საქმე №ას-392-2025

23 დეკემბერი, 2025 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან ნემსაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

არჩილ კოჭლამაზაშვილი, ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს.რ–ა“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ა.დ–ვა, შპს „მ–ო“ (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 09 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

სს „ს.რ–ამ“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „აპელანტი“ ან „კასატორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა.დ–ვასა (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“) და შპს „მ–ოს“ (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) მიმართ მოპასუხეთათვის ზიანის ანაზღაურების სახით - 3 650 ლარის სოლიდარულად დაკისრების მოთხოვნით. პირველ მოპასუხეს შესაგებელი არ წარუდგენია, ხოლო მეორე მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 17 გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 3 650 ლარის ანაზღაურება; ხოლო, სარჩელი მეორე მოპასუხის მიმართ არ დაკმაყოფილდა. მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 09 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

6.1. 2018 წლის 22 მაისს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ავტომანქანას -KIA, სახ. ნომრით: ........., რომელსაც მართავდა გელა გელაშვილი, მარცხენა მხრიდან შეეჯახა პირველი მოპასუხის მართვის ქვეშ მყოფი ავტომანქანა Chevrolet, სახ. ნომრით: ........;

სადავო გარემოებას არ წარმოადგენს, რომ ზემოაღნიშნული ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოწვეული იყო პირველი მოპასუხის ბრალით. კერძოდ, ამ უკანასკნელის მიერ ავტოტრანსპორტის მართვის წესების უგულებელყოფის შედეგად, რის გამოც, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 116-ე მუხლის საფუძველზე, დაჯარიმდა 1000 ლარით. 2018 წლის 22 მაისის ახსნა-განმარტების თანახმად, პირველი მოპასუხე აღიარებდა, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევა მოხდა მისი ბრალით და იღებდა ვალდებულებას აენაზღაურებინა მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 19-35);

6.2. აუდიტორული კომპანია ინტელექტ აუდიტის 03.07.2018წ. დასკვნის მიხედვით, KIA-ს მარკის ავტომანქანაზე (სახ. ნომრით: …….) მიყენებული ზიანის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა - 3 650 ლარს (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 46-48);

6.3. ავტოსაგზაო შემთხვევაში მონაწილე ავტომანქანა (Chevrolet, სახ. ნომრით: ........), რომლის შეჯახებამაც გამოიწვია მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანის (KIA, სახ. ნომრით: ........) დაზიანება, წარმოადგენდა მეორე მოპასუხის საკუთრებას. 29.11.2017წ. ლიზინგის ხელშეკრულების თანახმად, ზემოთ დასახელებული ავტომანქანა (Chevrolet, სახ. ნომრით: ......) წარმოადგენდა ლიზინგის საგანს, ხოლო ლიზინგის საგნის მიმღები იყო პირველი მოპასუხე (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 42, 51, 81-91).

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სააპელაციო საჩივრის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატის კვლევის საგანს წარმოადგენდა ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირთა წრის განსაზღვრა და იყო თუ არა ავტოსატრანსპორტო საშუალების მესაკუთრე - მეორე მოპასუხე პირველ მოპასუხესთან ერთად ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირი. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 999-ე მუხლებით და განმარტა, რომ ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ სუბიექტთა წრის განსაზღვრა უნდა მოხდეს კონკრეტული სამართალურთიერთობის იურიდიული ელემენტების გათვალისწინებით. კერძოდ, ლიზინგის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ავტოსატრანსპორტო საშუალებით მიყენებული ზიანის შემთხვევაში, პასუხისმგებლობა უნდა დაეკისროს ლიზინგის მიმღებს (პირველ მოპასუხეს), იმდენად, რამდენადაც ლიზინგის ხელშეკრულებით ლიზინგის მიმღები მესაკუთრისამებრ ფლობს ნივთს, აღიჭურვება ნივთის მესაკუთრის უფლებებში და ამგვარი ურთიერთობის ფარგლებში მისთვის გარანტირებულია ნივთით სარგებლობის შედეგად მატერიალური სიკეთის მიღების შესაძლებლობა. აღნიშნული მახასიათებლებით ლიზინგის მიმღების უფლებები უთანაბრდება მოიჯარის უფლებებს და ხშირად ადგილი აქვს ლიზინგისა და საიჯარო ურთიერთობების გაიგივებას. სალიზინგო ურთიერთობაში აღიარებული პრინციპების მიხედვით, ლიზინგის მიმღები ეკონომიკური/იურიდიული მესაკუთრის სტატუსით არის ცნობილი. ლიზინგის ხელშეკრულება ორმხრივი ხელშეკრულებაა, ლიზინგის გამცემსა და ლიზინგის მიმღებს შორის თანმხვედრი უფლებებითა და მოვალეობებით. შესაბამისად, რადგან ლიზინგის მიმღები, უფლების თვალსაზრისით, უთანაბრდება მესაკუთრეს, მანვე უნდა ზღოს მომეტებული საფრთხის წყაროს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ტვირთი. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ ლიზინგის ხელშეკრულების საფუძველზე მფლობელობის გადაცემა იმგვარი იურიდიული მნიშვნელობის მქონე მოქმედებაა, რომელიც დელიქტური ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს მომეტებული საფრთხის წყაროს მესაკუთრეს (სსკ-ის 999.4 მუხლი) და აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის სუბიექტები არიან ვალდებული და დაზარალებული პირები. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ვინაიდან ნივთის მესაკუთრეს - მეორე მოპასუხეს სატრანსპორტო საშუალების ფლობა-მართვის უფლებამოსილება გადაცემული ჰქონდა პირველ მოპასუხეზე ლიზინგის ხელშეკრულების საფუძველზე, შესაბამისად, იგი აღარ უნდა იქნეს განხილული მფლობელად პასუხისმგებლობის განსაზღვრის მიზნებისთვის. სწორედ, ლიზინგის საგნის მიმღები უნდა იქნეს მიჩნეული მის მფლობელად და მანვე უნდა აგოს პასუხი მის მფლობელობაში არსებული ავტომანქანის ექსპლუატაციის შედეგად დამდგარ ზიანზე. წინამდებარე საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლის მიერ შედგენილია განსხვავებული აზრი (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 128-130). სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

12.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება იურიდიულად დაუსაბუთებელია. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლი. აღნიშნული მუხლის მე-4 ნაწილი ცალსახად ადგენს, რომ სატრანსპორტო საშუალების მფლობელის პასუხისმგებლობა არ გამოირიცხება, როდესაც სატრანსპორტო საშუალება გადაცემულია სხვა პირისთვის მფლობელის ნებართვით. ლიზინგის ხელშეკრულება წარმოადგენს ავტომობილის სხვა პირისთვის მართლზომიერად გადაცემის საფუძველს, რაც არ ათავისუფლებს მესაკუთრეს პასუხისმგებლობისგან;

12.2. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მეორე მოპასუხე აღარ უნდა განიხილებოდეს მფლობელად. ეს განმარტება ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის შინაარსს, რომლის მიხედვით, მფლობელი შეიძლება იყოს როგორც პირდაპირი, ისე არაპირდაპირი. მეორე მოპასუხე რჩება სატრანსპორტო საშუალების არაპირდაპირ მფლობელად (იურიდიულ მფლობელად), რაც აკმაყოფილებს მფლობელის სტატუსს სსკ-ის 999-ე მუხლის მიზნებისთვის;

12.3. კანონმდებლის ნებაა, რომ მომეტებული საფრთხის წყაროს მესაკუთრეს პასუხისმგებლობა დაეკისროს ბრალის მიუხედავად. ეს პრინციპი ემსახურება ობიექტურ მიზანს - მესაკუთრე განსაკუთრებული სიფრთხილით მოეკიდოს მის საკუთრებაში არსებული საფრთხის შემცველი საშუალების გამოყენებას და შესაძლო ნეგატიურ შედეგებს. სატრანსპორტო საშუალების ლიზინგით გადაცემა არ ათავისუფლებს მესაკუთრეს ამ პასუხისმგებლობისგან;

12.4. საკასაციო სასამართლოს არაერთი გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ სატრანსპორტო საშუალების მესაკუთრის პასუხისმგებლობა გამორიცხულია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ტრანსპორტის გამოყენება მოხდა მფლობელის ნების საწინააღმდეგოდ (არამართლზომიერი გამოყენება). ამის საპირისპიროდ, მოცემულ საქმეში სატრანსპორტო საშუალება გადაცემული იყო მფლობელის ნებით, ლიზინგის ხელშეკრულების ფარგლებში, რაც საკმარისია სოლიდარული პასუხისმგებლობის დასადგენად;

12.5. ლიზინგის ხელშეკრულება არ წარმოადგენს საკუთრების უფლების გადაცემას, იგი უზრუნველყოფს მხოლოდ ნივთით სარგებლობის უფლებამოსილებას. შესაბამისად, ლიზინგის გამცემი (მეორე მოპასუხე) რჩება ავტომობილის იურიდიულ მესაკუთრედ და სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლით გათვალისწინებულ მფლობელად, რომელიც პასუხისმგებელია ამ ავტომობილის ექსპლუატაციით გამოწვეულ ზიანზე;

12.6. პირველმა მოპასუხემ დაარღვია საგზაო მოძრაობის წესები, ავტომობილს მართავდა ალკოჰოლური სიმთვრალის მდგომარეობაში და მართვის უფლების გარეშე. ეს გარემოებები, მეორე მოპასუხის პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების ნაცვლად, კიდევ უფრო ამძიმებს მის, როგორც მფლობელის, პასუხისმგებლობას, ვინაიდან მან სათანადოდ არ უზრუნველყო კონტროლი მის საკუთრებაში არსებული მომეტებული საფრთხის წყაროს მართლზომიერ გამოყენებაზე;

12.7. ევროპული ქვეყნების კანონმდებლობასა და სასამართლო პრაქტიკაში აღიარებულია მომეტებული საფრთხის წყაროს მესაკუთრის მაღალი პასუხისმგებლობის სტანდარტი. ლიზინგის ხელშეკრულება თავისთავად არ ათავისუფლებს მესაკუთრეს პასუხისმგებლობისგან. ეს მიდგომა ემსახურება დაზარალებულის ინტერესების დაცვას, რათა მას ჰქონდეს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება არა მხოლოდ უშუალო ზიანის მიმყენებლისგან, არამედ იმ პირისგანაც, რომელიც ფლობს საფრთხის შემცველ ნივთს;

12.8. სსკ-ის 463-ე, 408-ე და 409-ე მუხლების ერთობლივი ანალიზით ცალსახად დგინდება, რომ მოპასუხე კომპანია, როგორც ავტოსატრანსპორტო საშუალების იურიდიული მფლობელი, ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ ამ ნორმათა იგნორირება იწვევს არასწორ სამართლებრივ დასკვნას;

12.9. მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს მეორე მოპასუხის პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების სამართლებრივი საფუძველი, ვინაიდან ავტოსატრანსპორტო საშუალების გადაცემა მოსდა ლიზინგის ხელშეკრულების ფარგლებში, რაც წარმოადგენს მართლზომიერი სარგებლობის კლასიკურ შემთხვევას და განაპირობებს პასუხისმგებლობის სოლიდარულ განაწილებას ორივე სუბიექტზე.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 25 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

14. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

15. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

16. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

17. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით პრეტენზია (შედავება) არ განუხორციელებია. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანია ეკისრება თუ არა ლიზინგის გამცემს ლიზინგის საგნით - სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად მიყენებულ ზიანზე ლიზინგის მიმღებთან ერთად სოლიდარული პასუხისმგებლობა. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ლიზინგის ხელშეკრულების საფუძველზე მფლობელობის გადაცემა დელიქტური ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს მომეტებული საფრთხის წყაროს მესაკუთრეს - ლიზინგის გამცემს, რასაც კასატორი არ ეთანხმება. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება დელიქტური ვალდებულების კერძო შემთხვევას წარმოადგენს, რომელიც რეგლამენტირებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლით და მიუხედავად ბრალისა, მომეტებული საფრთხის წყაროს იურიდიულ მფლობელს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას აკისრებს. აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი. იმავე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ პირი სატრანსპორტო საშუალებას იყენებს მფლობელის ნებართვის გარეშე, იგი ვალდებულია მფლობელის ნაცვლად აანაზღაუროს ზიანი. ამასთან, მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი, თუ სატრანსპორტო საშუალების გამოყენება შესაძლებელი გახდა მისი ბრალის გამო. ამ ნაწილის პირველი წინადადება არ გამოიყენება, თუ მოსარგებლე მფლობელის მიერ დანიშნულია სატრანსპორტო საშუალების სამართავად, ან თუ ეს სატრანსპორტო საშუალება მას გადაცემული ჰქონდა მფლობელისაგან. აღნიშნული ნორმის მიზნებიდან გამომდინარე, სატრანსპორტო საშუალების მფლობელად მიიჩნევა პირი, რომელიც იურიდიული საფუძვლით ახორციელებს ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობას (იხ. სუსგ საქმე Nას-39-38-10, 15 ივლისი, 2010 წელი). ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მესამე წინადადების მიხედვით, შესაძლებელია გამოვყოთ ორი შემთხვევა, როდესაც ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობა ეკისრება სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს მიუხედავად ზიანის დადგომაში მისი ბრალეულობისა: როდესაც მოსარგებლე მფლობელის მიერ დანიშნულია სატრანსპორტო საშუალების სამართავად, ან თუ ეს სატრანსპორტო საშუალება მას გადაცემული ჰქონდა მფლობელისაგან. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მესამე პირების წინაშე იურიდიული მფლობელის პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელია ტრანსპორტის სამართალდამრღვევი მძღოლისათვის სარგებლობაში გადაცემა, მაშინაც კი, როდესაც მოსარგებლის შემდგომი ქმედებები ეწინააღმდეგება იურიდიული მფლობელის ნებას. ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმით გათვალისწინებულ გამონაკლისს საფუძვლად უდევს ის გარემოება, რომ სატრანსპორტო საშუალება პოტენციური საფრთხის წყაროა და მისი მოხმარება განაპირობებს შედარებით მაღალი ხარისხით საზიანო შედეგების დადგომის შესაძლებლობას, ვიდრე სხვა ჩვეულებრივი საქმიანობისას. ავტოსატრანსპორტო საშუალების ამგვარი თვისების გამო იგი მომეტებული საფრთხის წყაროდ არის მიჩნეული და, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მოხმარება სამართლებრივად ნებადართულია, პასუხისმგებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროდან მომდინარე ზიანისათვის ჩვეულებრივ სამოქალაქოსამართლებრივ პასუხისმგებლობასთან შედარებით უფრო მკაცრია - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელს ბრალის მიუხედავად ეკისრება. აღნიშნული გამოწვეულია იმ მატერიალური ობიექტების ფლობითა და სარგებლობით (ექსპლუატაციით ან ნებისმიერი ფორმით მისი გამოყენებით), რომელსაც განსაკუთრებული ხარისხობრივი თვისება აქვთ და ადამიანის მხრიდან მასზე სრული კონტროლის დამყარება შეუძლებელია (იხ. სუსგ საქმე Nას-494-463-2010, 09 ნოემბერი, 2010 წელი). საკასაციო სასამართლო ასევე განმარტავს, რომ ლიზინგი ფინანსური ინსტიტუტი და მხარეთა შორის რისკების განაწილების მოქნილი ინსტრუმენტია. მისი პრაქტიკული დანიშნულება ყველაზე უკეთ იმით გამოიხატება, რომ ლიზინგი ცალკე უფლების ობიექტია (ქეთევან ირემაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, მუხლი 576, ველი 1, 25. იხ: gccc.tsu.ge). ლიზინგის ხელშეკრულება, ტრადიციულად, განიხილება ან არატიპურ ქირავნობად ან - ხელშეკრულების დადების თავისუფლების შედეგად ფორმირებულ ხელშეკრულების განსაკუთრებულ ტიპად (sui generis) (Weidenkaff, in Palandt BGB Komm, 72. Aufl., 2013, Einf v §535, Rn. 37,38), რომელიც ნაწარმოებია ქირავნობის სამართლიდან, მაგრამ განსხვავდება ქირავნობისაგან. ზოგ ქვეყანაში ლიზინგის მოსაწესრიგებლად იყენებენ ნასყიდობის, სესხისა და მომსახურების სამართლის ნორმებს. ლიზინგის სამართლებრივი კონსტრუქცია კომპლექსურია და დაკავშირებულია გარკვეულ სირთულეებთან (ენცო ლ. ვიალი, საქართველოს ახალი კანონი ლიზინგის შესახებ - კრიტიკული ანალიზი, ქართული სამართლის მიმოხილვა 5/2002-4, გვ. 524; Weidenkaff, in Palandt BGB Komm, 72. Aufl., 2013, Einf v §535, Rn. 37-39) (იხ. სუსგ საქმე Nას-804-2022, 12 აპრილი, 2024 წელი). ქართულ სამართალში ლიზინგთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი დებულებები მოწესრიგებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში, რომელიც განსაზღვრავს ლიზინგის ხელშეკრულებას, როგორც ტრანზაქციას, რომლის ფარგლებშიც ლიზინგის გამცემი ვალდებულია, გადასცეს კონკრეტული ქონება ლიზინგის მიმღებს სარგებლობაში ხელშეკრულებაში მითითებული ვადით, ქონების შესყიდვის უფლებით ან მის გარეშე. გარდა ამისა, ლიზინგის მიმღები ვალდებულია, კონკრეტული პერიოდულობით გადაუხადოს ლიზინგის გამცემს იმ პირობით, რომ: ა) ლიზინგის მიმღები განსაზღვრავს ქონებას და ირჩევს მიმწოდებელს, რომლისგანაც შეისყიდის ან სხვაგვარად მიიღებს ქონებას; ბ) ლიზინგის გამცემი შეიძენს ლიზინგით გასაცემ ქონებას, ხოლო მიმწოდებელი ინფორმირებული იქნება ამის შესახებ (ლევან გოთუა, საქართველოში ფინანსური ლიზინგის განვითარების სამართლებრივი პრობლემები, შედარებითი სამართლის ქართულ-გერმანული ჟურნალი 3/2021, გვ. 50). ლიზინგის კონცეფციის მიხედვით, მ–ების მისაღებად არ არის აუცილებელი ქონებაზე საკუთრების უფლების ფლობა. შესაბამისად, ლიზინგის ხელშეკრულების მიზანი ლიზინგის საგნით სარგებლობის უფლების რეალიზაციით გამოიხატება (ქეთევან ირემაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, მუხლი 576, ველი 68, იხ: gccc.tsu.ge) (იხ. სუსგ საქმე Nას-804-2022, 12 აპრილი, 2024 წელი). ლიზინგის ხელშეკრულების საფუძველზე მფლობელობის გადაცემასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლომ არაერთ განჩინებაში განმარტა, რომ ლიზინგის ხელშეკრულების საფუძველზე მფლობელობის გადაცემა იმგვარი იურიდიული მნიშვნელობის მქონე მოქმედებაა, რომელიც დელიქტური ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს მომეტებული საფრთხის წყაროს მესაკუთრეს (სსკ-ის 999.4 მუხლი). ასეთ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის სუბიექტები არიან ვალდებული და დაზარალებული პირები (იხ. სუსგ საქმე Nას-1453-1373-2017, 09 მარტი, 2018 წელი; Nას-804-2022, 12 აპრილი, 2024 წელი). მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ავტოსატრანსპორტო შემთხვევაში ბრალეულ მძღოლს - პირველ მოპასუხეს მისი მართვის ქვეშ არსებული ავტოსატრანსპორტო საშუალება - CHEVROLET, სახ. ნომრით: ….., ფაქტობრივ მფლობელობაში გადაცემული ჰქონდა მეორე მოპასუხესთან დადებული ლიზინგის ხელშეკრულების საფუძველზე; დასახელებული ავტომანქანა რეგისტრირებულია მეორე მოპასუხის სახელზე. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული განმარტებებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ განსახილველ დავაში, პასუხისმგებლობის განსაზღვრის მიზნებისთვის, ლიზინგის გამცემი არ წარმოადგენს მფლობელს, არამედ მფლობელად მიიჩნევა მხოლოდ ლიზინგის საგნის მიმღები და სწორედ მას ეკისრება ავტომანქანის ექსპლუატაციის შედეგად მოსარჩელის მიმართ დამდგარ ზიანზე პასუხისმგებლობა. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 150 ლარის 70% – 105 ლარი. ამასთან, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 300 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 150 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სს „ს.რ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სს „ს.რ–ას“ (ს.ნ. ........) დაუბრუნდეს მის მიერ 2023 წლის 30 მარტს №855 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 300 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი - 150 ლარი და დარჩენილი 150 ლარის 70% – 105 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი: TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი: 300773150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ლევან ნემსაძე

მოსამართლეები: არჩილ კოჭლამაზაშვილი

ლევან მიქაბერიძე