითითების გარეშე მიუღებელი შემოსავლის მხოლოდ თანხის დაყოვნების მოტივით მოვალისათვის დაკისრება დაარღვევს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის პრინციპს.
21.5. მოცემული დავა ჩვეულებრივი ეკონომიკური საქმიანობის ფარგლებში მოვალის მიერ ფულადი ვალდებულების არადროული შესრულების გამო გასესხებული თანხის მოცდენით (სარგებლის მიუღებლობა) კრედიტორის მიერ განცდილ ზიანს არ ეხება, შესაბამისად, მოსარჩელეს თანხის ანაბარზე განთავსების შეუძლებლობის მოტივით შემოსავლის დაკარგვის რეალურობის არგუმენტის დასასაბუთებლად, სულ მცირე, იმგვარი მტკიცებულება მაინც უნდა წარედგინა, რომელიც დაადასტურებდა, ანაბარზე თანხის განთავსებით მოგების მიღების პრაქტიკა მას, როგორც მეწარმე სუბიექტს, წარსულში ერთხელ მაინც ჰქონია. ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, მოსარჩელის საქმიანობის სპეციფიკა და მიმართულება კი არ ქმნის სარჩელით მოთხოვნილი მიუღებელი შემოსავლის მიღების საფუძვლიან ვარაუდს (იხ. სუსგ. №ას-81-2020, 02.03.2020წ.; №ას-964-2018, 01.04.2020წ.; №ას-1178-1098-2017, 26.03.2019წ.; №ას-771-720-2017, 03.11.2017წ.; №ას-459-438-2015, 07.07.2015წ.).
22. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე-412-ე მუხლებით გათვალისწინებული წინაპირობები, განსახილველ შემთხვევაში, არ იკვეთება.
23.1. ყოველივე აღნიშნულის გამო, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). სამართლებრივ შეფასებებთან მიმართებით წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიები კი, არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის არცერთ კრიტერიუმს.
23.2. დასკვნის სახით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
24. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. საკასაციო საჩივარზე გადახდილი 8000 ლარის 70%, რაც შეადგენს 5600 ლარს, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად მიჩნევის მოტივით განუხილველად დატოვების გამო.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. შ.პ.ს. „უ.დ–ი“-ს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.
2. შ.პ.ს. „უ.დ–ი“-ს (ს/ნ ..........) დაუბრუნდეს ნ.ტ–ის (პ/ნ ........) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 8000 ლარის (საგადასახადო დავალება №1, გადახდის თარიღი: 19.04.2024წ, ს.ს. „თიბისი ბანკი“) 70% – 5600 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი
ამირან ძაბუნიძე
თეა ძიმისტარაშვილი
