საქმე №ას-410-2024 26 დეკემბერი, 2025 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლევან ნემსაძე, გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - ჯ.ლ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - თ.უ–ვა (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 22 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ქონებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

1.1. ჯ.ლ–ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ.უ–ვას მიმართ, ქონებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნით.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. მცხეთაში, მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე, ყოფილი აბანოების საქაჩის მოპირდაპირედ, 2008 წლის 1 თებერვლიდან საჯარო რეესტრში თ.უ–ვას საკუთრებაში რეგისტრირებულია 19359 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი (ს/კ ......). 1998 წლიდან ჯ.ლ–ძე ფლობდა აღნიშნული მიწის ნაკვეთის ნაწილს, რომელიც მდებარეობდა 2010 წლამდე მის საკუთრებაში არსებული რესტორანი „მ.კ–ის“ მოსაზღვრედ. აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე ჯ.ლ–ძემ მოაწყო ინფრასტრუქტურა მწვანე განაშენიანების, მიწასთან მყარად დაკავშირებული ნივთების, სხვა ინვენტარის სახით და იყენებდა ავტოსადგომისა და სხვა საქმიანობისათვის.

2.2. 2005-2006 წლებში ჯ.ლ–ძემ წარადგინა სათანადო საბუთები მიწის ლეგალიზაციის მიზნით. მისთვის არ უთქვამთ, რომ მიწის ნაკვეთი ვინმეს კერძო საკუთრებაში იყო და არც რაიმე პასუხი გაუციათ განცხადებაზე. 2009 წლის 19 აგვისტოს ჯ.ლ–ძე უკანონოდ დააპატიმრეს, მას იძულებით ჩამოართვეს რესტორანი. 2013 წლის 13 იანვრამდე ჯ.ლ–ძე იმყოფებოდა პატიმრობაში, გათავისუფლდა სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობისაგან და სასჯელისაგან პოლიტპატიმრის სტატუსით საქართველოს პარლამენტის 2012 წლის 5 დეკემბრის დადგენილებისა და 2012 წლის 28 დეკემბრის კანონით ამნისტიის შესახებ 22-ე მუხლის საფუძველზე. ჯ.ლ–ძეს მხოლოდ 4 წლიანი პატიმრობის შემდეგ მიეცა საშუალება დაეცვა საკუთარი უფლებები.

2.3. ჯ.ლ–ძემ ზეპირად თუ წერილობით არაერთხელ მიმართა თ.უ–ვას ნივთების გამოთხოვის შესახებ, თუმცა მოპასუხის მხრიდან მას რეაგირება არ მოჰყოლია. ხოლო 2014 წლის 4 სექტემბერს მან აღძრა სარჩელი თ.უ–ვას წინააღმდეგ უკანონო მფლობელობიდან ნივთების გამოთხოვის შესახებ. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. შესაგებელში მან უარყო ჯ.ლ–ძის მხრიდან მისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთის ნაწილის ფლობა და მასზე რაიმე ინფრასტრუქტურული სამუშაოების წარმოება. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ჯ.ლ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. სასამართლოს მიერ დადგინდა ჯ.ლ–ძის მიერ თ.უ–ვას საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ნაწილის ფლობისა და მასზე ინფრასტრუქტურული სამუშაოების წარმოების ფაქტები, აგრეთვე ის გარემოება, რომ მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულება (07.06.2004) არ შეიცავდა რაიმე მითითებას ნაკვეთზე არსებულ ინფრასტრუქტურასთან და მის ნასყიდობასთან დაკავშირებით, ნივთები იყო მოპასუხის მიწის ნაკვეთზე და ის ამას სადავოდ არ ხდიდა. გადაწყვეტილებით თ.უ–ვასგან გამოთხოვილ იქნა ამ ნაკვეთზე არსებული შემდეგი ნივთები: ელექტროგანათების ბოძი 3 ცალი; ალაყაფის კარი; მეტალო-პლასტმასის ჯიხური; ხის შემოღობვა 60 მეტრი; ბორდიური 5 ცალი; დეკორატიული ქვა; წყალგაყვანილობის მილი 30 მეტრი (დიამეტრი 25 მმ.); ელექტროსადენები 200 მეტრი. ჯ.ლ–ძის სარჩელი ხეების, ბუჩქების, შემოღობვის ქვეშ არსებული ბეტონის საძირკვლისა და ასფალტის საფარის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა იმ მოტივით, რომ წარმოადგენდა თ.უ–ვას კუთვნილი მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 31ოქტომბრის გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა 2017 წლის 16 იანვარს და მასზე გაიცა სააღსრულებო ფურცელი.

2.4. ჯ.ლ–ძის მიერ მოწყობილი ინფრასტრუქტურის ფარგლებში წარმოებული სამუშაოებიდან თ.უ–ვას კუთვნილი მიწის არსებით შემადგენელ ნაწილს შეადგენს შემდეგი ქონება: 600 კვ.მ. ასფალტის საფარი, 12 კუბ.მ. არმირებული ბეტონის საძირკველი შემოღობვის ქვეშ; 2 კუბ.მ. არმირებული ბეტონის საძირკველი ალაყაფის კარების ქვეშ; ნაძვის ხე-7 ძირი; ალუბლის ხე-7 ძირი; ცაცხვის ხე-7 ძირი; ღობის გასწვრივ დარგული მარადმწვანე დეკორატიული მცენარეები (ტუია, ლუგუსტრუმი)-80 ძირი. აღნიშნული ქონების საერთო შეფასება საბაზრო ღირებულებით შეადგენს: 18 640 ლარს.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განაცხადა, რომ თ.უ–ვამ სადავო მიწის ნაკვეთი და სხვა მის მიმდებარედ განთავსებული ნაკვეთები შეიძინა 2004 წლის 7 ივნისს, რის შემდგომაც კეთილმოაწყო. შესაგებლის თანახმად, ამ სამუშაოებში მოსარჩელე არ მონაწილეობდა და არც რაიმე სახის უფლება გააჩნდა ნაკვეთზე. შესაგებელში სადავოდაა გამხდარი მოსარჩელის მიერ მითითებული ხარჯის გაწევის ფაქტი იმ მოტივით, რომ სარჩელს არ ახლავს რაიმე სახის ხარჯთაღრიცხვა ან გაწეული ხარჯის დამადასტურებელი მტკიცებულება. რაც შეეხება საქმეში წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნას, დასკვნიდან მართალია მასში აღწერილია სადავო ქონების არსებული მდგომარეობა, თუმცა არ იყო და ვერც იქნებოდა მითითებული თუ ვინ გასწია ეს სამუშაოები 10-15 წლის წინ.

3.2. მოპასუხე აგრეთვე უთითებდა, რომ ჯ.ლ–ძეს მოთხოვილი ნივთები დაბრუნებული აქვს სასამართლო გადაწყვეტილებით და მან უნდა მიიღოს აღნიშნული ნივთები, რაც გამორიცხავს მის მიერ რაიმე ტიპის ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნას.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილებით ჯ.ლ–ძის სარჩელი თ.უ–ვას მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

4.2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ჯ.ლ–ძემ.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 22 იანვრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

5.2. სააპელაციო პალატამ შეისწავლა საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, მხარეთა ახსნა-განმარტებები, მოწმეთა ჩვენებები და დაასკვნა, რომ სახეზე არ იყო თ.უ–ვას უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი. აღნიშნული დასკვნა უპირველესად დაეფუძნა იმ გარემოებას, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ გაზიარებული იქნებოდა სადავო ხარჯების მოსარჩელის მიერ გაწევის ფაქტი, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ცალსახად დგინდებოდა, რომ აღნიშნული სამუშაოები 1997-2003 წლებში ჩატარდა. თ.უ–ვამ კი, მიწის ნაკვეთი 2004 წლის 7 ივნისს შეიძინა, რის შემდგომაც, 2021 წლის 20 იანვარს შპს „ს.ლ–მა“ თ.უ–ვასთან იმავე მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულება გააფორმა. მიწის ნაკვეთი, 2004 წლამდე, არც თ.უ–ვას და არც შპს „ს.ლ–ის“ საკუთრება არ ყოფილა. 2004 წლის 7 ივნისამდე კი, მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება სრულიად საქართველოს საპატრიარქოსთან არსებული შემოქმედებითი საწარმოო გაერთიანება შპს „მ–ას“ ეკუთვნოდა. ამდენად, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში ვერ დგინდებოდა მოსარჩელის მხრიდან, თ.უ–ვას მიერ სადავო ქონების შეძენის შემდგომ მასზე გაუმჯობესების ხარჯების გაწევის ფაქტი, რაც, თავის მხრივ, ნიშნავდა, რომ არ იკვეთებოდა თ.უ–ვას გამდიდრების ფაქტი. შესაბამისად, ის არ იყო მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი დანახარჯების ანაზღაურებაზე ვალდებული სუბიექტი - პირი, რომელიც ქონებაზე ხარჯების გაწევით გამდიდრდა. მან სადავო მიწის ნაკვეთი იმ დროისათვის უკვე გაუმჯობესებულ მდგომარეობაში შეიძინა, რაშიც შესაბამისი საფასური გადაიხადა.

5.3. რაც შეეხება მოსარჩელის არგუმენტს, რომ განსახილველი საქმისათვის თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 31 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებების პრეიუდიციული მნიშვნელობის შესახებ, პალატამ აღნიშნა, რომ ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი არ იყო ფაქტი, რომლისთვისაც პრეიუდიციული მნიშვნელობის მინიჭებას ითხოვდა მოსარჩელე და რომელიც ჯ.ლ–ძის მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურების უპირობო საფუძველს წარმოშობდა.

5.4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 22 იანვრის განჩინება ჯ.ლ–ძემ საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და გამოკითხული მოწმეების ჩვენებები, ასევე არასწორად განმარტა კანონი, რამაც საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება გამოიწვია.

6.2. კასატორი უთითებს, რომ 2008 წლის 1 თებერვლიდან საჯარო რეესტრში თ.უ–ვას საკუთრებაში რეგისტრირებულია 19359 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი (ს/კ ........). 1998 წლიდან ჯ.ლ–ძე ფლობდა აღნიშნული მიწის ნაკვეთის ნაწილს, რომელიც მდებარეობდა 2010 წლამდე მის საკუთრებაში არსებული რესტორანი „მ.კ–ის“ მოსაზღვრედ აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე ჯ.ლ–ძის მიერ მოეწყო ინფრასტრუქტურა მწვანე განაშენიანების, მიწასთან მყარად დაკავშირებული ნივთების, სხვა ინვენტარის სახით და იყენებდა ავტოსადგომისა და სხვა საქმიანობისათვის. 2005-2006 წლებში ჯ.ლ–ძემ წარადგინა სათანადო საბუთები მიწის ლეგალიზაციის მიზნით. მისთვის არ უთქვამთ, რომ მიწის ნაკვეთი ვინმეს კერძო საკუთრებაში იყო და არც რაიმე პასუხი გაუციათ განცხადებაზე. 2009 წლის 19 აგვისტოს ჯ.ლ–ძე უკანონოდ დააპატიმრეს, მას იძულებით ჩამოართვეს რესტორანი. 2013 წლის 13 იანვრამდე ჯ.ლ–ძე იმყოფებოდა პატიმრობაში, 2012 წელს, მისი გათავისუფლების შემდგომ მოსარჩელემ მიმართა მოპასუხეს მის მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურებისა და უკანონო მფლობელოლობიდან უძრავი ქონების გამოთხოვის თაობაზე, რასაც არანაირი შედეგი არ მოჰყოლია. კასატორი უთითებს, რომ სწორედ ამიტომ აღძრა სარჩელი სასამართლოში. განსახილველ დავაში, იგი ითხოვს არა უკვე სასამართლოს მიერ მიკუთვნებული ნივთების ანაზღაურებას, არამედ იმ ხარჯების ანაზღაურებას, რომელთა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა ვერ მოხერხდა, ვინაიდან ისინი წარმოადგენდნენ მოპასუხის საკუთრებაში შემავალი ქონების არსებით შემადგენელ ნაწილს.

6.3. კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო პალატამ სრულიად დაუსაბუთებლად არ დააფუძნა გადაწყვეტილება თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 31 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას, ვინაიდან ამ მტკიცებულებით დასტურდებოდა მოპასუხის უსაფუძვლო გამდიდრების ხარჯი.

6.4. ჯ.ლ–ძის საკასაციო საჩივარი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 15 მაისის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

7. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

11. საკასაციო საჩივარში შედავებულია მოპასუხის უსაფუძვლოდ გამდიდრების ფაქტი შესაბამისად, წინამდებარე განჩინებაში საკასაციო პალატა გამოიკვლევს მოწინააღმდეგე მხარედ დასახული პირის გამდიდრებას, მის საკუთრებაში მოქცეულ ქონებაზე, მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯების შედეგად.

12. საკასაციო პალატის განსჯით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რის გამოც დადგენილად მიიჩნევა შემდეგი:

- თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ ქალაქ მცხეთაში, N....... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული 19359 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი აღრიცხულია თ.უ–ვას საკუთრებად. უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი: 07/06/2004 წ. No1-3302 ნასყიდობის ხელშეკრულება.

- 2004 წლის 7 ივნისს დადებული N1-3302 ნასყიდობის ხელშეკრულებით თ.უ–ვამ სრულიად საქართველოს საპატრიარქოსთან არსებული შემოქმედებითი საწარმოო გაერთიანება შპს „მ–გან“ შეიძინა N.......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი;

- შპს „ს.დ.ე.ც–ის“ 2015 წლის 17 აგვისტოს ექსპერტიზის No4/030 დასკვნაში აღნიშნულია, რომ ექსპერტს წარედგინა ქალაქ მცხეთაში, ყოფილი აბანოების მოპირდაპირედ მდებარე მიწის ნაკვეთი (............ საკადასტრო კოდით) მასზე არსებული ინფრასტრუქტურა და განაშენიანება. მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს 1457 კვ.მ-ს, რომელიც შემოღობილია ხის ღობით, მოწყობილია შესასვლელი დიდი ხის ჭიშკარი, მეტალპლასტმასის საყარაულო ჯიხური, ბეტონის ცოკოლი, დაგებულია ასფალტი, მოწყობილია ელექტროგანათების ბოძები ტერიტორიაზე ტრასის მხარეს დარგულია კვიპაროსის ხეები და ასევე სხვა ნარგავები. ინფრასტრუქტურა ამორტიზებულია 25-30%-ით, ინფრასტრუქტურის ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს 10-15 წელს;

- თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით, ჯ.ლ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ხოლო 15 ძირი ხის, 50 ძირი ბუჩქის, შემოღობვის ქვეშ არსებული ბეტონის საძირკვლისა და ასფალტის საფარის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის შესახებ, მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

13. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ იმ შედეგის გათვალისწინებით, რომლის მიღწევასაც მოსარჩელე ისახავს მიზნად, სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელი ნორმა (სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლი) წარმოადგენს, რაც მართებულად აქვს მოძიებული და შემოწმებული სააპელაციო სასამართლოს, რადგან როგორც საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ დანაწესის მითითება არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვის ხელის შემშლელი. სამართალში დამკვიდრებულია პრინციპი _ „jura novit curia“ (სასამართლომ იცის კანონი). მოთხოვნის იურიდიული მართებულობის კვლევა მოიაზრებს სასამართლოს მხრიდან დამფუძნებელი ნორმების სწორად მოძიებას, რომელიც დავის გადაწყვეტის ფუნდამენტს წარმოადგენს (იხ. სუსგ-ები: N ას -559-2019; N ას- 1426-2018; N ას-1322-2018).

14. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადად კონდიქციური დანაწესების (სამოქალაქო კოდექსის 976-991-ე მუხლები) გამოყენების უმთავრესი წინაპირობა მის სუბსიდიურობაში ვლინდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების წესები მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებად გვევლინება მხოლოდ მაშინ, როდესაც სასამართლო მოვლენათა დინამიკის გათვალისწინებით დაასკვნის, რომ გამორიცხულია სხვა უფრო სპეციალური ნორმის გამოყენება (მაგ: პოსესორული ან ვინდიკაციური სარჩელები (სანივთო სამართალი), სარჩელი ვალდებულების შესრულების შესახებ (როგორც პირველადი, ისე _ მეორადი მოთხოვნები) და სხვა) - (იხ. სუსგ-ები: N ას-774-723-2017, 11.10.2017 წ.; #ას-794-794-2018, 11.09.2018; N1021-2019, 20.12.2019წ.).

15. კასატორის მთავარი არგუმენტი ის არის, რომ 2009 წლის 19 აგვისტოს ჯ.ლ–ძე უკანონოდ დააპატიმრეს, მას იძულებით ჩამოართვეს რესტორანი, რომლის მფლობელობაში მოქცეული ნაწილიც 2008 წლის 1 თებერვლიდან საჯარო რეესტრში თ.უ–ვას სახელზეა რეგისტრირებული. 2013 წლის 13 იანვრამდე ჯ.ლ–ძე იმყოფებოდა პატიმრობაში. შემდგომ მოსარჩელემ მიმართა მოპასუხეს მის მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურებისა და უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ქონების გამოთხოვის თაობაზე, რასაც არანაირი შედეგი არ მოჰყოლია. კასატორი უთითებს, რომ სწორედ ამიტომ აღძრა სარჩელი სასამართლოში. განსახილველ დავაში, იგი ითხოვს არა უკვე სასამართლოს მიერ მიკუთვნებული ნივთების ანაზღაურებას, არამედ იმ ხარჯების ანაზღაურებას, რომელთა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა ვერ მოხერხდა, ვინაიდან ისინი წარმოადგენდნენ მოპასუხის საკუთრებაში შემავალი ქონების არსებით შემადგენელ ნაწილს. კასატორის მტკიცებით, მოპასუხის საკუთრებაში მოქცეულ მიწის ნაკვეთის ნაწილზე, მას მართლზომიერი მფლობელობის განმავლობაში გაწეული აქვს სხვადასხვა ხარჯი, რაც უდავოდ დგინდებოდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 31 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით.

16. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია და სადავო არაა, რომ მოსარჩელემ უძრავ ქონებაზე მაშინ გასწია ხარჯები, როდესაც სადავო ნივთი მის მფლობელობაში იყო, ხოლო მომიჯნავე უძრავი ნივთი - საკუთრებაში. სახელდობრ, საქმეზე მოწმის სახით გამოკითხულმა თ.ქ–მა განმარტა, რომ დაახლოებით 2003 წელს გაიცნო ჯ.ლ–ძე, რომელმაც წაიყვანა მის კუთვნილ რესტორანში სამუშაოდ მცხეთის ტერიტორიაზე, რესტორნის მიმდებარე ტერიტორია გამოიყენებოდა ავტომანქანების სადგომად, სადაც ჯ.ლ–ძეს მოწყობილი ჰქონდა ინფრასტრუქტურა, განათებული ჰქონდა მტკვრის სანაპირო, ტერიტორიაზე იყო ხეები და ბუჩქები, ნაკვეთი იყო მოასფალტებული ჩასასვლელიდან რესტორნის დასაწყისამდე. დაახლოებით ორი სამი თვე მუშაობდა ჯ.ლ–ძესთან, სამუშაოები სრულდებოდა ჯ.ლ–ძის ხარჯებით და მისი მითითებით, რაიმე სადავო არ ყოფილა ვინმეს მხრიდან მოსარჩელის მიერ განხორციელებულ სამუშაოებთან დაკავშირებით. ამავე საქმეზე მოწმის სახით გამოკითხულმა მეორე პირმა - გ.ხ–მა მიუთითა, რომ იგი არქიტექტორი და დიზაინერია და თუ რაიმე სამუშაო ჰქონდა შესასრულებელი ამ კუთხით ჯ.ლ–ძეს, მას უკვეთავდა და უხდიდა თანხას. მისივე აღნიშვნით, მცხეთის შესასვლელში მდებარე მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული რესტორნისათვის მან დაამზადა შესასვლელი ალაყაფის კარი ლითონით და შეფუთა ხის მასალით. ჯ.ლ–ძემ დააგო ასფალტი აღნიშნულ ტერიტორიაზე, სადაც ავტომანქანები ჩერდებოდა, კომუნიკაცია არ იყო და შორი მანძილიდან მიიყვანეს წყალი როგორც ახსოვს, დაიდგა ელექტროგანათების ბოძები, გაკეთდა ხის შემოღობვა ბეტონის საძირკვლით, რომელსაც ჰქონდა ბურთულებიანი განათება. გზიდან მომდინარე ხმაურის დასახშობად დარგული იქნა ბუჩქები, მოიტანეს დეკორატიული ქვები, რომელსაც გაუკეთა განათება გზიდან, რომ შესამჩნევი ყოფილიყო რესტორანი. შესავლელთან დაიდგა მეტალპლასტმასის ჯიხური. მუშაობა მიმდინარეობდა ჯ.ლ–ძის დაკვეთით და ვინმეს მხრიდან სადავო არ ყოფილა, ასევე ჯ.ლ–ძემ 2005-2006 წლებში განცხადება დაწერა მიწის ლეგალიზაციის შესახებ, მოწმემ ჩააბარა განცხადება და პროექტი ნაკვეთის ლეგალიზაციის მიზნით, არ უთქვამთ, რომ ვინმეს კერძო საკუთრებაში იყო მიწის ნაკვეთი და არც რაიმე პასუხი გაუციათ განცხადებაზე. ხარჯების გაწევის პერიოდულობას, ასევე ადასტურებს შპს „ა.....“-ის ანგარიში, საიდანაც ირკვევა, რომ ჯ.ლ–ძის მიერ შემფასებლისათვის წარდგენილი ქონების რეესტრი შეიცავს ქონების რაოდენობის/მოცულობის მონაცემებს, ამ ქონებასთან დაკავშირებით განხორციელებული სამუშაოების პერიოდი/თარიღი კი 1997, 2002 და 2003 წლებით არის განსაზღვრული. აღნიშნული გარემოების საპირისპიროდ, კი საქმის მასალებში წარმოდგენილი შეუცილებადი მტკიცებულებით - ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, უდავოდ დგინდება, რომ თ.უ–ვამ სრულიად საქართველოს საპატრიარქოსთან არსებული შემოქმედებითი საწარმოო გაერთიანება შპს „მ–გან“ 2004 წლის 7 ივნისს დადებული N1-3302 ნასყიდობის ხელშეკრულებით, შეიძინა N........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი, ანუ ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯების შემდგომ.

17. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის აზრით, სასამართლოს მხრიდან შესაფასებელია სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის მეორე ნაწილის რეგულაციით დადგენილი წინაპირობა, კერძოდ გამდიდრების ფაქტის არსებობა და მისი მომენტი. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ანაზღაურების მოთხოვნა გაწეული ხარჯებისთვის შეიძლება მხოლოდ მაშინ, თუ სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული მომენტისთვის, ანუ მოვალისათვის ნივთის დაბრუნებისას, ან გაზრდილი ღირებულების შედეგად სხვაგვარად სარგებლის მიღებისას სახეზეა გამდიდრება, რაკი ნორმა მოთხოვნის წინაპირობად სწორედ ნივთის დაბრუნების მომენტში ნივთზე გაწეული ხარჯების შედეგად მიღებულ გამდიდრებას ითვალისწინებს, მოთხოვნაც ამ მომენტში წარმოიშობა. ეს მტკიცება რელევანტურია, რადგანაც სამოქალაქო კოდექსის 987 მუხლის მე-2 ნაწილი განსაზღვრავს, რომ ღირებულების დასადგენად მნიშვნელოვანია არა ხარჯების გაწევის მომენტი, არამედ ის მომენტი, როდესაც მესაკუთრეს შეუძლია მოახდინოს ღირებულების მატების რეალიზაცია. თუ ნივთი იყო პირის მფლობელობაში, რომელმაც გასწია ხარჯები, ეს მაშინ როგორც წესი იქნება ის მომენტი, როდესაც ის დაუბრუნებს ნივთს მესაკუთრეს (იხ. ჰაინრიხ შნიტგერი/ლია შატბერაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, მუხლი 987, ველი 6; - gccc.ge), შეად. სუსგ- N ას-854-2020, 13.04.2022წ.).

18. ზემოაღნიშნული სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ განსახილველი დავის ფარგლებში სადავო სამუშაოების გაწევის ნამდვილობის ფაქტის დადგენა არ მომხდარა (ეს მტკიცება დავის საგნის მიღმაა), თუმცა იმ პირობებშიც თუ სადავო სამუშაოები მოსარჩელის მიერ მართლაც ჩატარდა, მოპასუხე მის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირი ვერ იქნება, რადგან საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ცალსახად დგინდება, რომ აღნიშნული სამუშაოები 1997-2003 წლებში განხორციელდა, თ.უ–ვამ კი მიწის ნაკვეთი 2004 წლის 7 ივნისს შეიძინა. საკასაციო პალატა შეჯამების სახით მიუთითებს, რომ საქმეზე დადგენილი გარემოებების ლოგიკური ანალიზით, თ.უ–ვამ, ქონება შეიძინა იმ მდგომარეობაში, როგორიც იყო მისი ყოფილი მესაკუთრის ხელში, რაშიც მან შესაბამისი საფასურიც გადაიხადა. შესაბამისად, სრულიად უსაფუძვლოა კასატორის მიერ წაყენებული მოთხოვნა, კეთილსინდისიერი მყიდველისთვის იმგვარი ხარჯის ანაზღაურების დაკისრების შესახებ, რომელშიც მან გარკვეული თანხა გადაიხადა, და რომელიც შეიძლება არც კი გაეწია, ნასყიდობის საგნის სხვაგვარ მდგომარეობაში ყოფნის შემთხვევაში.

19. საკასაციო პალატა დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის იმ შედავებასაც, რომლის თანახმადაც, სააპელაციო პალატამ უმართებულოდ არ დააფუძნა გადაწყვეტილება თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 31 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას, ვინაიდან ამ მტკიცებულებით დასტურდებოდა მოპასუხის უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი. საკასაციო პალატა იზიარებს, გასაჩივრებულ განჩინებაში მოყვანილ მსჯელობას, რომ სადავო გადაწყვეტილებით, დადგენილი არ არის ფაქტი, რომლისთვისაც პრეიუდიციული მნიშვნელობის მინიჭებას ითხოვს კასატორი - კერძოდ, იმ ნივთების მოსარჩელისადმი კუთვნილების ფაქტი, რომლის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვასაც ის მოითხოვდა (სარჩელი ამ ნაწილში იმიტომ არ დაკმაყოფილდა, რომ სადავო მოძრავი ნივთები მოპასუხის უძრავი ნივთის არსებით შემადგენელ და შესაბამისად - გამოუცალკევებელ ნივთებად იქნა მიჩნეული) და რომელიც ჯ.ლ–ძის მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურების უპირობო საფუძველს წარმოშობდა.

20. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

21. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მხარეს უარი უნდა ეთქვას საქმის განხილვაზე.

23. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ჯ.ლ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ჯ.ლ–ძეს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს რ.მ–ის მიერ 09/05/2024წ. №21768314148 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 925 ლარის 70 % – 647,5 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლევან ნემსაძე

გოჩა ჯეირანაშვილი