საქმე №ას-1175-2022

28 აპრილი 2023 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე: (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები: თეა ძიმისტარაშვილი (მომხსენებელი),

ლაშა ქოჩიაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - შპს „ი.ს–სი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - დ.დ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა

1.1. დ.დ–ძემ (შემდეგში წოდებული „მოსარჩელე“, „მოწინააღმდეგე“ მხარედ) თბილისის საქალაქო სამართლოში სარჩელი აღძრა შპს „ი.ს–სის“ (შემდეგში წოდებული „მოპასუხე“, „კასატორ“ მხარედ) მიმართ, რომლითაც დააყენა შემდეგი სახის მოთხოვნები: 1.1. შპს „ი.ს–სს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 2019 წლის თებერვლის, მარტის და აპრილის თვის, შრომითი ანაზღაურება თვეში 1250 ევროს ეკვივალენტი ლარი (ჯამში 3750 ევროს ეკვივალენტი ლარის გადახდა); 1.2. შპს „ი.ს–სს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 2019 წლის 6 მარტიდან - 2019 წლის 19 მაისის ჩათვლით, მოსარჩელის მიმართ არსებული შრომითი ანაზღაურების ყოველდღიურად დაყოვნებული თანხის პირგასამტეხლოს 0.07%-ის გადახდა, რაც შეადგენს 95.64 ევროს ეკვივალენტის ლარი 1.3. შპს „ი.ს–სს“ დაეკისროს მოსარჩელის სასარგებლოდ 2019 წლის 20 მაისიდან, ყოველდღიურად სასამართლოს მიერ მიღებული კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, დაყოვნებული თანხის 3750 ევროს ეკვივალენტის ლარი 0.07%-ის ოდენობით პირგასამტეხლოს გადახდა, 2.73 ევროს ეკვივალენტი ლარის გადახდა; 1.4. შპს „ი.ს–სის“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 2019 წლის 06 ივნისიდან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ყოველთვიურად, შრომითი ანაზღაურების თვეში 1250 ევროს ეკვივალენტის ლარი 1.5. შპს „ი.ს–სს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 2019 წლის 06 ივნისიდან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ყოველდღიურად, შრომითი ანაზღაურების თვეში 1250 ევროს ეკვივალენტი ლარის, დაყოვნებული თანხის პირგასამტეხლოს 0.07%.

2. სარჩელის საფუძვლები

2.1. მოსარჩელე მიუთითებს, რომ მხარეთა შორის 2018 წლის 01 აგვისტოს, გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება 1 წლის ვადით, რომლის საფუძველზედაც დ.დ–ძე დასაქმდა სახელმწიფო ინსტიტუციებთან ურთიერთობის მენეჯერის პოზიციაზე. შრომითი ანაზღაურების ოდენობად განისაზღვრა თვეში 1000 ევროს ეკვივალენტი ლარში, საშემოსავლო გადასახადის გარეშე. დასაქმებულისათვის შრომის ანაზღაურება უნდა გადახდილიყო საანგარიშო თვის 5 რიცხვამდე.

2.2. 2019 წლის 18 თებერვალს, მოპასუხე კომპანიაში შეიცვალა დირექტორი. დირექტორის ცვლილების შემდგომ დაიწყო შრომითი ანაზღაურების გადახდის დაყოვნება, რის შედეგადაც მოსარჩელეს სასარჩელო მოთხოვნაში მითითებული თანხები არ მიუღია.

3. მოპასუხის პოზიცია

3.1. მოპასუხე შპს „ი.ს–სმა“ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3.2. მოპასუხის განმარტებით, მტკიცება შრომითი ურთიერთობის არსებობაზე, მით უფრო შრომითი ურთიერთობის უვადო ხასიათზე, უსაფუძვლოა. მოპასუხე კომპანიას არ გააჩნდა ფულადი ვალდებულების შესრულების მოვალეობა ხელფასის გადახდის სახით. ამასთან, მხარეთა შორის არ ყოფილა დადებული წერილობითი ხელშეკრულება სარჩელზე მითითებული ვადით. ასევე არ არსებობდა მოსარჩელის მიერ შესრულებული რაიმე ფაქტობრივი სამუშაო.

3.3. მოპასუხის მტკიცებით, დაუსაბუთებელია მოსარჩელის მოთხოვნა ხელფასის დავალიანებისა და აღსრულებამდე ვადით მისი მიღების შესახებ, ვინაიდან არ არის წარმოდგენილი რაიმე სახის მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ ის კვლავაც მუშაობს სადავო ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხე კომპანიაში, ასრულებს რაიმე ტიპის სამუშაოს, რომლის სანაცვლოდაც აქვს უფლება მოითხოვოს ხელფასის გადახდა.

4. შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა

4.1. შპს „ი.ს–სმა“ თბილისის საქალაქო სასამართლოში წარადგინა შეგებებული სარჩელი, რომლითაც მოითხოვა დ.დ–ძისათვის გადაცემული კომპიუტერის საფასურის - 2127.99 ლარის დაკისრება.

5. შეგებებული სარჩელის საფუძვლები

5.1. შეგებებული სარჩელის ავტორის მითითებით, მოპასუხე დ.დ–ძეს, უკანონო მფლობელობაში ჰქონდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული „LENOVO“-ს ფირმის ნოუთბუქი, კერძოდ NOTEBOOK/LENOVO/SMB/LENOVO V320-171KB, 17.3, FHD i5 7200U, 8GB, 256GB SSD, DVD-RW, WIN 10pro (სასაქონლო ფასი 2100 ლარი) და ასევე GENIUS-ის ფირმის მაუსი (სასაქონლო ფასი 27.99 ლარი).

5.2. სამსახურიდან გათავისუფლების შემდგომ, დ.დ–ძეს კომპიუტერი არ დაუბრუნებია. აღნიშნული პროდუქტები შეძენილი იყო შპს „ა–ში“, რაც დასტურდება 2018 წლის 3 ივლისის სასაქონლო ზედნადებით ელ - 0387489115, ჯამში აღნიშნული პროდუქციის ფასი შეადგენს 2127.99 ლარს.

6. მოპასუხის პოზიცია

6.1. დ.დ–ძემ წარდგენილი შესაგებელით შეგებებული სარჩელი არ ცნო.

6.2. იგი განმარტავს, რომ მისთვის უცნობია რომელი სამართლებრივი საფუძვლით ითხოვს მოსარჩელე თანხის ანაზღაურებას. ამასთან, მოპასუხე აღნიშნავს, რომ მისთვის უცნობია რა ლეპტოპზეა საუბარი და რა თანხის ანაზღაურებას ითხოვს მოსარჩელე.

7. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელე დ.დ–ძის სარჩელი, მოპასუხე შპს „ი.ს–სის“ მიმართ სახელფასო დავალიანებისა და პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ.

7.2. მოპასუხე შპს „ი.ს–სს“, მოსარჩელე დ.დ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელფასო დავალიანების, ხელზე ასაღები ხელფასის, 3000 ევროს ეკვივალენტი ლარის გადახდა; მოპასუხე შპს „ი.ს–სს“, მოსარჩელე დ.დ–ძის სასარგებლოდ, დაეკისრა პირგასამტეხლოს 93.10 ევროს ეკვივალენტი ლარისა და 2019 წლის 20 მაისიდან, სახელფასო დავალიანების ნაწილში გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, 3000 ევროს ეკვივალენტის ლარის 0.07% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.

7.3. შპს „ი.ს–სის“ შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, დ.დ–ძეს შპს „ი.ს–სის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 2127.99 ლარის გადახდა.

7.4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს, როგორც შპს „ი.ს–სმა“, ასევე დ.დ–ძემ.

8. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება

8.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 ივლისის განჩინებით, არცერთი სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილება და წინმსწრები საოქმო განჩინებები.

8.2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

- მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი, 2018 წლის 01 აგვისტოს ხელშეკრულების თანახმად, მხარეთა შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულება 1 წლის ვადით. ხელშეკრულებაზე ხელმომწერ პირად ფიქსირდება შპს „ი.ს–სის“ იმჟამინდელი დირექტორი ს.ა–ი. ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელე დასაქმდა სახელმწიფო ინსტიტუციებთან ურთიერთობის მენეჯერის პოზიციაზე და მისი შრომითი ანაზღაურება განისაზღვრა ყოველთვიურად 1000 ევროს ეკვივალენტით ლარში.

- სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს საბუთების ტექნიკური და ხელწერის N001214120 ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, „ხელმოწერა, ს.ა–ის სახელით, განლაგებული: შრომის ხელშეკრულებებზე N68, 01.08.2018 წლის თარიღით, ბოლო გვერდზე, მარჯვენა ქვედა მხარეს, სავარაუდოა, რომ შესრულებულია ს.ა–ის მიერ. კატეგორიული ფორმით პასუხის გაცემა ვერ მოხერხდა, გამოსაკვლევი ხელმოწერის შესაბამისი თავისუფალი ნიმუშების სიმცირის გამო (ამასთანავე არ იქნა წარმოდგენილი ს.ა–ის ხელმოწერის ექსპერტიმენტალური ნიმუშები). დადგენა საკითხისა, 2018 წლის 01 აგვისტოს დათარიღებულ N68 შრომის ხელშეკრულებაზე არსებული შპს „ი.ს–სის“ ბეჭდის ანაბეჭდი დატანილია თუ არა იმ დროს, რომელიც მითითებულია საბუთზე, შეუძლებელია, ვინაიდან არ იყო წარმოდგენილი შპს „ი.ს–სის“ ბეჭდის ანაბეჭდების თავისუფალი ნიმუშები, რომლებიც დათარიღებული უნდა იყოს აღნიშნული ბეჭდის დამზადების დღიდან მისი გამოყენების ბოლო დღემდე, ყოველი წლისა და ყოველი თვის“.

- შპს „ი.ს–სმა“ დასაქმებულ დ.დ–ძეს სარგებლობაში გადასცა მის საკუთრებაში არსებული „LENOVO“-ს ფირმის ნოუთბუქი. კერძოდ: NOTEBOOK/LENOVO/SMB/LENOVO V320-171KB, 17.3, FHD i5 7200U, 8GB, 256GB SSD, DVD-RW, WIN 10pro (სასაქონლო ფასი 2100 ლარი) და ასევე GENIUS-ის ფირმის მაუსი (სასაქონლო ფასი 27.99 ლარი).

- დ.დ–ძეს, შპს „ი.ს–სის“ მიერ გადაცემული „LENOVO”-ს ფირმის ნოუთბუქი და GENIUS-ის ფირმის მაუსი არ დაუბრუნებია შპს „ი.ს–სისთვის“.

- შპს „ი.ს–სის“ მიერ, დ.დ–ძისათვის გადაცემული „LENOVO“-ს ფირმის ნოუთბუქი, (სასაქონლო ფასი 2100 ლარი) და ასევე GENIUS-ის ფირმის მაუსი (სასაქონლო ფასი 27.99 ლარი), დღეის მდგომარეობით ამორტიზირებული და გამოსაყენებლად უვარგისია.

8.3. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ დ.დ–ძის მტკიცებით, იგი მუშაობდა მოპასუხე კომპანიაში 2018 წლის 01 აგვისტოს დადებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე და ჰქონდა ყოველთვიური შრომითი ანაზღაურება, ხელზე ასაღები 1000 ევროს ეკვივალენტის ლარში, ოდენობით. აღნიშნულის საპირისპიროდ მოპასუხე მხარე უარყოფდა წარმოდგენილი შრომითი ხელშეკრულების ნამდვილობას და აღნიშნავდა, რომ მოსარჩელე არ წარმოადგენდა შპს „ი.ს–სის“ თანამშრომელს და საქმეში წარმოდგენილი იყო გაყალბებული შრომითი ხელშეკრულება.

8.4. მოპასუხე მხარის მიერ წარდგენილი შედავების შესაბამისად, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 17 დეკემბრის განჩინებით, დაინიშნა საბუთების ტექნიკური ექსპერტიზა. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს საბუთების ტექნიკური და ხელწერის ექსპერტიზის N001214120 დასკვნაში მითითებულია: „ხელმოწერა, ს.ა–ის სახელით, განლაგებული: შრომის ხელშეკრულებებზე N68, 01.08.2018 წლის თარიღით, ბოლო გვერდზე, მარჯვენა ქვედა მხარეს, ..... სავარაუდოა, რომ შესრულებულია ს.ა–ის მიერ. კატეგორიული ფორმით პასუხის გაცემა ვერ მოხერხდა, გამოსაკვლევი ხელმოწერის შესაბამისი თავისუფალი ნიმუშების სიმცირის გამო (ამასთანავე არ იქნა წარმოდგენილი ს.ა–ის ხელმოწერის ექსპერტიმენტალური ნიმუშები). დადგენა საკითხისა, 2018 წლის 01 აგვისტოს დათარიღებულ N68 შრომის ხელშეკრულებაზე არსებული შპს „ი.ს–სის“ ბეჭდის ანაბეჭდი დატანილია თუ არა იმ დროს, რომელიც მითითებულია საბუთზე, შეუძლებელია, ვინაიდან არ იყო წარმოდგენილი შპს „ი.ს–სის“ ბეჭდის ანაბეჭდების თავისუფალი ნიმუშები, რომლებიც დათარიღებული უნდა იყოს აღნიშნული ბეჭდის დამზადების დღიდან მისი გამოყენების ბოლო დღემდე, ყოველი წლისა და ყოველი თვის“.

8.5. სააპელაციო პალატამ, აღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნისა და საქმეში წარმოდგენილი სხვა მტკიცებულებების შესაბამისად მიიჩნია, რომ მოსარჩელესთან ნამდვილად იყო გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულება. კერძოდ, პალატამ მიუთითა წარმოდგენილ საგადახდო დავალებებზე (იხ. ტ I, ს/ფ 38- 40), რომელთა კვლევის შედეგადაც დგინდებოდა, რომ შპს „ი.ს–სი“ მოსარჩელე დ.დ–ძეს 2018 წლის აგვისტოს, სექტემბრის, ოქტომბრის ნოემბრის, დეკემბრისა და 2019 წლის იანვრის თვეებში ურიცხავდა თანხებს ხელფასის სახით, რაც აღნიშნული იყო საგადახდო დავალებების დანიშნულებაში. ამასთან, პალატამ მიუთითა, რომ აღნიშნული თანხების ოდენობა, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში შეადგენდა: 3032, 3049, 3047, 3080, 3033 და 3025 ლარს. პალატამ დასძინა, რომ მითითებულ თანხებს შორის არსებული მცირედი სხვაობა გამოწვეული იყო ხელფასის სახით ჩარიცხული 1000 ევროს ლართან მიმართებაში ყოველთვიურად განსხვავებული კურსით. გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო პალატის აზრით, შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის არსებობას ასევე ადასტურებდა თავად მოპასუხე მხარის მიერ წარმოდგენილი შეგებებული სარჩელიც, რომლის ფარგლებშიც დამსაქმებელი მიუთითებდა მოსარჩელისათვის სამსახურეობრივი მოხმარების მიზნით, ლეპტოპის გადაცემის თაობაზე. სააპელაციო პალატის დასკვნით, არსებული მტკიცების პირობებში, შესაგებლის ფარგლებში შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის უარყოფა წინააღმდეგობრივი იყო და ნაკლებად დამაჯერებელს ხდიდა მოპასუხის პოზიციას.

8.6. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა დასაქმებულის აპელირება წერილობითი ხელშეკრულების სიყალბესა და შრომითი ხელშეკრულების არ არსებობასთან მიმართებით და განმარტა, რომ შრომითი ხელშეკრულების წერილობითი ფორმით არ არსებობის პირობებშიც კი, ვერ იქნებოდა გაზიარებული მოპასუხის მტკიცება შრომითი ურთიერთობის არ არსებობასთან მიმართებით, რადგანაც შრომითი ხელშეკრულება შესაძლოა დაიდოს, როგორც წერილობით, ასევე ზეპირად. შრომით სამართლებრივი ურთიერთობის სპეციფიკიდან გამომდინარე დამსაქმებელი წარმოადგენს ხელშეკრულების ძლიერ მხარეს, რომელიც დასაქმებულს კარნახობს/სთავაზობს ხელშეკრულების პირობებს - თამაშის წესებს, შესაბამისად შრომის კოდექსით წერილობითი ხელშეკრულების სავალდებულობის მიზანი სწორედ დასაქმებულის დაცვაა დამსაქმებლის თვითნებობისაგან და უფლების ბოროტად გამოყენებისაგან და აღნიშნული ვერ განიმარტება დასაქმებულის უფლებების საწინააღმდეგოდ.

8.7. სააპელაციო პალატამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ დამსაქმებლის პრეტენზია მიემართებოდა კომპანიის იმჟამინდელი დირექტორის - ს.ა–ის არაკეთილსინდისიერ განზრახვებსა და შრომითი ხელშეკრულებების შემდგომ პერიოდში ფიქტიურ შედგენაზე, რაც სასამართლოს აზრით, ვერ იქნებოდა განხილული მოსარჩელე დ.დ–ძის სარჩელის უარყოფისათვის სათანადო საფუძვლად, რადგან, პირველ რიგში, ვერ დგინდებოდა ხელშეკრულების ფიქტიური ხასიათი და მეორეც, იმ შემთხვევაში, თუ კომპანიის დირექტორი განზრახ მოქმედებდა საწარმოს ინტერესების საწინააღმდეგოდ, აღნიშნული წარმოადგენდა მის მიმართ დამოუკიდებელი მოთხოვნის საფუძველს, ფიდუციური მოვალეობების დარღვევის გამო, რაც ვერ დააბრკოლებდა დასაქმებული პირის - დ.დ–ძის მოთხოვნას სახელფასო დავალიანების ანაზღაურებასთან დაკავშირებით.

8.8. სააპელაციო პალატამ იმსჯელა გადაწყვეტილების წინმსწრები საოქმო განჩინებების შესახებ წარდგენილ პრეტენზიასთან დაკავშირებითაც და განმარტა, რომ მხარეთა შორის შრომითსამართლებრივ ურთიერთობას დამატებითი მტკიცებულების სახით ასევე ადასტურებდა მოწმეთა ჩვენებაც, რაც საქმეში წარმოდგენილ სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში ამყარებდა მოსარჩელის მტკიცებას და შესაბამისად, მოთხოვნა საოქმო განჩინების გაუქმებასთან მიმართებით ვერ იქნებოდა დაკმაყოფილებული, რამეთუ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სადავო ფაქტი - შრომითი ურთიერთობის არსებობასთან მიმართებით დასტურდებოდა საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების ერთობლიობით და აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება არ ემყარებოდა მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებას. ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.3 მუხლის შესაბამისად, აპელირება მოწმეთა ჩვენების საფუძველზე ფაქტის დადგენის შეუძლებლობასა და მოწმეთა ჩვენების არასანდოობასთან მიმართებით, არსებითად არ ცვლიდა საქმეზე დამდგარ შედეგს, რამეთუ სადავო გარემოება დადასტურებული იყო საქმეზე წარმოდგენილი სხვა მტკიცებულებებით, ხოლო მოწმეთა ჩვენება წარმოადგენდა დამატებით მტკიცებულებას და გავლენას არ ახდენდა საქმის შედეგზე, რის გამოც სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ამ ნაწილში არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი.

8.9. პალატამ ასევე, დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის შედავება ექსპერტიზისათვის დამატებითი შესადარებელი ნიმუშების წარუდგენლობის (მათ შორის ს.ა–ის ექსპერტიზის ბიუროში წარდგენა), დამატებითი ექსპერტიზის ჩაუტარებლობისა და ექსპერტის სასამართლო სხდომაზე დაკითხვაზე უარის თქმის ნაწილში, რამეთუ პალატის აზრით, შრომითი ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს, როგორც ზეპირად, ასევე წერილობით და ფაქტის დადასტურებისათვის სავალდებულო არ იყო წერილობითი შრომითი ხელშეკრულების არსებობა. შესაბამისად სააპელაციო პალატის განმარტებით, დავის გადაწყვეტისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის მქონედ ვერ განიხილებოდა ექსპერტიზის დასკვნა, რადგან საქმეზე წარმოდგენილი საგადასახადო დაველებებით დგინდებოდა თანხების ჩარიცხვისა და სახელფასო ანაზღაურების ოდენობა, შესაბამისად შრომითი ხელშეკრულების არსებობა და მისი არსებითი პირობა - სახელფასო ანაზღაურება ცალსახად დასტურდებოდა საქმეზე წარმოდგენილი სხვა მტკიცებულებებით, მათ შორის, სამსახურეობრივი ლეპტოპის გადაცემის ფაქტით. ამდენად, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ სადავოდ გამხდარი საოქმო განჩინებების გაუქმება/შეცვლით არსებითად არ შეიცვლებოდა საქმეზე დამდგარი შედეგი, რის გამოც დამსაქმებლის სააპელაციო საჩივარი არც აღნიშნულ ნაწილში ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.

8.10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 ივლისის განჩინება, საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ი.ს–სმა“.

9. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები

9.1. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმასა და შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას.

9.2. კასატორი მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავა არ ემსახურება მოსარჩელის ინდივიდუალური უფლებებისა და ინტერესების დაცვას, არამედ იგი წარმოქმნილია ხელოვნურად. კერძოდ, მოპასუხე კომპანიის წილის აბსოლუტურმა მესაკუთრემ 2019 წელს მიიღო გადაწყვეტილება კომპანიის დირექტორის თანამდებობიდან ს.ა–ის გათავისუფლების შესახებ, მისი მხრიდან კომპანიის ინტერესების საწინააღმდეგო მოქმედებების განხორციელების გამო. აღნიშნულის შემდგომ, ს.ა–ისა და სხვა პირების მხრიდან თანამდებობიდან გათავისუფლების შედეგად, წინასწარი განზრახვით დამზადდა ყალბი შრომითი ხელშეკრულებები ძველი თარიღებით, რათა სასამართლოში კომპანიის დისკრედიტაციის მიზნით, შრომითი დავები ხელოვნურად წარმოშობილიყო. შექნილი დოკუმენტების სიყალბეს ისიც მოწმობს, რომ ბევრი მათგანი თარიღდება უფრო ადრინდელი თარიღით ვიდრე კომპანია დაარსდებოდა/დარეგისტრირდებოდა და დამზადდებოდა კომპანიის ბეჭედი. სწორედ ამ მოტივით, მოპასუხემ წინამდებარე საქმეზე აღძრული შესაგებლით პირველ ეტაპზევე გახადა წარდგენილი შრომითი ხელშეკრულების ნამდვილობა სადავოდ, ხოლო საპირისპირო გარემოება მოსარჩელე მხარეს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 137-ე მუხლით დადგენილი სტანდარტის დაცვით, არ დაუდასტურებია.

9.3. კასატორს მიაჩნია, რომ მოსარჩელეს მასზე კანონით დაკისრებული მტკიცების ტვირთი არ დაუძლევია, ვინაიდან საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე და 137-ე მუხლების თანახმად, მხარე, რომელიც უთითებს მის სასარგებლო ფაქტზე, მანვე უნდა დაამტკიცოს ეს ფაქტი განკუთვნადი მტკიცებულებებით, შესაბამისად მასვე ეკისრება ამ მტკიცებულებების ნამდვილობის დადასტურების მტკიცების ტვირთი.

9.4. კასატორი აცხადებს, რომ საქმეზე ჩატარებული ექსპერტიზა მოსარჩელის მტკიცების ტვირთის დაძლევად არ უნდა იქნეს განხილული, რადგან ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნის შედეგი არაიმპერატიულია. ექსპერტიზამ დასმულ საკითხს ვერ გასცა გადამჭრელი პასუხი და მხოლოდ ვარაუდებს დაეფუძნა.

9.5. კასატორის მტკიცებით, საქმეზე მოწმედ დაკითხული ვ.კ–ძის ჩვენება, როგორც დაინტერესებული და მიკერძოებული პირის ჩვენება, არ იყო სანდო და რელევანტური, რის გამოც სასამართლოს მის გაზიარებაზე უარი უნდა ეთქვა. კასატორი უთითებს, რომ მოწმე ვ.კ–ძე ს.ა–თან ერთად ჩართული იყო მოპასუხე კომპანიის წინააღმდეგ წარმოებულ დისკრედიტაციის კამპანიაში, ვ.კ–ძეს სასამართლოში მოპასუხე კომპანიის მიმართ აღძრული ჰქონდა სარჩელი და თავის მხრივ, მოპასუხე კომპანიაც ედავებოდა მას 5 000 000 ლარის გაფლანგვის თაობაზე. გარდა ამისა ვ.კ–ძე გამოდიოდა კომპანიის მიმართ წარმოებულ დავებზე, როგორც წარმომადგენელი, რის გამოც სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა მისი ჩვენება, ვინაიდან იგი წარმოადგენს დაინტერესებულ და მიკერძოებულ მხარეს. კასატორის აზრით, გასაჩივრებული განჩინებით არ მოხდა ექსპერტიზის დასკვნისა და სხვა მტკიცებულებების სათანადო შეფასება რამაც საქმეზე არასწორი შედეგის დადგომა გამოიწვია.

9.6. კასატორი ამტკიცებს, რომ არც პირველი და არც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებს სათანადო შეფასება არ მიუციათ საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნისთვის. კასატორი აცხადებს, რომ მიუხედავად ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მოთხოვნისა, სასამართლოს არ წარუდგენია ექსპერტიზის სრულყოფილად ჩატარებისთვის საჭირო და აუცილებელი საკვლევი ნიმუშები, რის გამოც ექსპერტიზა ჩატარდა იმ არსებული მწირე მასალებით, რაც ექსპერტიზის ბიუროს გააჩნდა. ამგვარად, კასატორი მიიჩნევს, რომ თავად სასამართლომ შექმნა ამგვარი არასრული ექსპერტიზის დასკვნის არსებობის წინაპირობები. კასატორის აზრით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის შესაბამისად, სრულიად მიუღებელია სასამართლომ გამოიყენოს და მის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაუდოს ისეთი მტკიცებულება, რომლის სრულყოფილი სახით მომზადებასაც თავად შეუშალა ხელი.

9.7. კასატორი აცხადებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა სააპელაციო საჩივრის იმ პრეტენზიაზე, რომლის თანახმად, საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 18 თებერვლის განჩინებით, დადგინდა ოთხი პირის მოწმედ დაკითხვა რეალურად კი, სასამართლომ მხოლოდ ვ.მ–ი გამოკითხა და არ მიუღია სათანადო ზომები დანარჩენი სამი პირის სასამართლოზე გამოცხადებისა და მათგან მტკიცებულებების მოპოვებისთვის. კასატორი დასძენს, რომ სასამართლომ საპროცესო კანონით გათვალისწინებული მრავალი უფლებამოსილებიდან არცერთი არ გამოიყენა, რათა აღესრულებინა თავისივე მიღებული სასამართლო აქტი, რის გამოც გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უკან უნდა დაუბრუნდეს სასამართლოს.

9.8. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის მიერ გაკეთებულ დასკვნას, რომლის თანახმად, კომპიუტერი დ.დ–ძეს გადაეცა შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში. კასატორი არ იზიარებს სასამართლოს მიხედულებას თითქოს შრომითი ხელშეკრულება ნებისმიერ შემთხვევაში შეიძლება ზეპირი ფორმით დაიდოს და მიიჩნევს, რომ სასამართლომ უგულებელყო დავის წარმოშობის დროს მოქმედი კანონმდებლობა რომლის თანახმად, სამ თვეზე მეტი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულება უნდა გაფორმდეს წერილობითი ფორმით.

9.9. კასატორი, დადგენილი პრაქტიკის საწინააღმდეგოდ მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებს ხელფასის დაყოვნებისთვის ყოველი ვადაგადაცილებული დღისთვის პირგასამტეხლოს 0,7%-ის დაკისრების შესახებ. კასატორის აზრით, დამსაქმებელს დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის გადახდის ვალდებულება წარმოეშობა იმ შემთხვევაში, როდესაც დამსაქმებელი არღვევს მის ვალდებულებებს ხელფასის დროულად/სრულად გადახდასა და საბოლოო ანგარიშსწორებასთან დაკავშირებით. კასატორის აზრით, ანაზღაურებაში თუ ანგარიშსწორებაში, რომელსაც კანონი დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის გადახდის ვალდებულებას უკავშირებს არ იგულისხმება იძულებითი განაცდური, ვინაიდან განაცდური წარმოადგენს არა სახელშეკრულებო შეთანხმების, არამედ დამსაქმებლის არამართლზომიერი ქმედების გამო დასაქმებულისათვის დამდგარი ზიანის ანაზღაურების სახეს (ას-963-2021). კასატორი მიიჩნევს, რომ არც შრომის კოდექსის 31-ე მუხლის მესამე ნაწილზე მითითებაა სასამართლოს მხრიდან რელევანტური, ვინაიდან ამ მუხლის რეგულირების სფერო განსხვავდება განსახილველი შემთხვევისაგან. 31-ე მუხლი მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საურავის მოთხოვნის უფლებას მხოლოდ მაშინ თუკი ეს მხარეებს შორის წარმოშობილი სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ შეწყვეტილა. იქიდან გამომდინარე, რომ სასამართლომ შეწყვეტილად მიიჩნია მოსარჩელესთან დადებული ხელშეკრულება, აღნიშნული ვერ ხვდება მოყვანილი ნორმის დისპოზიციაში, ამდენად სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი არ ჰქონდა და არ უნდა დაკმაყოფლებულიყო მოსარჩელის ის მოთხოვნა, რომოლითაც იგი იძულებითი განაცდურის თანხის დაყოვნების ყოველი დღისთვის ამ თანხის 0.07%-ის დაკისრებას ითხოვდა (ას-285-271-2013, ას-1513-2019).

9.10. კასატორი მიუთითებს, რომ შპს „ი.ს–ს“ წარდგენილი ჰქონდა სააპელაციო შესაგებელი და სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შემთხვევაში, ითხოვდა სასამართლოს გარეშე ხარჯების ანაზღაურებას. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფლდა, თუმცა ღიად დარჩა სასამართლოს გარეშე თანხების დაკისრების შესახებ საკითხი, მაშინ როდესაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-5 ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს გაანაწილოს და გადაწყვიტოს ხარჯების მხარეთათვის დაკისრების საკითხი, რაც კასატორის აზრით, ეწინააღმდეგება სამართლიანი სასამართლოს უფლების ისეთ ფუნდამენტურ ნაწილს, რომელიცაა სასამართლო გადაწყვეტილების სრულად და ძირეულად დასაბუთების ვალდებულება. კასატორი დასძენს, რომ სასამართლოს გარეშე ხარჯების ნაწილში გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს საქმეზე მიღებული შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გასაჩივრების გარეშეც კი, ანუ მისგან დამოუკიდებლად (ას-468-2020, ას-1125-2019), ხოლო უფრო გავრცელებულ შემთხვევაში შემაჯამებელ გადაწყვეტილებასთან ერთად, ამდენად კასატორი მიიჩნევს, რომ მის მიერ საკასაციო საჩივრით დამატებითი ხარჯების თაობაზე პრეტენზიის წარდგენა დასაშვებია. კასატორი მიიჩნევს, რომ სამართალწარმოების მხარეს პროცესის ხარჯებთან დაკავშირებული პრეტენზიები შეუძლია ორი საპროცესო გზით დაიკმაყოფილოს. სახელდობრ, მას შეუძლია განცხადებით მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს ხარჯების შესახებ დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანა და თუ მხარემ ამ უფლებით არ ან ვერ ისარგებლა მას შეუძლია აღნიშნული საკითხი სააპელაციო საჩივრის წარდგენის გზით გაასაჩივროს. კასატორი ამტკიცებს, რომ დამატებითი გადაწყვეტილების მოთხოვნის ვადის გასვლის შემდეგ მხარეს კვლავაც რჩება უფლება აღნიშნული საკითხი დასვას ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში წარსადგენ საჩივარში და ამ წესით სადავოდ გახადოს დაშვებული უსწორობა. კასატორი მიიჩნევს, რომ მხარის გადასაწყვეტია თუ რა წესით დააყენებს პროცესის ხარჯებთან დაკავშირებულ პრეტენზიას - დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის შესახებ შუამდგომლობის წარდგენით იმავე ინსტანციაში, თუ ზემდგომი სასამართლოსათვის საჩივრით მიმართვის თანადროულად, ძირითადი გადაწყვეტილების გასაჩივრებასთან ერთად (ას-855-805-2015).

9.11. კასატორი მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება არასწორ დასაბუთებას და მსჯელობას შეიცავს შუალედური განჩინებების გაუქმების შესახებ მოთხოვნის ნაწილში. კერძოდ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 17 დეკემბრის საოქმო განჩინების ((ტომი 1, ს.ფ. 237) (მოსარჩელის მოწმეთა სახით ვ.კ–ძისა და გ.ბ–ას მოწმეთა სახით დაკითხვის თაობაზე)), შესახებ განვითარებულ მსჯელობასთან დაკავშირებით, კასატორი მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული საოქმო განჩინება დაუსაბუთებელი იყო და სააპელაციო პალატამ სააპელაციო საჩივრის განხილვის ფარგლებში, სრულიად უკანონოდ არ იმსჯელა საოქმო განჩინების კანონიერების თაობაზე; კასატორი აცხადებს, რომ დავის წარმოშობის დროს მოქმედი შრომის კოდექსის რედაქციით სამ თვეზე მეტი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულების დადების ფაქტი შესაძლებელია მხოლოდ წერილობითი შრომითი ხელშეკრულების არსებობით დადასტურებულიყო, რის გამოც არარელევანტური იყო მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილება, რადგან მოწმეთა ჩვენებით არ შეიძლებოდა შრომითი ურთიერთობის არსებობის ფაქტის დადგენა. გარდა ამისა, კასატორი მიიჩნევს, რომ საოქმო განჩინებების მიმართ მოქმედებს ისეთივე დასაბუთებულობის სტანდარტი, როგორც ყველა სხვა სასამართლო აქტის მიმართ, მოცემულ შემთხვევაში კი, საოქმო განჩინება სრულიად დაუსაბუთებელია, რაც ეწინააღმდეგება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284.3, 285-ე („ე“ ქვეპუნქტი), 249.4 მუხლებს და შესაბამისად უნდა გაუქმდეს.

9.12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 06 ივლისის საოქმო განჩინების ((ტომი 3, ს.ფ. 134-154) ექსპერტიზისათვის საჭირო - ს.ა–ის თავისუფალი და ექსპერიმენტული ხელწერილისა და ხელმოწერის ნიმუშების ჩამორთმევაში სასამართლოს დახმარებასა და დამატებითი ექსპერტიზის დანიშვნაზე უარის თქმის შესახებ)) შესახებ განვითარებულ მსჯელობასთან დაკავშირებით, კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლოს დახმარება ს.ა–ის თავისუფალი და ექსპერიმენტული ხელწერილის ნიმუშების ჩამორთმევაში საკვანძო მნიშვნელობის იყო, ვინაიდან სასამართლოს წინაშე უკვე დასმული იყო საკითხი მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულების ნამდვილობის დადასტურების თაობაზე. ამ საკითხზე ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნა, შრომით ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის ნამდვილობის ნაწილში სავარაუდო შინაარსისაა, რაც გამოწვეულია ერთადერთი მიზეზით: ს.ა–ისთვის ექსპერიმენტული ნიმუშის ჩამორთმევის შეუძლებლობით. საქმის მასალებით უდავოდ დგინდება, რომ ს.ა–ი უცხოეთში ცხოვრობს, რის გამოც მოპასუხე თავისი ძალებით, ვერ შეძლებდა ექპერტიზისთვის ს.ა–ისგან ექსპერიმენტალური ნიმუშის ჩამორთმევას, სწორედ ამიტომ გახდა საჭირო სასამართლოს წინაშე ამგვარი ნიმუშის მოპოვებაში დახმარების თაობაზე შუამდგომლობის აღძვრა, რაც კასატორის მტკიცებით, სასამართლოს მხრიდან უკანონოდ არ დაკმაყოფილდა. საექსპერტო დაწესებულება ექსპერტიზის ჩატარების კვალდაკვალ ითხოვდა ბიუროში ს. ა–ის წარდგენას, თუმცა სასამართლო მას მხოლოდ სხვადასხვა მასალებს უგზავნიდა და ს. ა–ის ბიუროში გამოცხადების შესახებ შეკითხვას არ პასუხობდა. კასატორის რწმენით, ყოველივე ზემოაღნიშნულმა განაპირობა ექსპერტიზის აუცილებლად საკვლევი ნიმუშების გარეშე ჩატარება და საქმეზე მცდარი საექსპერტო დასკვნის გამოტანა. კასატორი მიიჩნევს, რომ საქმეზე მცდარი საექსპერტო დასკვნის მომზადების თავიდან ასაცილებლად მხარე შუამდგომლობდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და სასაზღვრო პოლიციის ჩართულობით ს.ა–ის ადგილსამყოფელის დადგენისა და დიპლომატიური არხების გამოყენებით მისთვის ექსპერიმენტალური ნიმუშის ჩამორთმევის/სასამართლოში გამოცხადების შესახებ. კასატორი ამტკიცებს, რომ საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე სასამართლომ ამ შუამდგომლობის განუხილველობით დაარღვია შუამდგომლობის განხილვისთვის საპროცესო კანონით დადგენილი წესი, ხოლო მოგვიანებით განხილვის შედეგად მისი მხრიდან შუამდგომლობის უარყოფა მოხდა იმ მოტივით, რომ სასამართლო ვერ დაავალებდა სხვა პირს საექსპერტო ორგანოში გამოცხადებას მისგან ნიმუშის ასაღებად, ვინაიდან აღნიშნულის განსახორციელებლად არ არსებობდა საკანონმდებლო საფუძველი. კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა საპროცესო კოდექსის 169.2 მუხლით და უნდა უზრუნველეყო ექსპერტიზის ჩატარებაში ს. ა–ის მონაწილეობა და უკვე შედგენილი ექსპერტიზის დასკვნის პირობებში უნდა დაენიშნა დამატებითი ექსპერტიზა ს. ა–ისგან მისაღები ნიმუშების კვლევის გათვალისწინებით ახალი საექსპერტო დასკვნის მისაღებად.

9.13. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 06 ივლისის საოქმო განჩინებაში ((ტომი 3, ს.ფ. 134-154) საქმეზე ექსპერტიზის ჩამტარებელი ექსპერტის სასამართლო სხდომაზე განმარტებების მისაცემად დაბარებასა და დაკითხვაზე მოპასუხის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ)) განვითარებულ მსჯელობასთან დაკავშირებით, კასატორი მიიჩნევს, რომ საქმის მომზადების სტადიაზე მოპასუხე მოსარჩელეს შეედავა მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების სიყალბეზე, რაც მოსარჩელის მხრიდან არ გაბათილებულა. მოსამზადებელ სხდომაზევე დაინიშნა კალიგრაფიული ექსპერტიზა ხელშეკრულებაზე ს.ა–ის ხელმოწერის ნამდვილობის დასადასტურებლად. სასამართლომ არ შეასრულა საექსპერტო დაწესებულების მოთხოვნა და არ უზრუნველყო ბიუროში ს. ა–ის გამოცხადება ექსპერტიმენტალური ნიმუშის აღების მიზნით, რამაც გამოიწვია არასწორი ექსპერტიზის დასკვნის გაცემა. კასატორი აცხადებს, რომ სასამართლომ საქმის მომზადების სტადიაზე არ განიხილა მოპასუხის წარდგენილი შუამდგომლობა სასამართლოს დახმარებით ს. ა–ის ექსპერტიზის ბიუროში წარდგენისა და ექსპერიმენტალური ნიმუშების აღების თაობაზე. კასატორი დასძენს, რომ სასამართლოში საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე შესული საექსპერტო დასკვნა მხარეს დროულად არ გადასცემია და მისი გადაცემა განხორციელდა მოპასუხის შუამდგომლობის განხილვისა და დაკმაყოფილების შემდგომ - მთავარ სასამართლო სხდომაზე. - შესაბამისად, კასატორი მიჩნევს, რომ სასამართლომ ამ უკიდურესად მნიშვნელოვანი შუამდგომლობის განხილვაზე უარი განაცხადა იმ მოტივით, რომ საქმე იხილებოდა მთავარ სხდომაზე, ამასთან საკითხებს, რომელთა გამოც წარდგენილ იქნა ექსპერტის გამოკითხვის თაობაზე შუამდგომლობა მნიშვნელობა არ ჰქონდა საქმის განხილვისთვის, თუმცა რატომ არ ჰქონდა მნიშვნელობა ეს განჩინებით არ აუხსნია, რის გამოც კასატორი მიიჩნევს, რომ საოქმო განჩინება დაუსაბუთებელია და უნდა გაუქმებულიყო ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ.

9.14. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო საჩივარში მხარე შუამდგომლობს: მოწინააღმდეგე მხარეს, კასატორის სასარგებლოდ დაეკისროს საკასაციო ინსტანციის სამართალწარმოების ეტაპისთვის სასამართლოს გარეშე პროცესის ხარჯის ანაზღაურება სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში ადვოკატის დახმარებისთვის მოსარჩელისთვის 7500 ლარის ოდენობით. შუამდგომლობის დასასაბუთებლად კასატორი მოიხმობს ადვოკატის შრომის მნიშვნელობის შესახებ არგუმენტებს, რა დროსაც მისი აზრით, ადვოკატის გონებრივი შრომა საქმის წარმატების უმთავრესი წინაპირობაა. ამ მსჯელობის შესაბამისად, კასატორი აცხადებს, რომ ადვოკატის გასამრჯელო შესაძლებელია იყოს დიდი და არც ისაა გამორიცხული, რომ გასცდეს შრომით ურთიერთობაში მყოფი პირის ანაზღაურების მოცულობას. შუამდგომლობის ავტორი მიიჩნევს, რომ ადვოკატის, როგორც პროფესიული პრაქტიკოსის შრომა ყოველთვის სათანადოდ უნდა ანაზღაურდეს და მას არავითარ შემთხვევაში არ უნდა ჰქონდეს სიმბოლური ხასიათი. შუამდგომლობით მოთხოვნილი თანხის რელევანტურობას მხარე ასაბუთებს განსახილველი დავის სპეციფიკით, მხარეთა სიმრავლით, განსახორციელებელი მრავალი საპროცესო მოქმედებითა და სხვა სადავო ფაქტების მტკიცების სიძნელით. კასატორი შუამდგომლობას ამყარებს, როგორც უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკით ასევე, ამ საკითხთან დაკავშირებული ევროპული ქვეყნების მიდგომებითა და დოქტრინიდან ამონარიდებით. ყოველი მათგანი ერთიდაიგივე შინაარსს ასახავს, კერძოდ იმას, რომ ადვოკატის შრომა მნიშვნელოვანია, იგი უნდა ანაზღაურდეს გონივრულ ფარგლებში და ანაზღაურებას არ უნდა ჰქონდეს ფორმალური ხასიათი. შუამდგომლობის ვრცელი დასაბუთება მიძღვნილია ასევე იმ გარემოებისკენ, რომ მხარეს შეუძლია ადვოკატის ხარჯის ანაზღაურება მოითხოვოს საადვოკატო მომსახურების შესახებ წერილობითი ხელშეკრულების არარსებობისა და მხარის მიერ მისი ჯერ კიდევ გადაუხდელობის პირობებშიც, და ვინაიდან პრეზუმირებულია, რომ საადვოკატო მომსახურება არასოდესაა უსასყიდლო ხასიათის, ამიტომ კასატორი აცხადებს, რომ საადვოკატო მომსახურების გონივრული ანაზღაურება უნდა მოხდეს წერილობითი მტკიცებულების არარსებობის მიუხედავად.

10. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

10.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2022 წლის 24 ნოემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

11.1. საკასაციო სასამართლოს შეფასებები და სამართლებრივი დასკვნები:

11.1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

11.1.2. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

11.1.3. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის გამოყენება ან/და განმარტება. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

11.1.4. კერძოდ, საკასაციო საჩივრით სადავოა მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი და მის მიმართ სახელფასო დავალიანების არსებობა. კასატორი წარმოდგენილ შედავებაში ძირითადად ეყრდნობა იმ გარემოებას, რომელიც შედავებული იყო სააპელაციო სასამართლოში და დაკავშირებულია შრომითი ხელშეკრულების სიყალბესთან, სასამართლოს მიერ მტკიცებულებების არასწორ და არასათანადო გამოკვლევასთან, ასევე მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის არასწორ გადანაწილებასთან. ვრცელი საკასაციო საჩივრის წარმოდგენის მიუხედავად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებების საწინააღმდეგოდ კასატორს დასაბუთებული (დასაშვები) საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია (საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი).

11.1.5. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

11.1.6. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

11.1.7. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. განსახილველ შემთხვევაში, დავის საგანია მოსარჩელის სასარგებლოდ სახელფასო დავალიანების და ხელფასის გადახდის დაყოვნების ყოველი დღისათვის, დაყოვნებული თანხის 0,07 პროცენტის გადახდის დაკისრება მოპასუხისათვის, ხოლო მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველია მოპასუხესთან არსებული შრომითი ურთიერთობა. ამ მოცემულობაში კი, გასათვალისწინებელია შრომითსამართლებრივ დავებთან დაკავშირებით საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკა, რომელიც დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის შრომითი დავის განხილვისას მტკიცების ტვირთის განაწილებას შეეხება და განპირობებულია მტკიცებულებების წარდგენის თვალსაზრისით დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობების არსებობით. (შდრ: დასაქმებულის სამსახურიდან უკანონოდ გათავისუფლების დავებზე მტკიცების ტვირთის განაწილების შესახებ სუსგ-ები Nას-483-457-2015, 07.10.2015, №ას-110-2019, 5 ივლისი, 2019 წელი, პ-25). შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნებს, მტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, საქმის გადასაწყვეტად დადგენილ სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტებსა და მათ სამართლებრივ შეფასებასთან დაკავშირებით და საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაშიც, დამსაქმებელია ვალდებული ამტკიცოს შრომითი ურთიერთობისა და შესაბამისად, დავალიანების არარსებობის ფაქტი და არა მოსარჩელე, როგორც ამას საკასაციო საჩივარში მხარე მიუთითებს.

11.1.8. მოსარჩელის მიერ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების დასადასტურებლად, წარმოდგენილია 2018 წლის 01 აგვისტოს შრომითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მხარეთა შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულება 1 წლის ვადით. ხელშეკრულებაზე ხელმომწერ პირად ფიქსირდება შპს „ი.ს–სის“ იმჟამინდელი დირექტორი ს.ა–ი. ხელშეკრულებიდან ირკვევა, რომ მოსარჩელე დასაქმდა სახელმწიფო ინსტიტუციებთან ურთიერთობის მენეჯერის პოზიციაზე და მისი შრომითი ანაზღაურება განისაზღვრა ყოველთვიურად 1000 ევროს ეკვივალენტით ლარში. მას შემდეგ, რაც მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულების სამართლებრივი ძალა მოპასუხემ სადავოდ გახადა და მის სიყალბეს შეედავა, ჩატარდა ხელშეკრულების ტექნიკური ექსპერტიზა.

11.1.9. საქმის მასალებში წარმოდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს საბუთების ტექნიკური და ხელწერის N001214120 ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, „ხელმოწერა, ს.ა–ის სახელით, განლაგებული: შრომის ხელშეკრულებებზე N68, 01.08.2018 წლის თარიღით, ბოლო გვერდზე, მარჯვენა ქვედა მხარეს, სავარაუდოა, რომ შესრულებულია ს.ა–ის მიერ. კატეგორიული ფორმით პასუხის გაცემა ვერ მოხერხდა, გამოსაკვლევი ხელმოწერის შესაბამისი თავისუფალი ნიმუშების სიმცირის გამო (ამასთანავე არ იქნა წარმოდგენილი ს.ა–ის ხელმოწერის ექსპერტიმენტალური ნიმუშები). დადგენა საკითხისა, 2018 წლის 01 აგვისტოს დათარიღებულ N68 შრომის ხელშეკრულებაზე არსებული შპს „ი.ს–სის“ ბეჭდის ანაბეჭდი დატანილია თუ არა იმ დროს, რომელიც მითითებულია საბუთზე, შეუძლებელია, ვინაიდან არ იყო წარმოდგენილი შპს „ი.ს–სის“ ბეჭდის ანაბეჭდების თავისუფალი ნიმუშები, რომლებიც დათარიღებული უნდა იყოს აღნიშნული ბეჭდის დამზადების დღიდან მისი გამოყენების ბოლო დღემდე, ყოველი წლისა და ყოველი თვის“. მიუხედავად იმისა, რომ საკასაციო საჩივარში კასატორი ცდილობს სასამართლო დაარწმუნოს, რომ ექსპერტიზის ბიუროს მიერ არაიმპერატიული ხასიათის დასკვნის გაცემა მოსარჩელის უმოქმედობით იყო გამოწვეული, თავად ამ მტკიცებულებიდან საპირისპირო ფაქტი დგინდება, კერძოდ, ნათელია, რომ შპს „ი.ს–სის“ ბეჭდის ანაბეჭდის თავისუფალი ნიმუშებისა და ს.ა–ის (კომპანიის ყოფილი დირექტორის) ხელმოწერის ნიმუშების წარმოდგენა, სწორედ დამსაქმებელს ხელეწიფებოდა, რადგან ივარაუდება, რომ კომპანიას გააჩნია დოკუმენტების წარმოების შესაბამისი სისტემა და არქივი, სადაც ინახება, როგორც ძველი საბუთები ასევე, მიმდინარე დოკუმენტაციაც. შესაბამისად, სრულიად დაუსაბუთებელია კასატორის ის არგუმენტაცია, რომლის თანახმადაც, მიუხედავად ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მოთხოვნისა, სასამართლომ არ წარუდგინა ექსპერტიზის სრულყოფილად ჩატარებისთვის საჭირო და აუცილებელი საკვლევი ნიმუშები, რის გამოც ექსპერტიზა ჩატარდა იმ არსებული მწირე მასალებით, რაც ექსპერტიზის ბიუროს გააჩნდა.

11.1.10. გარდა ზემოაღნიშნულისა, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის არსებობის ფაქტის დადგენის მიზნით, საქმეზე გამოიკითხნენ მოწმეები. კერძოდ: 2021 წლის 23 სექტემბერს სასამართლო სხდომაზე გამოიკითხა შპს „ი.ს–სის“ ყოფილი თანამშრომელი ვ.კ–ძე. (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 23 სექტემბრის სასამართლო სხდომის ოქმი, ტომი III, ს.ფ. 166-232,. 16:09:06 საათიდან 16:42:50 საათამდე). ამავე სხდომაზე მოწმის სახით გამოიკითხა ვ.მ–ი, (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 23 სექტემბრის სასამართლო სხდომის ოქმი, ტომი III, ს.ფ. 166-232,. 16:44:14 საათიდან 17:08:57 საათამდე).

11.1.11. მიუხედავად, ზემოთ მითითებულ მოწმეთა ჩვენებების ურთიერთ საწინააღმდეგო ხასიათისა, სრულიად გასაზიარებელია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება იმ მიმართებითაც, რომ მოწმის ჩვენება წარმოადგენდა არა ერთადერთ, არამედ ერთ-ერთ მტკიცებულებას რომელსაც სარჩელის დაკმაყოფილება დაედო საფუძვლად. კერძოდ, გარდა ექსპერტიზის დასკვნის, მოწმის ჩვენების, წერილობითი ხელშეკრულების და სამსახურებრივი უფლებამოსილების შესრულების მიზნით, მოსარჩელისთვის სამუშაო კომპიუტერის გადაცემის შესახებ აქტისა, საქმეში ასევე წარმოდგენილია საგადახდო დავალებებიც (იხ. ტომი I, ს.ფ. 38-40), რომელთა კვლევის შედეგადაც დგინდება, რომ შპს „ი.ს–სისგან“ მოსარჩელეს სისტემატიურად, 2018 წლის აგვისტოში, სექტემბერში, ოქტომბერში, ნოემბერსა და დეკემბერში, ასევე 2019 წლის იანვრის თვეში, ხელფასის სახით, ეროვნული კურსის გათვალისწინებით, ერიცხებოდა ზუსტად 1000 ევროს ეკვივალენტი ლარში. საგადახდო დავალებების სხვა მტკიცებულებებთან ერთად შეფასება, საკასაციო პალატას უქმნის რწმენას, რომ სრულიად გამორიცხულია კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში მითითებული მსჯელობა კომპანიის ყოფილი დირექტორისა და თანამშრომლების მიერ ერთობლივ ქმედებებსა და ხელშეკრულების ფიქტიურ გაფორმებაზე, რადგან გადახდა სისტემატიურად, თვეში ერთხელ, ხორციელდებოდა ერთ წელზე მეტი დროის განმავლობაში, კასატორს კი არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება რაც დაადასტურებდა კასატორის პრეტენზიას. ასე რომ არც იყოს, როგორც ეს სააპელაციო პალატამ სრულიად მართებულად აღნიშნა, იმ შემთხვევაში, თუ კასატორი ეჭვობს, რომ კომპანიის დირექტორი განზრახ მოქმედებდა საწარმოს ინტერესების საწინააღმდეგოდ, აღნიშნული წარმოადგენს მის მიმართ დამოუკიდებელი მოთხოვნის საფუძველს, ფიდუციური მოვალეობების დარღვევის გამო, რაც საფუძვლად ვერ დაედება დ.დ–ძის სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

11.1.12. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, დასაქმებული იყო ვალდებული ემტკიცებინა შრომითი ურთიერთობისა და შესაბამისად, დავალიანების არარსებობის ფაქტი, რაც მან წარმატებით ვერ განახორციელა, იგი მხოლოდ ზეპირი შედავებებითა და ჰიპოთეტური დასკვნებით, შემოიფარგლა და ვერ დაძლია მისი წილი მტკიცების ტვირთი.

11.1.13. საკასაციო საჩივრით მხარე ასევე არ ეთანხმება სასამართლოს მიერ სარჩელის დაკმაყოფილებას იმ ნაწილში, რომლითაც შპს „ი.ს–სს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2019 წლის 6 მარტიდან - 2019 წლის 19 მაისის ჩათვლით, მოსარჩელის მიმართ არსებული შრომითი ანაზღაურების ყოველდღიურად დაყოვნებული თანხის პირგასამტეხლო 0.07%-ის ოდენობით. კასატორი მოიხმობს უზენაესი სასამართლოს რამდენიმე საქმეს (Nას-285-271-2013, Nას-1513-2019, ას-963-2021) და აცხადებს, რომ გასაჩივრებული განჩინება ეწინააღმდეგება მოხმობილ პრაქტიკას. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის არგუმენტები უადგილო და დაუსაბუთებელია, კერძოდ, მიერ ციტირებული №ას-1513-2019 საქმე, შეეხება დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილობის საფუძვლის არსებობასა და კომპენსაციის გადახდის მოვალეობას, რაც სრულიად განსხვავდება განსახილველი დავის საგნისგან. კასატორის მიერ მოხმობილ მეორე საქმეში Nას-285-271-2013, მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა ის გარემოება, რომ პირგასამტეხლოს მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძველს მხარეთა შორის არსებული ფულადი ვალდებულება წარმოადგენს, რასაც მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. კასატორის მიერ ციტირებული საქმე არ წარმოადგენს განსახილველი დავის მსგავს საქმეს, რადგან დ.დ–ძის შემთხვევაში ფულადი ვალდებულების არსებობის ფაქტი დგინდება, კერძოდ, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილია, რომ მოსარჩელესთან არ შეწყვეტილა შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა და მიუხედავად ამისა, მოპასუხე მას კუთვნილ ყოველთვიურ შრომით ანაზრაურებას, შრომის ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე, არ უხდიდა.

11.1.14. კასატორის მსჯელობის საწინააღმდეგოდ, საკასაციო პალატა, კასატორს აქვე განუმარტავს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილებები კასატორი კომპანიისთვის 0.07%-იანი პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე სრულ შესაბამისობაშია საქართველოს უზენაეს სასამართლო პრაქტიკასთან, რომლის თანახმადაც, დამსაქმებელს დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის გადახდის ვალდებულება წარმოეშობა იმ შემთხვევაში, თუ ადგილი აქვს დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობას, ანუ, სახეზეა გადახდის ვალდებულების არსებობა და საბოლოო ანგარიშსწორების განუხორციელებლობა, ხელფასის, გამოუყენებელი შვებულების სახით, რაც შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში გასაცემ თანხას წარმოადგენს (სუსგ №ას-140-140-2018).

11.1.15. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ასევე დაუსაბუთებელია და ვერ იქნება გაზიარებული კასატორის შედავებები გასაჩივრებული შუალედური განჩინებების გაუქმების შესახებ. სახელდობრ, კასატორი აცხადებს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 17 დეკემბრის საოქმო განჩინება უკანონო და დაუსაბუთებელი იყო, რადგან შრომითი ხელშეკრულების დადების ფაქტი შესაძლებელია მხოლოდ წერილობითი შრომითი ხელშეკრულების არსებობით დადასტურებულიყო და ამ გარემოების სამტკიცებლად მოწმეთა მოწვევა ეწინააღმდეგებოდა კანონს. საკასაციო პალატა კასატორის ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილია წერილობითი შრომითი ხელშეკრულება, ხოლო მოწმეთა მოწვევის მიზანი იყო არა შრომითი ურთიერთობის მოწმეთა ჩვენებით დადასტურება, არამედ მოპასუხის მიერ განხორციელებული შედავების გაქარწყლება, რომელიც წერილობითი შრომითი დოკუმენტის სიყალბეს მიემართებოდა.

11.1.16. გარდა ამისა, კასატორი ასევე, არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის მიერ განხორციელებულ მსჯელობას თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 06 ივლისის საოქმო განჩინების მართებულობის შესახებ (ტომი III, ს.ფ. 134-154), რომელიც შეეხებოდა ექსპერტიზისათვის საჭირო - ს.ა–ის თავისუფალი და ექსპერიმენტული ხელწერილისა და ხელმოწერის ნიმუშების ჩამორთმევაში სასამართლოს დახმარებასა და დამატებითი ექსპერტიზის დანიშვნაზე უარის თქმას. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის ზემოთ აღნიშნულ შედავებას და აღნიშნავს, რომ სადავო შემთხვევაში, პრეზუმირებულია, რომ დამსაქმებელისთვის, კომპანიის მიმოქცევაში არსებულ დოკუმენტაციისა და არქივის გათვალისწინებით, ხელმისაწვდომი იყო საწარმოს ყოფილი დირექტორის ხელმოწერის ნიმუშები და აღნიშნული ფაქტის საწინააღმდეგო მტკიცება, დამსაქმებელს არ განუხორციელებია.

11.1.17. საკასაციო პალატა ასევე დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის აპელირებას თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 06 ივლისის საოქმო განჩინების (საქმეზე ექსპერტიზის ჩამტარებელი ექსპერტის დაბარებასა და გამოკითხვაზე მოპასუხის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ განჩინება, ტომი 3, ს.ფ. 134-154) უკანონობის შესახებ და განმარტავს, რომ ეს შუამდგომლობა დაყენებული იყო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე, რაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის თანახმად, სრულიად მართებულად არ დამაყოფილდა.

11.1.18. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში მოყვანილ ვრცელ მსჯელობას, რომელიც სააპელაციო პალატის მიერ შემაჯამებელ გადაწყვეტილებაში სასამართლოსგარეშე პროცესის ხარჯების დაკისრების შესახებ მსჯელობის არარსებობას მიემართება. კასატორი აცხადებს, რომ შპს „ი.ს–ს“ წარდგენილი ჰქონდა სააპელაციო შესაგებელი და სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შემთხვევაში, ითხოვდა სასამართლოსგარეშე ხარჯების ანაზღაურებას. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, თუმცა ღიად დარჩა სასამართლოს გარეშე თანხების დაკისრების შესახებ საკითხი, მაშინ როდესაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-5 ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს გაანაწილოს და გადაწყვიტოს ხარჯების მხარეთათვის დაკისრების საკითხი, რაც კასატორის აზრით, ეწინააღმდეგება სამართლიანი სასამართლოს უფლების ისეთ ფუნდამენტურ ნაწილს, რომელიცაა სასამართლო გადაწყვეტილების სრულად და ძირეულად დასაბუთების ვალდებულება.

11.1.19. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, სასამართლო არ არის უფლებამოსილი იმსჯელოს სააპელაციო სასამართლოში გაწეული სასამართლოსგარეშე პროცესის ხარჯების დაკისრების შესახებ. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის აუცილებლობა შეიძლება წარმოიშვას იმ შემთხვევაში, როცა ძირითადი გადაწყვეტილება არაა სრულყოფილი და არ შეიცავს პასუხს ყველა იმ საკითხზე, რომელიც განხილვის საგანი იყო სასამართლო პროცესში (იხ. დამატებით: თ.ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 372.). სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილია ის წინაპირობები, რომელთა არსებობის შემთხვევაში გადაწყვეტილების გამომტან სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით ან მხარეთა თხოვნით გამოიტანოს დამატებითი გადაწყვეტილება, კერძოდ: ა) იმ მოთხოვნის გამო, რომლის შესახებაც მხარეებმა წარადგინეს მტკიცებულებანი და მისცეს ახსნა-განმარტებანი, გადაწყვეტილება არ გამოტანილა; ბ) სასამართლოს, რომელმაც გადაწყვიტა უფლების საკითხი, არ მიუთითებია გადასახდელი თანხის ოდენობა, გადასაცემი ქონება ან მოქმედება,რომელიც მოპასუხემ უნდა შეასრულოს; გ) სასამართლოს არ გადაუწყვეტია სასამართლო ხარჯების საკითხი. მოხმობილი ნორმის დეფინიიციდან გამომდინარეობს, რომ საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს ამომწურავ ჩამონათვალს იმ საკითხების განხილვისა და გადაწყვეტისათვის, რომელიც ახასიათებს დამატებითი გადაწყვეტილების ინტიტუტს. აღსანიშნავია ისიც, რომ დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანა დასაშვებია, როგორც მხარეთა მოთხოვნის საფუძველზე, ისე სასამართლოს ინიციატივით. მითითებული მუხლი ითვალისწინებს ისეთი ხარვეზის აღმოფხვრის მექანიზმებს, როდესაც, მართალია, მხარემ მოითხოვა პროცესის ხარჯების ანაზღაურება სასამართლოსაგან, მაგრამ სასამართლოს თავისი მიზეზით გამორჩა მხედველობიდან ამ საკითხის გადაწყვეტა (შდრ. სუსგ.-ებები: №ას-1054-2019, 30 სექტემბერი, 2019წ., №ას-165-158-2013, 27 იანვარი, 2014წ.).

11.1.20. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი არეგულირებს შემთხვევას, როდესაც მხარემ დასვა საპროცესო ხარჯების მოწინააღმდეგისათვის დაკისრების საკითხი, თუმცა სასამართლოს თავისი ბრალით გამორჩა მხედველობიდან ამ საკითხის გადაწყვეტა, ამასთანავე, მითითებული ნორმა არეგულირებს ე.წ „ნაკლიანი“ გადაწყვეტილების გასწორების შესაძლებლობას და მისი რეგულირების ქვეშ მოიაზრება მთლიანად სასამართლო ხარჯების საკითხი (როგორც სასამართლო, ისე არასასამართლო ხარჯები) (იხ. სუსგ №ას-658-625-2014, 26 იანვარი, 2015 წელი).

11.1.21. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხი შეიძლება დაისვას გადაწყვეტილების გამოცხადებიდან 7 დღის განმავლობაში. ამ ვადის გაგრძელება არ დაიშვება. შვიდდღიანი ვადით კანონმდებელმა შემოსაზღვრა როგორც მხარეთა, ისე სასამართლოს შესაძლებლობა, ამავე ნორმით დადგენილი წინაპირობების შემთხვევაში, სასამართლომ გამოიტანოს დამატებითი გადაწყვეტილება, რადგან დაადგინა, რომ ამ ვადის გაგრძელება არ დაიშვება (სუსგ. Nას-1670-2019, 21.05.2020წ.). დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხის დასმის შვიდდღიანი ვადის დენის დაწყებას კანონი უკავშირებს როგორც წესი, გადაწყვეტილების გამოცხადებას და არა მხარისათვის მის ჩაბარებას, რადგან სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადების შემდეგ მხარეებისათვის ცხადი ხდება, რომ გადაწყვეტილება გამოტანილია ერთ-ერთი იმ ხარვეზით, რასაც ითვალისწინებს საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის პირველი ნაწილი. შესაბამისად, კანონის ზემოაღნიშნული იმპერატიული დათქმა ემსახურება იმ მიზანს, რომ სასამართლომ დროულად გამოასწოროს მის მიერ დაშვებული ხარვეზი (იხ. სუსგ. №ას-1670-2019, 21 მაისი, 2020წ.; №ას-920-870-2015, 09 ივნისი, 2016წ.), ასეთის არსებობის შემთხვევაში.

11.1.22. ამგვარად, კანონის ამ დათქმას საფუძვლად უდევს ის გარემოება, რომ მხარე სასასამართლო სხდომაზე მოისმენს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილს და მყისიერად შეიტყობს, სასამართლომ იმსჯელა და პასუხი გასცა თუ არა მის ყველა მოთხოვნას. ასეთ ვითარებაში მხარე, რომელიც აღმოაჩენს, რომ არსებობს დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის შესახებ განცხადების წარდგენის სსსკ-ის 261-ე მუხლის პირველ ნაწილში ასახული რომელიმე წინაპირობა, 7 დღეში მიმართავს სასამართლოს და მოითხოვს მის მიერ დასმული და სასამართლოს მხრიდან გამოტოვებული საკითხის გადაწყვეტას (იხ. სუსგ №ას-123-2021, 04 ივნისი, 2021.).

11.1.23. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, იმის გათვალისწინებით, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლო გარეშე ხარჯი წარმოშობილია სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში სამართალწარმოების ეტაპზე, ხოლო შპს „ი.ს–სს“ სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ჩაბარებიდან 7 დღეში (ტომი III, ს.ფ. 212) არ მოუთხოვია დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანა, ამიტომაც საკასაციო პალატა მოკლებულია სამართლებრივ შესაძლებლობას, დააკმაყოფილოს კასატორის აღნიშნული მოთხოვნა.

11.1.24. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორი შპს „ი.ს–სის“ შუამდგომლობა სასამართლოს პროცესის გარეშე ხარჯის 7500 ლარის ოდენობით ანაზღაურების შესახებ არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის V-ე თავი ეძღვნება პროცესის ხარჯებს. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოსგარეშე ხარჯები. იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით განმარტებულია, თუ რას შეადგენს თითოეული მათგანი, კერძოდ, სასამართლო ხარჯებს შეადგენს სახელმწიფო ბაჟი და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები, ხოლო სასამართლოსგარეშე ხარჯებს წარმოადგენს ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფად გაწეული ხარჯები, აგრეთვე მხარეთა სხვა აუცილებელი ხარჯები. მოგებული მხარის სასარგებლოდ წაგებული მხარისათვის პროცესის ხარჯების დაკისრების სამართლებრივი საფუძვლები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლში. ზოგადი პრინციპი ასეთია - იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. განსახილველველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა მისი დაუსაბუთებლობის გამო, რაც საადვოკატო მომსახურების მოწინააღმდეგე მხარისთვის დაკისრებაზე უარის თქმის კანონისმიერი საფუძველია.

11.1.25. ყოველივე ზემოაღნიშნულის შედეგად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ განსახილველ საქმეზე სწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები და, შესაბამისად, სამართლებრივად სწორად შეაფასა და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში წარდგენილი საკასაციო პრეტენზიის გაზიარების წინაპირობები, რის გამოც დაუსაბუთებელ შედავებად უნდა იქნეს მიჩნეული.

11.1.26. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება.

11.1.27. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

11.1.28. კასატორმა ასევე ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

11.1.29. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

11.1.30. შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

11.2. პროცესის ხარჯები

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს 2022 წლის 14 ნოემბერს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 752,53 ლარის 70% - 526,77 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53, 284-ე, 261-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს „ი.ს–სის“ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნეს ცნობილი; უცვლელი დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 ივლისის განჩინება; შპს „ი.ს–სის“ შუამდგომლობა სასამართლოს პროცესის გარეშე ხარჯის 7500 ლარის ოდენობით ანაზღაურების შესახებ არ დაკმაყოფილდეს; კასატორ შპს „ი.ს–სს“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს 2022 წლის 14 ნოემბერს სს „თიბისი ბანკში“ სახელმწიფო ბაჟის სახით, №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 752,53 ლარის 70% - 526,77 ლარი. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თეა ძიმისტარაშვილი

ლაშა ქოჩიაშვილი